DƖYƐZUMANLƐ ODWOKƆ 20
NDWOMI 7 Gyehova, Yɛ Bʋdanlɩ
Pɩbɛ Ɛɣɛɛlɛyɩkyɩlɛ Wɔ Gyehova Kɛ
‘Bɛmá yɛla Ɛzɩlɛ mɔɔ ɩnwʋ nwɔkɛ nɩɩ Nyamɩnlɩ mɔɔ ɩkyɩkyɩ yɛ ɛɣɛɛlɛ baaba nɩ asɩ.’—2 KƆL. 1:3.
BƲTAYƖ
Yekehila mɔɔ yesuma wɔ kezimɔ Gyehova yɩkyɩlɩ Dwuumaa mɔɔ nɩ bɔwɔ alɔngɔzʋ̃mɩnlɛ nu wɔ Babilɔnʋ nɩ bɛ ɛɣɛɛlɛ nɩ nu.
1. Nɩ kɛ Dwuumaa alɔngɔzʋ̃mɩnlɛmaa nɩ bɛ ɛbɩlawɔlɛ ɩdɩ ise wɔ Babilɔnʋ a?
DWUUMAA nɩ yɛlɩ Gyehova zʋ azʋ̃nzɩzɩbɛ alʋbɔ sʋ̃maa. Meti Gyehova manlɩ ɔhʋanɩ ma Babilɔnʋmaa zɩkɛlɩ bɛ azɩlɛ yɩ na bɛ nɩɩ bɛ hɔlɩ alɔngɔzʋ̃mɩnlɛ nu. Nɩ kɛ nninyeni ɩdɩ ise wɔ kɛnɩ a? (2 Mm. 36:15, 16, 20, 21) Ɩwɔ numɔ, mmɩlɩ mɔ nɩ bɔwɔ Babilɔnʋ nɩ, nɩ bɔwɔ fanwʋdi mɔɔ bɛfa bɛyɛ nninyeni sʋ̃maa wɔ bɛ ɛbɩlawɔlɛ nu. (Gyɛ. 29:4-7) Naasʋ̃, nɩ ɩ́la azɩ ma bɛ kʋlaa, na nɩ ɛkɛnɩ ɩ́dɩ dɩka mɔɔ bɛzabɛ bɛkɛbɛ kɛɛ bɔkɔwʋwa. Kɛ bɛdɩlɩ nɣanlɩ wɔ bɔ bʋwabɩlɛ yɩ nwʋ bezeli a? Kila mɔɔ bo nu ɔkʋ̃ hanlɩ: “Babilɔnʋ azudɩnlɩ nwʋ yɛ yɛwʋwalɩ a. Mmɩlɩ mɔ yɛhakɛlɩ Zanyɔnʋ nɩ yezunli.” (Ndw. 137:1) Nɩ Dwuumaa alɔngɔzʋ̃mɩnlɛmaa nɩ hyinyia ɛɣɛɛlɛyɩkyɩlɛ. Naasʋ̃ nɩ bekenyia ebiye wɔ ɛhɩnla a?
2-3. (a) Mɩnla yɛ Gyehova yɛlɩ mɔɔ nɩ ɩkɔwʋwa Dwuumaa alɔngɔzʋ̃mɩnlɛmaa nɩ a? (b) Mɩnla yɛ yekozunzu nwʋmɔ wɔ dɩyɛzumanlɛ eyi nu a?
2 Gyehova dɩ “Nyamɩnlɩ mɔɔ ɩkyɩkyɩ yɛ ɛɣɛɛlɛ baaba.” (2 Kɔl. 1:3) Kɛ Nyamɩnlɩ mɔɔ ɩwɔ ɔlɔlɛ nɩ, yɩ anyɩ deli nwʋmɔ kɛɛ ɩkɛyɩkyɩ bɛzabɛ mɔɔ bɔtwɩ̃ bebike yi nɩ munwatĩĩ bɛ ɛɣɛɛlɛ. Nɩ Gyehova zi kɛɛ, Dwuumaa mɔɔ nɩ bɔwɔ alɔngɔzʋ̃mɩnlɛ nu nɩ, bo nu be kele ɛdɩnɣɛlɛ mɔɔ nɩ ɩlɛ ɩmaa bɛ nɩ kediã numɔ na bɛazia bɛaɣa yɩ pɛ. (Ayɩ. 59:20) Kɛyɛ alʋbɔ 100 nɩɩ yɩ mɛda ansaana Dwuumaa nɩ bahɔ alɔngɔzʋ̃mɩnlɛ nu nɩ, Gyehova manlɩ nkɔmɩhyɛnii Ayɩzaya hɛlɛlɩ buuku mɔɔ yi dima la zʋlɔ nɩ. Mɩnla ti a? Ayɩzaya hanlɩ kɛɛ: “‘Bɛyɩkyɩ́ bɛ ɛɣɛɛlɛ, bɛyɩkyɩ́ mi mmenii bɛ ɛɣɛɛlɛ,’ bɛ Nyamɩnlɩ yɛ ise a.” (Ayɩ. 40:1) Amba, iluwa nkɔmɩhyɛnii yi odwokɔ yɩ zʋ nɩ, Gyehova manlɩ Dwuumaa mɔɔ nɩ bɔwɔ alɔngɔzʋ̃mɩnlɛ nu nɩ nyianlɩ ɛɣɛɛlɛyɩkyɩlɛ mɔɔ nɩ bekehyinyia nɩ.
