DƖYƐZUMANLƐ ODWOKƆ 25
NDWOMI 96 Nyamɩnlɩ Odwokɔ Yɩ Dɩ Anwʋnyia
Ozumalɛdɩyɛ Mɔɔ Yenyia Wɔ Nkɔmɩ Mɔɔ Gyekɔpʋ Hyɛlɩ Ansaana Ibawu Nɩ Nu—Ɔfʋã 2
“Ɩvalɩ nyilalɛ mɔɔ ɩfata bo nu ɔkʋ̃ bela ɩmanlɩ yɩ.”—GYN. 49:28.
BƲTAYƖ
Ozumalɛdɩyɛ titili mɔɔ yenyia wɔ nkɔmɩ mɔɔ Gyekɔpʋ hyɛlɩ ansaana ibawu mɔɔ nɩ ɩfalɩ Zebulɔnɩ, Yisaka, Daanɩ, Gaadɩ, Ahya, Nafɩtali, Dwosefi, nɩɩ Bɛngyamanɩ nwʋ nɩ.
1. Mɩnla yɛ yɛbazunzu nwʋmɔ wɔ dɩyɛzumalɛ eyi nu a?
GYEKƆPƲ yi nnwuakula mmenyia munwatĩĩ dua yɩ nwʋ yiyia mɔɔ bɛyɛ azʋnlɩ betiyee ndwokɔ mɔɔ bɛ papa ɩkãã kehile bo nu ɔkʋ̃ bela nɩ. Kɛmɔ yezunzunli nwʋmɔ wɔ dɩyɛzumalɛ mɔɔ ili eyi anyunu nɩ, ndwokɔ mɔɔ Gyekɔpʋ hanlɩ hileli Wulubini, Simɩyɔnʋ, Levi nɩɩ Dwuuda nɩ, ebiye a kɛ mɛyɩ yɛ nɩ bekilaa yɩ ɔhʋanɩ a. Meti ebiye a, nɩ bekilaa mɔɔ Gyekɔpʋ kɛhã kehile be mmenlima awɔtwɛ mɔɔ bɛha nɩ sʋ̃. Bɛmá yehila mɔɔ yɛkɔhʋla yekozuma wɔ ndwokɔ mɔɔ bɛhanlɩ behileli Zebulɔnɩ, Yisaka, Daanɩ, Gaadɩ, Ahya, Nafɩtali, Dwosefi, nɩɩ Bɛngyamanɩ nɩ nu.a
ZEBULƆNƖ
2. Mɩnla nyilalɛ yɛ Gyekɔpʋ hanlɩ kɛɛ Zebulɔnɩ kenyia a, na kɛ ɩɣalɩ numɔ izeli a? (Gyɛnɛsɩsɩ 49:13) (Kila alɩka yɩ sʋ̃.)
2 Kɩnga Gyɛnɛsɩsɩ 49:13. Gyekɔpʋ hileli kɛɛ Zebulɔnɩ yɩ tʋmaa kɔwʋwa ngyemvile munwa wɔ anʋhʋba azɩlɛ yi tisʋlɔ ɔfʋã nu. Alɔbɔ 200 mɛda nɩ, Zebulɔnɩmaa nɩ nyianlɩ bɛ azɩlɛ dɩyɛ nɩ. Na nɩ ɔzɔ azɩlɛ yɩ wɔ Galili ngyemvile yi nɩɩ Mɛditeleninyia ngyemvile yi bɛ avinli. Mosisi hyɛlɩ nkɔmɩ kɛɛ: “O Zebulɔnɩ, ma wʋ anyɩ ile wɔ wʋ hɔlɛ nu.” (Dit. 33:18) Ebiye a, eyi kɔhʋla kehile kɛɛ nɩ ɩkɛyɛ mɛlɛkɛ kɛma Zebulɔnɩmaa yɩ kɛɛ bɔkɔdɔ na bɛadɔnɩ nninyeni iluwa ngyemvile anwɩ̃ yɩ avinli mɔɔ bɔwɔ nɩ ti. Kɛmɔ ɩdɩ bela nɩ, nɩ Zebulɔnɩmaa nɩ lɛ sianti mɔɔ ɩsɛ kɛɛ bɛma bɛ anyɩ de.
