Koo Kojo Ni Kpahi Ngɛ Yi Mi Kpɔhi Nɛ A Mwɔɔ ɔ He

1-2. Mɛni he je nɛ be komɛ ɔ yi mi kpɔhi nɛ wa mwɔɔ jeɔ ekpa ngɛ wa nyɛmimɛ a nɔ́ ɔ he ɔ?

ANƐ nɔ ko kojo mo hyɛ ngɛ yi mi kpɔ ko nɛ o mwɔ ɔ he lo? Anɛ mo hu o kojo o nyɛmi Kristofono ko hyɛ ngɛ yi mi kpɔ ko nɛ e mwɔ ɔ he lo? Atsinyɛ jemi ko be he kaa wa ti nihi fuu ma ha sane bimi nɛ ɔmɛ a heto ke ee.

² E sɛ nɛ e pee wɔ nyakpɛ kaa yi mi kpɔhi nɛ wa maa mwɔ be komɛ ɔ maa je ekpa ngɛ yi mi kpɔhi nɛ wa nyɛmimɛ maa mwɔ ɔ he. Mɛni he je? Ejakaa wɔ tsuo wa sɔɛ, nɛ e slo bɔ nɛ wa ti nɔ fɛɛ nɔ susuɔ níhi a he ha. Bɔ nɛ a tsɔse wɔ ha, weku mi nɛ wa je, kɛ níhi a si kpami komɛ nɛ wa ná ngɛ si himi mi ɔ náa wa susumi nɔ he wami. Se e sɛ nɛ wa ha nɛ bɔ nɛ wa susuɔ níhi a he ha a nɛ puɛ tue mi jɔmi kɛ kake peemi nɛ ngɛ asafo ɔ mi ɔ.—Efe. 4:3.

3. Eko ɔ, mɛni ma ha nɛ waa kojo wa nyɛmi Kristofono ko ngɛ yi mi kpɔ ko nɛ e mwɔ ɔ he?

³ Ke wa nyɛmi Kristofono ko mwɔ yi mi kpɔ ko nɛ wa kplɛɛ we nɔ ɔ, eko ɔ, wa maa bɔ mɔde kaa wa ma ha nɛ e tsake e juɛmi aloo e maa pee wɔ kaa wa de ni kpahi bɔ nɛ wa ngɛ he nue ha ngɛ yi mi kpɔ nɛ e mwɔ ɔ he. E ma nyɛ maa ba kaa wa hɛɛ wa nyɛmimɛ ɔmɛ a he juɛmi kpakpa. Wa suɔ wa nyɛmimɛ ɔmɛ, nɛ wa suɔ nɛ e hi ha mɛ. (Abɛ 17:17) Enɛ ɔ he ɔ, ke wa na kaa a mwɔ yi mi kpɔ ko nɛ ma ha nɛ a pia a he pee se, aloo e ma puɛ huɛ bɔmi nɛ ngɛ a kɛ Yehowa a kpɛti ɔ, e gbaa wa nya.

4-5. Mɛni e sa nɛ waa pee ke wa nyɛmi Kristofono ko mwɔ yi mi kpɔ ko nɛ kɛ wa susumi kɔ we?

⁴ Ke wa nyɛmi Kristofono ko mwɔ yi mi kpɔ ko nɛ eko ɔ, wa susu kaa e dɛ ɔ, anɛ e sa nɛ waa kɛ lɛ nɛ sɛɛ he ní lo? Si fɔfɔɛ ɔ lɛ maa tsɔɔ. Kaa nɔ hyɛmi nɔ́ ɔ, ke wa ná le kaa yi mi kpɔ nɛ e ngɛ mwɔe ɔ kɛ Baiblo mlaa ko kɔ we ɔ, lɛɛ e sa nɛ waa je suɔmi mi kɛ ye bua lɛ nɛ e dla e susumi. (Abɛ 27:​5, 6) Se ke nyɛmi ko ngɛ yi mi kpɔ ko mwɔe nɛ e ti si kɛ wui Mawu mlaa ko, se e yi mi kpɔ ɔ kɛ wa susumi kɔ we ɔ, mɛni e sa nɛ waa pee? Sane bimi nɛ ɔ heto ngɛ ngmami nɛ a ngɔ wa ní kasemi ɔ kɛ da nɔ ɔ mi. Wa ‘kojo we susumi slɔɔtoslɔɔtohi.’—Rom. 14:1

