PRIMÉ LIBRU DE REYES
1 Para tiempu riʼ maʼ huaniisi rey David, maʼ nagola, neca peʼ ruchéndacabe laabe lari qué randa riuube xidxaa. 2 Ngue runi gudxi ca mozo stibe laabe: «Rey stinneʼ, caquiiñeʼ guyúbinu ti baʼdudxaapaʼ, ti binnidxaapaʼ para gapaʼ lii ne guni tender lii. Ne gátabe ndaaniʼ naluʼ, rey stinneʼ, para cuʼbe lii xidxaa». 3 Ngue runi guzácabe ndaaniʼ guidubi naca ca guidxi stiʼ Israel para guyúbicabe ti baʼdudxaapaʼ sicarú, ne bidxélacabe Abisag, ti sunamita, ne beedanécabe laabe ra nuu rey que. 4 Guizáʼ sicarú baʼdudxaapaʼ que, gúcabe enfermera stiʼ rey que ne biʼniʼ tenderbe laa, peru qué ñatané rey que laabe.*
5 Ca dxi que, nabé bidxiibaʼ* Adonías xiiñiʼ Haguit laa, ne guníʼ: «Naa nga gacaʼ rey». Bisendagúnibe ti carruaje para laabe, biyúbibe hombre para quibaʼ caballu ne 50 hombre para guxooñecaʼ ne sanírucaʼ nezalube. 6 Peru qué ñuu ora niguu jneza bixhózebe laabe ne ñabi laabe: «¿Xii nga cayúniluʼ pue?». Primé gule Absalón ne despué gule Adonías, ne laaca nabé nayá hombre laa. 7 Peru ti dxi guyé Adonías yeguiniʼné Joab xiiñiʼ Zeruyá ne sacerdote Abiatar, ne guníʼ ca hombre riʼ zacanecaʼ laabe. 8 Peru sacerdote Sadoc, Benaya xiiñiʼ Jehoiadá, profeta Natán, Simeí, Reí ne ca soldadu nadipaʼ stiʼ David qué ninacaʼ ñuni apoyarcaʼ Adonías.
9 Gudiʼdiʼ si ti tiempu biʼniʼ Adonías ti sacrificiu ne biitibe caadxi maniʼ naróʼ, dendxuʼ ne yuze, biitibe laacame gaxha de guié stiʼ Zohélet, ni nuu gaxha de En-Roguel. Ne biʼniʼ invitarbe ca bíʼchibe, ca xiiñiʼ rey que, ne guiráʼ ca hombre de Judá, ca mozo stiʼ rey que. 10 Peru qué ñuni invitarbe profeta Natán, nin Benaya, nin ca soldadu nadipaʼ que, nin bíʼchibe Salomón. 11 Para ná Natán rabi Bat-Seba jñaa Salomón: «¿Ñee qué gánnaluʼ la? Maʼ naca Adonías xiiñiʼ Haguit rey, ne qué ganna rey David ni. 12 Nga runi gudáʼ gabeʼ lii xi gúniluʼ para cadi guuticabe lii ne xiiñiluʼ Salomón. 13 Guyé ra nuu rey David ne gudxi laa: “Rey stinneʼ, ¿ñee cadi lii nga biʼniʼ jurarluʼ naa «Zaca xiiñiluʼ Salomón rey despué de naa ne laabe nga cuibe lu trono stinneʼ» la? Yanna, ¿xiñee maʼ naca Adonías rey yaʼ?”. 14 Ne, laga caníʼneluʼ laabe, zindayaʼ. Ziuaaʼ ne zabeʼ laabe dxandíʼ ni naluʼ ca».
15 Para biree Bat-Seba zeʼ ra nuu rey que ne guyuu ndaaniʼ xcuártube. Raqué nuu rey que, guizáʼ maʼ huaniisi, ne cayuni tender Abisag sunamita que laa. 16 Óraque bizuxibi Bat-Seba dede gudixhe ique layú nezalú rey que, para gunabadiidxaʼ rey que laabe: «¿Xi racaláʼdxiluʼ?». 17 Para bicábibe: «Señor stinneʼ, lii piouʼ* biʼniʼ jurarluʼ naa de lu lá Jehová, Dios stiluʼ, “Zaca xiiñiluʼ Salomón rey despué de naa ne laabe nga cuibe lu trono stinneʼ”. 18 Peru yanna, maʼ Adonías naca rey ne qué gánnaluʼ ni, rey stinneʼ. 19 Biitibe stale toro, maniʼ naróʼ ne dendxuʼ ne biʼniʼ invitarbe ca xiiñiʼ rey, sacerdote Abiatar ne Joab, xaíque stiʼ ejércitu, peru qué ñuni invitarbe xiiñiluʼ Salomón. 20 Yanna, guidubi naca guidxi Israel cabeza xi gúniluʼ, rey stinneʼ, cabézacabe guiniʼluʼ tu cuiʼ lu trono stiluʼ ne gaca rey despué de lii. 21 Ne pa qué gúniluʼ ni la? rey stinneʼ, dxi lii gátiluʼ ne guiziiláʼdxiluʼ casi caziilaʼdxiʼ ca bixhozebiidaluʼ,* zuuyacabe naa ne xiiñeʼ Salomón casi enemigu».
22 Ne laga caníʼnebe rey que bedandá profeta Natán. 23 Oraqueca gúdxicabe rey que: «¡Bedandá profeta Natán!». Guyuu Natán ra nuu rey que ne bizuxibi dede gudixhe ique layú. 24 Para ná rabi laabe: «Rey stinneʼ, ¿ñee lii guniʼluʼ “Adonías nga chigaca rey despué de naa ne laabe nga chitibe lu trono stinneʼ” la? 25 Purtiʼ biétebe yannadxí para guutibe stale maniʼ naróʼ, toro ne dendxuʼ ne biʼniʼ invitarbe ca xiiñiʼ rey, ne ca xaíque stiʼ ejércitu ne sacerdote Abiatar. Guirácabe nuucabe ra nuube cayócabe ne cayeʼnécabe laabe ne caníʼcabe: “¡Viva rey Adonías!”. 26 Peru qué ñuni invitarbe naa, mozo stiluʼ, ne laaca qué ñuni invitarbe sacerdote Sadoc, nin Benaya xiiñiʼ Jehoiadá, nin Salomón xiiñiluʼ. 27 Rey stinneʼ, ¿ñee lii nga guniʼluʼ, laabe nga gácabe rey despué de lii ne cuibe lu trono stiluʼ sin ñábiluʼ ni naa la?».
28 Para ná rey David: «Latané Bat-Seba raríʼ». Oraqueca guyuu Bat-Seba ne bizuhuaa nezalú rey que. 29 Óraque biʼniʼ jurar rey David: «Casi peʼ nuu Jehová —ni bilá naa de lu guiráʼ guendananá—, 30 yannadxica zuneʼ guiráʼ ni bineʼ jurar nezalú Jehová, Dios stiʼ Israel, ora gunieeʼ: “Zaca xiiñiluʼ Salomón rey despué de naa ne laabe nga cuibe lu trono stinneʼ”». 31 Para bizuxibi Bat-Seba dede gudixhe ique layú nezalú rey que ne guníʼ: «¡Guibani rey David, señor stinneʼ, xadxí!».
32 Oraqueca guníʼ David: «Latané sacerdote Sadoc, profeta Natán ne Benaya xiiñiʼ Jehoiadá raríʼ». Ora bedandácabe guyuucabe ra nuu rey que. 33 Para ná rey que rabi laacabe: «Lachiné ca mozo stinneʼ ne lagudxiibaʼ xiiñeʼ Salomón lu ti mulaʼ ne laguietené laabe Guihon. 34 Raqué zundaateʼ sacerdote Sadoc ne profeta Natán aceite íquebe para gácabe rey stiʼ Israel. Despué laguxhidxi cachu ne laguiní’: “¡Viva rey Salomón!”. 35 Ne ora guibiguétabe latananda laabe. Ora guedandabe zabibe lu trono stinneʼ. Zácabe rey lugar stinneʼ ne zuneʼ laabe xaíque stiʼ guidxi Israel ne Judá». 36 Óraque ná Benaya xiiñiʼ Jehoiadá rabi rey que: «¡Amén! Jehová, Dios stiʼ rey stinneʼ, gusihuinni zacá ni. 37 Cadi guixeleʼ Jehová de Salomón cásica qué nixélebe de rey stinneʼ, ne gusisácabe reinu stiʼ jma que reinu stiʼ rey David, señor stinneʼ».
38 De raqué, biete sacerdote Sadoc, profeta Natán, Benaya xiiñiʼ Jehoiadá, ca keretita ne ca peletita ne bidxiibacaʼ* Salomón lu ti mulaʼ stiʼ rey David ne zinecaʼ laabe Guihon. 39 Ne raqué guyuu sacerdote Sadoc ndaaniʼ ti yoo de lari ne gulee ti cachu ra daʼ aceite ne bindaatebe ni ique Salomón. Ne bizulú cuxhídxicabe cachu ne guiráʼ ca binni guidxi que cugua’caʼ ridxi: «¡Viva rey Salomón!». 40 Despué de ngue biguétabe ne guidubi guidxi que gudxiʼbané laabe ziguxhídxicaʼ flauta ne ziyéchecaʼ. Tantu reciu cayúnicabe ridxi dede gucaditi guidxilayú.
41 Maʼ biluxe gudó Adonías ne ca invitadu stiʼ ora binadiágacaʼ bulla cayaca que. Ora binadiaga Joab caxidxi cachu, gunabadiidxaʼ: «¿Xi ruidu cayaca ndaaniʼ guidxi ca pue?». 42 Laga caníʼrube, bedandá Jonatán xiiñiʼ sacerdote Abiatar. Óraque ná Adonías rabi laabe: «Guyuu purtiʼ nacháʼhuiluʼ* ne seguru neluʼ noticia galán». 43 Peru óraque ná Jonatán rabi Adonías: «Coʼ, cadi galán diʼ ni zedatidxeʼ lii, maʼ biʼniʼ rey David Salomón rey. 44 Biseendané rey ca laabe sacerdote Sadoc, profeta Natán, Benaya xiiñiʼ Jehoiadá, ca keretita ne ca peletita ne bidxiibacaʼ* laabe lu ti mulaʼ stiʼ rey. 45 Ne ora yendácabe Guihon bindaateʼ sacerdote Sadoc ne profeta Natán aceite íquebe para gácabe rey. De raqué biguétacabe ne guizáʼ ziyéchecabe ne guidubi guidxi que cuguaʼcaʼ ridxi. Nga nga bulla ni binadiágatu. 46 Yanna, maʼ zuba Salomón lu trono stiʼ rey. 47 Ne nuaaʼ gabeʼ lii, maʼ yeguni felicitar ca mozo stiʼ rey David laa. Ne gúdxicabe laabe: “¡Gusisaca Dios stiluʼ lá Salomón jma que laluʼ,* gusisácabe reinu stiʼ, jma que reinu stiluʼ!”. De raqué, gundeteʼ ique rey que dede lu cama stiʼ. 48 Ne guníʼ rey que: “¡Guisaca Jehová Dios stiʼ guidxi Israel, purtiʼ maʼ bidiibe lugar cuiʼ tuuxa lu trono stinneʼ ne cudiibe lugar naa guuyaʼ ni!”».
49 Ora binadiaga guiráʼ ca invitadu stiʼ Adonías ni guniʼbe, guizáʼ bidxíbicaʼ. Biásacaʼ ne cada tobi biree zeʼ. 50 Laaca bidxibi Adonías Salomón, ngue runi biasa guyé ra nuu altar que ne gunaaze dxiichiʼ ca cachu nápani. 51 Para yetídxicabe Salomón: «Cadxibi Adonías rey Salomón. Naazebe ca cachu stiʼ altar que ne nabe: “Qué zaree’ de raríʼ pa que guni jurar rey Salomón qué zuuti naa”». 52 Ora gunna Salomón xi nabe la? guníʼ: «Pa qué gúnibe xiixa cosa malu la? nin ti guicha íquebe qué zadaʼnaʼ,* peru pa gúnibe xiixa cosa malu la? napa xidé gátibe». 53 Ne biʼniʼ mandar Salomón guindétecabe laabe de lu altar que. Óraque guyé Adonías ra nuu Salomón ne bizuxíbibe nezalú, para ná Salomón rabi laabe: «Yebíʼ ra lídxiluʼ».
2 Dxi mayaca gatiʼ David, gúdxibe xiiñibe Salomón xi guiráʼ caquiiñeʼ guni: 2 «Mayaca gateʼ, nga runi cadi guireeluʼ gana ne guca ti hombre nadxibalú. 3 Biʼniʼ cumplir guiráʼ ni canabaʼ Jehová, Dios stiluʼ lii, gúniluʼ ra saluʼ lu ca neza stibe, chinándaluʼ ca ley ne ca mandamientu stibe, guni respetarluʼ ca decisión* stibe ne cadi gusiaandaluʼ guiráʼ stiidxabe* casi modo cá ni lu Ley stiʼ Moisés. Zacatiʼ ratiica si cheluʼ zabeenduluʼ ni galán ne guiráʼ ni gúniluʼ zareecani jneza. 4 Ne zuni cumplir Jehová promesa ni maʼ biʼniʼ naa riʼ: “Pa guibani ca xiiñiluʼ jneza ra sacaʼ lu ca neza stinneʼ de guidubi ladxidoʼcaʼ ne guidubi xhiálmacaʼ, siempre ziuu tuuxa ni zeeda de familia stiluʼ ni cuiʼ lu trono stiʼ Israel”.
5 »Laaca nanna dxíchiluʼ xi biʼniʼ Joab xiiñiʼ Zeruyá naa, ne xi bíʼnibe guiropaʼ xaíque stiʼ ejércitu stiʼ Israel, Abner xiiñiʼ Ner ne Amasá xiiñiʼ Jéter. Biitibe laacaʼ, zacá nga bixhiibe rini neca cadi cayaca guerra ne bineʼ rini cinturón xiʼ ndaanibe ne ca guelaguidi cá ñeebe. 6 Yanna guníʼ ique chaahuiʼ xi gúniluʼ ne cadi gudiiluʼ lugar gátibe de guendanagola.*
7 »Peru ca xiiñiʼ Barzilái galaadita que la? cadi gusaana de gannaxhiiluʼ laacaʼ. Purtiʼ bidiinácabe naa dxi canaguxooñeluáʼ de bíʼchiluʼ Absalón, nga runi caquiiñeʼ gonécabe ca ni ro ruaaʼ mexaʼ stiluʼ.
8 »Laaca nuu Simeí xiiñiʼ Guerá benjaminita de Bahurim que. Laabe nga gunábabe guiaba maldición luguiaʼyaʼ dxi ziaaʼ Mahanaim. Peru dxi yeguidxagalube naa ra nuu guiiguʼ Jordán que, bineʼ jurar laabe lu lá Jehová: “Qué zuuteʼ diaʼ lii né espada”. 9 Yanna, cumu ti hombre nuu xpiaaniʼ nga lii la? maʼ nánnaluʼ xi gúniluʼ, biʼniʼ castigar laabe ne cadi gudiiluʼ lugar gátibe de guendanagola».*
10 Despué guti David ne bicaachicabe laabe ndaaniʼ Xquidxi David. Ne yanna maʼ caziiláʼdxibe casi caziilaʼdxiʼ ca bixhozebiidabe.* 11 Biaʼsi 40 iza biʼniʼ mandar David guidxi Israel. Biʼniʼ mandarbe gadxe iza Hebrón, ne 33 iza Jerusalén.
12 Para gurí Salomón lu trono stiʼ David bixhoze. Ne ra gudiʼdiʼ tiempu guizáʼ nadipaʼ guca reinu stibe.
13 Gudiʼdiʼ si ti tiempu, guyé Adonías xiiñiʼ Haguit ra nuu Bat-Seba, jñaa Salomón. Para ná Bat-Seba rabi laabe: «¿Ñee nuu xi cayaca la?». Para rábibe laa: «Coʼ, gastiʼ cayaca». 14 Ne guniʼbe: «Nuaaʼ gabeʼ lii xiixa». Para ná Bat-Seba rabi laabe: «¿Xi laa yaʼ? Gudxi naa». 15 Óraque guniʼbe: «Liica nánnaluʼ, naa nga nibieeʼ lu trono stiʼ bixhozeʼ, ne guiráʼ ca binni de Israel gulézacaʼ ñacaʼ rey. Peru maʼ qué ñaana reinu ca lu nayaʼ ne biaanani lu náʼ bicheʼ, purtiʼ Jehová nga ná guiaananebe ni. 16 Yanna, ti cosa si napaʼ gana guinabaʼ lii, ne cadi gábiluʼ naa qué zúniluʼ ni». Para ná Bat-Seba rabi laabe: «¿Xi laa yaʼ? Gudxi naa». 17 Para nabe rábibe laa: «Canabaʼ lii guinábaluʼ rey Salomón gudii lugar naa guichaganaʼyaʼ Abisag, sunamita que, purtiʼ nannaʼ zúnibe ni guinábaluʼ laabe». 18 Para bicabi Bat-Seba laabe: «Bueno, zanieniáʼ rey ca pur lii».
