Military equipment: Anton Petrus/Moment via Getty Images; money: Wara1982/iStock via Getty Images Plus
MEDDE KI KIYU PINY!
Kitiyo ki Cente Trilion Mapol me Lweny—Okelo Adwogi Ango?
Wel cente ma kitiyo kwede me lweny dwong adada.
“I mwaka mukato-ni, gamente ma i twok lobo ducu gutiyo ki cente ma romo trilion dola 2.2 pi lweny mapat pat.”—The Washington Post, Febuari 13, 2024.
Adwogi me lweny man pe kwako cente ma kitiyo kwede keken. Nen kong labol acel: Lweny ma tye ka timme i Ukraine.
Lumony. Lukwed mogo gibyeko ni lumony ma romo 500,000 guto nyo gunongo awano nicakke ma lweny ocakke mwaka aryo angec.
Lutedero. Dano makato 28,000 guto dok mukene gunongo awano ma lubbe ki ripot pa United Nations. Ento, ladit mo me UN owaco ni: “Lutedero ma gudeno can pi lweny man gipol ata ma welgi pe kwanne.”a
Dano gitye ka deno can malit adada pi lweny ki dong kukukuku ma tye ka timme i twok lobo ducu.
Milion 114. Man aye wel dano ma guringo guweko gangigi pi lweny ki tim gero ma tye ka timme i twok lobo ducu nio i Sektemba 2023.
Milion 783. Man aye wel dano ma gitye ka deno can pi peko me kec. Ma lubbe ki ripot pa World Food Programme “Kukukuku obedo gin ma tye ka nyayo kec loyo, dok pacen 70 pa jo ma gitye ka wok ki i peko me kec ginonge i kabedo ma lweny ki tim gero tye iye.”
Tika lweny bigik? Tika watwero bedo ki gen ni kuc bibedo tye? Tika kare bibino ma lucan bibedo pe dok dano ducu bibedo ki cam muromo? Gin ango ma Baibul waco?
Kare me lweny
Baibul otito pi lweny ma bitimme i twok lobo ducu, kun poro ki langwec ki aguragura.
“Cutcut aguragura mukene makwar adada oa ki woko obino odonyo; ngat ma ngweco kwede gimiye twer me kwanyo kuc woko ki i wi lobo, wek dano gubed ka nekke kekengi, dok bene gimiye pala lucwan madit me lweny.”—Niyabo 6:4.
Lungwec ki aguragura aryo mukene ma gicung pi kec ki dong to macalo adwogi me two gemo nyo pekki mukene gulubo kor langwec ki aguragura mukwongo-ni. (Niyabo 6:5-8) Me pwonyo lok mapol madok i kom lok pa lanebi man, ki tyen lok muweko waye ni tye ka cobbe i karewa-ni, kwan pwony ma wiye tye ni “Lungwec ki Aguragura Angwen-ni—Gubedo Angagi?”
Kuc bibedo tye i anyim
Cokcok-ki, lonyo me lobo-ni pe dong kibitic kwede me lweny. Ento, man pe bitimme macalo adwogi me tutte pa dano. Baibul waco ni:
Lubanga ‘bijuko lweny woko i wi lobo ducu.”—Jabuli 46:9.
Lubanga bicobo pekki ducu ma lweny okelo. “En bijwayo pig wanggi woko ducu. To bene dong bibedo pe, kadi kumo nyo koko, nyo arem, pien gin macon dong ducu gurwenyo woko matwal.”—Niyabo 21:4.
Lubanga bineno ni dano ducu gubedo ki kuc pi naka. “Jona bibedo i kabedo me kuc, ka ma ayela mo pe iye, kabedo maber me yweyo mot.”—Icaya 32:18.
Ma lubbe ki lok pa lunebi me Baibul, lweny ki jami mukene ma tye ka timme i kare-ni nyuto ni kare me kuc dong cok.
Lubanga bikelo kuc man nining i anyim? En bitimo man kun tiyo ki gamentene me polo, nyo Kerre. (Matayo 6:10) Me pwonyo ngo ma Ker man obedo, ki dong adwogi maber ma itwero nongo ki iye, nen vidio macek ma wiye tye ni Ker pa Lubanga Obedo Gin Ango?
a Miroslav Jenca, United Nations assistant secretary-general for Europe, December 6, 2023.