⁵ Se kɛ̃ ɔ, be komɛ ɔ, e he maa wa ha wɔ kaa wa maa kplɛɛ yi mi kpɔ nɛ wa nyɛmi ko maa mwɔ ɔ nɔ. Ngɛ ní kasemi nɛ ɔ mi ɔ, wa ma susu nɔ́ he je nɛ e sa kaa waa kplɛɛ wa nyɛmimɛ ɔmɛ a yi mi kpɔ mwɔmi ɔ nɔ, kɛ blɔ nɔ nɛ wa maa gu kɛ pee jã. Se kekleekle ɔ, wa ma susu si fɔfɔɛhi komɛ nɛ eko ɔ, e ma ha nɛ waa kojo wa nyɛmimɛ Kristofohi ɔ he.

MƐNI HE JE NƐ WA TUƆ MUNYU KƐ SIƆ NI KPAHI A YI MI KPƆ MWƆMIHI Ɔ?

6-7. Moo tsɔɔ si fɔfɔɛhi nɛ ma nyɛ ma ha nɛ waa tu munyu kɛ si ni kpahi ke a mwɔ yi mi kpɔ ko.

⁶ Kaa bɔ nɛ wa de kɛ sɛ hlami ɔ, behi fuu ɔ, bɔ nɛ a tsɔse wɔ ha aloo níhi a si kpami nɛ wa ngɛ ɔ ma nyɛ ma ha nɛ wa susu kaa e sa nɛ a pee ní komɛ ngɛ blɔ pɔtɛɛ komɛ a nɔ. Eko ɔ, wa maa nu he kaa ni kpahi nɛ a pee a ní kaa wɔ. Se e be hie jã. Nyɛ ha nɛ wa susu nɔ hyɛmi níhi nɛ nyɛɛ se nɛ ɔmɛ a he. Nɔ hyɛmi nɔ́ 1: Loko nyɛminyumu ko ma ba kase anɔkuale ɔ, e papaa tɔɔ dã wawɛɛ. Benɛ nyɛminyumu nɛ ɔ ya he nya buami ko sisi ɔ, e na nɛ nyɛmimɛ Kristofohi komɛ ngɛ dã nue. E mi mi fu, nɛ e de mɛ kaa e ji tɔmi kaa a maa nu dã. Nɔ hyɛmi nɔ́ 2: Nyɛmiyo ko ná tsopa kɛ tsa e he benɛ e ba nu hiɔ ko nɛ nya wa a. Pee se ɔ, e ba ná le kaa nyɛmiyo ko hu nu jamɛ a hiɔ ɔ eko. Enɛ ɔ he ɔ, e suɔ kaa e maa ye bua nyɛmiyo ɔ. Lɔ ɔ he ɔ, e nyɛ nyɛmiyo ɔ nɔ kaa e ya pee tsopa nɛ e pee ɔ eko. Eko ɔ, e de lɛ kaa e ye niye ní pɔtɛɛ ko, aloo e pee blɛfo tsopa loo zugba tsopa ko. Nɔ hyɛmi nɔ́ 3: Nyɛminyumu ko ngɛ lakpa jami mi loko e ba na anɔkuale ɔ. Enɛ ɔ he ɔ, e sume nɛ e kɛ lakpa jami nɛ pee nɔ́ ko hu. Benɛ e ba ná le kaa a pee ya ko ngɛ sɔlemi tsu ko mi nɛ nyɛminyumu ko ya eko ɔ, e gba e nya wawɛɛ.a