19 De raqué biree Bat-Seba zeʼ ra nuu rey Salomón para guinabaʼ laabe ni canabaʼ Adonías. Ora biʼyaʼ rey que laabe nagueendaca biasa zidxagalú laabe ne gundeteʼ* ique nezalube, de raqué gurí rey que lu trono stiʼ ne biʼniʼ mandar guedanécabe ti trono para cuiʼ jñaabe ladu derechu stibe. 20 Para ná jñaabe rabi laabe: «Napaʼ gana guinabaʼ lii ti favor. Ne cadi gábiluʼ naa qué zúniluʼ ni». Para ná rey que rabi laabe: «¿Xi racalaʼdxuʼ, amá? Zuneʼ ni guinábaluʼ naa». 21 Óraque ná jñaabe rabi laabe: «Bidii lugar guichaganáʼ bíʼchiluʼ Adonías Abisag, sunamita que». 22 Peru óraque ná rey Salomón rabi jñaa: «¿Xiñee canábaluʼ guichaganáʼ Adonías Abisag pue? Maʼ riaadxaʼ si guinábaluʼ naa gudieeʼ reinu riʼ laabe, purtiʼ laabe nga bicheʼ ni jma huaniisi ne nuu sacerdote Abiatar ne Joab xiiñiʼ Zeruyá pur laabe».
23 Óraque biʼniʼ jurar rey Salomón pur Jehová: «Guni castigar Dios naa pa qué gatiʼ Adonías pur ni canabaʼ ca. 24 Yanna, casi peʼ nuu Jehová —ni bidii naa ti reinu ni qué ziuu dxi guiluxe ne ni bicuí naa lu trono stiʼ David bixhozeʼ, ni bidii reinu riʼ naa ne ca xiiñeʼ,* casi maca biʼniʼ prometer ni— cayuneʼ jurar yannadxí zati Adonías». 25 Oraqueca biseendaʼ Salomón Benaya xiiñiʼ Jehoiadá para guuti Adonías, ne biree Benaya zeʼ, bicaalube Adonías* ne biitibe laa.
26 Ne ndiʼ nga gudxi rey que sacerdote Abiatar: «¡Guyé Anatot ra nuu ca layú stiluʼ! Lii laaca caquiiñeʼ gátiluʼ, peru qué zuuteʼ diaʼ lii yannadxí, purtiʼ guyuaʼluʼ Arca stiʼ Jehová, Señor ni runi mandar guiráʼ xixé ni nuu, dxi guzaneluʼ David bixhozeʼ ne gucanaluʼ dxi gudiʼdiʼ bixhozeʼ ra nagana». 27 Ne maʼ qué nudii Salomón lugar ñaca Abiatar sacerdote stiʼ Jehová, ti gaca cumplir ni guníʼ Jehová ndaaniʼ guidxi Siló chiguizaaca familia stiʼ* Elí.
28 Ora gunna Joab ni bizaaca que, nagueendaca guyebe ra nuu tabernáculo stiʼ Jehová ne gunaazebe ca cachu stiʼ altar que (purtiʼ neca qué ñuu Joab pur Absalón, peru guyuube pur Adonías). 29 Para biseendatídxicabe rey Salomón: «Bixooñelú Joab ra nuu tabernáculo stiʼ Jehová, ne nuube cueʼ altar que». Ngue runi biseendaʼ Salomón Benaya xiiñiʼ Jehoiadá ne gúdxibe laa: «Guyé ne biiti laabe». 30 Para biree Benaya zeʼ ra nuu tabernáculo stiʼ Jehová ne ora yendabe raqué gúdxibe Joab: «Ndiʼ nga ni ná rey: “¡Biree de racá!”». Peru laa bicabi: «¡Coʼ! Raríʼ gateʼ». Para biguetaʼ Benaya ne gúdxibe rey que xi gudxi Joab laabe. 31 Para ná rey que rabi Benaya: «Biʼniʼ ni nabe ca. Biiti laabe ne bicaachiʼ laabe. Ti cadi gaʼniʼ donda luguiaʼyaʼ ne luguiáʼ familia stiʼ bixhozeʼ pur rini stiʼ binni nachaʼhuiʼ ni bixhii Joab. 32 Jehová guquixe laabe rini ni bixhiibe, purtiʼ neca qué ninabaʼ David bixhozeʼ ni laabe, bicaalube ne biitibe né espada chupa hombre jma nachaʼhuiʼ ne de respetu que laabe: Abner xiiñiʼ Ner, xaíque stiʼ ejércitu stiʼ Israel ne Amasá xiiñiʼ Jéter, xaíque stiʼ ejércitu stiʼ Judá. 33 Cadi gusaana de guiaba donda luguiáʼ Joab ne ca familia ni zeeda de laa pur guti ca hombre riʼ, peru cadi gusaana Jehová David, ca xiiñiʼ, familia stiʼ ne reinu stiʼ». 34 Para biree Benaya xiiñiʼ Jehoiadá zeʼ, bicaalube Joab ne biitibe laa. Ne bicaachicabe laabe cueʼ lídxibe ni nuu lu desiertu. 35 Despué maʼ Benaya xiiñiʼ Jehoiadá nga bisaana rey que casi xaíque stiʼ ejércitu stiʼ ne maʼ cadi Joab, ne maʼ sacerdote Sadoc bisaanabe lugar stiʼ Abiatar.
36 Despué de ngue bisendacaa rey que Simeí ne gúdxibe laa: «Bicuí ti yoo ndaaniʼ guidxi Jerusalén ne guleza ndaanini ne cadi lica guireeluʼ ndaaniʼ guidxi ca. 37 Dxi lii guireeluʼ ne tídiluʼ valle* stiʼ Cedrón, gúnnaca de que zátiluʼ. Ne laaca lii zápaluʼ donda pa gátiluʼ». 38 Para ná Simeí rabi rey que: «Jneza ni naluʼ ca. Zuneʼ ni canabaʼ rey stinneʼ naa». Ngue runi xadxí biaana Simeí Jerusalén.
39 Peru gudiʼdiʼ si chonna iza, bixooñeʼ chupa esclavu stiʼ Simeí ne guyecaʼ ra nuu Akís xiiñiʼ Maacá, rey stiʼ Gat. Para biseendatídxicabe Simeí «Ndaaniʼ guidxi Gat nuu ca esclavu stiluʼ», 40 nagueendaca guluu Simeí listu burru stiʼ ne zeʼ Gat ra nuu Akís, ziyubi ca esclavu stiʼ. Ora biguetané Simeí ca esclavu stiʼ de Gat, 41 guyuu tu yetidxi Salomón: «Biree Simeí de ndaaniʼ guidxi Jerusalén, guyebe Gat ne biguétabe». 42 Ora binadiaga rey que ni, bisendacaabe Simeí ne gúdxibe laa: «¿Ñee cadi bicaaʼ lii guni jurarluʼ pur Jehová ne gúdxecaʼ lii “Dxi lii guireeluʼ de ndaaniʼ guidxi ca zátiluʼ” la? Ne laaca lii gúdxiluʼ naa “Jneza ni naluʼ ca, zuneʼ ni”. 43 Yanna, ¿xiñee qué ñuni cumplirluʼ juramentu ni bíʼniluʼ nezalú Jehová ne ni gunabaʼ lii yaʼ?». 44 De raqué ná rey que rabi Simeí: «Liica nánnaluʼ guiráʼ cosa malu ni bíʼniluʼ David bixhozeʼ. Yanna, Jehová xcuenta guquixe lii guiráʼ cosa malu ni bíʼniluʼ. 45 Peru zaguu Jehová ndaayaʼ rey Salomón ne siempre zúnibe reinu stiʼ David nadipaʼ». 46 Para biʼniʼ mandar rey que Benaya xiiñiʼ Jehoiadá gucaalú laabe ne guuti laabe ne zaqué biʼniʼ ni.
Zaqué nga beeda gaca reinu stiʼ Salomón nadipaʼ.
3 Biʼniʼ Salomón ti tratu né faraón rey stiʼ Egipto para guichaganabe xiiñidxaapaʼ. Ngue runi bichaganabe* xiiñiʼ Faraón ne yenebe baʼdudxaapaʼ riʼ Xquidxi David laga guiluxe si lídxibe, lidxi Jehová ne muru ni chichuu guidubi vuelta de Jerusalén. 2 Tiempu que rieruʼ binni de guidxi que ca lugar ra nasoo* para gudiicaʼ sacrificiu, purtiʼ caʼruʼ cuíʼ ti yoo para guisaca lá Jehová. 3 Bisihuinni Salomón nadxii Jehová purtiʼ yenándabe ca ley bisaanané bixhózebe David laabe. Xi si la? ca lugar ra nasoo que nga rúnibe sacrificiu ne ruzaaquibe ca ofrenda que para guiasa guʼxhuʼ.
4 Ngue runi ti dxi guyé rey que Gabaón para gudii sacrificiu raqué, purtiʼ ngue nga lugar ra nasoo ni jma runibiáʼcabe. Bidii Salomón ti mil sacrificiu ni riaʼquiʼ lu altar que. 5 Ti gueelaʼ, dxi nuu Salomón Gabaón, bihuinni Jehová nezalube lu ti bacaandaʼ ne ná rabi laabe: «Gunabaʼ naa intiica si ni gacaláʼdxiluʼ». 6 Para bicabi Salomón laabe: «Qué nusaana de nusihuínniluʼ pabiáʼ nadxiiluʼ David bixhozeʼ, purtiʼ qué nixélebe de ca neza stiluʼ, bíʼnibe ni jneza ne bíʼnibe ni naluʼ de guidubi ladxidoʼbe. Ne dede yanna cusihuínniluʼ pabiáʼ nadxiiluʼ laabe, purtiʼ maʼ bidiiluʼ laabe ti xiiñibe para cuiʼ lu trono stibe. 7 Ne yanna Jehová, Dios stinneʼ, maʼ bíʼniluʼ naa rey lugar stiʼ David bixhozeʼ neca nahuiineruaʼ ne huaxiéʼ nannaʼ. 8 Nuaaʼ ndaaniʼ ti guidxi ni maʼ guliluʼ, ti guidxi naroʼbaʼ ni qué zanda ugábacabe. 9 Bidii naa ti ladxidóʼ ni ruzuubaʼ diidxaʼ para ganda guneʼ juzgar xquídxiluʼ, para guieneʼ xii nga ni jneza ne ni cadi jneza, purtiʼ ¿tuu ndiʼ zanda guni juzgar ti guidxi naroʼbaʼ* casi xquídxiluʼ yaʼ?».
10 Guyuulaʼdxiʼ Jehová ni gunabaʼ Salomón laa. 11 Ngue runi ná Dios rabi laabe: «Cumu qué ninábaluʼ naa guibániluʼ xadxí,* gápaluʼ cosa risaca o gatiʼ ca enemigu stiluʼ, sínuque gunábaluʼ naa gácaluʼ ti binni ni riene para ganda guni juzgarluʼ jneza la? 12 zudieeʼ lii ni canábaluʼ naa. Zuneʼ lii ti binni nuu xpiaaniʼ ne ni riene. Qué huayuu dxi ne qué ziuu dxi chuʼ sti binni casi lii. 13 Ne zudieeʼ lii dede ni qué ninábaluʼ naa, zudieeʼ lii stale cosa risaca ne nabé zunibiáʼ binni lii. Biaʼ dxi guibániluʼ, qué ziuu sti rey casi lii. 14 Ne pa saluʼ lu ca neza stinneʼ, chinándaluʼ ca regla ne ca mandamientu stinneʼ —casi biʼniʼ bixhózeluʼ David— la? zabániluʼ jma xadxí».
15 Ora bibani Salomón bidii cuenta ti bacaandaʼ ngue gupa. Para bireebe zebe Jerusalén ne guyebe nezalú arca stiʼ acuerdu* stiʼ Jehová ne bidiibe sacrificiu ni riaʼquiʼ ne ofrenda de paz. Laaca bíʼnibe ti guendaró para guiráʼ ca mozo stibe.
16 Tiempu que guyé chupa prostituta* ra nuu rey que. 17 Primé gunaa que rabi laabe: «Señor stinneʼ, ndaaniʼ tobi si yoo nabezaniáʼ gunaa riʼ, ne nuube ndaaniʼ yoo que ora gupaʼ baʼduʼ stinneʼ.* 18 Lu guionna gubidxa de gupaʼ baʼduʼ laaca gúpabe baʼduʼ. Guirópasidu nuudu raqué, guirútiruʼ nuu ndaaniʼ yoo que. 19 Huaxhinni que guti xiiñiʼ gunaa riʼ purtiʼ guunibe laa. 20 Ngue runi biásabe galaa gueelaʼ yetíxhebe xiiñibe ni maʼ guti que ndaaniʼ nayaʼ ne gucuaabe xiiñeʼ gudíxhebe laa ndaaniʼ nabe.* 21 Siadóʼ, ora biasaʼ para ugadxeʼ xiiñeʼ, biiyaʼ maʼ gútibe. Peru ora biiyaʼ chaahueʼ ba’duhuiini’ que, bidieeʼ cuenta cadi xiiñeʼ diaʼ laabe». 22 Óraque ná sti gunaa que: «¡Cadi dxandíʼ diʼ, xiiñeʼ nabani, xiiñiluʼ nga gutiʼ!». Peru primé gunaa que ná: «Coʼ, xiiñiluʼ nga gutiʼ, xiiñeʼ nga ni nabani ca». Zaqué cadíndecabe nezalú rey que.
23 Últimu ná rey que: «Gunaa riʼ caníʼ “¡Xiiñeʼ nabani, xiiñiluʼ nga gutiʼ!”, ne sti gunaa riʼ ná “¡Coʼ, xiiñiluʼ nga gutiʼ, xiiñeʼ nga ni nabani ca!”». 24 Óraque ná rey que: «Latané naa ti espada». Ne bitiidicabe laabe ti espada. 25 Óraque biʼniʼ mandar rey que: «Laugá baʼduhuiiniʼ ca chupa ndaa, lagudii ti ndaa ca gunaa riʼ ne sti ndaa ca lagudii ni sti gunaa ca». 26 Ora binadiaga jñaa baʼduhuiiniʼ ni nabani que ni guniʼbe, bia xiiñiʼ ne oraqueca gúdxibe rey que: «¡Coʼ, señor stinneʼ! Zaa lagudii baʼduhuiiniʼ ca laabe. ¡Peru cadi guutitu baʼduhuiiniʼ ca!». Peru sti gunaa que ná: «¡Nin lii, nin naa! ¡Zaa ugácabe laabe chupa ndaa!». 27 Ora binadiaga rey que laacabe guníʼ: «¡Lagudii baʼduhuiiniʼ ca primé gunaa ca! Cadi guutitu laabe; laabe nga jñaa baʼduhuiiniʼ ca».
28 Guidubi guidxi Israel gunna juiciu biʼniʼ rey que ne guizáʼ bidxagayaacaʼ* laabe, purtiʼ biiyacaʼ Dios nga bidii laabe guendabiaaniʼ para gúnibe justicia.
4 Biʼniʼ mandar Salomón guidubi naca Israel. 2 Ndiʼ nga lá caadxi hombre* ne guiráʼ dxiiñaʼ gucuaacaʼ lu reinu stibe: Azarías xiiñiʼ Sadoc nga naca sacerdote; 3 Elihóref ne Ahíya ca xiiñiʼ Sisá nga nácacaʼ secretariu; Jehosafat xiiñiʼ Ahilud nga riné ti registru para rey que; 4 Benaya xiiñiʼ Jehoiadá nga naca xaíque stiʼ ejércitu; Sadoc ne Abiatar la? nácacaʼ sacerdote; 5 Azarías xiiñiʼ Natán nga naca xaíque stiʼ ca gobernador que; Zabud xiiñiʼ Natán la? naca sacerdote ne xhamígube rey que; 6 Ahisar nga hombre rapa palaciu stiʼ rey que, ne Adoniram xiiñiʼ Abdá nga naca xaíque stiʼ guiráʼ ca ni biyúbicabe para guni dxiiñaʼ nadipaʼ.