3. Mɩnla yɛ ɩkɔwʋwa yɛ ma yɛ anyɩ kɔzɔ mɔɔ yɛwɔ a?
3 Mɩnla yɛ yesuma wɔ nu a? Yɛwɔ sianti mɔɔ ɩsɛ kɛɛ yɛma yɛ anyɩ de, ɩávalɩ nwʋmɔ dɩka mɔɔ yɛda anzɛnyɩɩ bʋwabɩlɛ kʋ̃ mɔɔ ebiye a yɛwɔ numɔ nɩ. Sɛ yɛ anyɩ kɔhɔ zʋlɔ kele a, ɩsɛ kɛɛ yɛma yɛ anyɩ sɔ mɔɔ yɛlɛ yɩ nɩ. (Ndw. 16:6; 24:5) Ɩyɛ a, ɩyɛ mɛlɛkɛ kɛɛ yɛkɛva yɛ adwɩnɩ keziye nninyeni mɔɔ yéni yɩ nɩ zʋ tɛla kɛɛ yɛkɛva keziye nninyeniba mɔɔ yɛlɛ yɩ mɔɔ ɩma yɛ anyɩ de nɩ zʋ. Meti bɔ mmɔdɩnɩ kɛɛ ekenyia wʋ bʋwabɩlɛ yɩ nwʋ adwɩnɩba.—Gal. 6:4.
YISAKA
4. Mɩnla nyilalɛ yɛ Gyekɔpʋ hanlɩ kɛɛ Yisaka kenyia a, na kɛ ɩɣalɩ numɔ izeli a? (Gyɛnɛsɩsɩ 49:14, 15) (Kila alɩka yɩ sʋ̃.)
4 Kɩnga Gyɛnɛsɩsɩ 49:14, 15. Gyekɔpʋ hamvʋlɩ Yisaka wɔ yi egyima ɛzɩzɩbɛ nwʋ, na ɩvalɩ yɩ idindianlɩ asʋwasʋwa pɔnkɔ mɔɔ ɩkʋla ɩsʋwa nninyeni ɔnlʋmɔ nwʋ. Gyekɔpʋ zialɩ hanlɩ kɛɛ Yisaka kenyia azɩlɛ baaba. Gyekɔpʋ yi odwokɔ yɩ ɣalɩ numɔ iluwakɛɛ Yisaka abusunwa yɩ nyianlɩ bɛ azɩlɛ wɔ Baka Dwɔdanɩ nwʋ, nɩ ɩdɩ azɩlɛ mɔɔ ɩbɔ alɩyɛ sʋ̃maa. (Dwh. 19:22) Bɛáyɛ egyima ɛzɩzɩbɛ besiyeziye bɛ azɩlɛ yɩ zʋ nkʋ̃ la, mfomi bɛyɛlɩ egyima ɛzɩzɩbɛ bɔwʋwalɩ mmenii mvʋlɔ sʋ̃. (1 Aw. 4:7, 17) Kɛ ndianwʋ nɩ, nɩ Yisaka abusunwa yɩ ziyeziye bɔ nwʋ kɛɛ bɔkɔwʋwa Yizilaya manlɩ yɩ ma bɔkɔhɔ kʋnɛ azʋlɔtʋ kɛmɔ bɛyɛlɩ wɔ Ndɛnɩwuwalɛvʋlɔ Balakɩ nɩɩ nkɔmɩhyɛnii baalɛ Dɛbola bɛ mmɩlɩ zʋ nɩ.—Ndɛ. 5:15
5. Mɩnla ti mɔɔ ɩsɛ kɛɛ yeminyia yɛ nwʋ yɛyɛ egyima ɛzɩzɩbɛ a?
5 Mɩnla yɛ yesuma wɔ nu a? Gyehova yɩ anyɩ sɔ egyima ɛzɩzɩbɛ mɔɔ yɛyɛ wɔ yɩ ɔzʋ̃mɩnlɛ nu nɩ kɛmɔ nɩ yɩ anyɩ sɔ Yisaka abusunwa yɩ be egyima ɛzɩzɩbɛ nɩ. (Odw. 2:24) Kɛ ndianwʋ nɩ, sunzu mmeliyema mɔɔ bɛyɛ egyima ɛzɩzɩbɛ bɛfa bekila asafʋ yɩ zʋ nɩ nwʋ kila. (1 Tim. 3:1) Mmeliyema eyimmɔ bɛáhɔ nnwʋnlamɩ ɔfʋã nu kʋnɛ dɩyɛ, naasʋ̃ ɩsɛ kɛɛ bɛyɛ egyima ɛzɩzɩbɛ bɛfa bɔbɔ yɛ nwʋ banɩ wɔ nninyeni mɔɔ ɩkɔhʋla kɛzɩkɛ yɛ nɩɩ Gyehova avinli abusunwawɔlɛ nwʋ. (1 Kɔl. 5:1, 5; Dwu. 17-23) Akʋ̃ sʋ̃, bɛyɛ egyima ɛzɩzɩbɛ bɛfa besiyeziye bɔ nwʋ bɛma ndɛnɩ azʋlɔtʋ mɔɔ ɩkɛhyɛ asafʋ yɩ ɛzɩzɩbɛ.—1 Tim. 5:17.