⁷ Nyɛ ha nɛ waa hyɛ si fɔfɔɛ kpa komɛ hulɔ. Nɔ hyɛmi nɔ́ 4: Kɛ je nyɛminyumu ko jokuɛwi a si tɔɔ nɛ e le kaa e sɛ nɛ nyumu toɔ kpɛni, nɛ e sɛ nɛ yo hu woɔ trouser kɛ yaa fiɛɛmi kɛ Kristofohi a he nya buamihi a sisi. E ngɛ mi kaa nyɛminyumu nɛ ɔ le tsakemi nɛ ba lingmi nɛ ɔ mohu lɛɛ, se e yaa nɔ nɛ e deɔ nyɛmimɛ kpahi kaa e sɛ nɛ nyumu ko nɛ fia kpɛni, nɛ e sɛ nɛ nyɛmiyo hu nɛ wo trouser kɛ ya teokrase ní peemihi a sisi. Nɔ hyɛmi nɔ́ 5: Asafo mi nɔkɔtɔma ko le nyɛminyumu ko nɛ e ya nɔ tsami sukuu nɛ lɔ ɔ ha nɛ pee se ɔ, e je asafo ɔ mi. Amlɔ nɛ ɔ, nyɛminyumu wayo ko hu nɛ e kɛ asafo mi nɔkɔtɔma nɛ ɔ ngɛ asafo kake mi ɔ ngɛ hlae nɛ e ya nɔ tsami sukuu. Asafo mi nɔkɔtɔma nɛ ɔ hao wawɛɛ nɛ e bɔ mɔde kaa e ma plɛ nyɛminyumu ɔ kɛ e fɔli ɔmɛ a yi mi konɛ a tsake a juɛmi.

8. (a) Mɛni ma nyɛ ma ha nɛ fɔlɔ ko ma ná juɛmi nɛ dɛ ngɛ fɔli kpahi a he? (b) Ke wa tuɔ níhi nɛ wa nyɛmimɛ ɔmɛ peeɔ ɔ he munyu yaya a, kɛ lɔ ɔ maa sa asafo ɔ he ha kɛɛ?

⁸ Moo hyɛ si fɔfɔɛ ko nɛ kɔɔ fɔli a he. Nɔ hyɛmi nɔ́ 6: Akɛnɛ fɔlɔ ji mo he je ɔ, o bɔɔ mɔde kaa o ma tsɔse o bimɛ “ngɛ Yehowa tsɔsemi kɛ e ga womi mi.” (Efe. 6:4) Se o naa kaa nyɛmimɛ kpahi ngmɛɔ a bimɛ blɔ nɛ a peeɔ níhi fuu ngɛ a dɛ he. Kaa nɔ hyɛmi nɔ́ ɔ, a ngmɛɔ a bimɛ ɔmɛ blɔ nɛ a kpɛɔ se kɛ baa we mi, a fiaa video game nɛ awi yemi ní peepeehi be mi, nɛ a heɔ fon kɛ haa a bimɛ ɔmɛ be mi nɛ a wɛ. Enɛ ɔ haa nɛ o bimɛ ɔmɛ nuɔ he kaa o ngɛ kpɛii tsɔ. A biɔ ke, “Mɛni he je nɛ ye fɔli ɔmɛ be kaa ye huɛmɛ ɔmɛ a fɔli ɔmɛ ɔ?” Si fɔfɔɛ kaa kikɛ ɔ ma nyɛ ma ha nɛ o ná juɛmi nɛ dɛ ngɛ fɔli kpa amɛ a he. Anɔkuale sane ji kaa ke wa nyɛmimɛ Kristofohi mwɔ yi mi kpɔ ko nɛ e kɛ wa susumi kɔ we ɔ, eko ɔ, wa mi mi ma fu mɛ, nɛ wa ma ná a he juɛmi yaya. Kaa nɔ hyɛmi nɔ́ ɔ, eko ɔ, waa kɛ mɛ be gbi kpae ngɛ níhi nɛ a ngɔɔ a sika kɛ peeɔ, aloo níhi nɛ a kɛ jeɔ a hɛja a he. Se kɛ̃ ɔ, e sɛ nɛ bɔ nɛ wa nuɔ he ha a he nɛ hia wɔ pe kake peemi nɛ e maa hi asafo ɔ mi ɔ.