7 Biaʼsi doce gobernador nga gupa Salomón guidubi naca Israel. Laacabe nga bíʼyacabe cadi guiaadxaʼ guendaró para rey que ne para guiráʼ ca ni nabeza ndaaniʼ palaciu stiʼ, ne cada tobi guca caber gudii guendaró ti beeu lu ti iza. 8 Ndiʼ nga lácabe: ca xiiñiʼ Hur, ni biʼniʼ tender ca guidxihuiiniʼ ni nuu lade ca dani stiʼ Efraín; 9 xiiñiʼ Déquer, ni biʼniʼ tender Macaz, Saalbim, Bet-Semes ne Elón-Bet-Hanán; 10 xiiñiʼ Hésed, ni biʼniʼ tender Arobot (ne laaca laabe biʼniʼ tenderbe Socó ne guidubi naca layú stiʼ Héfer); 11 xiiñiʼ Abinadab, ni biʼniʼ tender ca guidxihuiiniʼ ni nuu guriá ca dani stiʼ Door (bichaganabe Tafat, xiiñidxaapaʼ Salomón); 12 Baaná xiiñiʼ Ahilud, ni biʼniʼ tender Taanac Meguidó ne guidubi naca Bet-Seán, ni nuu cueʼ Zaretán, jma xagueteʼ de Jezreel, dede Bet-Seán hasta Abel-Meholá, dede ra nuu ca layú stiʼ Jocmeam; 13 xiiñiʼ Guéber, ni biʼniʼ tender Ramot-Galaad (ne laaca laabe biʼniʼ tenderbe ca guidxihuiiniʼ de yoo de lari stiʼ Jaír xiiñiʼ Manasés, ca ni nuu Galaad; ne biʼniʼ tenderbe ca guidxihuiiniʼ ni nuu lu ca layú stiʼ Argob, ni nuu Basán: biaʼsi 60 guidxi naroʼbaʼ ni napa muru ne puertaʼ ni rideeguné barra de cobre); 14 Ahinadab xiiñiʼ Idó, ni biʼniʼ tender Mahanaim; 15 Ahimáaz, ni biʼniʼ tender ca guidxihuiiniʼ ni nuu lu layú stiʼ Neftalí (bichaganabe Basemat, sti xiiñidxaapaʼ Salomón); 16 Baaná xiiñiʼ Husái, ni biʼniʼ tender Aser ne Bealot; 17 Jehosafat xiiñiʼ Parúah, ni biʼniʼ tender ca guidxihuiiniʼ ni nuu lu ca layú stiʼ Isacar; 18 Simeí xiiñiʼ Elá, ni biʼniʼ tender ca guidxihuiiniʼ ni nuu lu ca layú stiʼ Benjamín; 19 Guéber xiiñiʼ Urí, ni biʼniʼ tender ca layú stiʼ Galaad, laaca laani nga ca layú stiʼ Sehón, rey stiʼ ca amorreu ne stiʼ Og, rey stiʼ Basán. Laaca guyuu ti gobernador ni guca xaíque stiʼ ca gobernador ni guyuu guidubi naca guidxi que.
20 Guizáʼ stale ca binni de Judá ne Israel, casi yuxi ni ríʼ guriá nisadóʼ; rócabe, réʼcabe ne nabánicabe nayecheʼ.
21 Biʼniʼ mandar Salomón guiráʼ ca reinu ni nuu dede ra nuu Guiiguʼ* que hasta ra nuu ca layú stiʼ ca filisteu ne dede ra dxaagani guidxi Egipto. Riguixe ca guidxi riʼ impuestu laabe ne bíʼnicabe dxiiñaʼ para laabe biaʼ dxi bibánibe.
22 Guiráʼ dxi ricaa Salomón 30 coro* de harina ni jma galán ne 60 coro de harina ni jma riquiiñecabe, 23 chii yuze ni bisiroobacabe, gande yuze ni ro guixi, ti gayuaa dendxuʼ ne caadxi ciervu, gacela, corzo* ne cuclillo* ni bisiroobacabe. 24 Biʼniʼ mandarbe guiráʼ guidxi ni nuu cheríʼ de guiiguʼ Éufrates dede Tifsá hasta Gaza, ne guiráʼ ca rey ni nuu cheríʼ de guiiguʼ Éufrates. Ne guirutiʼ nucaalú laabe ndaaniʼ ca guidxi ni nuu gaxha de ra nuube. 25 Biaʼ tiempu biʼniʼ mandar Salomón gastiʼ nuchiiñaʼ ca binni de Judá ne de Israel. Cada tobi biziilaʼdxiʼ xaʼnaʼ lubáʼ uva ne yaga duʼgaʼ* stiʼ, dede Dan hasta Beer-Seba.
26 Gupa Salomón caadxi currá ni napa tapa mil* lugar ra rieguyoo caballu ni rigubayú ca carru* stiʼ, ne doce mil caballu.*
27 Rudii ca gobernador que guendaró rey Salomón ne guiráʼ ca ni ribí ruaa mexaʼ stiʼ. Cada tobi ruuyaʼ cadi guiaadxaʼ guendaró laacabe beeu guca caber laa. 28 Laaca rinécabe cebada ne ruuyacabe cadi guiaadxaʼ guixi para ca caballu que. Dede né ca caballu ni rigubayú ca carru que, cada tobi riné biaʼ raca caber laa.
29 Bidii Dios Salomón stale guendabiaaniʼ ne guendariene ne gucané laabe guiénebe stale cosa, de tantu stale ni biénebe, dede beeda gácacani bia’ yuxi ni riʼ guriá nisadóʼ. 30 Jma nuu xpiaaniʼ Salomón que ca binni nuu xpiaaniʼ de Oriente* ne ca binni nuu xpiaaniʼ de Egipto. 31 Jma nuu xpiaaniʼ gúcabe que tutiica hombre, jma que Etán ezrahíta que, ne jma que Hemán, Calcol ne Dardá ca xiiñiʼ Mahol; ne nabé binibiáʼ binni laabe ndaaniʼ ca guidxi ni nuu gaxha. 32 Gudíxhebe* chonna mil proverbio ne ti mil gaayuʼ canción. 33 Guniʼbe de yaga, dede yaga cedru ni nuu lu Líbano hasta hisopo, ti yagahuiiniʼ ni rindani cueʼ yoo; guniʼbe de maniʼ,* de maniʼ ni ripapa, de ca maniʼ ni rixubi ndaaniʼ* ne de benda. 34 Reeda binni de guiráʼ guidxi, dede ca rey ni nuu lu guidubi naca guidxilayú ni binadiaga pabiáʼ nuu xpiaanibe, reedacabe para gucaadiágacabe ne gúʼyacabe pabiáʼ nuu xpiaaniʼ Salomón.
5 Ora gunna Hiram, rey stiʼ Tiro, maʼ Salomón nga naca rey lugar stiʼ bixhoze, biseendabe ca mozo stibe ra nuu, purtiʼ nabé guca xhamigu* Hiram David. 2 Ngue runi bisendatidxi Salomón Hiram: 3 «Liica nánnaluʼ qué ñanda nucuí David bixhozeʼ ti yoo para gusisaca lá Jehová, Dios stiʼ, purtiʼ nabé gudindené ca enemigu stibe laabe, dede ora gudixhe Jehová ca enemigu stibe xañeebe. 4 Peru yanna cudii Jehová, Dios stinneʼ, lugar guiziiladxeʼ purtiʼ guirutiʼ tu cucaalú naa ne cadi cayaca nin ti cosa malu. 5 Nga runi cá iqueʼ gucueeʼ ti yoo para guisaca lá Jehová, Dios stinneʼ, casi maca biʼniʼ prometer Jehová David, bixhozeʼ, ora guníʼ: “Xiiñiluʼ, ni chigucueeʼ lu trono stiluʼ, laabe nga chigucuibe ti yoo ni gusisaca laʼyaʼ”.* 6 Yanna, canabaʼ lii guseendaluʼ binni para chiugá yaga cedru nuu lu Líbano ni chiguiquiiñeʼ. Laaca zuseendaʼ ca mozo stinneʼ para guniné ca mozo stiluʼ dxiiñaʼ ne zaguixeʼ ca mozo stiluʼ biaʼ naluʼ. Purtiʼ liica nánnaluʼ, ládedu guirutiʼ nanna ugá yaga casi runi ca sidonio ni».
7 Ora binadiaga Hiram ca diidxaʼ guníʼ Salomón, guizáʼ biéchebe ne nabe: «¡Guisaca Jehová yannadxí purtiʼ maʼ bidiibe David ti xiiñiʼ ni nuu xpiaaniʼ ni guni mandar guidxi naroʼbaʼ riʼ!». 8 Para biseendatidxi Hiram Salomón: «Maʼ gúdxicabe naa xi canábaluʼ, zudieeʼ lii guiráʼ ni caquiiñeluʼ, zudieeʼ lii yaga cedru ne yaga enebro. 9 De lu Líbano zandeteʼ ca mozo stinneʼ ni dede ruaaʼ nisadóʼ, zuneʼ mandar gúnicabe caadxi balaagaʼ* ne chinécabe ni lu nisadóʼ para chisaanacabe ni ra gábiluʼ naa, ne zabeʼ laacabe guxhéguecabe ni raqué para chineluʼ cani. Ni canabaʼ siaʼ lii nga gudiiluʼ naa guendaró biaʼ guinabaʼ lii para go ca ni nabeza ra lidxeʼ».
10 Ngue runi bidii Hiram Salomón guiráʼ yaga cedru ne yaga enebro gunabaʼ. 11 Guiráʼ iza rudii Salomón Hiram gande mil coro* trigu para iquiiñeʼ ca ni nabeza ra lidxi, ne gande coro aceite de oliva de primera. 12 Bidii Jehová Salomón guendabiaaniʼ casi maca gudxi laabe. Yendá Hiram ne Salomón ti acuerdu ne qué ñuudíndecaʼ.
13 Biyubi Salomón treinta mil hombre lu guidubi naca guidxi Israel para guni dxiiñaʼ nadipaʼ. 14 Cada beeu ruseendabe chii mil hombre lu Líbano, rúnicabe dxiiñaʼ ti beeu lu Líbano ne riaanacabe chupa beeu ra lídxicabe. Ne Adoniram nga xaíque stiʼ guiráʼ ca ni biyúbicabe para guni dxiiñaʼ nadipaʼ. 15 Beeda gapa Salomón setenta mil hombre ni runi dxiiñaʼ* ne ochenta mil hombre ni rugá guié lu ca dani que, 16 aparte de chonna mil chonna gayuaa gobernador risaca gupa Salomón ni biʼyaʼ ca dxiiñaʼ cayaca que. 17 Biʼniʼ mandar rey que cueecabe guié naroʼbaʼ, guié ni risaca stale para gúnicabe base stiʼ yoo que né guié ni maca bigácabe. 18 Para gucuaa ca mozo stiʼ Salomón ne stiʼ Hiram ne ca guebalita que bigácabe ca guié que ne guluucabe listu ca yaga que ne ca guié ni chiguiquiiñeʼ para cuiʼ yoo que.
6 Dxi mayaca gusaa ca israelita* tapa gayuaa ochenta iza de bireecaʼ de Egipto, lu iza tapa de cayuni mandar Salomón guidxi Israel, lu beeu ziv* (laani nga guiropa beeu stiʼ ti iza), bizulú Salomón bicuí lidxi Jehová.* 2 Ndiʼ nga ca medida stiʼ yoo ni bicuí rey Salomón para Jehová: ziuulani 60 codo,* xilágani* gande codo ne nasooni 30 codo. 3 Gupa templu que* ti entrada ni rábicabe pórtico, ne xilágani gande codo, biaʼca xilaga yoo que. Maca né pórtico que, guca yoo que chii codo jma ziuulaʼ.
4 Bíʼnibe caadxi ventana stiʼ yoo que, pur dentru la? naroʼbaʼ marcu stícani, peru pur fuera maʼ nahuiinicani. 5 Cueʼ pader stiʼ yoo que, ladu ziuulani, gundísabe sti pader, ne rudiini vuelta yoo que, templu* que ne cuartu ni nuu dede dentru que, ne entre pader stiʼ yoo que ne pader gundísabe que bíʼnibe caadxi división. 6 Ca división nuu xagueteʼ, ladu ziuulaʼ yoo que, xilágacaʼ gaayuʼ codo, ca ni nuu galahuiʼ que xilágacaʼ xhoopaʼ codo ne ca ni nuu luguiáʼ que xilágacaʼ gadxe codo, bíʼnibe ca pader stícani* para ganda gataʼ ca muríu que luguiácani, ti cadi quiidebe ca pader que.
7 Bicuícabe yoo que de guié ni maca bigácabe, ngue runi biaʼ tiempu gurí yoo que, qué nixidxi ruidu stiʼ martiú nin jacha nin ruidu stiʼ xiixa herramienta de guiibaʼ ni riquiiñecabe para gucuinécabe yoo. 8 Ca división ni nuu xagueteʼ, ladu ziuulaʼ yoo que, gúpacani entrada stícani ladu gueteʼ* de yoo que. Raqué nu ti escalera de caracol, ne riquiiñecabe ni para quíbacabe ra nuu ca división ni nuu galahuiʼ que, ne para quíbacabe ra nuu ca división ni nuu luguiácani. 9 Ne ora biluxe bicuí Salomón yoo que, bidxiibabe muríu de cedru ne tabla de cedru íqueni. 10 Guidubi vuelta yoo que, neza ziuulani, bíʼnibe división. Cada tobi de laacani nasoo gaayuʼ codo, ne guiʼdiʼ ca tabla de cedru stiʼ ca división que ca pader stiʼ yoo que.
11 Tiempu que, bidii Jehová mensaje* riʼ Salomón: 12 «Pa gúniluʼ ni ná ca ley stinneʼ, guni respetarluʼ ca decisión* stinneʼ ne chinándaluʼ ca mandamientu stinneʼ ne guibániluʼ casi modo nácani, zuneʼ cumplir ni bineʼ prometer David, bixhózeluʼ, ni bizeeteʼ lube de yoo cucuiluʼ riʼ, 13 ziuaaʼ lade ca israelita ne qué zusaanaʼ diaʼ xquidxeʼ Israel».
14 Ne biʼniʼ Salomón xcaadxi dxiiñaʼ para gunduuxeʼ yoo que. 15 Biʼniʼ forrarbe guidubi ndaaniʼ yoo que né tabla de cedru. Dede layú que ne dede ra nuu ca muríu que biʼniʼ forrarbe de tabla, peru layú que gudíxhebe tabla de enebro para gúnibe pisu stini. 16 Ne bíʼnibe ti cuartu ndaaniʼ yoo que, ziuulani gande codo, ne dede layú que hasta ra nuu ca muríu stiʼ yoo que biʼniʼ forrarbe ni de tabla de cedru. Zaqué nga bíʼnibe ti cuartu ndaaniʼ yoo que dede dentru, ne laani nga Santísimo. 17 Ngue runi ziuulaʼ templu* que —sti ndaa ni biaanaʼ ndaaniʼ yoo que— cuarenta codo. 18 Ne lu guidubi naca ca yaga ni bicaacabe ndaaniʼ yoo que, bizáʼcabe caadxi guitu ne caadxi guieʼ ni maʼ bieleʼ. Guirani de cedru; ne qué rihuinni diʼ nin ti ndaa guié stiʼ ca pader que.
19 Ne guluube listu cuartu* ni nuu dede dentru de ndaaniʼ yoo que para chuʼ arca stiʼ acuerdu* stiʼ Jehová. 20 Cuartu ni bíʼnibe dede dentru que, ziuulani gande codo, xilágani gande codo ne nasooni gande codo ne biʼniʼ forrarbe ndaanini de oro puru. Ne altar que la? biʼniʼ forrarbe laa de yaga cedru. 21 Guidubi naca ndaaniʼ yoo que biʼniʼ forrar Salomón ni de oro puru, ne guluube cadena de oro frente de ra cuartu ni nuu dede dentru que, ne laaca nuu cuartu riʼ forradu de oro. 22 Guidubi naca ndaaniʼ yoo que biʼniʼ forrarbe de oro. Laaca biʼniʼ forrarbe de oro altar ni nuu gaxha de ra cuartu ni nuu dede dentru que.
23 Ne ndaaniʼ cuartu ni nuu dede dentru que, bizaʼbe chupa querubín de yaga pinu.* Cada tobi de laacani nasoo chii codo. 24 Ti xhiaa si querubín que ziuulaʼ gaayuʼ codo ne sti xhiaa que laaca ziuulaʼ gaayuʼ codo. Ngue runi, dede punta stiʼ ti xhiaa que hasta sti punta stiʼ sti xhiaa que ziuulaʼ chii codo. 25 Ne laaca chii codo ziuulaʼ xhiaa guiropa querubín que. Biáʼqueca guiropaʼ querubín que ne ngueca forma nápacani. 26 Ti querubín que nasoo chii codo ne biáʼqueca nasoo stobi que. 27 De raqué guluube ca querubín que ndaaniʼ cuartu ni nuu dede dentru ndaaniʼ yoo que.* Nuchiaa xhiaa ca querubín que, guiʼdiʼ xhiaa ti querubín que guriá yoo ne xhiaa sti querubín que guiʼdiʼ sti guriá yoo que. Sti xhiaa cada tobi de ca querubín que biaʼsi riaanacani galahuiʼ yoo que ne guíʼdicani. 28 Laaca biʼniʼ forrarbe guiropaʼ querubín que de oro.