3 Dɩkɛɛ Dwuumaa mɔɔ nɩ bɔwɔ alɔngɔzʋ̃mɩnlɛ nu nɩ, amɩyɛ sʋ̃ ɩyɛ a yekehyinyia ɛɣɛɛlɛyɩkyɩlɛ. Wɔ dɩyɛzumanlɛ eyi nu nɩ, yekehila ahʋanɩ asã mɔɔ Gyehova luwalɩ zʋlɔ yɩkyɩlɩ Dwuumaa alɔngɔzʋ̃mɩnlɛmaa nɩ bɛ ɛɣɛɛlɛ: (1) Ɩwɔlɩ anʋhʋba kɛɛ ɩkɛva bɛzabɛ mɔɔ bokonlu bɔ nwʋ nɩ bɛ tanɩ kɛhyɛ bɛ, (2) ɩmanlɩ yi mmenii anyɩnlɩlazʋ, na (3) ɩhanlɩ bɛ ahʋnlɩnɩ idianlɩ bo kunlu. Mmɩlɩ mɔ yesunzuu ndwokɔ eyimmɔ nwʋ nɩ, kila kezimɔ yɛkɔhʋla kenyia ɛɣɛɛlɛyɩkyɩlɛ ndwokɔ mɔɔ ɩzʋ̃ Gyehova yɩ kɛnɩ nɩ zʋ mfasʋ.
GYEHOVA ƖNWƲ YƐ NWƆKƐ ƖFA YƐ TANƖ ƖKYƐ YƐ
4. Mɩnla ɔhʋanɩ zʋ yɛ Gyehova hileli kɛɛ ɩdɩ Nyamɩnlɩ mɔɔ ɩnwʋ nwɔkɛ a? (Ayɩzaya 55:7)
4 Gyehova dɩ “Ɛzɩlɛ mɔɔ ɩnwʋ nwɔkɛ.” (2 Kɔl. 1:3) Ɩlalɩ ɔzɔ subanɩ eyi ali mmɩlɩ mɔ ɩwɔlɩ anʋhʋba kɛɛ ɩkɛva Dwuumaa alɔngɔzʋ̃mɩnlɛmaa mɔɔ bokonlu bɔ nwʋ nɩ bɛ tanɩ kɛhyɛ bɛ nɩ. (Kɩnga Ayɩzaya 55:7.) Ɩhanlɩ kɛɛ: “Iluwa mʋ ɔlɔlɛ kanyɩɩ mɔɔ ɩwɔ kɛnɩ daabaa nɩ ti, mʋkɔnwʋ bɛ nwɔkɛ.” (Ayɩ. 54:8) Nɩ mɩnla ɔhʋanɩ zʋ yɛ Gyehova kɛla nwɔkɛnwʋnlɛ ali kehile bɛ a? Ɩwɔ numɔ, nɩ bokodua bɛ nyɛlɩyɛ tanɩ yɩ zʋ mma dɩyɛ, naasʋ̃ Gyehova wɔlɩ bɛ anʋhʋba kɛɛ, bɛlɛ́kalɩ Babilɔnʋ kɛnɩ. Nɩ bɛ alɔngɔzʋ̃mɩnlɛ mmɩlɩ nɩ kɛɣa awielɩyɛ. (Ayɩ. 40:2) Kila kezimɔ nɩ eyi kɛyɩkyɩ bɛzabɛ mɔɔ bokonlu bɔ nwʋ nɩ bɛ ɛɣɛɛlɛ!
5. Mɩnla ti mɔɔ amɩyɛ po yɛ ɩsɛ kɛɛ yenyia anwʋlazʋ kezile kɛɛ Gyehova kɛva yɛ tanɩ kɛhyɛ yɛ a?
5 Mɩnla yɛ yesuma wɔ nu a? Gyehova wɔ ɛpɛ kezile kɛɛ ɩkɛva yɩ azʋ̃mɩvʋlɔ bɛ tanɩ kɛhyɛ bɛ kʋlakʋla. Amɩyɛ po yɛ ɩsɛ kɛɛ yenyia anwʋlazʋ kezile paa kɛɛ Gyehova kɛva yɛ tanɩ kɛhyɛ yɛ a. Mɩnla ti a? Iluwakɛɛ yezi mɔɔ Gyehova ɩyɛ na ama ɩava yɛ tanɩ ɩahyɛ yɛ. Alʋbɔ yaalɛ sʋ̃maa wɔ Ayɩzaya yɩ nkɔmɩhyɛ yɩ mɛda nɩ, Gyehova zʋ̃manlɩ yɩ Dɔɣalɛ yɩ ɣalɩ azɩlɛ yɩ zʋ ma ɩvalɩ yɩ nnwʋanlɩ ɩwɔlɩ afɔlɩ ɩmanlɩ tanɩyɛlɛmaa mɔɔ bokonlu bɔ nwʋ nɩ munwatĩĩ. Ɔzɔ afɔlɩ nɩ manlɩ ɩyɛlɩ bʋwɔ kɛɛ bɛkɛbɩba yɛ tanɩ anzɛnyɩɩ bɛkɛva bɛkɛhyɛ yɛ kʋlakʋla. (Egy. 3:19; Ayɩ. 1:18; Ɛfɩ. 1:7) Yɛsʋ̃mɩ Nyamɩnlɩ mɔɔ ɩnwʋ nwɔkɛ amba!