9. Mɛni e sa kaa wa kai ngɛ yi mi kpɔ mwɔmi he? (Hyɛ foni ɔ hulɔ.)

⁹ Ke wa nyɛmi Kristofono ko mwɔ yi mi kpɔ ko nɛ e je ekpa ngɛ wa nɔ́ ɔ he ɔ, lɔ ɔ tsɔɔ we kaa doo ɔ, eko da pe eko. (Rom. 14:5) E ngɛ mi kaa Baiblo ɔ woɔ Kristofohi he wami kaa a “juɛmi nɛ pee kake” mohu lɛɛ, se lɔ ɔ tsɔɔ we kaa e sa nɛ wɔ tsuo wa susumi nɛ pee kake ngɛ nɔ́ fɛɛ nɔ́ mi. (2 Kor. 13:11) Wa ma nyɛ maa ngɔ yi mi kpɔhi nɛ wa mwɔɔ ɔ kɛ to blɔ hiami he. Ke wa ngɛ blɔ hiae ɔ, blɔhi fuu ngɛ nɛ wa ma nyɛ maa gu nɔ kɛ ya su he nɛ wa yaa a. Se wa guɔ blɔ nɛ wa suɔ, nɛ e hi kɛ ha wɔ ɔ nɔ. Jã kɛ̃ nɛ Kristofohi hu mwɔɔ yi mi kpɔ slɔɔtoslɔɔtohi, se oti kake lɛ ngɛ wa hɛ mi: Wa suɔ nɛ waa sa Yehowa hɛ mi. Enɛ ɔ he ɔ, wa sume nɛ waa kojo ni kpahi ngɛ yi mi kpɔhi nɛ a mwɔɔ nɛ kɔɔ mɛ nitsɛmɛ a he ɔ he.—Mat. 7:1; 1 Tes. 4:11.

MƐNI HE JE NƐ E SƐ NƐ WAA KOJO NI KPAHI KE A MWƆ YI MI KPƆ KO?

10. Ngɛ Yakobo 4:12 ɔ nya a, mɛni lɛ wa be he blɔ kaa wa peeɔ, nɛ mɛni he je?

¹⁰ Baiblo ɔ tsɔɔ yi mi tomihi fuu a he je nɛ e sa kaa wa je bumi kpo kɛ tsɔɔ ni kpahi ngɛ yi mi kpɔhi nɛ a mwɔɔ ɔ he. Nyɛ ha nɛ wa susu ekomɛ a he. Wa be he blɔ nɛ wa kojoɔ ni kpahi ngɛ yi mi kpɔhi nɛ kɔɔ mɛ nitsɛmɛ a he ɔ he. (Kane Yakobo 4:12.) Yehowa ji Mlaa Wolɔ kɛ Kojolɔ nɛ sa. Lɛ pɛ ji nɔ nɛ ngɛ he blɔ nɛ e woɔ wɔ mlaa ngɛ nɔ́ nɛ da kɛ nɔ́ nɛ dɛ he. Enɛ ɔ he ɔ, wa nyɛmimɛ ɔmɛ maa bu akɔtaa ngɛ yi mi kpɔhi nɛ a mwɔɔ ɔ he kɛ ha Yehowa, se pi wɔ. (Rom. 14:10) Wa be he blɔ nɛ wa daa wa susumi nɔ kɛ kojoɔ ni kpahi ngɛ yi mi kpɔhi nɛ a mwɔɔ ɔ he.b