29 Ne guiráʼ ca pader stiʼ yoo que, ca pader stiʼ cuartu ni nuu dede dentru que ne ca pader stiʼ sti cuartu que,* bizaʼbe caadxi querubín lúcani, ne caadxi palmera ne caadxi guieʼ ni maʼ bieleʼ. 30 Guidubi naca ndaaniʼ yoo que gudíxhebe oro, ndaaniʼ cuartu ni nuu de dentru que ne ndaaniʼ sti cuartu que. 31 Ne ca puertaʼ stiʼ cuartu ni nuu de dentru que, bíʼnibe cani de yaga pinu, laaca bíʼnibe columna ne poste stiʼ ca puertaʼ que, ne bíʼnibe entrada stini lu tobi de ca gaayuʼ sección stiʼ pader que.* 32 Guiropaʼ puertaʼ que bíʼnibe cani de yaga pinu ne lúcani bizaʼbe caadxi querubín, yaga palmera ne guieʼ ni maʼ bieleʼ. Bigázebe cani de oro ne biʼniʼ forrarbe de oro ca querubín ne ca yaga palmera que. 33 Laaca de yaga pinu bíʼnibe ca poste para entrada stiʼ templu* que, ne bíʼnibe entrada stini lu tobi de ca tapa sección stiʼ pader que.* 34 Bíʼnibe guiropaʼ puertaʼ stini de yaga enebro. Cada puertaʼ que napa chupa ndaga ne nápacani eje* para ganda guidópacani ne guixélecani. 35 Lúcani bizaʼbe caadxi querubín, yaga palmera ne caadxi guieʼ ni maʼ bieleʼ, ne biʼniʼ forrarbe cani né lámina de oro.
36 Gundísabe muru stiʼ patiu ni nuu dentru que né chonna elada guié ni maca bigá ne gudíxhebe ti línea muríu de cedru luni.
37 Lu iza tapa de cayuni mandar Salomón, lu beeu ziv,* gudíxhecabe base stiʼ lidxi Jehová; 38 ne lu iza 11 de cayuni mandarbe, lu beeu bul* (laani nga beeu xhono stiʼ ti iza), biluxe guca guiráʼ detalle stiʼ yoo que casi zeedani lu ca planu que. Gudiʼdiʼ gadxe iza para biluxe gurini.
7 Biaʼsi 13 iza bindaa Salomón para biluxe bicuí guidubi naca lidxi.*
2 Bicuibe ti yoo ni biree lá Bosque stiʼ Líbano —ziuulani ti gayuaa codo,* xilágani* 50 codo ne nasooni 30 codo— ne zúbani lú tapa línea columna de cedru. Ne lu ca columna que didi muríu de cedru. 3 Gudíxhebe yaga cedru lu ca muríu ni didi lu ca columna que; biaʼsi 45,* 15 pur cada línea. 4 Laaca gúpani chonna línea ventana ni napa marcu. Frente de ti ventana nuu sti ventana, ne luguiáʼ de ti ventana nuu xhupa ventana. 5 Guiráʼ ca entrada ne ca poste stiʼ ca puertaʼ que nápacani marcu cuadradu,* cásica marcu stiʼ xcaadxi ventana que.
6 Bíʼnibe Corredor* stiʼ ca Columna, ziuulani 50 codo ne xilágani 30 codo. Ne frente de laani bíʼnibe ti entrada ni napa caadxi columna ne nápani íqueni.*
7 Laaca bicuibe Sala* ra nuu Trono —Sala de Juiciu—, raqué nga runi juzgarbe, ne biʼniʼ forrarbe ni de cedru dede lu pisu hasta ra nuu ca muríu que.
8 Yoo ra chindézabe que nuuni lu sti patiu, ne cadi guíʼdini Sala* ra nuu Trono que, peru laaca zaqueca ni. Laaca bíʼnibe ti yoo zaqueca para xiiñiʼ faraón, gunaa ni bichaganáʼ Salomón.
9 Guiráʼ yoo riʼ —dede ca base stini hasta ca pader jma nasoo nápani, ne guiráʼ ni nuu fuera de laacani, dede ra nuu patiu naroʼbaʼ que— bíʼnibe cani de guié risaca ni maca bigá de ti medida, bigácabe ca guié riʼ né sierra ni rugá guié, cásica nezalúcani zaqueca neza déchecani. 10 Guca base stícani de guié risaca ne naroʼbaʼ; caadxi de laacani ziuulacani chii codo, ne xcaadxi de xhono codo. 11 Ne luguiáʼ de laacani gudíxhecabe xcaadxi guié risaca ni bigácabe maca medida ne laaca gudíxhecabe yaga cedru. 12 Guidubi vuelta patiu naroʼbaʼ que gundísacabe ti muru de chonna elada guié ni maca bigá ne gudíxhecabe ti línea muríu de cedru luguiani, cásica nuu guidubi vuelta patiu ra lidxi Jehová ne entrada stiʼ yoo que.
13 Dede guidxi Tiro bisendacaa Salomón Hiram. 14 Xiiñiʼ ti viuda de tribu stiʼ Neftalí laabe. De guidxi Tiro bixhózebe, ne biʼniʼ dxiiñaʼ de cobre;* guizáʼ nánnabe ne nápabe stale gracia para gúnibe intiica dxiiñaʼ de cobre. Ngue runi guyebe nezalú rey Salomón ne bíʼnibe guiráʼ ni biʼniʼ mandar laabe.
15 Bíʼnibe chupa columna de cobre ni guca fundir. Cada columna que nasoo 18 codo, ne para ganda chuʼbiáʼ tiʼxhiʼ cada tobi de ca columna riʼ biquiiñeʼ ti doo ni ziuulaʼ 12 codo. 16 Laaca bíʼnibe chupa adorno* de cobre ni guca fundir para quibaʼ ique ca columna que. Guirópacani nasoocani gaayuʼ codo. 17 Gui’di’ ti malla de caadxi cadenahuiini’ ni daapa ladi cada tobi de ca adorno que; cada adorno que napa gadxe cadena. 18 Lu cada malla bíʼnibe chupa hilera granada ne bigaandabe cani lu cada adorno stiʼ ca columna que. 19 Napa ca adorno stiʼ ca columna ni nuu ra entrada que diseñu stiʼ ti liriu ne biaʼsi tapa codo nga nasoo diseñu riʼ. 20 Cada adorno zuba lu ti columna, ne biaʼsi peʼ ra nuu malla que nga guiʼdinécani ca columna que. Ne guidubi vuelta de cada adorno que nanda chupa gayuaa granada.
21 Bizuhuaabe ca columna que entrada stiʼ templu* que. Primeru bizuhuaabe columna ni nuu ladu derechu* que, ne gulee labe ni Jakín.* De raqué bizuhuaabe stiʼ columna ni nuu ladu bigaʼ* que, ne gulee labe ni Boaz.* 22 Ne luguiáʼ de cada tobi de ca columna que dxiʼbaʼ ti adorno ni napa forma ti liriu. Zaqué nga biluxe bizaʼbe ca columna que.
23 De raqué bíʼnibe Tanque de cobre ni guca fundir que. Redondoni, xilaga ruaani chii codo ne nasooni gaayuʼ codo, ne para chuʼbiaʼ tíʼxhini napa xidé iquiiñecabe ti doo de 30 codo. 24 Ne guidubi vuelta ruaani para xagueteʼ bizaʼbe guitu; biaʼsi chii guitu pur cada codo; nápani chupa línea guitu guidubi vuéltani. Dxi guyáʼ Tanque que guca fundirneni ca figura stiʼ ca guitu que cueʼni. 25 Dxiʼbaʼ Tanque que deche 12 toro: chonna nudxiilú ladu guiaʼ, chonna nudxiilú ladu gueteʼ, chonna nudxiilú ladu rindani gubidxa ne chonna nudxiilú ladu riaaziʼ gubidxa. Déchecame dxiʼbaʼ Tanque que, ne guirácame nudxiidéchecame ni. 26 Nanaande’ Tanque que biaʼ tapa bicuini* ne bíʼnibe ruaani casi ruaa ti copa, casi ti guieʼ liriu. Ridaa chupa mil bato* nisa ndaanini.
27 Laaca bíʼnibe chii carruhuiiniʼ* de cobre. Cada carruhuiiniʼ que ziuulaʼ tapa codo, xilaga tapa codo ne nasoo chonna codo. 28 Sicaríʼ nga guyáʼ ca carruhuiiniʼ que: cada ladu stiʼ cada tobi napa caadxi cuadru, ne lade ca cuadru ca didi caadxi barra. 29 Ne lu ca cuadru que, biza’be lión, toro ne querubín, ne ngueca figura bíʼnibe lu ca barra que. Luguiáʼ ne xagueteʼ de ca figura stiʼ ca lión ne ca toro que, bi’ni’ decorarbe ni né caadxi bidxuhuiini’.* 30 Ne cada carruhuiiniʼ napa tapa rueda de cobre, ne laaca de cobre eje stícani. Ne cada tobi de ca carruhuiiniʼ que napa tapa soporte, tobi cada squina. Ne guidápacani nuácani palangana que, ne dxi guyaʼ ca soporte que maca nécani caadxi bidxuhuiini’* cuéʼcani. 31 Biaʼsi riaba ruaa palangana que ndaaniʼ cinchu stiʼ carruhuiiniʼ que ne nasooni ti codo. Redondo ruaani. Dede ruaa carruhuiiniʼ ca hasta ra nexheʼ palangana stini nasooni ti codo arondaʼ ne laaca nápani caadxi figura ruaani. Ne guidubi vuelta cinchu que napa caadxi cuadru. 32 Guidapaʼ rueda stini guí’dicani lu ca soporte ni naaze carruhuiiniʼ que. Biaʼsi riaanacani xagueteʼ de ca cuadru ni cá cueʼ carruhuiiniʼ que. Cada rueda que nasoo ti codo arondaʼ. 33 Zeeda gaca ca rueda stini casi ca rueda stiʼ ti carru,* ca soporte stini, ca llanta, ca rayu ne cubu* stini, bíʼnibe cani de guiibaʼ ni guca fundir. 34 Napa carruhuiiniʼ que tapa soporte, tobi cada squina. Gui’di’ ca soporte que lu carruhuiiniʼ que. 35 Ruaa carruhuiiniʼ que nuu ti cinchu ne nasooni ti galaa codo, ne biquiidibe ca barra ne ca cuadru ni cá luni para gácacani ti pieza si. 36 Lu ca barra ne lu ca cuadru que, biaʼ ra nuu lugar, bizaʼbe querubín, lión ne yaga palmera, ne laaca bíʼnibe bidxuhuiiniʼ* guidubi vuéltani. 37 Zaqué nga biza’be biaʼsi chii carruhuiiniʼ. Ngueca medida napa guiráʼ carruhuiiniʼ que ne tobi si modo bizaʼbe cani.
38 Bíʼnibe chii palangana de cobre, ne cada tobi de laacani riné cuarenta bato nisa, ne xilágani tapa codo. Bíʼnibe chii palangana, tobi para cada carruhuiiniʼ. 39 Bizuhuaabe gaayuʼ carruhuiiniʼ ladu derechu de yoo que ne xcaayuʼ ladu bigaʼ. Ne bizuhuaabe Tanque que ladu derechu de yoo que, ladu rindani gubidxa.
40 Laaca biʼniʼ Hiram ca traste para iquiiñeʼ raqué, ca pala ne ca tazón que.
Zaqué nga binduuxeʼ Hiram guiráʼ ca dxiiñaʼ ni biʼniʼ para lidxi Jehová, ca ni biʼniʼ mandar rey Salomón laabe gúnibe: 41 guiropaʼ columna ne guiropaʼ adorno ni napa forma de tazón ni dxiʼbaʼ ique ca columna que; guiropaʼ malla ni renda ladi guiropaʼ adorno ni napa forma de tazón ni dxiʼbaʼ ique ca columna que; 42 tapa gayuaa granada ni nanda cueʼ guiropaʼ malla que —chupa fila granada para cada malla— ni renda ladi guiropaʼ adorno ni napa forma de tazón ni dxiʼbaʼ ique guiropaʼ columna que; 43 chii carruhuiiniʼ ne chii palangana ni ribí lu ca carruhuiiniʼ que; 44 Tanque de cobre que ne 12 toro ni nuani que; 45 ne ca bote, ca pala, ca tazón ne guiráʼ ni chiguiquiiñeʼ raqué, biʼniʼ Hiram cani de cobre ni ruzaaniʼ, casi gudxi rey Salomón laabe para ra lidxi Jehová. 46 Biʼniʼ mandar rey que guni fundírcabe cani ndaaniʼ molde ni gucané beñe xiñáʼ, gaxha de guiiguʼ Jordán entre guidxi Sucot ne Zaretán.
47 Cumu nabé stale ca cosa que la? qué nigubiaʼ Salomón cani. Ne guirutiʼ ñanna pabiáʼ cobre biquiiñeʼ para guyáʼcani. 48 Ndiʼ nga guiráʼ ni biʼniʼ Salomón para iquiiñeʼ ra lidxi Jehová: altar de oro que; ti mexaʼ de oro para gataʼ pan nezalú Dios; 49 ca candelabru de oro puru que, bizuhuaabe gaayuʼ ladu derechu ne gaayuʼ ladu bigaʼ, frente de cuartu ni nuu dede dentru que; ca guieʼ; ca lámpara ne ca pinza, guirani de oro; 50 guiráʼ traste; ni rusuiʼnécabe mecha; ca tazón ca copa ne ca braseru de oro puru que. Ne laaca de oro bíʼnibe ca base ra riaba eje* stiʼ ca puertaʼ cuartu ni nuu dede dentru o Santísimo, ne ca puertaʼ stiʼ yoo stiʼ templu que.*
51 Biluxe rey Salomón guiráʼ ca dxiiñaʼ ni naquiiñeʼ gaca para lidxi Jehová. De raqué bedanebe guiráʼ ca cosa ni guleechú* David bixhózebe ne guluu chaahuibe guiráʼ plata, oro ne guiráʼ ca cosa que ndaaniʼ ca cuartu ra riaapaʼ tesoro ni nuu ra lidxi Jehová.
8 Ca dxi que, bisendacaa Salomón guiráʼ ca hombre huaniisi* de guidxi Israel: guiráʼ ca xaíque stiʼ ca tribu ne guiráʼ xaíque familia neza bixhózecabe de guidxi Israel. Beedacabe Jerusalén, ra nuu rey Salomón para chécabe Xquidxi David, laca laani nga Sion, para chicaacabe arca stiʼ acuerdu* stiʼ Jehová. 2 Guiráʼ ca hombre de Israel bidxíñacaʼ nezalú rey Salomón ca dxi cayaca saa,* lu beeu etanim, beeu gadxe. 3 Ngue runi beeda guiráʼ ca hombre huaniisi de Israel, ne gundisaʼ ca sacerdote Arca que. 4 Yenécabe Arca stiʼ Jehová ne tabernáculo que ne guiráʼ ca herramienta ni riquiiñecabe ndaanini para gúnicabe xhiiñaʼ Dios. Ca sacerdote ne ca levita que nga guyuaʼcaʼ* guirácani para bidxiibacaʼ* cani. 5 Para bizuhuaa rey Salomón nezalú Arca que, ne guiráʼ ca binni de Israel ni bisendacaabe. De tantu stale dendxuʼ ne yuze cudiicabe casi sacrificiu dede guirutiʼ ñanda nugabaʼ laacame.
6 Para yesaana ca sacerdote que arca stiʼ acuerdu stiʼ Jehová ra chiguiaanani, ndaaniʼ Santísimo, cuartu ni nuu dede dentru ndaaniʼ yoo que, xaʼnaʼ xhiaa ca querubín que.
7 Nuchiaa xhiaa ca querubín que ra zuhuaa Arca que, biaʼsi nuchii ca querubín que Arca que ne ca vara stini. 8 Guizáʼ ziuulaʼ ca vara que dede rihuinni punta stícani ndaaniʼ Santo, cuartu ni nuu frente de Santísimo que, peru qué zanda diʼ gúʼyacabe ni dede fuera. Ne dede yanna raqué nuucani. 9 Ni nuu si ndaaniʼ Arca que nga guiropaʼ tabla de guié ni guluu Moisés ndaanini dxi nuu lu layú stiʼ Horeb, dxi biʼniné Jehová ti acuerdu guidxi Israel bireesicaʼ de lu layú stiʼ Egipto.
10 Ora biree ca sacerdote que de ndaaniʼ lugar santo que, bidxá ti za ndaaniʼ lidxi Jehová. 11 Ne pur za que maʼ qué ñanda ñaana ca sacerdote que raqué para ñúnicaʼ xhiiñacaʼ, purtiʼ bidxá guendanandxóʼ* stiʼ Jehová ndaaniʼ lidxi Jehová. 12 Óraque guníʼ Salomón: «Maca guníʼ Jehová zabeza lade za cahui. 13 Gunda bicueeʼ ti yoo nandxóʼ para lii, ti lugar ra chuʼluʼ para siempre».