DAANƖ
6. Mɩnla egyimalilɛ yɛ Daanɩ abusunwa yɩ bɛ sa hanlɩ yɩ a? (Gyɛnɛsɩsɩ 49:17, 18) (Kila alɩka yɩ sʋ̃.)
6 Kɩnga Gyɛnɛsɩsɩ 49:17, 18. Gyekɔpʋ valɩ Daanɩ dindianlɩ ɔwɔlɔ mɔɔ ɩka nnamɩ nɣezile dɩkɛɛ pɔnkɔ mɔɔ bɛfa bɔkɔ kʋnɛ nwʋ. Nɩ Daanɩ abusunwa yɩ wɔ akɛnɣazɩzɩbɛ na nɩ beziyeziye bɔ nwʋ kɛɛ bɛ nɩɩ Yizilayamaa bɛ adamvʋlɔ kɔhʋ̃. Mmɩlɩ mɔ bɔkɔɔ Anʋhʋba Azɩlɛ yɩ zʋ nɩ, Daanɩ abusunwa yɩ “lili ɔlɔmɩ yɩ munwatĩĩ bɛ mɛda” va wɔlɩ manlɩ yɩ nwʋ banɩ. (Nɔ. 10:25) Egyima mɔɔ nɩ Daanɩ abusunwa yɩ yɛ nɩ, nɩ kɛ Yizilayamaa munwatĩĩ yɛ bɔnwʋ yɩ a, naasʋ̃ nɩ be egyima yɩ nwʋ hyinyia paa.
7. Egyima bela mɔɔ yɛkɛyɛ wɔ Gyehova yɩ ahyɩhyɛdɩ yɩ nu nɩ, mɩnla yɛ ɩsɛ kɛɛ yɛkakɛ wɔ nwʋ a?
7 Mɩnla yɛ yesuma wɔ nu a? Itwu mmɩlɩ be a, yɛkʋla yɛtɩ nɣanlɩ kɛɛ egyima be mɔɔ yɛyɛlɩ nɩ mmenii bɛánwʋ yɩ. Ebiye a ɔwʋwalɩ ma beziyeziyeli Kɩndɔm Hɔɔlʋ, oduli wʋ nwʋ manlɩ ɛyɛlɩ egyima be wɔ mansini anzɛnyɩɩ manlɩ-avinli ayiyialɩyɛ tʋ, anzɛnyɩɩ ɔwʋwalɩ wɔ egyimalilɛ mvʋlɔ be nu. Sɛ ɔzɔ a, nɩ ɛfata ɛhamvʋlɛ! Kakɛ mmɩlɩ munwatĩĩ kɛɛ Gyehova nwʋ egyima bela mɔɔ ɛyɛ ma yɩ nɩ na yɩ anyɩ sɔ. Gyehova anyɩ sɔ mɔɔ ɛyɛ wɔ yɩ ɔzʋ̃mɩnlɛ nu nɩ paa, titili sɛ ɛlɛ ɛdaa yɩ ali kɛɛ ɔdɔ yɩ na kɛ ebiye a ɛyɛ zɔ na ama mmenii bɛahamvʋ wʋ a.—Mt. 6:1-4.
GAADƖ
8. Mɩnla yɛ nɩ ɩma ɩyɛ mɛlɛkɛ kɛɛ Yizilayamaa bɛ adamvʋlɔ kɔdʋ kɛhyɛ Gaadɩmaa yɩ bɔ zʋ a? (Gyɛnɛsɩsɩ 49:19) (Kila alɩka yɩ sʋ̃.)