11. Kɛ wa ma plɛ kɛ ha nɛ tue mi jɔmi nɛ hi asafo ɔ mi ha kɛɛ? (Hyɛ foni ɔ hulɔ.)

¹¹ Yehowa hyɛɔ blɔ kaa kake peemi nɛ hi e sɔmɔli a kpɛti, se e hyɛ we blɔ kaa a nɔ́ fɛɛ nɔ́ nɛ pee fiee. E ngɛ heii kaa Mawu suɔ nɛ waa pee wa ní ngɛ blɔ slɔɔtohi a nɔ! Wa naa enɛ ɔ ngɛ níhi nɛ e bɔ ɔ mi. Kaa nɔ hyɛmi nɔ́ ɔ, bahi fuu hiɔ tso kake nɔ, se ba amɛ tsuo sɔɛ. Jehanɛ hu ɔ, mo susu adesahi a he nɛ o hyɛ. E ngɛ mi kaa nimli babauu ngɛ je ɔ mi mohu lɛɛ, se ke ni enyɔ je a he po ɔ, slɔɔto ko kɛ̃ ngɛ a kpɛti. Yehowa bɔ wɔ ekpaekpa. Enɛ ɔ he ɔ, e hyɛ we blɔ kaa waa pee wa ní ngɛ blɔ kake nɔ. Se kɛ̃ ɔ, e suɔ kaa kake peemi nɛ hi wa kpɛti. Lɔ ɔ he ɔ, ke waa kɛ ni kpahi hɛɛ we susumi kake ngɛ nɔ́ ko he po ɔ, e sa nɛ waa di tue mi jɔmi se. Tue mi jɔmi kɛ kake peemi nɛ maa hi asafo ɔ mi ɔ he hia wawɛɛ pe nɛ wa maa hyɛ blɔ kaa ni kpahi nɛ a pee a ní kaa bɔ nɛ wa peeɔ wa ní ɔ.—Rom. 14:19.

NƆ́ NƐ MAA YE BUA WƆ NƐ WA JE BUMI KPO KƐ TSƆƆ NI KPAHI KE A MWƆ YI MI KPƆ KO

12-13. Ke wa susu kaa nɔ ko “hia nane yaya ko” ɔ, mɛni lɛ e sa nɛ e hi wa juɛmi mi? (Galatiabi 6:1; hyɛ daka nɛ ji “Ke O Kɛ Nɔ Ko Kpa We Gbi” ɔ hulɔ.)

¹² Ke nihi mwɔ yi mi kpɔhi nɛ kɔɔ mɛ nitsɛmɛ a si himi he. Mo bi o he ke, ‘Anɛ nɔ ɔ ngɛ ‘nane yaya ko hiae’ niinɛ, aloo e ngɛ nɔ́ ko pee nɛ e je ekpa ngɛ bɔ nɛ i suɔ kaa ma pee lɛ ɔ he kɛkɛ?’ Ke e ngɛ nane yaya ko hiae nɛ e teɔ si kɛ woɔ Baiblo ɔ, mo bi o he ke, ‘Anɛ imi ji nɔ nɛ e sa kaa ma wo lɛ ga ngɛ he, aloo nɔ kpa ko ngɛ nɛ e sa kaa e wo lɛ ga?’ Ke mo lɛ e sa kaa o wo lɛ ga a, bɔɔ mɔde nɛ o pee jã ngɛ mi mi jɔmi mi. (Kane Galatiabi 6:1.) Behi fuu ɔ, e ma nyɛ maa ba kaa nɔ ɔ pee we nɔ́ ko nɛ dɛ, mohu ɔ, nɔ́ nɛ e ngɛ pee ɔ kɛ wa susumi lɛ kɔ we. Ke jã ji sane ɔ, lɛɛ koo tu munyu kɛ si yi mi kpɔ nɛ e mwɔ ɔ. E ngɛ he blɔ kaa lɛ nitsɛ e mwɔɔ yi mi kpɔ ngɛ níhi a he, lɔ ɔ he ɔ, koo kojo lɛ.—Rom. 14:​2-4.

¹³ Mo susu nɔ hyɛmi nɔ́ nɛ ɔ he nɛ o hyɛ: Ke o kɛ o huɛ ko ya ní yemi he ko ɔ, anɛ o maa nyɛ e nɔ kaa e ye niye ní nɛ o suɔ kaa o maa ye ɔ lo? Dɛbi. E ngɛ heii kaa o maa ngmɛ lɛ blɔ konɛ lɛ nitsɛ e tsɔɔ niye ní nɛ e suɔ. Ejakaa ke e ye jamɛ a niye ní ɔ, lɛ nitsɛ muklii mi lɛ e yaa, pi mo. Atsinyɛ jemi ko be he kaa mo hu o bua be he jɔe kaa o huɛ ɔ nɛ e tsɔɔ mo nɔ́ nɛ lɛɛ e suɔ kaa o ye. Jã kɛ̃ nɛ e sɛ nɛ waa ngɔ wa susumi kɛ nyɛ nihi a nɔ, mohu ɔ, e sa nɛ waa ngmɛ mɛ blɔ nɛ mɛ nitsɛmɛ a mwɔ a yi mi kpɔ. Ke wa pee jã a, lɔ ɔ tsɔɔ kaa wa ngɛ bumi kɛ ha mɛ.