14 Óraque bidii rey que vuelta ne guluu ndaayaʼ guiráʼ ca binni de Israel ni zuhuaa raqué. 15 Ne guníʼ: «Guisaca Jehová, Dios stiʼ Israel, purtiʼ biʼniʼ cumplirbe* ni bizabiruaabe David bixhozeʼ: 16 “Dede dxi guleeʼ Israel, guidxi stinneʼ, de Egipto, qué nibieeʼ diaʼ nin ti guidxi lade guiráʼ ca tribu stiʼ Israel para nibí ti yoo ra gusisácacabe laʼyaʼ.* Peru yanna, maʼ gulieeʼ David para guni mandar xquidxeʼ Israel.” 17 Ne de ndaaniʼ ladxidóʼ David bixhozeʼ nga biale gucuí ti yoo ni gusisaca lá Jehová, Dios stiʼ Israel. 18 Peru gudxi Jehová David bixhozeʼ: “De ndaaniʼ ladxidoʼloʼ biale gucuiluʼ ti yoo para guisaca laʼyaʼ, ne galán biale de ndaaniʼ ladxidoʼloʼ gúniluʼ ni. 19 Peru cadi lii diʼ nga chigucuiluʼ yoo ca. Zápaluʼ ti xiiñiluʼ, ne laabe nga chigucuibe ti yoo para guisaca laʼyaʼ”. 20 Yanna, maʼ biʼniʼ cumplir Jehová promesa stiʼ, purtiʼ maʼ gurieeʼ lu trono stiʼ Israel, lugar stiʼ David bixhozeʼ, casi maca biʼniʼ prometer Jehová ni. Laaca maʼ bicueeʼ ti yoo para guisaca lá Jehová, Dios stiʼ Israel, 21 ne ndaanini bineʼ ti lugar para chuʼ Arca ra nuu acuerdu* ni biʼniné Jehová ca bixhozebiidanu,* dxi guleebe laacaʼ de lu layú stiʼ Egipto».
22 Para bizuhuaa Salomón frente de altar stiʼ Jehová, nezalú guiráʼ ca binni de Israel. Óraque, gundisanabe guibáʼ 23 ne guniʼbe: «Jehová, Dios stiʼ Israel, gástiruʼ sti Dios casi lii guibáʼ* ne lu guidxilayú.* Runi cumplirluʼ acuerdu bíʼniluʼ ne qué rusaana de gannaxhiiluʼ ca xpínniluʼ, ca ni rizá lu ca neza stiluʼ de guidubi ladxidoʼcaʼ. 24 Maʼ biʼniʼ cumplirluʼ ni biʼniʼ prometerluʼ David bixhozeʼ. Bizabiruaaluʼ* ni laabe ne yannadxí cayuni cumplirluʼ ni.* 25 Yanna, Jehová, Dios stiʼ Israel, biʼniʼ cumplir ni biʼniʼ prometerluʼ David bixhozeʼ, dxi gúdxiluʼ laa: “Pa guibani ca xiiñiluʼ jneza ra sacaʼ lu ca neza stinneʼ casi bíʼniluʼ ni, siempre ziuu tuuxa ni zeeda de familia stiluʼ ni cuiʼ lu trono stiʼ Israel”. 26 Yanna, Dios stiʼ Israel, rinabaʼ gaca cumplir promesa bíʼniluʼ David bixhozeʼ, hombre ni biʼniʼ xhiiñaluʼ.
27 »Peru ¿zugaanda xa guidxilayú para chuʼluʼ, Dios? Pa nin guibáʼ, nin guidubi naca guibáʼ, qué rugaanda para lii, ¡laxa peʼ yoo bicueeʼ riʼ! 28 Yanna, canabaʼ lii gucaadiágaluʼ oración riʼ ne ni canabaʼ mozo stiluʼ lii. Jehová, Dios stinneʼ, canabaʼ lii gacaneluʼ naa, bicaadiaga naa, bicaadiaga oración ni cayuneʼ nezaluluʼ yannadxí. 29 Ridxíʼ ne huaxhinni biiyadxí ra nuu yoo riʼ —laani nga lugar ni guniʼluʼ “Zusisácacabe laʼyaʼ raríʼ”— para gucaadiágaluʼ oración ni guni mozo stiluʼ ora guyadxí neza ra nuu templu riʼ. 30 Ne bicaadiaga ni guinabaʼ mozo stiluʼ lii ne ni guinabaʼ xquídxiluʼ Israel lii ora guni orarcaʼ ne guuyadxicaʼ neza raríʼ. Dede guibáʼ, ra nuuluʼ, bicaadiaga guirani. Bicaadiaga laadu ne biʼniʼ perdonar laadu.
31 »Pa gucheené tuuxa ti binni, ne guinabaʼ binni riʼ laabe guni jurarbe cadi laadibe bíʼnibe ni* —pa cadi dxandíʼ ni cayuni jurarbe, ziaba maldición luguiabe— ne gueeda guzuhuaabe nezalú altar ni nuu ndaaniʼ lídxiluʼ né juramentu bíʼnibe la? 32 dede guibáʼ, bicaadiaga laabe ne pur ni gúʼyaluʼ biʼniʼ juzgar ca xpínniluʼ: bidxiibaʼ donda ique ti binni malu ne biʼniʼ castigar laa pur ca cosa malu ni guni; lii nga guiniʼluʼ tuu nga nachaʼhuiʼ* ne guluu ndaayaʼ laa pur ca cosa jneza ni runi.
33 »Ora guni ganar ti enemigu xquídxiluʼ purtiʼ cadi cusaana xquídxiluʼ Israel de gucheené lii, peru despué guyúbicabe lii, gusisácacabe laluʼ,* guni orárcabe ne gueedacabe ra nuu yoo riʼ para guinábacabe gacaneluʼ laacabe, 34 dede guibáʼ, bicaadiaga laacabe, biʼniʼ perdonar donda stiʼ xquídxiluʼ Israel ne bidxiguetaʼ laacabe lu ca layú ni bidiiluʼ ca bixhozebiidacabe.
35 »Ora guideeguʼ guibáʼ ne qué guiaba nisaguié purtiʼ cadi cusaanacabe de gucheenécabe lii, ne guyadxícabe neza ra nuu yoo riʼ para guni orárcabe, gusisácacabe laluʼ ne gusaanacabe ca cosa malu ni cayúnicabe purtiʼ guluu jnézaluʼ laacabe,* 36 dede guibáʼ, bicaadiaga laacabe ne biʼniʼ perdonar donda stiʼ ca xpínniluʼ, stiʼ xquídxiluʼ Israel, —purtiʼ zuluiʼluʼ laacabe neza ni jma galán ra naquiiñeʼ sácabe— ne bisaba nisaguié lu ca layú ni bidiiluʼ xquídxiluʼ casi herencia.
37 »Pa chuʼ ti hambre ndaaniʼ guidxi riʼ, ti epidemia o gucuiidxiʼ ti bi ndaʼ ca yagahuiiniʼ stidu, o guiaba xiixa plaga* luguiácani o chuʼ ti plaga de langosta o langosta* ni runduuxeʼ o gueedanduu tuuxa enemigu leʼ tobi de ca guidxi stidu o gueeda sti tipu plaga o guendahuará luguiadu, 38 intiica oración, intiica ni guinabaʼ tutiica binni lii o guidubi naca guidxi Israel ora gusigaanacaʼ neza ra nuu yoo riʼ (purtiʼ cada tobi nanna xi yuubaʼ nuu ndaaniʼ ladxidóʼ), 39 dede guibáʼ, dede ra nuuluʼ, bicaadiaga laacabe, biʼniʼ perdonar laacabe ne gucané laacabe. Gudixe cada tobi pur ni guni, purtiʼ runibiaʼluʼ ladxidóʼcabe (lii si nga runibiáʼ chaahuiluʼ ladxidóʼ cada binni), 40 para guidxíbicabe lii biaʼ dxi guibánicabe lu layú ni bidiiluʼ ca bixhozebiidadu.
41 »Ne binni ni cadi naca de xquídxiluʼ Israel ni gueeda de ti guidxi zitu purtiʼ binadiaga laluʼ 42 (purtiʼ zunadiágacabe pabiáʼ nandxóʼ laluʼ,* ne pabiáʼ poder nápaluʼ),* ne gueedabe para guni orarbe neza ra nuu yoo riʼ, 43 dede guibáʼ, dede ra nuuluʼ, bicaadiaga laabe ne biʼniʼ guiráʼ ni guinábabe lii neca nácabe de sti guidxi, ti zacá gunibiáʼ guiráʼ guidxi ni nuu lu guidxilayú riʼ laluʼ, guidxíbicaʼ lii —casi runi xquídxiluʼ Israel— ne gánnacabe rusisaca yoo ni bicueeʼ riʼ laluʼ.
44 »Pa cheʼ xquídxiluʼ lu guerra chitindenecaʼ ca enemigu sticaʼ neza ra guseendaluʼ laacaʼ ne ora guni orarcaʼ Jehová, guuyadxicaʼ neza ra nuu guidxi ni maʼ guliluʼ, neza ra nuu yoo ni maʼ bicueeʼ para gusisaca laluʼ, 45 dede guibáʼ, bicaadiaga oración stícabe, ni guinábacabe lii, ne gucané laacabe.
46 »Pa gucheenécabe lii (purtiʼ guiráʼ binni nga ruchee) ne guidxiichineluʼ laacabe ne gudiiluʼ lugar guni ganar ca enemigu stícabe laacabe ne chinecaʼ laacabe xquídxicaʼ, zitu o gaxha de raríʼ, 47 ne ndaaniʼ guidxi ra guiaanacabe casi esclavu gudiicabe cuenta cadi jneza ni bíʼnicabe ne guyúbicabe lii ne dede ndaaniʼ guidxi stiʼ ca enemigu stícabe gucaacabe ridxi lii ne guiníʼcabe: “Maʼ bichéʼnedu lii, maʼ bínidu ni cadi jneza”, 48 peru despué, de ndaaniʼ guidxi stiʼ ca enemigu stícabe, ca ni cucaa laacabe gúnicabe dxiiñaʼ nadipaʼ, guyúbicabe lii de guidubi ladxidóʼcabe ne guidubi xhiálmacabe ne guyadxícabe neza ra nuu layú ni bidiiluʼ ca bixhozebiidacabe para guni orárcabe lii ne guyadxícabe guidxi ni maʼ guliluʼ ne yoo ni bicueeʼ para guisaca laluʼ, 49 dede guibáʼ, bicaadiaga laacabe, dede ra nuuluʼ bicaadiaga oración stícabe, ne ni guinábacabe lii ne gucané laacabe 50 ne biʼniʼ perdonar xquídxiluʼ, ni bicheené lii. Biʼniʼ perdonar guiráʼ biaje gucheenécabe lii. Bicaa ca ni guni ganar laacabe guiacaʼ ne gácacaʼ nachaʼhuiʼ né laacabe 51 (purtiʼ laacabe nga xquídxiluʼ ne herencia stiluʼ, ni guleeluʼ de Egipto, de ndaaniʼ horno ra runi fundírcabe guiibaʼ). 52 Bicaadiaga chaahuiʼ ni canabaʼ mozo stiluʼ lii ne xquídxiluʼ Israel, ne bicaadiaga laacabe guiráʼ biaje gucaacabe ridxi lii.* 53 Purtiʼ lii, Jehová, Señor ni runi mandar guiráʼ xixé ni nuu, maʼ guleechuluʼ laacabe casi herencia stiluʼ de lade guiráʼ guidxi ni nuu lu guidxilayú, casi maca gunábaluʼ Moisés, hombre ni biʼniʼ xhiiñaluʼ,* gabi ca bixhozebiidadu dxi guleeluʼ laacaʼ de Egipto».
54 Despué de biʼniʼ Salomón oración riʼ Jehová ne gunábabe guiráʼ ndiʼ nezalú altar stiʼ Jehová ra zuxíbibe ne candisaʼ nabe guibáʼ, biásabe de raqué. 55 Bizuhuaasibe que, guluube ndaayaʼ guiráʼ ca binni de Israel ne guniʼbe ca diidxaʼ riʼ nadipaʼ: 56 «Guisaca Jehová, purtiʼ laabe nga bidiibe xquídxibe Israel ti lugar para guiziilaʼdxiʼ, casi maca biʼniʼ prometerbe ni. Maʼ biʼniʼ cumplirbe guiráʼ xixé promesa ni gúdxibe Moisés, hombre ni biʼniʼ xhiiñabe, gabi xquídxibe. 57 Chuʼ Jehová, Dios stinu, gaxha de laanu cásica guyuube gaxha de ca bixhozebiidanu. Qué chuʼ dxi gusaanabe laanu nin guixélebe de laanu. 58 Guniibibe ladxidoʼno para guiale de laanu sanu lu guiráʼ ca neza stibe ne gúninu ni ná ca mandamientu ne ca regla ni biʼniʼ mandarbe guni ca bixhozebiidanu ne guni respertarnu ca decisión* stibe. 59 Ne dxi ne gueelaʼ guietenalaʼdxiʼ Jehová, Dios stinu, guiráʼ ni gunabaʼ laa, para gacané Jehová mozo stiʼ ne xquidxi Israel biaʼ caquiiñeʼ cada dxi. 60 Ti zacá ganna guiráʼ guidxi ni nuu lu guidxilayú Jehová nga Dios ni dxandíʼ. ¡Gástiruʼ stobi! 61 De guidubi ladxidoʼto laguni ni ná Jehová, Dios stinu, ra chinándatu ca regla stibe ne ra gúnitu ni ná ca mandamientu stibe, casi cayúnitu ni yanna».
62 Bidii rey que ne guidubi naca guidxi Israel ti sacrificiu naroʼbaʼ nezalú Jehová. 63 Ndiʼ nga ca sacrificiu de paz ni bidii Salomón Jehová: veintidós mil yuze ne ti gayuaa gande mil dendxuʼ. Zaqué nga biʼniʼ inaugurar rey que ne guiráʼ ca israelita lidxi Jehová. 64 Dxi que, gulí* rey que ti lugar galahuiʼ patiu que, ni nuu frente de ra lidxi Jehová, para gudiibe ca sacrificiu ni riaʼquiʼ, ca ofrenda de biidxiʼ* ne za stiʼ ca ofrenda de paz raqué. Purtiʼ qué zudii altar de cobre ni nuu nezalú Jehová para guiráʼ sacrificiu ni riaʼquiʼ ne para ca ofrenda de biidxiʼ ne za stiʼ ca ofrenda de paz ni bidiicabe dxi que. 65 Ca dxi que, biʼniʼ Salomón ne guidubi naca guidxi Israel ti saa nezalú Jehová, Dios stinu, guizáʼ stale binni de zitu beeda, casi de Lebó-Hamat* ne de neza nisa stiʼ Egipto. Bindaa saa que gadxe gubidxa ne despué biʼniʼ seguir saa que xcadxe gubidxa, biaʼsi 14 dxi. 66 Sti dxi que, gudxi rey que laacabe maʼ zanda chécabe ra lídxicabe, ne guluucabe ndaayaʼ rey que ne ziyéchecabe zécabe ra lídxicabe, ne dxaʼ tipa ladxidóʼcabe pur guendanachaʼhuiʼ ni bisihuinni Jehová David ne xquidxi Israel.
9 Biluxe bicuí si Salomón lidxi Jehová, lidxi* rey ne guiráʼ ni gudixhe ique guni, 2 bihuinni Jehová nezalú Salomón lu ti bacaandaʼ sti biaje, casi bihuinni nezalube dxi nuube Gabaón. 3 Para gudxi Jehová laabe: «Maʼ bicaadiagaʼ oración stiluʼ ne guiráʼ ni gunábaluʼ naa. Maʼ gulieeʼ* yoo ni bicuiluʼ riʼ ne qué zusaana de guisaca laʼyaʼ ndaanini, siempre zuuyaʼ ni ne zapaʼ ni. 4 Ne pa saluʼ lu ca neza stinneʼ casi biʼniʼ David bixhózeluʼ de guidubi ladxidoʼloʼ sin guireecueʼluʼ de laacani, ne gúniluʼ guiráʼ ni maʼ bineʼ mandar lii ne chinándaluʼ ca regla stinneʼ ne guni respetarluʼ ca decisión* stinneʼ la? 5 naa xcuentaʼ cadi gusaana de guni mandar reinu stiluʼ ndaaniʼ guidxi Israel, casi maca bineʼ prometer David, bixhózeluʼ, ora gunieeʼ “Siempre ziuu tuuxa ni zeeda de familia stiluʼ ni cuiʼ lu trono stiʼ Israel”. 6 Peru, pa laatu ne ca xiiñitu gusaanatu naa ne maʼ qué chinándatu ca mandamientu ne ca ley ni maʼ bidieeʼ laatu ne guni adorartu xcaadxi dios ne guzuxíbitu xañeecaʼ la? 7 zabeeʼ guidxi Israel de lu layú ni maʼ bidieeʼ laatu, ne maʼ qué zapaʼ yoo ni gulieeʼ para guisaca laʼyaʼ,* ne lade guiráʼ ca guidxi ca zuni búrlacabe ne zúnicabe menu guidxi Israel. 8 Nisi escombro stiʼ yoo riʼ ziaana ne guiráʼ tu tidiʼ zuzuhuaadxí ne zadxagayaa ora guʼyaʼ ni, zucaa stiipi ne zanabadiidxaʼ: “¿Xiñee biʼniʼ Jehová guidxi riʼ ne yoo riʼ sicaríʼ pue?” 9 Óraque zaniʼcaʼ: “Purtiʼ bisaanacabe Jehová, Dios stícabe, ni gulee ca bixhozebiidacabe* de lu layú stiʼ Egipto. Biyúbicabe xcaadxi dios, bizuxíbicabe xañeecaʼ ne biʼniʼ adorárcabe laacaʼ. Nga runi cayuni castigar Jehová laacabe”».