8 Kɩnga Gyɛnɛsɩsɩ 49:19. Gyekɔpʋ hanlɩ dianlɩ kɛnɩ kɛɛ nwulomaa kɔdʋ kɛhyɛ Gaadɩ zʋ. Wɔ alʋbɔ 200 mɛda nɩ, Gaadɩ abusunwa yɩ hɔ wʋwalɩ azɩlɛ be mɔɔ ɩwɔ Baka Dwɔdanɩ yɩ avindelɩyɛ ɔfʋã nu, mɔɔ nɩ bɛ nɩɩ amanlɩ mɔɔ bɛdɩ bɛ adamvʋlɔ bɔ ɛyɩlɛ. Meti nɩ ɩáyɛ sɩ kʋlaa kɛɛ adamvʋlɔ yɩ kɔdʋ kɛhyɛ bɔ zʋ. Naasʋ̃, nɩ Gaadɩmaa yɩ pɛ kɛɛ bɔkɔ zʋ bɔbʋwa kɛnɩ iluwakɛɛ nɩ benyia alɩyɛ sʋ̃maa wɔ kɛnɩ bɛma bɛ nyɛmʋwa. (Nɔ. 32:1, 5) Nɩ Gaadɩmaa nɩ dɩ mmenii mɔɔ bɔwɔ akɛnɣazɩzɩbɛ paa. Mɔɔ ihyinyia paa nɩ, nɩ bɔwɔ Gyehova nu anwʋlazʋ kɛɛ ɩkɔwʋwa bɛ ma bɛ nɩɩ bɛ adamvʋlɔ yɩ kɔhʋ̃ na bɛahʋla bɛawɔ azɩlɛ mɔɔ ɩva ɩma bɛ nɩ nwʋ banɩ. Bɔzʋ̃manlɩ bɛ azogyiamaa yɩ po ma bɔhɔ bɔwʋwalɩ abusunwa okuwu nɣalɩyɛ yɩ ma beleli azɩlɛ mɔɔ ɩha wɔ Anʋhʋba Azɩlɛ yɩ zʋ wɔ Dwɔdanɩ yɩ avindelɩyɛ ɔfʋã nu. (Nɔ. 32:16-19) Nɩ bɔwɔ anwʋlazʋ kɛɛ sɛ béni kɛnɩ po a Gyehova kɔwɔ bɛ yɩmmɔ nɩɩ bo nnwuakula nwʋ banɩ. Gyehova yilalɩ bɛ wɔ bɛ akɛnɣazɩzɩbɛ nɩɩ mmʋwalɩyɛ mɔɔ bɛva bɛmanlɩ mvʋlɔ wɔ mmɩlɩ po mɔ nɩ ɩyɛ sɩ nɩ.—Dwh. 22:1-4.
9. Sɛ yenyia Gyehova nu anwʋlazʋ a, mɩnla abɔkɔ azʋlɔtʋ yɛ yekezizi a?
9 Mɩnla yɛ yesuma wɔ nu a? Sɛ yɛkɔhɔ zʋ kɔzʋ̃mɩ Gyehova wɔ mmɩlɩ mɔ yeyiyiaa ndwokɔzɩzɩbɛ a, mɛyɩ nɩ ɩsɛ kɛɛ yɛkɔ zʋ yɛfa yɛ nwʋ yetiã yɩ zʋ. (Ndw. 37:3) Nnɛ, mmenii sʋ̃maa da yɩ ali kɛɛ bɛfa bɔ nwʋ betiã Gyehova zʋ, meti bɛfa nninyeni bɔbɔ afɔlɩ na bɔbʋwa ma bekyinangyina asafʋ nniyia, bɔkɔ bɔsʋ̃mɩ wɔ nnɩka mɔɔ mmʋwalɩyɛ nwʋ hyinyia, na bɛyɛ nninyeni mvʋlɔ bɔbʋwa Gyehova ahyɩhyɛdɩ yɩ. Bɛyɛ zɔ iluwakɛɛ bɔwɔ anwʋlazʋ kɛɛ Gyehova kehila bɛ mmɩlɩ munwala.—Ndw. 23:1.