6. Sɛ yɛdwɩnɩndwɩnɩ Gyehova yɩ nwɔkɛnwʋnlɛ nwʋ a, mɩnla ɔhʋanɩ zʋ yɛ ɩkɛyɩkyɩ yɛ ɛɣɛɛlɛ a? (Kila mfonyini yi sʋ̃.)
6 Sɛ yɛ adwɩnɩ lanwʋ la bu yɛ fɔ wɔ tanɩ be mɔɔ yɛyɛlɩ nwʋ a, Gyehova yi odwokɔ mɔɔ ɩwɔ Ayɩzaya 55:7 nɩ kɔhʋla kɛyɩkyɩ yɛ ɛɣɛɛlɛ. Ye nu be wɔ kɛnɩ a, sɛ yɛyɛ tanɩ na yenu yɛ nwʋ po a, yɛ adwɩnɩ kɔ zʋlɔ bu yɛ fɔ. Mɔɔ ɩta ɩfa eyi ɩba titili yɛ lɛ mmɩlɩ mɔ yɛlanwʋ la yetuaa yɛ nyɛlɩyɛ yɩ zʋ mma nɩ. Naasʋ̃ sɛ yezi paa kɛɛ yɛhã yɛ tanɩ na yɛzɩnza yɛ ahʋanɩ a, yɛkɔhʋla yekenyia anwʋlazʋ kɛɛ, Gyehova va hyɛ yɛ. Na Gyehova sʋ̃ mɛyɩ, sɛ ɩfa yɛ tanɩ ɩkyɛ yɛ a, ɩáhakɛ yɩ ebiyekʋ̃. (Fa tintiã Gyɛlɩmaya 31:34 nwʋ.) Meti sɛ Gyehova ɩádwɩnɩ yɛ mfʋmɩ azʋlɔtʋ yɩ nwʋ dɔkʋ̃ a, íni kɛɛ amɩyɛ sʋ̃ yɛdwɩnɩndwɩnɩ nwʋmɔ. Mɔɔ Gyehova kila yɛ lɛ mɔɔ yɛyɛɛ yɩ kakɩ yɩ, na kɛ tanɩ mɔɔ yɛyɛ ma idua numɔ nɩ a. (Izi. 33:14-16) Ɩlɛ́kyɛ, yɛ Zɩ mɔɔ ɩnwʋ nwɔkɛ nɩ kɛyɩ amanɩyɛnwʋnlɛ mɔɔ ɩzʋ̃ yɛ mfʋmɩ nu ɩɣa nɩ munwatĩĩ wɔ kɛnɩ bɔkɔbɔkɔ.
Mɔɔ Gyehova kila yɛ lɛ mɔɔ yɛyɛɛ yɩ kakɩ yɩ, na kɛ tanɩ mɔɔ yɛyɛ ma idua numɔ nɩ a (Kila nkyɩkyɛmi 6)
7. Sɛ yeli tanɩ yeziye a, mɩnla yɛ ɩkɛhã yɛ ma yɛkɛbɩbɛ mmʋwalɩyɛ a?
7 Sɛ yɛyɛ tanɩ mɔɔ numɔ yɛ ɔnlʋmɔ yeziye ma ye tiwʋwaba ididee yɛ a, mɩnla yɛ ɩsɛ kɛɛ yɛyɛ a? Bayɩbʋlʋ yɩ hyɛ yɛ ɛzɩzɩbɛ kɛɛ yɛbɩbɛ́ mmʋwalɩyɛ wɔ asafʋ nu mbanimbani bɛ kɛ. (Gye. 5:14, 15) Naasʋ̃ ɩkɔhʋla kɛyɛ sɩ kɛɛ yɛkɛhã mɔɔ yɛyɛlɩ nɩ yekehile bɛ. Naasʋ̃, sɛ yenu yɛ nwʋ na yɛkakɛ kɛɛ Gyehova nɩɩ asafʋ nu mbanimbani mɔɔ ɩyɩ bɛ kɛɛ bɔwʋwa yɛ nɩ, bɔzʋ̃ ɔlɔlɛ nu bɛkɛla nwɔkɛnwʋnlɛ ali bekehile yɛ a, sa ɩkã yɛ ma yɛpɩbɛ mmʋwalɩyɛ wɔ mmenyia nɔhʋanlɛmaa eyimmɔ bɛ kɛ. Nɩ eliyema benyia be mɔɔ bɔfʋlɛ yɩ Arthura yi tiwʋwaba dide yi paa. Bɛmá yehila kezimɔ Gyehova luwalɩ asafʋ nu