10 Gande iza bindaa Salomón para biluxe bicuí guiropaʼ yoo que —lidxi Jehová ne lidxi—. 11 Bidii Hiram laabe yaga cedru, yaga enebro ne guiráʼ oro ni biquiiñebe. Despué bidii rey Salomón Hiram, rey stiʼ Tiro, gande guidxi lu layú stiʼ Galilea. 12 Para biree Hiram de Tiro ziguuya ca guidxi ni bidii Salomón laa, peru qué ñuuláʼdxibe cani. 13 Para nabe: «¿Xi ca guidxi ndiʼ bidiiluʼ naa pue, bicheʼ?». Nga runi dede yanna lácani Layú stiʼ Cabul.* 14 Biseendaʼ Hiram ti gayuaa gande talentu* de oro ra nuu rey que.
15 Ndiʼ nga ti registru de ca binni ni biyubi rey Salomón para guni dxiiñaʼ nadipaʼ para gurí lidxi Jehová, lidxi, Loma* que, muru stiʼ Jerusalén, Hazor, Meguidó ne Guézer. 16 (Faraón, rey stiʼ Egipto nga guyé ne biʼniʼ ganar guidxi Guézer. Bicaaguibe ni ne biitibe ca cananeu ni nabeza ndaaniʼ guidxi que. Ne bisigáʼdebe ni xiiñibe* dxi bichaganáʼ Salomón). 17 Biʼniʼ chaahuiʼ Salomón guidxi Guézer, Bet-Horón ni riaana xagueteʼ, 18 Baalat, Tamar, ni nuu lu layú stiʼ guidxi ca, 19 ne guiráʼ guidxi ra guluu chaahuiʼ Salomón ca cosa stiʼ, ca guidxi ra riaapaʼ ca carru* stibe, ca guidxi ra nuu ca hombre riguiʼbaʼ ca caballu stibe ne laaca bicuí Salomón guiráʼ ni gucalaʼdxiʼ ndaaniʼ guidxi Jerusalén, lu Líbano ne lu guidubi naca ca layú ra runi mandar. 20 Ne guiráʼ ca binni ni biaana de ca amorreu, ca hitita, ca perizita, ca heveu ne ca jebuseu, ni cadi naca de guidxi Israel, 21 biyubi Salomón ca xiiñicabe ni biaana ndaaniʼ guidxi que —ca ni maʼ qué ñanda nunduuxeʼ ca israelita— para gúnicaʼ dxiiñaʼ nadipaʼ casi esclavu, ne dede yanna nabánicaʼ zacá. 22 Peru qué niná Salomón ñaca nin ti israelita esclavu stiʼ, purtiʼ nácacaʼ soldadu, mozo, príncipe, oficial stibe ne xaíque stiʼ ca ni rusá carru ne ca ni riguiʼbaʼ ca caballu stibe. 23 Guyuu gaayuʼ gayuaa cincuenta xaíque stiʼ ca gobernador ni ruuyaʼ gaca ca dxiiñaʼ stiʼ Salomón, ca ni ruuyaʼ guni ca binni que dxiiñaʼ.
24 Biree xiiñidxaapaʼ faraón de Xquidxi David zibíʼ ra lidxi, yoo ni bicuí Salomón para laabe. De raqué biʼniʼ Salomón Loma* que.
25 Chonna biaje lu ti iza rudii Salomón sacrificiu ni riaʼquiʼ ne sacrificiu de paz lu altar ni biʼniʼ para Jehová, ne zaqué nga rúnibe guʼxhuʼ stiʼ sacrificiu lu altar ni nuu nezalú Jehová. Zaqué nga biiyabe cadi guiaadxaʼ ni iquiiñeʼ ndaaniʼ yoo que.
26 Laaca biseendaguni rey Salomón stale barcu ni guyuu Ezión-Guéber, ni nuu cueʼ Elot, ca lugar ni riaana guriá nisadóʼ Xiñáʼ, lu layú stiʼ Edom. 27 Biseendaʼ Hiram ca mozo stiʼ, ca marineru ni runibiáʼ chaahuiʼ nisadóʼ, para guninecaʼ ca xpinni Salomón dxiiñaʼ ndaaniʼ ca barcu que. 28 Guyécabe Ofir, yecaacabe tapa gayuaa gande talentu de oro ne bidiicabe ni rey Salomón.
10 Binadiaga reina de Saba* pabiáʼ cusisaca binni Jehová pur guendabiaaniʼ bidii Salomón. Ngue runi guyebe ra nuu para gúnibe laa caadxi pregunta nagana, ti gánnabe pa dxandíʼ nuu xpiaaniʼ. 2 Yendánebe stale de ca xpínnibe Jerusalén, beedanécabe camellu ni nuaʼ aceite rindáʼ naxhi,* stale oro ne guié sicarú. Ne guyebe nezalú Salomón yetídxibe laa guiráʼ ni nuu ndaaniʼ ladxidoʼbe.* 3 Bicabi Salomón guiráʼ ni gunabadiidxabe laa. Qué ñaca nagana para rey que nusiene laabe guiráʼ xixé ni nuube gánnabe.
4 Ora biʼyaʼ reina de Saba pabiáʼ nuu xpiaaniʼ Salomón, ne biiyabe yoo ni bicuí, 5 ca guendaró ni nexheʼ lu mexaʼ stiʼ, modo zuba ca mozo stiʼ, modo cayuni tender ca meseru que ne ni nácucaʼ, ne ora bíʼyabe ca coperu stiʼ ne guiráʼ sacrificiu ni riaʼquiʼ ni rudii Salomón ra lidxi Jehová, dede qué nidxélabe xi niniʼbe. 6 Ngue runi rábibe rey que: «Dxandíʼ* nga guiráʼ ni huayunadiagaʼ ndaaniʼ xquidxeʼ de guiráʼ ni huayúniluʼ ne pabiáʼ nuu xpiaaniluʼ. 7 Peru qué ñuneʼ cré guiráʼ ni caníʼcabe dede óraruʼ bedandayaʼ raríʼ ne naa piaʼ* biiyaʼ ni. Yanna maʼ nannaʼ gastiʼ ngue ni gúdxicabe naa. Nápaluʼ stale guendabiaaniʼ ne stale cosa risaca, jma que biaʼ binadiagaʼ. 8 ¡Dichoso ca binni xquídxiluʼ ne dichoso ca mozo stiluʼ, purtiʼ siempre nuucaʼ ra nuuluʼ cayunadiágacaʼ pabiáʼ nuu xpiaaniluʼ! 9 Guisaca Jehová, Dios stiluʼ, ni nuu nayecheʼ pur ni cayúniluʼ ne ni bicuí lii lu trono stiʼ Israel. Cumu qué ziuu dxi gusaana Jehová de gannaxhii guidxi Israel la? maʼ bíʼnibe lii rey para gúniluʼ ni jneza ne gúniluʼ justicia ora maʼ cayuni mandarluʼ».
10 De raqué bidiibe rey que ti gayuaa gande talentu* de oro ne ziáʼ aceite rindáʼ naxhi ne stale guié sicarú. Ne qué ñuuruʼ dxi ñedanécabe ziáʼ aceite rindáʼ naxhi casi ni bidii reina de Saba rey Salomón.
11 Ca barcu stiʼ Hiram, ni né oro de Ofir, laaca beedanécani stale yaga sándalo de Ofir ne stale guié sicarú. 12 Ne biquiiñeʼ rey que ca yaga sándalo que para biʼniʼ ca poste stiʼ ca barandal ni ziné lidxi Jehová ne lídxibe,* ne para biʼniʼ arpa ne xcaadxi instrumentu ni napa cuerda para ca ni ruundaʼ. De yannadxí oraríʼ, qué ñuuruʼ dxi ñedanécabe yaga sándalo casi ni beedanécabe dxi que.
13 Laaca bidii rey Salomón reina de Saba guiráʼ ni gucalaʼdxiʼ ne ni gunabaʼ, aparte de ca cosa ni biale de laabe gusigáʼdebe laa. De raqué, biree reina que zeʼ ne biguetané ca mozo stiʼ xquidxi.
14 Guiráʼ iza ricaa rey Salomón xhoopaʼ gayuaa sesenta y seis talentu de oro, 15 aparte de ni redané ca ni rutoo ne ca comerciante, ne ni rudii ca rey stiʼ ca árabe laabe ne ca gobernador stiʼ guidxi que.
16 Laaca bi’ni’ rey Salomón chupa gayuaa escudu naro’ba’ de oro ni nuchaʼ sti guiibaʼ (cada escudu napa xhoopaʼ gayuaa siclo* de oro) 17 ne chonna gayuaa escudu nahuiiniʼ* de oro ni nuchaʼ sti guiibaʼ (cada escudu napa chonna mina* de oro). Para yené rey que cani ndaaniʼ yoo ni láʼ Bosque stiʼ Líbano.
18 Laaca bi’ni’ rey que ti trono naro’ba’ de marfil ne bi’ni’ forrarbe ni de oro ni maʼ guca refinar. 19 Bíʼnibe xhoopaʼ escalón para quíbacabe ra nuu trono que ne luguiáʼ de laani bíʼnibe ti bandá’huiini’ casi ti arcu. Cada ladu de asientu que napa ra quixhenácabe ne cueʼ cada ladu ra riguixhenácabe que zuhuaa ti lión. 20 Lu xhoopaʼ escalón que zuhuaa 12 lión, tobi cada ladu de cada escalón que, ninruʼ sti rey qué gapa ti trono zaqué.
21 De oro guiráʼ ca copa stiʼ rey Salomón ne laaca de oro puru guiráʼ cosa ni riquiiñecabe ndaaniʼ yoo láʼ Bosque stiʼ Líbano. Qué ñápabe nin ti cosa de plata purtiʼ ca dxi bibani Salomón qué risaca plata. 22 Gupa rey que caadxi barcu lu nisadóʼ ni rié Tarsis ne guyuucani lade ca barcu stiʼ Hiram. Cada chonna iza ribiguetaʼ ca barcu que de Tarsis, maʼ nécani oro, plata, marfil, migu ne pavo real.
23 Beedagaca Salomón rey ni jma ricu ne ni jma nuu xpiaaniʼ lade guiráʼ rey nuu lu guidxilayú. 24 Ngue runi ruyubi binni de guiráʼ ladu cheʼ ra nuu Salomón para gucaadiágaca’ laabe ne gúʼyacaʼ pabiáʼ guendabiaaniʼ bidii Dios laabe. 25 Ne guiráʼ iza reedanécabe regalu ra nuube: rudiicabe laabe cosa de plata, de oro, lari, guiibaʼ ni rinécabe lu guerra, aceite rindáʼ naxhi, caballu ne mulaʼ.
26 Bitale Salomón ca carru* ne ca caballu* stiʼ. Beeda gápabe ti mil tapa gayuaa carru ne doce mil caballu* ni bizuhuaabe ndaaniʼ ca guidxi ra riaapaʼ ca carru stibe ne ndaaniʼ guidxi Jerusalén, gaxha de ra nuube.
27 Tantu stale plata guyuu Jerusalén dxi biʼniʼ mandar rey que dede ruluíʼcani guié ni zanda guidxélacabe ra tiica si, ne bitálebe stale tablón de cedru casi ca sicómoro ni nuu Sefelá.
28 De ndaaniʼ guidxi Egipto reeda ca caballu stiʼ Salomón; maca pur manada rizíʼ ca xpinni Salomón ca caballu que* ne maca nexheʼ preciu stícame. 29 Cada carru rizíʼcabe Egipto risaca xhoopaʼ gayuaa pieza de plata ne cada caballu risaca ti gayuaa cincuenta pieza de plata. De raqué ruseendacabe cani ra nuu guiráʼ ca rey stiʼ ca hitita ne ra nuu ca rey stiʼ Siria.
11 Aparte de xiiñiʼ faraón, laaca gunnaxhii Salomón stale gunaa de xcaadxi guidxi: ca gunaa moabita, ca ammonita, ca edomita, ca sidonia ne ca hitita. 2 Naca ca gunaa riʼ de ca guidxi bizeeteʼ Jehová ora gudxi ca israelita: «Cadi guidxaagatu laacabe* ne cadi naquiiñeʼ chúʼcabe ládetu, purtiʼ zucuudxicabe ladxidoʼto para guni adorartu ca dios stícabe». Peru qué nixeleʼ Salomón de laacabe* ne gunnaxhii laacabe. 3 Gúpabe gadxe gayuaa xheelabe ni naca princesa ne chonna gayuaa concubina.* Ne chaahuidugá chaahuidugá bicuudxi ca gunaa riʼ ladxidoʼbe.* 4 Dxi maʼ nagola Salomón, bicuudxi ca xheelabe ladxidoʼbe para guni adorarbe xcaadxi dios, ne maʼ qué ñúnibe ni ná Jehová, Dios stibe, de guidubi ladxidoʼbe casi biʼniʼ David, bixhózebe. 5 Ne biʼniʼ adorar Salomón Astoret, diosa stiʼ ca sidonio, ne Milcom, dios yuudxuʼ stiʼ ca ammonita. 6 Biʼniʼ Salomón cosa ni cadi jneza nezalú Jehová, ne qué ñúnidibe ni ná Jehová de guidubi ladxidoʼbe casi biʼniʼ David, bixhózebe.
7 Despué, lu ti dani ni nuu frente de Jerusalén, biʼniʼ Salomón ti lugar nasoo* para Kemós, dios yuudxuʼ stiʼ Moab, ne stobi para Mólek, dios yuudxuʼ stiʼ ca ammonita. 8 Ngueca bíʼnibe para ca dios stiʼ xcaadxi xheelabe ni naca de sti guidxi, ca ni runi guʼxhuʼ stiʼ sacrificiu ne rudii sacrificiu ca dios sticaʼ.
9 Guizáʼ bidxiichiné Jehová Salomón purtiʼ bidiibe lugar bicuudxicabe ladxidoʼbe para guixélebe de Jehová, Dios stiʼ Israel, ni guniʼné laabe chupa biaje 10 ne gudxi laabe cadi lica guni adorarbe xcaadxi dios. Peru qué ñúnibe ni biʼniʼ mandar Jehová laabe. 11 Ngue runi gudxi Jehová Salomón: «Pur ni bíʼniluʼ ca, ne pur qué ñuni cumplirluʼ acuerdu stinneʼ ne ca ley stinneʼ casi gudxeʼ lii, gunna dxiichiʼ zaxhaʼ lii reinu ca ne zudieeʼ ni tobi de ca mozo stiluʼ. 12 Peru, pur David, bixhózeluʼ, qué zuneʼ diaʼ ni laga nabániluʼ. Maʼ xiiñiluʼ nga gaxhaʼ reinu ca. 13 Peru qué zaxhaʼ diaʼ laabe guidubi naca reinu ca. Pur David, hombre ni biʼniʼ xhiiñaʼ, ne pur Jerusalén, guidxi ni maʼ gulieeʼ, zusaananiáʼ xiiñiluʼ ti tribu».
14 Ne bidii Jehová lugar gapa Salomón ti enemigu: Hadad edomita que, de familia stiʼ ca rey de guidxi Edom. 15 Dxi biʼniʼ ganar David Edom, guyé Joab, xaíque stiʼ ejércitu que, yegucaachiʼ guiráʼ ca ni gutiʼ ne gucaláʼdxibe nunduuxebe guiráʼ ca hombre de guidxi Edom. 16 (Biaana Joab ne interu ejércitu stiʼ Israel raqué xhoopaʼ beeu, dede ora biitibe guiráʼ ca hombre de guidxi Edom). 17 Peru bixooñelú Hadad ne xcaadxi edomita, ca mozo stiʼ bixhoze, ne guyécabe Egipto, para tiempu riʼ la? nahuiiniruʼ Hadad. 18 Bireecabe de Madián ne yendácabe Parán. Raqué bieeguʼ caadxi hombre de Parán laacabe ne guyécabe Egipto ra nuu faraón, rey stiʼ Egipto, ne bidiibe Hadad ti yoo, guendaró ne layú. 19 Nabé guyuulaʼdxiʼ faraón que modo naca Hadad, ne cumu napa xheelabe reina* Tahpenés ti benda la? bidiibe lugar guichaganáʼ Hadad laa. 20 Ra gudiʼdiʼ tiempu, gupa benda Tahpenés ti xiiñiʼ Hadad, ni gulee lácabe laa Guenubat, ne Tahpenés nga bisiniisi laabe* ra lidxi faraón. Ngue runi lade ca xiiñiʼ faraón nga biniisi Guenubat.