AHYA
10. Mɩnla yɛ Ahya ɩáyɛ a? (Gyɛnɛsɩsɩ 49:20) (Kila alɩka yɩ sʋ̃.)
10 Kɩnga Gyɛnɛsɩsɩ 49:20. Gyekɔpʋ hanlɩ kɛɛ Ahya abusunwa okuwu yi keli bʋwɔ, na ɔzɔ pɛpɛɛpɛ yɛ izili a. Azɩlɛ mɔɔ Ahya abusunwa yɩ bɛ sa hanlɩ nɩ, nɩ ɩkɩnla azɩlɛba mɔɔ ɩwɔ Yizilaya, nɩ nwʋ. (Dit. 33:24) Nɩ bɛ nɩɩ Mɛditeleninyia ngyemvile yɩ bɔ ɛyɩlɛ, mɔɔ Sayɩdɔnʋ ɛlɛnɩgyinanlɛ dɩka kezile yi mɔ bedi kualɛ wɔ kɛnɩ nɩ sʋ̃ kɩnla nwʋ. Naasʋ̃, Ahya abusunwa okuwu yi bɛátudu Kenaanɩmaa yɩ wɔ azɩlɛ nɩ zʋ. (Ndɛ. 1:31, 32) Ebiye a, iluwa bɛ anwʋnyia sʋ̃maa nɩɩ tumi tanɩ mɔɔ Kenaanɩmaa yɩ nyianlɩ wɔ bɔ zʋ nɩ ti, Ahya abusunwa okuwu yi bɛáfa ɛhyɩmɛ bɔsʋ̃mɩ Gyehova dɔkʋ̃. Mmɩlɩ mɔ nɩ Ndɛnɩwuwalɛvʋlɔ Balakɩ ɩpɩbɛɛ mmenii ma bɔkɔhʋ̃ kediyia Kenaanɩmaa yɩ nɩ, Ahya abusunwa yɩ bɛákɔ. Iluwa eyi ti, mmɩlɩ mɔ Gyehova luwalɩ nnwʋánlɩ ɔhʋanɩ zʋ leli yi mmenii wɔ “Mɛgido nzulo yi nwʋ” nɩ, bɛánwʋ ebiye. (Ndɛ. 5:19-21) Ɩkɛyɛ kɛɛ Ahya abusunwa yɩ bɛ anyɩ dʋnlɩ mmɩlɩ mɔ bɛdɩlɩ kɛɛ Balakɩ nɩɩ Dɛbola bɔtʋʋ nkunimililɛ ndwomi kɛɛ: “Ahya yɩlɩ yɩ anyɩ wʋwalɩ ngyemvile munwa” nɩ.—Ndɛ. 5:17.
11. Mɩnla ti mɔɔ ɩsɛ kɛɛ yenyia nnwʋnlamɩ ɔfʋã nu nninyeni nwʋ adwɩnɩ mɔɔ ɩfata a?
11 Mɩnla yɛ yesuma wɔ nu a? Yɛpɛ kɛɛ yɛyɛ mɔɔ yɛkɔhʋla bela yɛma Gyehova. Sɛ yɛkɔhʋla kɛyɛ zɔ a, ɩsɛ kɛɛ yɛpʋ oyuwadɩ adwɩnɩ mɔɔ mɛyɩ lɛ kɛɛ, ozukua nɩɩ anwʋnyia yɛ nwʋmɔ hyinyia paa wɔ ɛbɩlawɔlɛ nu nɩ. (Ɛɣɛ. 18:11) Ɩsɛ kɛɛ yɛbɔ mmɔdɩnɩ yenyia ozukua nwʋ adwɩnɩ mɔɔ ɩfata. (Odw. 7:12; Hib. 13:5) Yɛázɩkɛ yɛ mmɩlɩ nɩɩ yɛ anwʋzɩzɩbɛ yɛpɩbɛ nnwʋnlamɩ ɔfʋã nu nninyeni sʋ̃maa mɔɔ yɛáhyinyia yɩ. Mfomi yɛpɩbɛ ahʋanɩ mɔɔ yekoluwa zʋ kɛva yɛ mmɩlɩ nɩɩ yɛ anwʋzɩzɩbɛ kɛyɛ sʋ̃maa kɛma Gyehova wɔ nnɛ, iluwakɛɛ yezi kɛɛ Gyehova keyila yɛ ma yekenyia ɛbɩlawɔlɛ baaba mɔɔ ɩkɛma yɛ nwʋ kɔdɔ yɛ wɔ eɣile be.—Ndw. 4:8.