mbanimbani zʋ yɩkyɩlɩ yɩ ɛɣɛɛlɛ. Ɩhanlɩ kɛɛ, “Mihilalɩ ponogɩlafi kɛyɛ alʋbɔ ɔkʋ̃, naasʋ̃ mmɩlɩ mɔ midiyeli ndɛnɩ be mɔɔ ɩfalɩ kezimɔ tiwʋwaba baaba nwʋ hyinyia nɩ, mɩhanlɩ mɩ tanɩ mihileli mɩ yɩ nɩɩ asafʋ nu mbanimbani. Mɛyɩ mɛda nɩ, mɩ ahʋnlɩnɩ dɔlɩ mu kunlu, naasʋ̃ nɩ odwokɔ yɩ lanwʋ la dide mɩ. Mbanimbani yi manlɩ mʋnwʋnlɩ kɛɛ Gyehova lɔ́pʋlɩ mɩ, mfomi ɩtɩnɣɛ yɛ iluwakɛɛ ɩdɔ yɛ. Ndwokɔ mɔɔ bɔzʋ̃ kunlumiba nu hanlɩ nɩ hyɛlɩ mɩ ɛzɩzɩbɛ na ɩwʋwalɩ mɩ ma mʋnwʋnlɩ mʋ nwʋ kɛmɔ Gyehova nwʋ mɩ nɩ.” Nnɛ, Arthur sʋ̃mɩ kɛɛ ɔhʋanɩbukolɛvʋlɔ nɩɩ asafʋ nu sʋ̃mɩvʋlɔ. Eyi ma yenyia anwʋlazʋ kɛɛ sɛ yɛzʋ̃ yɛ ahʋnlɩnɩ nu yenu yɛ nwʋ a, Gyehova ziyeziye yɩ nwʋ mmɩlɩ munwala kɛɛ ɩkɛva kɛhyɛ yɛ!
GYEHOVA ƖMA ANYƖNLƖLAZƲ YƐ
8. (a) Mɩnla anyɩnlɩlazʋ yɛ Gyehova va manlɩ Dwuumaa alɔngɔzʋ̃mɩnlɛmaa yɩ a? (b) Kɛmɔ Ayɩzaya 40:29-31 kã nɩ, mɩnla ɔhʋanɩ zʋ yɛ nɩ anyɩnlɩlazʋ kɔwʋwa Dwuumaa mɔɔ bonlu bɔ nwʋ nɩ a?
8 Wɔ enii anyɩ zʋ nɩ, nɩ ɩdɩ kɛɛ mɔɔ anyɩnlɩlazʋ bela íni kɛnɩ ma Dwuumaa alɔngɔzʋ̃mɩnlɛmaa nɩ. Nɩ bezi Babilɔnʋmaa kɛɛ manlɩ mɔɔ bɛádwula bɛ alɔngɔmaa. (Ayɩ. 14:17) Naasʋ̃, Gyehova manlɩ yi mmenii nyianlɩ anyɩnlɩlazʋ. Ɩwɔlɩ bɛ anʋhʋba kɛɛ ɩkɛma bekenyia fanwʋdi na bɛazia bɛahɔ bo twonwa zʋ, na dɩyɛ bela ɩlɔ́kʋla kezi yi ɔhʋanɩ. (Ayɩ. 44:26; 55:12) Wɔ Gyehova anyɩ zʋ nɩ, nɩ Babilɔnʋmaa nɩ dɩ kɛɛ ndudulubo. (Ayɩ. 40:15) Ndudulubo sʋ̃ mɛyɩ, anwʋma bɔ yɩ la pɛ, nɩ iminli. Nɩ kɛ eyi kɛhã Dwuumaa nɩ keze a? Nɩ ɩkɛyɩkyɩ bɛ ɛɣɛɛlɛ. Naasʋ̃ nɩ ɩkɔhʋla kɔwʋwa bɛ wɔ ɔhʋanɩ fʋlɔ zʋ sʋ̃. Ayɩzaya hɛlɛlɩ kɛɛ: “Bɛzabɛ mɔɔ bɛfa bɔ nwʋ betiã Gyehova zʋ nɩ, bekezia bekenyia anwʋzɩzɩbɛ.” (Kɩnga Ayɩzaya 40:29-31.) Nɩ anyɩnlɩlazʋ kɛma bekenyia anwʋzɩzɩbɛ fʋlɔ, na “bɛkɛva andɛba bokodu dɩkɛɛ ɔhɔlɩyɛ.”