21 Despué, de ndaaniʼ guidxi Egipto, binadiaga Hadad maʼ guti David ne maʼ caziilaʼdxiʼ casi caziilaʼdxiʼ ca bixhozebiidaʼ,* ne laaca maʼ guti Joab, xaíque stiʼ ejércitu stiʼ Israel. Ngue runi gudxi Hadad faraón que: «Bidii lugar naa chaaʼ xquidxeʼ». 22 Peru ná faraón que rabi laabe: «¿Ñee nuu xi cayaadxaʼ lii raríʼ para guinábaluʼ naa cheluʼ xquídxiluʼ la?». Para bicábibe: «Coʼ, gastiʼ cadi cayaadxaʼ naa, peru canabaʼ lii gudiiluʼ lugar naa chaaʼ».
23 De raqué, biseendaʼ Dios sti enemigu para Salomón, laabe nga Rezón, xiiñiʼ Eliadá, bixooñelube de xpixuaanabe, Hadadézer, rey stiʼ Zobá. 24 Dxi binduuxeʼ David ca hombre de Zobá, gulidxi Rezón caadxi hombre ne beeda gácabe xaíque stiʼ ti grupu ni raxha stiʼ binni. Bireecabe zécabe Damasco ne gulézacabe raqué, ne maʼ laacabe biʼniʼ mandárcabe ndaaniʼ guidxi Damasco. 25 Ne biaʼ dxi bibani Salomón, beeda gácabe enemigu stiʼ guidxi Israel. Pur laabe gupa guidxi Israel stale guendanagana, aparte de ca guendanagana gúpacabe pur Hadad. Ne biaʼ tiempu biʼniʼ mandar Rezón ndaaniʼ guidxi Siria guizáʼ guca nanaláʼdxibe guidxi Israel.
26 Sti hombre ni bicaalú rey Salomón nga Jeroboán, xiiñiʼ Nebat, ti efraimita de Zeredá. Gúcabe ti mozo stiʼ Salomón ne xiiñiʼ ti viuda láʼ Zeruá laabe. 27 Bizulú hombre riʼ bicaalú rey Salomón purtiʼ biʼniʼ Loma* que ne bichii ra zuxeleʼ muru stiʼ Xquidxi David, bixhoze. 28 Beeda gaca Jeroboán ti hombre nabé nuu xpiaaniʼ ne ora biʼyaʼ Salomón nácabe ti joven guizáʼ runi dxiiñaʼ, gunabaʼ laabe gúʼyabe guiráʼ dxiiñaʼ nadipaʼ ni runi ca ni zeeda de familia stiʼ José. 29 Ca dxi que biree Jeroboán de Jerusalén ne neza zebe que bidxaaga profeta Ahíya, silonita que, laabe. Ziné Ahíya ti lari nacubi ne guirútiruʼ qué guinni neza ra bidxaagacabe que. 30 Para gucuaa Ahíya lari nacubi que ne gucheza ni 12 ndaa. 31 De raqué gúdxibe Jeroboán:
«Gucuaa chii ndaa riʼ, purtiʼ ndiʼ nga ni ná Jehová, Dios stiʼ Israel: “Zaxhaʼ Salomón reinu ca, ne zudieeʼ lii chii tribu. 32 Peru ziaananebe ti tribu pur David, hombre ni biʼniʼ xhiiñaʼ, ne pur Jerusalén, guidxi ni gulieeʼ lade guiráʼ ca tribu stiʼ Israel. 33 Ne zuneʼ ni purtiʼ maʼ bisaana xquidxeʼ naa ne cuzuxíbicabe xañee Astoret, diosa stiʼ ca sidonio, ne xañee Kemós, dios stiʼ Moab ne xañee Milcom, dios stiʼ ca ammonita. Ne maʼ bireechube de lu ca neza stinneʼ, cadi jneza ni cayúnibe nezaluáʼ ne maʼ cadi zinándabe ca ley stinneʼ ne cadi cayuni respetarbe ca decisión* stinneʼ casi biʼniʼ David, bixhózebe. 34 Peru qué zaxhaʼ diaʼ guidubi naca reinu ca Salomón. Biaʼ dxi guibánibe qué zusaana de gácabe xaíque, pur David, hombre ni biʼniʼ xhiiñaʼ, ni gulieeʼ, purtiʼ laa yenanda ni ná ca mandamientu ne ca ley stinneʼ. 35 Peru zaxhaʼ reinu ca xiiñibe ne zudieeʼ ni lii; zudieeʼ lii chii tribu. 36 Zudieeʼ xiiñibe ti tribu ti cadi gusaana de gapa David, hombre ni biʼniʼ xhiiñaʼ, ti lámpara* nezaluáʼ ndaaniʼ guidxi Jerusalén, guidxi ni gulieeʼ ra naquiiñeʼ gusisácacabe laʼyaʼ. 37 Zabieeʼ lii ne zuni mandarluʼ guidubi naca guidxi Israel ne zácaluʼ rey stícabe. 38 Ne pa gúniluʼ guiráʼ ni guneʼ mandar lii, saluʼ lu ca neza stinneʼ ne gúniluʼ ni jneza nezaluáʼ ra chinándaluʼ ca ley stinneʼ, naa laaca ziuaaniáʼ lii ne zacaniáʼ lii para guni mandar ca xiiñiluʼ xadxí casi bineniáʼ David, ne zudieeʼ lii guidxi Israel. 39 Ne pur ndiʼ, zusitueeʼ lú ca ni zeeda de familia stiʼ David, peru qué zuneʼ diaʼ ni para siempre”».
40 Ngue runi gucalaʼdxiʼ Salomón ñuuti Jeroboán, peru bixooñelú Jeroboán Egipto ne guyebe ra nuu Sisac, rey stiʼ Egipto, ne biaanabe raqué dede dxi gutiʼ Salomón.
41 Xcaadxi cosa ni bizaaca Salomón, guiráʼ ni bíʼnibe, pabiáʼ nuu xpiaanibe, zeedacani lu libru ra riete historia stiʼ Salomón. 42 Biaʼsi 40 iza biʼniʼ mandar Salomón guidubi naca guidxi Israel dede ndaaniʼ guidxi Jerusalén. 43 Guti Salomón ne bicaachicabe laabe ndaaniʼ Xquidxi David, bixhózebe, ne yanna maʼ caziiláʼdxibe casi caziilaʼdxiʼ ca bixhozebiidabe; ne maʼ xiiñibe Rehoboam nga beeda gaca rey.
12 Guyé Rehoboam Siquem, purtiʼ raqué nga bidxiña guidubi naca guidxi Israel para guni laabe rey. 2 Ne beeda ganna Jeroboán xiiñiʼ Nebat ni (ca dxi que nabézarube Egipto purtiʼ bixoñelube de rey Salomón). 3 Oraqueca biseendacabe tu chiyubi Jeroboán. Despué de ngue, laabe ne guidubi naca guidxi Israel guyécabe yeguuyacabe Rehoboam ne gúdxicabe laa: 4 «Aque nanaa ayubu biguáʼ bixhózeluʼ laadu. Peru pa gúniluʼ dxiiñaʼ stidu jma nasisi ne gudiiluʼ laadu ti ayubu jma nasisi que ni bidii bixhózeluʼ laadu, zúnidu ni naluʼ».
5 Para bicabi Rehoboam laacabe: «Laché, ne raríʼ chonna gubidxa guibiguétatu ra nuaaʼ». Ngue runi biree ca binni que zecaʼ. 6 De raqué guyé Rehoboam ra nuu guiráʼ ca hombre huaniisi* ni biʼniʼ xhiiñaʼ bixhózebe Salomón dxi nabani. Ne gunabadiidxabe laacaʼ: «¿Xi rábitu guicabeʼ ca binni guidxi riʼ?». 7 Para bicábicaʼ laabe: «Pa gucaadiágaluʼ ca binni guidxi riʼ ne gúniluʼ ni canábacabe lii la? siempre zúnicabe ni naluʼ».
8 Peru qué ninabe nucaadiágabe ni gudxi ca hombre huaniisi que laabe. Lugar de ngue, gunabadiidxabe ca joven biniisinebe, ca ni racané laabe. 9 Ne rábibe laacaʼ: «¿Xi rábitu guneʼ? Cayabi ca binni riʼ naa: “Dané laadu ti ayubu jma nasisi que ni bidii bixhózeluʼ laadu”. ¿Xi gábinu laacabe?». 10 Para ná ca joven biniisinebe que rabi laabe: «Ca binni ni cayabi lii: “Biguáʼ bixhózeluʼ laadu ti ayubu guizáʼ nanaa; dané laadu ti ayubu jma nasisi”, gudxi laacaʼ: “Jma zucaaʼ laatu gúnitu dxiiñaʼ que biaʼ bicaa bixhozeʼ laatu gúnitu.* 11 Bixhozeʼ biguáʼ laatu ti ayubu guizáʼ nanaa, peru naa zuguayaʼ laatu tobi jma nanaa. Biʼniʼ castigar bixhozeʼ laatu né chicote, peru naa zuneʼ castigar laatu né chicote ni naduxhuʼ punta”».
12 Para guyé Jeroboán ne xcaadxi binni que yeguuyacaʼ Rehoboam ra bizaa guionna gubidxa que, purtiʼ gudxi rey que laacabe «Raríʼ chonna gubidxa guibiguétatu ra nuaaʼ». 13 Peru nabé nadipaʼ modo bicabi rey que ca binni que, ne qué ninándabe conseju ni bidii ca hombre huaniisi que laabe. 14 Lugar de ngue, yenándabe conseju stiʼ ca joven que, ne gúdxibe ca binni que: «Biguáʼ bixhozeʼ laatu ti ayubu guizáʼ nanaa, peru naa zuguayaʼ laatu tobi jma nanaa. Biʼniʼ castigar bixhozeʼ laatu né chicote, peru naa zuneʼ castigar laatu né chicote ni naduxhuʼ punta». 15 Ne qué niná rey que nucaadiaga ca binni guidxi que, purtiʼ Jehová nga gudixhe gácani zaqué, para gaca cumplir stiidxaʼ Jehová ni gúdxibe Ahíya, silonita que, gabi Jeroboán, xiiñiʼ Nebat.
16 Ora biʼyaʼ guidubi naca guidxi Israel qué niná rey que nucaadiaga laacaʼ, gúdxicaʼ rey que: «¿Xi napanedu David yaʼ? Qué gapanedu xiiñiʼ Jesé nin ti herencia. ¡Ora! Binni de Israel, laché lachiguni adorar ca dios stitu. ¡Laatu ca ni zeeda de familia stiʼ David, lagapa laca laatu yanna!». Para biree ca israelita que zibiʼcaʼ ra lídxicaʼ. 17 Peru gúcaruʼ Rehoboam rey stiʼ ca israelita ni nabeza ndaaniʼ ca guidxi stiʼ Judá.
18 Para biseendaʼ rey Rehoboam Adoram ra nuucabe, ca dxi que naca Adoram xaíque stiʼ ca hombre ni biyúbicabe para guni dxiiñaʼ nadipaʼ, peru bichá guiráʼ binni de Israel guié laabe dede ra gútibe. Gúndaruʼ bixoñelú rey Rehoboam ne gudxiʼbaʼ lu carru* stiʼ para cheʼ Jerusalén. 19 Ne dede yanna rucaalú ca israelita ca ni zeeda de familia stiʼ David.
20 Casi binadiaga guidubi naca guidxi Israel maʼ biguetaʼ Jeroboán, bisendacaacabe laabe ra dagulisaa guidubi naca guidxi que ne bíʼnicabe laabe rey stiʼ guidubi naca guidxi Israel. Maʼ tribu si stiʼ Judá yenanda ca ni zeeda de familia stiʼ David.
21 Ora yendá Rehoboam Jerusalén, nagueendaca bisendacaabe tribu stiʼ Judá ne tribu stiʼ Benjamín, biaʼsi ti gayuaa ochenta mil soldadu ni nanna tinde* para chitindené guidxi Israel, ti zacá gudxiguétacabe laabe reinu stiʼ bixhózebe Salomón. 22 De raqué bidii Dios ni dxandíʼ mensaje riʼ Semaya, hombre stiʼ Dios ni dxandíʼ: 23 «Ndiʼ nga ni naquiiñeʼ gábiluʼ Rehoboam xiiñiʼ Salomón —rey stiʼ Judá—, guiráʼ ca ni zeeda de tribu stiʼ Judá ne Benjamín ne guidubi naca guidxi ca: 24 “Ndiʼ nga ni ná Jehová: «Cadi chetu chitindenetu ca israelita, ca bíʼchitu. Cada tobi guibiguetaʼ ra lidxi, purtiʼ naa nga gunieeʼ gácani zacá»”». Bizuubacabe stiidxaʼ Jehová ne biguétacabe ra lídxicabe, casi gudxi Jehová laacabe.
25 Ne biʼniʼ chaahuiʼ Jeroboán guidxi Siquem, ni nuu lade ca dani stiʼ Efraín, ne biaanabe raqué para cuézabe. Despué bireebe de raqué ne biʼniʼ chaahuibe guidxi Penuel. 26 Peru guníʼ ique Jeroboán: «Zabiguetaʼ zuni mandar ca ni zeeda de familia stiʼ David. 27 Pa qué gusaana ca binni ca de checaʼ Jerusalén para gudiicaʼ sacrificiu ra lidxi Jehová, zaguudxi ladxidóʼ ca binni guidxi riʼ ne zabiguetaʼ zúnicabe ni ná Rehoboam, rey stiʼ Judá. Ne nannaʼ dxiicheʼ zuuticabe naa ne zúnicabe ni ná Rehoboam, rey stiʼ Judá». 28 Despué de gunabaʼ rey que conseju, bíʼnibe chupa yuzehuiiniʼ de oro ne gúdxibe ca binni guidxi que: «Guidxi Israel, zitu nuu Jerusalén para cheluʼ,* raríʼ nuu Dios stiluʼ, ni gulee lii de ndaaniʼ guidxi Egipto». 29 Para yenebe tobi Betel ne stobi ndaaniʼ guidxi Dan. 30 Nga nga ni bicaa laacabe gucheecabe. Rié ca binni que dede guidxi Dan para chiguni adorarcaʼ yuzehuiiniʼ nuu raqué.
31 Ne bíʼnibe caadxi templu ra nuu ca lugar ra nasoo* que, laaca gucuaabe caadxi hombre de ndaaniʼ guidxi que bíʼnibe laacaʼ sacerdote, neca cadi levita laacaʼ. 32 Ne gudixhe Jeroboán gaca ti saa dxi 15 stiʼ beeu xhono,* ti saa casi ni raca Judá, ne bidiibe sacrificiu para ca yuzehuiiniʼ ni bizaʼbe ni nuu Betel. Ne gudíxhebe tu chuʼ casi sacerdote Betel, ra nuu ca lugar ra nasoo ni bíʼnibe. 33 Ne dxi 15 stiʼ beeu xhono que, beeu ni gulibe, bizulú bidiibe ofrenda lu altar ni bíʼnibe Betel. Gudíxhebe gaca ti saa para guidxi Israel ne guyebe ra nuu altar que para gudiibe ofrenda ne gúnibe guʼxhuʼ luni.*
13 Laga zuhuaa Jeroboán cueʼ altar ra cudii ca sacrificiu* que ndaaniʼ guidxi Betel, beeda ti hombre de Judá ra nuube purtiʼ Jehová biseendaʼ laa. 2 Óraque, casi maca gudxi Jehová hombre que, bicaabe ridxi altar que: «¡Altar, altar! Ndiʼ nga ni ná Jehová: “¡Biaa! ¡Lade ca xiiñiʼ David zale ti hombrehuiiniʼ ne zaree laabe Josías! Luguialuʼ zuzaaquibe ca sacerdote, ca ni rudii sacrificiu* lu ca lugar ra nasoo,* ne luguialuʼ zuzaaquibe dxitaladi binni”». 3 Ne dxi que, bidiibe ti señal ora guniʼbe: «Ndiʼ nga señal ni maʼ guníʼ Jehová: zaca altar ca chupa galaa ne zalate dé* nexheʼ luni layú».