NAFƖTALI
12. Mɩnla ɔhʋanɩ zʋ yɛ nkɔmɩhyɛ mɔɔ ɩfalɩ Nafɩtali wʋ nɩ ɣalɩ numɔ a? (Gyɛnɛsɩsɩ 49:21) (Kila alɩka yɩ sʋ̃.)
12 Kɩnga Gyɛnɛsɩsɩ 49:21. Gyekɔpʋ hanlɩ kɛɛ Nafɩtali kɛhã “ndwokɔ mɔɔ ɩyɛ fɛ.” Ɩkɛyɛ kɛɛ nɩ eyi falɩ ɔhʋanɩ mɔɔ Gyisɛsɩ luwalɩ zʋlɔ dɩndɛlɩ wɔ mmɩlɩ mɔ ɩyɛɛ yɩ ɔzʋ̃mɩnlɛ egyima yɩ nɩ. Gyisɛsɩ mɔɔ nɩ bezi yi kɛɛ abiye mɔɔ yi ehilehilelɛ tu mpʋnɩ paa nɩ, ɩvalɩ Kapenɩyɔmɩ mɔɔ ɩwɔ Nafɩtali azɩlɛ zʋ nɩ yɛlɩ “yɩzayɩ munli yi yi twonwa zʋ.” (Mt. 4:13; 9:1; Dwɔ. 7:46) Ayɩzaya hyɛlɩ nkɔmɩ kɛɛ Gyisɛsɩ kɛyɛ kɛɛ “hanyɩɩ kezile be” kɛma Zebulɔnɩmaa nɩɩ Nafɩtalimaa nɩ. (Ayɩ. 9:1, 2) Gyisɛsɩ luwalɩ yi ehilehilelɛ zʋ yɛlɩ ‘nɔhʋanlɛ hanyɩɩ nɩ mɔɔ ɩta mmenii munwatĩĩ bɔ zʋ nɩ.’—Dwɔ. 1:9.
13. Kɛ ɩkɛyɛ na yɛama ye munwa ndwokɔ ɩazɔ Gyehova anyɩ a?
13 Mɩnla yɛ yesuma wɔ nu a? Ndwokɔ mɔɔ yɛkã nɩɩ kezimɔ yɛkã yɩ nɩ nwʋ hyinyia Gyehova. Kɛ ɩkɛyɛ na yɛahã “ndwokɔ mɔɔ ɩyɛ fɛ” mɔɔ ɩsɔ Gyehova anyɩ a? Ɩsɛ kɛɛ yɛkã nɔhʋanlɛ. (Ndw. 15:1, 2) Sɛ yɛyɛ ndɛndɛ yɛkamvʋ mmenii mvʋlɔ na yɛátwɩ̃ adwɩnɩ yesiye bɔ mfʋmɩ zʋ sʋ̃maa anzɛnyɩɩ yɛátɩndɛ tiyia bɛ a, nɩ yɛlɛ ye munwa ndwokɔ yɛhyɛɛ bɛ ɛzɩzɩbɛ. (Ɛfɩ. 4:29) Na sa yɛkʋla yɛfa yɛyɛ yɛ bʋtayɩ kɛɛ yekodu mpʋnɩ wɔ kezimɔ yɛ nɩɩ abiye kɔwɔ nkɔmmɔwɔlɛ tʋ na ɩahã odwokɔba yɩ be iahile yi.
DWOSEFI
14. Mɩnla ɔhʋanɩ zʋ yɛ nkɔmɩhyɛ mɔɔ ɩfalɩ Dwosefi wʋ nɩ ɣalɩ numɔ a? (Gyɛnɛsɩsɩ 49:22, 26) (Kila alɩka yɩ sʋ̃.)
14 Kɩnga Gyɛnɛsɩsɩ 49:22, 26. Gyekɔpʋ yɩ anyɩ lelili Dwosefi nwʋ iluwakɛɛ nɩ “bɛyɩ yɩ wɔ yi mmenlima bo nu.” Gyekɔpʋ vʋlɔlɩ yɩ kɛɛ “mɛdanɩ wɔ owudo mɔɔ iso mma nwʋ.” Nɩ Gyekɔpʋ yɛ lɛ owudo yi, na Dwosefi yɛ lɛ yɩ mɛdanɩ yɩ. Nɩ Dwosefi yɛ lɛ Gyekɔpʋ yɩ yɩ Ɣɩlakɩyɛlɩ mɔɔ nɩ ɩdɔ yɩ paa nɩ yɩ ɣa benyia mɔɔ ili bɔmʋnlɩ. Gyekɔpʋ hyɛlɩ nkɔmɩ kɛɛ Dwosefi kenyia agyiapadɩ mɔɔ ankɩ ɩsɛ kɛɛ yɩ yɩ Liya yɩ ɣa Wulubini mɔɔ ɩdɩ abakanɩ nyia nɩ. (Gyn. 48:5, 6; 1 Mm. 5:1, 2) Ɔzɔ nkɔmɩhyɛ yɩ ɣalɩ numɔ mmɩlɩ mɔ Dwosefi mma mmenyia Efilemi nɩɩ Manasɛ ɣa yɛlɩ abusunwa okuwu anwɩ̃ na bo nu bela nyianlɩ yɩzayɩ yɩ azɩlɛ nɩ.—Gyn. 49:25; Dwh. 14:4.