9. Mɩnla dasɩlɛ yɛ nɩ ɩkɛma Dwuumaa alɔngɔzʋ̃mɩnlɛmaa nɩ kenyia Gyehova yɩ anʋhʋba azʋlɔtʋ yɩ nu dedi a?
9 Gyehova zialɩ manlɩ benyianlɩ dasɩlɛ mɔɔ nɩ ɩkɛma bekele yɩ anʋhʋba azʋlɔtʋ yɩ bekeli. Ebiye yɛ lɛ mɩnla a? Mɔwʋ kila nkɔmɩhyɛ azʋlɔtʋ mɔɔ nɩ bezi kɛɛ ɩɣa numɔ daada. Nɩ bezi kɛɛ Asiliyiamaa beli Yizilaya bulombunli manlɩ mɔɔ ɩwɔ manlɩ tisʋlɔ nɩ zʋ nkunimi na bɛva bɛ bɔhɔ alɔngɔzʋ̃mɩnlɛ nu. (Ayɩ. 8:4) Akʋ̃ sʋ̃, mmɩlɩ mɔ Babilɔnʋmaa bɛzɩkɛlɩ Gyelusalamɩ na bɛvalɩ numɔ mmenii bɔhɔlɩ alɔngɔzʋ̃mɩnlɛ nu nɩ, nɩ bɛ anyɩ duwa yɩ. (Ayɩ. 39:5-7) Nɩ bezi sʋ̃ kɛɛ Babilɔnʋ bulombunli yɛ izunli Bulombunli Zɛdɩkaya yɩ anyɩ na ɩvalɩ yɩ ɩɣalɩ Babilɔnʋ a. (Gyɛ. 39:7; Izi. 12:12, 13) Dɩyɛ bela mɔɔ Gyehova hyɛlɩ nwʋmɔ nkɔmɩ nɩ, ɩɣalɩ numɔ. (Ayɩ. 42:9; 46:10) Ɩkɛyɛ kɛɛ eyi hyɛlɩ be dedi ɛzɩzɩbɛ paa kɛɛ, anʋhʋba mɔɔ Gyehova ɩwɔ kɛɛ ikele bɛ nɩ sʋ̃ kɛɣa numɔ!
10. Mɩnla yɛ ɩkɔhʋla kɔwʋwa yɛ ma yɛkɛhyɛ yɛ anyɩnlɩlazʋ yɩ nu ɛzɩzɩbɛ wɔ awielɩyɛ mmɩlɩ yɩ nu a?
10 Mɩnla yɛ yesuma wɔ nu a? Sɛ yɛ padi kolɔ a, ye eɣile be nwʋ anyɩnlɩlazʋ yɩ kɔwʋwa yɛ ma yekezia kenyia anwʋzɩzɩbɛ. Yɛda mmɩlɩ be mɔɔ nninyeni nu yɛ sɩ paa nu, na Nyamɩnlɩ yɩ adamvʋlɔ sʋ̃ twodwu tiyia yɛ. Naasʋ̃, íni kɛɛ yɛma yɛ padi kolɔ. Gyehova ɩwɔ anʋhʋba yɛ kɛɛ, ɩkɛma yekenyia nnwʋanlɩ mɔɔ íni awielɩyɛ wɔ Paladayɩsɩ, dɩka mɔɔ azʋ̃nudwolɩyɛ nɩɩ banɩwɔlɛ baaba wɔ. Ɩsɛ kɛɛ yɛkɔ zʋ yɛfa yɛ adwɩnɩ yesiye yɛ anyɩnlɩlazʋ yɩ zʋ. Kɛ zɔ a, yɛ anyɩnlɩlazʋ yɩ kɛyɛ kɛɛ mɔɔ yegyĩ ye tokulo nu yekilaa toolo kɩnlɩma be wɔ punwuanu, naasʋ̃ yɛánwʋ yɩ bʋwɔ iluwakɛɛ ye tokulo yi nu yɛ evinli ti. Kɛ ɩkɛyɛ na “yɛabɩba ye tokulo yi” nu, kile kɛɛ, yɛahyɛ yɛ anyɩnlɩlazʋ yɩ nu ɛzɩzɩbɛ a? Sa yɛkʋla yede mmɩlɩ yetua kezimɔ ɛbɩlawɔlɛ kɛyɛ wɔ oyuwadɩ fʋlɔ yɩ nu nwʋ mfonyini wɔ yɛ adwɩnɩ nu. Sa yɛkʋla yɛkɩnga ndwokɔ, yekila vidiyo, na yɛadiye ndwomi azʋlɔtʋ mɔɔ ɩkã yɛ anyɩnlɩlazʋ yɩ nwʋ odwokɔ. Akʋ̃ sʋ̃, sa yɛkʋla yɛkã anʋhʋba azʋlɔtʋ mɔɔ yekilaa ɔhʋanɩ kɛɛ ɩkɛɣa numɔ wɔ eɣile be nɩ nwʋ odwokɔ yekile Gyehova wɔ mpayɩwɔlɛ nu.