14. Ke o ngɛ yi mi kpɔ ko mwɔe, mɛni o ma nyɛ maa pee konɛ kake peemi nɛ hi o kɛ nyɛmimɛ ɔmɛ nyɛ kpɛti? (1 Korintobi 8:​12, 13)

¹⁴ Ke o mwɔ yi mi kpɔ ngɛ mo nitsɛ o si himi he. Ke o bɔ mɔde kaa o be nɔ́ ko pee nɛ maa hao nyɛmimɛ ɔmɛ ɔ, lɔ ɔ ma ha nɛ tue mi jɔmi maa hi asafo ɔ mi. (Kane 1 Korintobi 8:​12, 13.) Be komɛ ɔ, ke o yaa mwɔ yi mi kpɔ komɛ ɔ, mo nitsɛ o naa kaa tɔmi ko be he, nɛ ‘mlaa hu ngmɛɔ blɔ.’ Se ke e ma gba o nyɛmi Kristofono ko nya a, anɛ “se nami ngɛ he” lo?c (1 Kor. 10:​23, 24) Ko susu kaa o ma nyɛ maa pee nɔ́ nɛ o suɔ, mohu ɔ, e maa hi kaa o ma susu bɔ nɛ ni kpahi maa nu he ha ngɛ nɔ́ nɛ o yaa pee ɔ he. (Rom. 15:1) Se tse wa susu he kɛ sɛ hlami momo kaa ke ni kpahi mwɔ yi mi kpɔ ɔ, e sɛ nɛ waa kojo mɛ ngɛ he lo? Ee. E sa nɛ mɛ hu a je bumi kpo kɛ tsɔɔ wɔ kaa bɔ nɛ wɔ hu wa peeɔ kɛ haa mɛ ɔ. Se e sa nɛ wa ha nɛ ga womi nɛ ngɛ Romabi 12:18 ɔ nɛ hi wa juɛmi mi. Lejɛ ɔ de ke: “Ke e maa hi ɔ, nyɛɛ bɔ mɔde wawɛɛ nɛ nyɛɛ kɛ adesahi tsuo nɛ hi si ngɛ tue mi jɔmi mi.” Enɛ ɔ he ɔ, e sa nɛ waa bɔ mɔde wawɛɛ kaa waa kɛ nihi maa hi si ngɛ tue mi jɔmi mi, nɛ wa ko pee níhi nɛ wa le kaa e maa dɔ mɛ.

15. Mɛni asafo mi nikɔtɔma amɛ ma nyɛ maa pee konɛ kake peemi nɛ hi asafo ɔ mi? (1 Korintobi 4:6)

¹⁵ Asafo mi nikɔtɔma amɛ jeɔ bumi kpo ngɛ yi mi kpɔhi nɛ ni kpahi mwɔɔ ɔ he. Ke asafo mi nikɔtɔma amɛ wui mlaahi ngɛ sanehi nɛ nyɛmimɛ ɔmɛ nitsɛmɛ maa mwɔ a yi mi kpɔ ngɛ he ɔ he, nɛ ‘a bi níhi nɛ a ngma a he’ ɔ, lɔ ɔ haa nɛ kake peemi hiɔ asafo ɔ mi. (Kane 1 Korintobi 4:6.) Asafo mi nikɔtɔma amɛ be blɔ tsɔɔmihi nɛ a da Baiblo ɔ nɔ kɛ ngma nɛ a ngɛ wa womi ɔmɛ a mi ɔ he bee. Jehanɛ hu ɔ, ke nyɛmimɛ ɔmɛ bi yemi kɛ buami ko ɔ, e sa nɛ asafo mi nikɔtɔma amɛ nɛ a hyɛ saminya nɛ a ko da mɛ nitsɛmɛ a níhi a si kpamihi a nɔ pɛ kɛ wo mɛ ga. Mohu ɔ, a da Mawu Munyu ɔ nɔ kɛ pee jã.—Yes. 48:​17, 18.