15. Mmɩlɩ mɔ bɛ nɩɩ Dwosefi iádi yi bʋwɔ nɩ, kɛ ɩyɛlɩ yɩ dɩyɛ izeli a?
15 Gyekɔpʋ zia hanlɩ kɛɛ “agyianɩdʋlɛmaa dʋlɩ agyianɩ hɔlɩ [Dwosefi] zʋ na bɔhɔlɩ zʋlɔ bɛdanɩnlɩ yɩ.” (Gyn. 49:23) Nɩ eyi falɩ Dwosefi yi mmenlima yɩ mɔɔ nɩ bɛ anyɩ bʋlɩ yɩ, na bɛ nɩɩ yɩ iádi yɩ bʋwɔ na bɛmanlɩ ɩdɩlɩ ɛyɛkɛ sʋ̃maa nɩ nwʋ. Naasʋ̃, Dwosefi ɩáfa yi mmenlima yɩ anzɛnyɩɩ Gyehova nwʋ ɛya. Na kɛmɔ Gyekɔpʋ hanlɩ nɩ: “[Dwosefi] yɩ agyianɩ yɩ numɔ iáko, na yɩ sa nu minyianlɩ.” (Gyn. 49:24) Dwosefi valɩ yɩ nwʋ dianlɩ Gyehova zʋ mmɩlɩ mɔ nɩ iyiyiaa atɩɩtɩɩ nɩ, na ɩvalɩ yi mmenlima yɩ bɛ tanɩ ɩhyɛlɩ bɛ na ɩ nɩɩ bɛ lili yi bʋwɔ. (Gyn. 47:11, 12) Dwosefi manlɩ ɔhʋanɩ ma atɩɩtɩɩ mɔɔ iyiyialɩ nɩ ziyeziyeli yi. (Ndw. 105:17-19) Eyi manlɩ Gyehova valɩ yɩ lili egyima wɔ ɔhʋanɩ azʋlɔtʋ zʋ.
16. Sɛ yeyiyiaa ndwokɔzɩzɩbɛ a, kɛ ɩkɛyɛ na yɛazumazuma Dwosefi a?
16 Mɩnla yɛ yesuma wɔ nu a? Máma yɛma ɔhʋanɩ ma ndwokɔzɩzɩbɛ mɔɔ yeyiyiaa nɩ ma yɛtwɩ̃ yɛ nwʋ wɔ Gyehova anzɛnyɩɩ ye mmeliyema nwʋ kyɩ̃. Kakɛ kɛɛ, Gyehova kɔhʋla kɛma ɔhʋanɩ ma yekeyiyia ndwokɔzɩzɩbɛ na ɩava ɩadɩdɩ yɛ. (Hib. 12:7) Ɔzɔ ɛdɩdɩlɛ nɩ kɔhʋla kɔwʋwa yɛ ma yekenyia Kilisinyiamaa subanɩ ngɩnlɩma dɩkɛɛ nwɔkɛnwʋnlɛ nɩɩ tanɩfakyɛ. (Hib. 12:11) Na Gyehova keyila yɛ wɔ yɛ pindinyiigyinanlɛ nwʋ kɛmɔ iyilalɩ Dwosefi nɩ la.