11. Mɩnla yɛ ɩbʋwa eliyema baalɛ be mɔɔ inyia adimakɛlɛ ɛyɛlɛ ɛyɛlɛ be ma isia inyia anwʋzɩzɩbɛ a?
11 Bɛmá yehila kezimɔ anyɩnlɩlazʋ yɩkyɩlɩ eliyema baalɛ be mɔɔ bɔfʋlɔ yɩ Joy mɔɔ adimakɛlɛ ɛyɛlɛ ɛyɛlɛ be hanlɩ yɩ nɩ yɩ ɛɣɛɛlɛ na ɩhyɛlɩ yɩ ɛzɩzɩbɛ. Ɩkã kɛɛ: “Sɛ adwɩnɩndwɩnɩ hyɛ mʋ zʋ a, mɩkã kezimɔ mɩtɩ nɣanlɩ nɩ munwatĩĩ mikile Gyehova, iluwakɛɛ mizi kɛɛ ɩtɩ mʋ tʋ. Sɛ mɩyɛ zɔ a, Gyehova sʋ̃ ma minyia ‘tumi kezile’ mɔɔ ɩtɛla enii yɩ dɩyɛ.” (2 Kɔl. 4:7) Akʋ̃ sʋ̃, Joy tua nwʋmɔ mfonyini kɛɛ ɩwɔ oyuwadɩ fʋlɔ yɩ nu, dɩka mɔɔ “manlɩmaa nɩ bo nu ɔkʋ̃ po ɩlɛ́kã kɛɛ: ‘mʋ nwʋ ba mɩ.’” (Ayɩ. 33:24) Sɛ amɩyɛ sʋ̃ yɛzʋ̃ yɛ ahʋnlɩnɩ munwatĩĩ nu yɛkã kezimɔ yɛtɩ nɣanlɩ nɩ yekile Gyehova na yɛfa yɛ adwɩnɩ yesiye yɛ anyɩnlɩlazʋ yɩ zʋ a, sa yɛkʋla yesia yenyia anwʋzɩzɩbɛ.
12. Mɩnla dasɩlɛ azʋlɔtʋ yɛ ɩma yenyia anwʋlazʋ kɛɛ Gyehova yɩ anʋhʋba munwatĩĩ kɛɣa nu a? (Kila mfonyini yi sʋ̃.)
12 Kɛmɔ Gyehova yɛlɩ manlɩ Dwuumaa alɔngɔzʋ̃mɩnlɛmaa yɩ nɩ, ɩma amɩyɛ sʋ̃ yenyia dasɩlɛ sʋ̃maa mɔɔ ɩma yenyia yɩ anʋhʋba azʋlɔtʋ yɩ nu dedi. Mɔwʋ dwɩnɩ nkɔmɩhyɛ azʋlɔtʋ mɔɔ yɛnwʋ kɛɛ inyiaa numɔɣalɛ nɩ nwʋ kila. Kɛ ndianwʋ nɩ, yɛnwʋ oyuwadɩ tumililɛ be mɔɔ ‘yɩ ɔfʋã be yɛ sɩ na yɩ ɔfʋã be sʋ̃ yɛ mɛlɛkɛ.’ (Da. 2:42, 43) Akʋ̃ sʋ̃, yɛnwʋ kɛɛ ‘azɩlɛwʋsʋlɛ isizii wɔ nnɩka nnɩka,’ na yɛkãã odwokɔba yɩ wɔ “oyuwadɩ yɩ dɩka bela.” (Mt. 24:7, 14) Iluwakɛɛ yɛnwʋ kɛɛ nkɔmɩhyɛ eyimmɔ nɩɩ mvʋlɔ bɛbaa numɔ nɩ ti, ɩma yenyia anwʋlazʋ kezile kɛɛ Gyehova yɩ anʋhʋba munwatĩĩ kɛɣa numɔ.
Nkɔmɩhyɛ azʋlɔtʋ mɔɔ yɛnwʋ kɛɛ ɩbaa numɔ nɩ ɩma yenyia sianti baaba be ti mɔɔ yɛkɔhʋla kenyia Gyehova yɩ anʋhʋba azʋlɔtʋ nu dedi (Kila nkyɩkyɛmi 12)
GYEHOVA ƖKÃ YƐ AHƲNLƖNƖ ITIÃ YE KUNLU
13. (a) Sɛ nɩ ɩka ɛgyɩkɩ̃ɩ̃ ma Dwuumaa nɩ be elelɛ mmɩlɩ nɩ twu a, mɩnla ndwokɔzɩzɩbɛ yɛ nɩ bekeyiyia a? (b) Mɩnla ɔhʋanɩ zʋ yɛ Gyehova luwalɩ ndwokɔ mɔɔ ɩwɔ Ayɩzaya 41:10-13 nɩ zʋ yɩkyɩlɩ Dwuumaa nɩ bɛ ɛɣɛɛlɛ a?
13 Ɩwɔ numɔ kɛɛ nɩ Gyehova iluwa anyɩnlɩlazʋ kɩnlɩma be zʋ ɩyɩkyɩ Dwuumaa alɔngɔzʋ̃mɩnlɛmaa nɩ bɛ ɛɣɛɛlɛ dɩyɛ, naasʋ̃ nɩ izi kɛɛ sɛ be elelɛ mmɩlɩ nɩ ibadwu a, bekeyiyia ndwokɔzɩzɩbɛ. Gyehova hyɛlɩ nkɔmɩ kɛɛ sɛ Dwuumaa nɩ bɛ alɔngɔzʋ̃mɩnlɛ mmɩlɩ ɩbaa awielɩyɛ a, bulombunli be mɔɔ ɩwɔ tumi kɛɣa kɛzɩkɛ amanlɩ mɔɔ bodua Babilɔnʋ nwʋ beyiyia nɩ na ɩazɩkɛ Babilɔnʋ. (Ayɩ. 41:2-5) Asʋ̃ nɩ ɩsɛ kɛɛ Dwuumaa nɩ ma bo kunlu tu a? Ansaana bɛbahɔ alɔngɔzʋ̃mɩnlɛ nu nɩ, Gyehova hanlɩ ndwokɔ be dianlɩ kɛnɩ mɔɔ nɩ ɩkɛhyɛ bɛ ɛzɩzɩbɛ, ɩhanlɩ kɛɛ: “Áma wu kunlu itu, iluwakɛɛ mɩkɩnla wʋ nwʋ. Áma adwɩnɩndwɩnɩ hyɛ wʋ zʋ, iluwakɛɛ mamɩ yɛ lɛ wʋ Nyamɩnlɩ.” (Kɩnga Ayɩzaya 41:10-13.) Gyehova hanlɩ kɛɛ “mamɩ yɛ lɛ wʋ Nyamɩnlɩ” nɩ, nɩ ɩpɛɛ kehile mɩnla a? Nɩ ɩlɛ́kakɛ Dwuumaa nɩ kɛɛ bɔzʋ̃mɩ́ yɩ, iluwakɛɛ nɩ bezi eyi daada. Mfomi, nɩ ɩkakɛɛ bɛ kɛɛ ɩlanwʋ la ɩwɔ bɔ ɔfʋã.—Ndw. 118:6.