16. Mɛni asafo mi nɔkɔtɔma ko ma nyɛ maa pee kɛ tsɔɔ kaa e jeɔ bumi kpo ngɛ yi mi kpɔhi nɛ nikɔtɔma amɛ a kuu ɔ mwɔɔ he?

¹⁶ Ke nikɔtɔma amɛ a kuu ɔ bla kɛ susu níhi a he nɛ a mwɔ yi mi kpɔ ko ɔ, asafo mi nɔkɔtɔma nɛ e jeɔ bumi kpo ɔ, pee we nɔ́ kpa ko ngɛ se. Ke nikɔtɔma amɛ a kuu ɔ sɔle kɛ bi mumi klɔuklɔu ɔ, nɛ a susu níhi a he, nɛ a kɛ blɔ tsɔɔmi nɛ ngɛ Ngmami ɔ mi ɔ tsu ní, nɛ a ma sane ko nya si ɔ, e sa nɛ asafo mi nikɔtɔma amɛ tsuo nɛ a fĩ yi mi kpɔ mwɔmi ɔ se, ke a ti nɔ ko hɛɛ susumi kpa ko po. (Efe. 5:17) Jehanɛ hu ɔ, asafo mi nikɔtɔmahi plɛ we blɔ tsɔɔmihi nɛ ngɛ wa womi ɔmɛ a mi ɔ hɛ mi konɛ e kɛ a susumi nɛ kɔ, mohu ɔ, a bɔɔ mɔde kaa a kɛ ma tsu ní pɛpɛɛpɛ. Kaa nɔ hyɛmi nɔ́ ɔ, e sɛ nɛ asafo mi nɔkɔtɔma ko nɛ e da munyuza ko nɛ ngɛ wa womi ɔmɛ a mi ɔ pɛ nɔ kɛ fĩ e susumi se. Mohu ɔ, e sa nɛ e ngɔ e juɛmi kɛ ma otihi nɛ ngɛ blɔ tsɔɔmi ɔ tsuo mi ɔ nɔ, nɛ e kɛ tsu ní.

17. Ke wa je bumi kpo kɛ tsɔɔ ni kpahi ngɛ yi mi kpɔhi nɛ a mwɔ ɔ he ɔ, kɛ wa ma ná he se ha kɛɛ?

¹⁷ Kaa bɔ nɛ wa kase ɔ, e slo bɔ nɛ wa ti nɔ fɛɛ nɔ ngɛ ha. Wa susumi kɛ níhi nɛ wa bua jɔ he ɔ sɔɛ. Se e hi kaa Yehowa bɔ wɔ jã! Bɔ nɛ wa ti nɔ fɛɛ nɔ su ngɛ ha, kɛ he nɛ wa je ɔ haa nɛ bua jɔmi hiɔ asafo ɔ mi. Enɛ ɔ he ɔ, e sɛ nɛ wa ha nɛ slɔɔto nɛ ngɛ wa kpɛti ɔ nɛ gba wa mi, mohu ɔ, e ha nɛ waa hi si ngɛ tue mi jɔmi mi. Wa bɔɔ mɔde kaa wa be nɔ́ ko pee nɛ maa hao wa nyɛmimɛ ɔmɛ. Ke nihi mwɔ yi mi kpɔ ɔ, e sa nɛ wa je bumi kpo kɛ tsɔɔ mɛ ngɛ yi mi kpɔ nɛ a mwɔ ɔ he. Ke wa pee jã a, Yehowa maa jɔɔ wɔ, nɛ bua jɔmi kɛ kake peemi maa hi asafo ɔ mi.—La 133:1; Mat. 5:9.