BƐNGYAMANƖ
17. Mɩnla ɔhʋanɩ zʋ yɛ nkɔmɩhyɛ mɔɔ ɩfalɩ Bɛngyamanɩ nwʋ nɩ ɣalɩ nu a? (Gyɛnɛsɩsɩ 49:27) (Kila alɩka yɩ sʋ̃.)
17 Kɩnga Gyɛnɛsɩsɩ 49:27. Gyekɔpʋ hanlɩ kɛɛ Bɛngyamanɩ abusunwa okuwu yi kɔnwʋ kʋnɛ kʋ̃ paa dɩkɛɛ ezizile. (Ndɛ. 20:15, 16; 1 Mm. 12:2) Nɩ Yizilaya Bulombunli mɔɔ ili bɔmʋnlɩ mɔɔ mɛyɩ yɛ lɛ Sɔɔlʋ ɩzʋ Bɛngyamanɩ abusunwa okuwu yi nu. Na ɩvalɩ akɛnɣazɩzɩbɛ ɩhʋnlɩ idiyialɩ Fɩlɩsɩtiyiamaa yɩ. (1 Sa. 9:15-17, 21) Alʋbɔ sʋ̃maa mɛda nɩ, Bulombunli baalɛ Ɛsɩta nɩɩ Mɔdɩkaya mɔɔ bɔzʋ̃ Bɛngyamanɩ abusunwa okuwu nu nɩ leli Yizilayamaa yɩ wɔ owulo nu.—Ɛs. 2:5-7; 8:3; 10:3.
18. Mɩnla ɔhʋanɩ zʋ yɛ yɛkɔhʋla kozumazuma Bɛngyamanɩmaa yɩ bɔ nɔhʋanlɛlilɛ yɩ a?
18 Mɩnla yɛ yesuma wɔ nu a? Bɛngyamanɩmaa yɩ bɛ anyɩ leli paa mmɩlɩ mɔ Sɔɔlʋ mɔɔ ɩzʋ̃ bɛ abusunwa okuwu nu ɣa yɛlɩ Bulombunli nɩ. Naasʋ̃ mmɩlɩ mɔ Gyehova valɩ Bulombunlililɛ yɩ manlɩ Devidi mɔɔ ɩzʋ̃ Dwuuda abusunwa okuwu nu nɩ, Bɛngyamanɩmaa nɩ leli dianlɩ numɔ. (2 Sa. 3:17-19) Alʋbɔ be mɛda mmɩlɩ mɔ abusunwa okuwu bunlu nɩ dwodwuli diyialɩ Dwuuda abusunwa yɩ nɩ, Bɛngyamanɩmaa yɩ hɔlɩ zʋlɔ valɩ nɔhʋanlɛlilɛ gyinanlɩ Dwuuda abusunwa yɩ nɩɩ Bulombunli mɔɔ Gyehova ɩyɩ yɩ nɩ mɛda. (1 Aw. 11:31, 32; 12:19, 21) Bɛmá amɩyɛ sʋ̃ yɛva nɔhʋanlɛlilɛ yegyina bɛzabɛ mɔɔ Gyehova yɩ bɛ kɛɛ belí yi mmenii anyunu nnɛ nɩ mɛda.—1 Tɛs. 5:12.
19. Kɛ ɩkɛyɛ na yeanyia nkɔmɩ mɔɔ Gyekɔpʋ hyɛlɩ ansaana ibawu nɩ zʋ̃ mfasʋ a?
19 Nkɔmɩ mɔɔ Gyekɔpʋ hyɛlɩ ansaana ibawu nɩ kɔhʋla kɔwʋwa yɛ. Sɛ yekila kezimɔ Gyekɔpʋ nkɔmɩhyɛ ɣalɩ numɔ nɩ a, ɩma yenyia anwʋlazʋ kezile kɛɛ Gyehova yɩ nkɔmɩhyɛ azʋlɔtʋ mɔɔ ɩha nɩ sʋ̃ kɛɣa numɔ. Na sɛ yekila kezimɔ Gyehova yilalɩ Gyekɔpʋ yɩ mma mmenyia yɩ a, ɩma yɛnwʋ mɔɔ sɛ yɛyɛ a ɩkɛma yɛkɔzɔ Gyehova anyɩ bʋwɔ.
NDWOMI 128 Kyina Numɔ Kɔbʋmɩ Awielɩyɛ
a Mmɩlɩ mɔ Gyekɔpʋ iyilaa yɩ mma mmenyia anla mɔɔ beli bɔmʋnlɩ nɩ, iyilalɩ bɛ ɔzʋmɩ ebani kɔbʋmɩ kuakula zʋ. Naasʋ̃ mmɩlɩ mɔ iyilaa yɩ mma mmenyia awɔtwɛ mɔɔ bɛha nɩ mɛyɩ, ɩayɛ ɔzɔ.