14. Mɩnla ɔhʋanɩ fʋlɔ yɛ Gyehova luwalɩ zʋ hanlɩ Dwuumaa alɔngɔzʋ̃mɩnlɛmaa nɩ bɛ ahʋnlɩnɩ dianlɩ bo kunlu a?
14 Gyehova izia ɩhanlɩ bɛ ahʋnlɩnɩ dianlɩ bo kunlu, iluwa ɛhakɛlɛ mɔɔ ɩhakɛlɩ bɛ kɛɛ ɩwɔ tumi nɩɩ nɣɛlɛbɛ mɔɔ íni awielɩyɛ nɩ. Ɩhanlɩ ihileli bɛ kɛɛ behilá ahɔnlɔnwa mɔɔ bogua sʋlɔ nɩ. Ɩmanlɩ bɔnwʋnlɩ kɛɛ yɩzayɩ yɛ ɩwɔlɩ ahɔnlɔnwa mɔɔ bogua sʋlɔ nɩ munwatĩĩ na izi bo nu bela yi dima sʋ̃. (Ayɩ. 40:25-28) Meti sɛ Gyehova zi ahɔnlɔnwa yɩ po bo munwatĩĩ bɛ anlima a, nɩ ikile kɛɛ izi yɩ sʋ̃mɩvʋlɔ bela yi dima! Na sɛ Gyehova wɔ tumi mɔɔ ɩkʋla ɩfa ɩbɔ ahɔnlɔnwa dɩyɛ a, ikile kɛɛ ɩwɔ tumi mɔɔ ɩkɛva kɔwʋwa yi mmenii. Amba, nɩ Dwuumaa alɔngɔzʋ̃mɩnlɛmaa nɩ wɔ sianti baaba be ti mɔɔ íni kɛɛ bɛma bo kunlu tu.
15. Mɩnla ɔhʋanɩ zʋ yɛ Gyehova ziyeziyeli Dwuumaa alɔngɔzʋ̃mɩnlɛmaa nɩ manlɩ mɔɔ nɩ ibazi nɩ a?
15 Gyehova ziyeziyeli yi mmenii manlɩ mɔɔ nɩ ibazi nɩ. Wɔ Ayɩzaya buuku nɩ yɩ tʋwɔlɛ nɩ, Nyamɩnlɩ hanlɩ hileli yi mmenii kɛɛ: “Bɔhɔ́ bowula bɛ aliyia kunlu na bɔdʋnlɩ bɛ anyɩnkɛ yɩ nu. Bɛvá bɔ nwʋ beziye ɛgyɩkɩ̃ɩ̃ kɔbʋmɩ kɛɛ ɛya ɛhyɩmɛ nɩ kodua nu.” (Ayɩ. 26:20) Ɩkɛyɛ kɛɛ Dwuumaa nɩ valɩ odwokɔ eyi yɛlɩ egyima mmɩlɩ mɔ Bulombunli Sayɩlɔsʋ ɩɣa ɩdʋlɩ ɩhyɛlɩ Babilɔnʋ zʋ nɩ. Benyia be mɔɔ izi ɔwɔkɩ Giliki abakɔsɛmɩ nɩ hanlɩ kɛɛ, mmɩlɩ mɔ Sayɩlɔsʋ hɔlɩ Babilɔnʋ nɩ, “ɩhyɛlɩ [yɩ azogyiamaa] nɩ kɛɛ bohũ abiyela mɔɔ bɔkɔnwʋ yɩ wɔ punwuanu nɩ.” Mɔwʋ kila kezimɔ nɩ eyi kɛma Babilɔnʋmaa nɩ bo kunlu kodu! Naasʋ̃ ɩkɛyɛ kɛɛ iluwakɛɛ Dwuumaa nɩ valɩ Gyehova yɩ ɔhʋanɩhilelɛ yɛlɩ egyima ti yɛ benyianlɩ be ti belili numɔ yɩ a.
16. Mɩnla ti mɔɔ íni kɛɛ yɛma ye kunlu tuli mɔɔ ibazi wɔ anwʋhyɩlɩyɛ kezile yi nu nɩ nwʋ a? (Kila mfonyini yi sʋ̃.)
16 Mɩnla yɛ yesuma wɔ nu a? Ɩlɛ́kyɛ yekeyiyia anwʋhyɩlɩyɛ kezile mɔɔ ebiye ilésili kyɩ̃ wɔ adasamaa bɛ abakɔsɛmɩ nu. Sɛ anwʋhyɩlɩyɛ kezile yi bɔ yɩ tʋ a, bɔlɔ kɛhã mmenii mɔɔ bɔwɔ oyuwadɩ nɩ na bɛ adwɩnɩ kodu kɔvʋla. Naasʋ̃ Gyehova yi mmenii mɛyɩ, bo kunlu ilótu. Yezi kɛɛ Gyehova dɩ yɛ Nyamɩnlɩ. Yekenyia akɛnɣazɩzɩbɛ iluwakɛɛ yezi kɛɛ ‘yɛ ɔbɔnɩnlɛ mmɩlɩ idwu.’ (Lk. 21:28) Sɛ amanlɩ amanlɩ mɔɔ bɛhã bɔ nwʋ bɔwɔ numɔ nɩ po tʋ hyɛ yɛ zʋ a, yekegyina pindinyii. Gyehova koluwa awɔvʋlɔ yɩ zʋ kɔwɔ yɛ nwʋ banɩ na ɩkɛma yɛ ɔhʋanɩhilelɛ mɔɔ ikele yɛ nnwʋanlɩ. Mɩnla ɔhʋanɩ zʋ yɛ ikoluwa kɛva ɔhʋanɩhilelɛ eyi ɩkɛma yɛ a? Kakɩ yɩ mɛyɩ yézi. Naasʋ̃ ebiye a, ikoluwa yɛ asafʋ yɩ zʋ ɩkɛma ɔhʋanɩhilelɛ yɛ. Ɔhʋanɩ be zʋ nɩ, eyi kɛyɛ dɩkɛɛ mɔɔ yewula yɛ “aliyia kunlu,” dɩka mɔɔ banɩwɔlɛ wɔ. Kɛ ɩkɛyɛ na yɛaziyeziye yɛ nwʋ yɛama mɔɔ ɩlɛ́kyɛ ibazi nɩ a? Ɩsɛ kɛɛ yebike ye mmeliyema, yetiye ɔhʋanɩhilelɛ mɔɔ ɩzʋ̃ asafʋ yɩ kɛ, na yenyia anwʋlazʋ kɛɛ Gyehova yɛ ikilee yɛ ahyɩhyɛdɩ yɩ ɔhʋanɩ a.—Hib. 10:24, 25; 13:17.
Sɛ yɛdwɩnɩndwɩnɩ tumi mɔɔ Gyehova wɔ mɔɔ ɩkɛva kele yɛ nɩ nwʋ a, ye kunlu ilótuli mɔɔ ikezi wɔ anwʋhyɩlɩyɛ kezile yi nu nɩ nwʋ (Kila nkyɩkyɛmi 16)b
17. Kɛ ɩkɛyɛ na wʋabɩbɛ ɛɣɛɛlɛyɩkyɩlɛ wɔ Gyehova kɛnɩ a?
17 Ɩwɔ numɔ kɛɛ nɩ Dwuumaa alɔngɔzʋ̃mɩnlɛmaa nɩ keyiyia ndwokɔzɩzɩbɛ dɩyɛ, naasʋ̃ Gyehova manlɩ bɛ sa hanlɩ ɛɣɛɛlɛyɩkyɩlɛ mɔɔ nɩ bekehyinyia nɩ. Ɔzɔ la yɛ ɩkɛyɛ kɛma amɩyɛ sʋ̃ a. Meti ɩávalɩ nwʋmɔ mɔɔ ikezi wɔ eɣile be nɩ, kɔ zʋlɔ pɩbɛ ɛɣɛɛlɛyɩkyɩlɛ wɔ Gyehova kɛnɩ. Nyɛ, nyia anwʋlazʋ kɛɛ ɩwɔ nwɔkɛnwʋnlɛ kezile. Kɔ zʋlɔ hyɛ wʋ anyɩnlɩlazʋ yɩ nu ɛzɩzɩbɛ. Kakɛ kɛɛ, Gyehova dɩ wʋ Nyamɩnlɩ, meti máma wu kunlu tuli dɩyɛ bela nwʋ.
NDWOMI 3 Yɛ Anwʋzɩzɩbɛ, Yɛ Anyɩnlɩlazʋ Nɩɩ Yɛ Anwʋlazʋ
a Bɛzɩnza anlima yɩ be.
b MFONYINI NWƲ ODWOKƆ: Mmeliyema okuwu ɛgyɩkɩ̃ɩ̃ be beyiyia numɔ. Bɔwɔ anwʋlazʋ kɛɛ Gyehova wɔ tumi kezile mɔɔ ɩkɛva kɔwɔ bɔ nwʋ banɩ wɔ dɩka bela mɔɔ bɔwɔ wɔ azɩlɛ yɩ zʋ nɩ.