4 Casi binadiaga rey que ni gudxi hombre stiʼ Dios ni dxandíʼ altar ni nuu Betel que, guxha náʼ Jeroboán de lu altar que ne biluíʼnabe hombre que ne guniʼbe: «¡Laguinaaze laabe!». Oraqueca bibidxi nabe ni nusigaabe que, ne maʼ qué ñanda nuniibibe ni. 5 Ne guca altar que chupa galaa ne bilate dé nexheʼ lu altar que layú, según señal ni gudxi Jehová hombre stiʼ Dios ni dxandíʼ que zazaaca.
6 Para ná rey que rabi hombre stiʼ Dios ni dxandíʼ que: «Canabaʼ lii, guni rogarlu’* Jehová, Dios stiluʼ, gunabaʼ laabe gusiandabe nayaʼ». Ngue runi gunabaʼ hombre stiʼ Dios ni dxandíʼ que Jehová gusianda náʼ rey que, ne bianda nabe, biaanani normal. 7 Para ná rey que rabi hombre stiʼ Dios ni dxandíʼ: «Chuu ra lidxeʼ goneluʼ naa ne bidii lugar gusigaʼdeʼ lii xiixa». 8 Peru ná hombre stiʼ Dios ni dxandíʼ que rabi rey que: «Nin nudiiluʼ naa galaa de guiráʼ ni nápaluʼ, qué ziniáʼ lii, qué zahuaʼ pan ne qué zeeʼ nisa raríʼ. 9 Purtiʼ maca gudxi Jehová naa: “Cadi goloʼ pan ne cadi gueluʼ nisa, ne cadi guibiguétaluʼ neza ra beedaluʼ”». 10 Ngue runi gucuaabe sti neza; qué nibiguétabe neza ni gucuaabe para gueedabe Betel.
11 Para tiempu que nabeza ti profeta maʼ nagola Betel, yeguuya ca xiiñibe laabe ne gúdxicaʼ laabe guiráʼ cosa ni biʼniʼ hombre stiʼ Dios ni dxandíʼ ndaaniʼ guidxi Betel dxi que ne guiráʼ ni gúdxibe rey que. Biluxe guniʼsícabe, 12 gunabadiidxaʼ bixhózecabe laacabe: «¿Pa neza zebe?». Para biluíʼ ca xiiñibe laabe pa ladu zeʼ hombre stiʼ Dios ni dxandíʼ ni beeda de Judá que. 13 Óraque gúdxibe ca xiiñibe: «Lacuu listu burru stinneʼ». Oraqueca guluucabe laame listu ne gudxíʼbabe laame.
14 Para bireebe zinándabe hombre stiʼ Dios ni dxandíʼ ne yendabe laa zuba xaʼnaʼ ti yaga naroʼbaʼ. Óraque rábibe laa: «¿Ñee lii nga hombre stiʼ Dios ni dxandíʼ ni beeda de Judá la?». Para ná rabi laabe: «Ajaʼ, naa». 15 Para ná profeta gola que rabi laabe: «Chuu ra lidxeʼ goloʼ ti ndaa pan». 16 Peru bicábibe laa: «Qué zanda diʼ chiniáʼ lii ne qué zanda diʼ guicaaʼ invitación stiluʼ; laaca qué zanda gahuaniáʼ lii pan nin gueeniáʼ lii nisa raríʼ. 17 Purtiʼ ndiʼ nga ni biʼniʼ mandar Jehová naa: “Cadi goloʼ pan ne cadi gueluʼ nisa racá. Ne cadi guibiguétaluʼ neza ra beedaluʼ”». 18 Para ná profeta gola que rabi laabe: «Laaca profeta naa casi lii, ne biseendaʼ Jehová ti ángel gabi naa: “Yené laabe ra lídxiluʼ para gobe pan ne guebe nisa”». (Gudxite si laabe). 19 Ngue runi yenebe profeta gola que ra lidxi para gobe pan ne guebe nisa.
20 Laga zúbacabe ruaa mexaʼ, bidii Jehová ti mensaje profeta ni yené laabe ra lidxi que. 21 Gundisaʼ ridxi ne ná rabi hombre stiʼ Dios ni dxandíʼ ni beeda de Judá que: «Ndiʼ nga ni ná Jehová: “Cumu qué nuzuubaluʼ stiidxaʼ Jehová ne qué ñúniluʼ guiráʼ ni biʼniʼ mandar Jehová, Dios stiluʼ, lii, 22 ne biguétaluʼ para goloʼ pan ne gueluʼ nisa raríʼ neca maca gúdxibe lii «Cadi goloʼ pan ne cadi gueluʼ nisa», nga runi, qué zagaachiʼ cuerpu stiluʼ ra gaʼchiʼ ca bixhozebiidaluʼ”».*
23 Despué de gudó hombre stiʼ Dios ni dxandíʼ que pan ne güeʼ nisa, guluu profeta gola que listu ti burru para laabe. 24 Para bireebe zebe, peru neza zebe biree ti lión lube ne biiti laabe. Biaanabe lu neza que néxhebe ne zuhuaa burru que cueʼbe, lión que laaca zuhuaa cueʼ cuerpu stibe. 25 Ora zidiʼdiʼ caadxi hombre raqué biiyacaʼ nexheʼ cuerpu que lu neza ne zuhuaa lión que cueʼ cuerpu que. Para guyuucabe ndaaniʼ guidxi ra nabeza profeta gola que ne guníʼcabe ni bíʼyacabe.
26 Ora binadiaga profeta ni yené laabe ra lidxi que ni bizaaca, guníʼ: «Laabe nga hombre stiʼ Dios ni dxandíʼ ni qué nuzuubaʼ stiidxaʼ Jehová. Nga runi Jehová nga bidii lugar guiree lión ca lube ne guuti laabe, purtiʼ zacá nga guníʼ Jehová gácani». 27 Óraque gúdxibe ca xiiñibe: «Lacuu listu burru stinneʼ». Ne guluucaʼ laame listu. 28 Para bireebe zebe, ne yendabe nexheʼ cuerpu que lu neza ne zuhuaa burru ne lión que cueʼ cuerpu que. Peru qué ño lión que cuerpu que ne nin qué ñaaxhame luguiáʼ burru que. 29 Para gundisaʼ profeta que cuerpu stiʼ hombre stiʼ Dios ni dxandíʼ, bidxiibaʼ laabe lu burru stiʼ ne biguetané laabe xquidxi para gúʼnacabe pur laabe ne gucaachicabe laabe. 30 Para guluube cuerpu que ndaaniʼ baʼ stibe. Cayuunacabe pur laabe ne caníʼcabe: «¡Pobre lii, bichehuiineʼ!». 31 Bicaachisibe hombre que, gúdxibe ca xiiñibe: «Ora gateʼ la? lagucaachiʼ naa ra gaʼchiʼ hombre stiʼ Dios ni dxandíʼ ca. Ne laquixhe ca dxita ladeʼ cueʼ ca dxita ládibe. 32 Dxandíʼ peʼ zaca cumplir guiráʼ ni biʼniʼ mandar Jehová laabe guiniʼbe zazaaca altar ni nuu Betel ne ni zazaaca guiráʼ ca templu nuu ca lugar ra nasoo ni nuu ndaaniʼ ca guidxi stiʼ Samaria».
33 Peru nin ne guiráʼ ni bizaaca que, qué nusaana Jeroboán de ñuni ni cadi jneza. Tutiica hombre de ndaaniʼ guidxi que rúnibe laa sacerdote para chuʼ ca lugar ra nasoo que. Tutiica gacalaʼdxiʼ gaca sacerdote, rúnibe laa sacerdote ne riniʼbe: «Raríʼ nuu sti sacerdote para ca lugar ra nasoo». 34 Pur ca pecadu biʼniʼ ca ni zeeda de familia stiʼ Jeroboán, binitilucaʼ ne nin tobi qué ñaana lu guidxilayú.
14 Ca dxi que gucahuará Abías, xiiñiʼ Jeroboán. 2 Para gudxi Jeroboán xheelaʼ: «Biʼniʼ favor guyé Siló, peru gucu gadxé clase lari ti cadi gudiicabe cuenta pa xheelaʼ Jeroboán lii. Raqué nuu profeta Ahíya, laabe nga guniʼbe zacaʼ rey stiʼ guidxi riʼ. 3 Guyé ra nuube ne yené chii pan, caadxi pan ni birúbacabe semiá lu ne ti frascu miel. Laabe gábibe lii xi zazaaca hombrehuiiniʼ riʼ».
4 Para biʼniʼ gunaa que guiráʼ ni gudxi Jeroboán laa. Guyebe Siló ne yendabe ra lidxi Ahíya. Peru cumu maʼ nagola Ahíya la? maʼ qué ruuyaʼ; maʼ cá dxi si guielú.
5 Peru maca gudxi Jehová Ahíya: «Zeeda xheelaʼ Jeroboán ra nuuluʼ ne zanabadiidxabe lii de xiiñibe purtiʼ huará. Naa gabeʼ lii xi gábiluʼ laabe. Ora guedandabe qué zunibia’lu’ laabe, purtiʼ gadxé clase lari nácube».
6 Casi binadiaga Ahíya zedadxiña tuuxa ra entrada que guníʼ: «Xheelaʼ Jeroboán, ¿njaʼ? Guyuu. ¿Xiñee nucaachiluʼ tu lii pue? Gunábacabe naa gudieeʼ lii ti mensaje guizáʼ naná. 7 Guyé ne gudxi ndiʼ Jeroboán: “Ndiʼ nga ni ná Jehová, Dios stiʼ Israel: «Naa nga gulieeʼ lii lade ca binni xquídxiluʼ para gácaluʼ xaíque stiʼ Israel xquidxeʼ. 8 Ne guxhaʼ reinu ca xfamilia David ne bidieeʼ ni lii. Peru cadi cayúniluʼ casi biʼniʼ David, hombre ni biʼniʼ xhiiñaʼ, purtiʼ laa biʼniʼ ni ná ca mandamientu stinneʼ, ne de guidubi ladxidóʼ biʼniʼ ni rabeʼ ne puru si ni jneza biʼniʼ nezaluáʼ. 9 Jma feu ni cayúniluʼ que ni biʼniʼ ca rey ni guyuu ante de lii, bizaʼluʼ sti dios, caadxi estatua de guiibaʼ* para guchiichiluʼ naa, ne naa nga bidxiidécheluʼ. 10 ¡Nga runi, zuseendaʼ ti castigu para ca ni zeeda de familia stiʼ Jeroboán! ¡Ne ndaaniʼ guidxi Israel, zunduuxeʼ guiráʼ hombre* ni naca familia stiʼ Jeroboán, dede né ca ni qué zanda gaca defender ne ca ni qué gapa ti puestu risaca! ¡Casi runduubacabe ra ra’ta’ guíʼ, dede ora guiaanani nayá, zacá zunduubaʼ guiráʼ ca ni zeeda de familia stiʼ Jeroboán! 11 Guiráʼ ca ni zeeda de familia stiʼ Jeroboán, ni gatiʼ ndaaniʼ guidxi zo biʼcuʼ laacaʼ. Ne guiráʼ ni gatiʼ ndaaniʼ guiʼxhiʼ zo ca pájaru laacaʼ, purtiʼ zacá nga guníʼ Jehová»”.
12 »Yanna, biguetaʼ ra lídxiluʼ. Casi peʼ quixhe ñeeluʼ* ndaaniʼ guidxi ca zati hombrehuiiniʼ ca. 13 Guidubi naca guidxi Israel zuunacaʼ pur laabe ne zucaachicaʼ laabe. Laasibe de familia stiʼ Jeroboán zagaachiʼ ndaaniʼ ti baʼ, purtiʼ lade guiráʼ ca ni zeeda de familia stiʼ Jeroboán, laasibe biʼyaʼ Jehová, Dios stiʼ Israel, xiixa cosa galán ndaaniʼ ladxidoʼbe. 14 Zabí Jehová ti rey para guni mandar ndaaniʼ guidxi Israel, ne dxi ca zunduuxebe guiráʼ ca ni zeeda de familia stiʼ Jeroboán, ne maʼ bedandá dxi ca. 15 Zuniibi dxacha Jehová guidxi Israel, casi runiibi dxacha nisa ubaguí. Záxhabe guidxi Israel dede xcu de lu layú galán ni bidiibe ca bixhozebiidacaʼ* ne zucheechebe laacaʼ chericaʼ guiiguʼ,* purtiʼ bichiichicabe Jehová ra bizáʼcabe ca poste ni runi adorárcabe.* 16 Ne zudxiidechebe guidxi Israel pur ca pecadu stiʼ Jeroboán ne pur ca pecadu ni bicaa guidxi Israel guni».
17 De raqué biguetaʼ xheelaʼ Jeroboán ne yendá Tirzá. Casi peʼ yendabe ra puertaʼ lídxibe, guti hombrehuiiniʼ que. 18 Bicaachicabe laa ne guidubi guidxi Israel biinaʼ pur laabe, casi maca guníʼ Jehová de ruaa profeta Ahíya, hombre ni biʼniʼ xhiiñaʼ.
19 Xcaadxi cosa ni bizaaca Jeroboán, modo gudíndebe lu guerra ne modo biʼniʼ mandarbe, zeedacani lu libru ra riete historia stiʼ ca rey stiʼ Israel. 20 Biaʼsi 22 iza biʼniʼ mandar Jeroboán. De raqué gútibe ne yanna maʼ caziiláʼdxibe casi caziilaʼdxiʼ ca bixhozebiidabe, ne maʼ xiiñibe Nadab nga beeda gaca rey.
21 Ne beeda gaca Rehoboam xiiñiʼ Salomón rey stiʼ Judá. Nápabe 41 iza dxi beeda gácabe rey, ne biʼniʼ mandarbe 17 iza Jerusalén, guidxi ni gulí Jehová lade guiráʼ ca tribu stiʼ Israel para gusisácacabe lá. Jñaa Rehoboam nga Naamá, ammonita que. 22 Biʼniʼ ca binni de Judá stale cosa ni cadi jneza nezalú Jehová, ne jma bichiichi ca pecadu stícabe laabe que ca pecadu biʼniʼ ca bixhozebiidacabe. 23 Ne biʼnirúcabe xcaadxi lugar ra nasoo,* columna ne poste para guni adorárcabe lu guiráʼ ca danihuiiniʼ nasoo ne xaʼnaʼ guiráʼ ca yaga nagáʼ. 24 Laaca guyuu prostituto stiʼ templu* ndaaniʼ guidxi que. Bíʼnicabe guiráʼ cosa dxabaʼ ni runi ca guidxi ni gulee Jehová nezalú ca israelita.
25 Lu iza gaayuʼ de cayuni mandar rey Rehoboam, gudxiʼbaʼ Sisac, rey stiʼ Egipto, para gucaalú Jerusalén. 26 Zinebe ca tesoro ni nuu ra lidxi Jehová ne ca tesoro ni nuu ra lidxi* rey que. Zinebe guirani, dede né guiráʼ escudu de oro ni bizáʼ Salomón. 27 Ngue runi bizáʼ rey Rehoboam caadxi escudu de cobre lugar stícani, ne bisigápabe cani ca xaíque stiʼ ca guardia* ni rapa entrada ra lidxi rey que. 28 Cada cheʼ rey que ra lidxi Jehová, riné ca guardia que ca escudu que ne despué rudxiguétacabe cani ndaaniʼ ca cuartu stiʼ ca guardia que.
29 Xcaadxi cosa ni bizaaca Rehoboam, guiráʼ ni bíʼnibe, zeedacani lu libru ra riete historia stiʼ ca rey stiʼ Judá. 30 Siempre gudindesaa Rehoboam ne Jeroboán. 31 Guti Rehoboam ne bicaachicabe laabe ra gaʼchiʼ ca familia stibe, ndaaniʼ Xquidxi David, ne yanna maʼ caziiláʼdxibe casi caziilaʼdxiʼ ca bixhozebiidabe. Jñaabe nga Naamá, ammonita que. Ne maʼ Abiyam,* xiiñiʼ Rehoboam, nga beeda gaca rey.
15 Lu iza 18 de cayuni mandar rey Jeroboán, xiiñiʼ Nebat, beeda gaca Abiyam rey stiʼ Judá. 2 Biʼniʼ mandarbe chonna iza Jerusalén, jñaabe nga Maacá, xnieta Abisalom. 3 Laaca bíʼnibe ca pecadu ni biʼniʼ bixhózebe dxi bibani. Qué ñúnibe ni ná Jehová, Dios stibe, de guidubi ladxidoʼbe casi biʼniʼ David bixhozebiidabe* ni. 4 Neca zacá, pur David bidii Jehová, Dios stibe, lugar guni mandar tuuxa ni zeeda de familia stibe Jerusalén,* ra bicuí xiiñibe casi rey despué de laabe ti cadi guinitilú Jerusalén. 5 Purtiʼ biʼniʼ David ni jneza nezalú Jehová ne qué nireechube de guiráʼ ni biʼniʼ mandar laabe gúnibe biaʼ dxi bibánibe, ra bireechúsibe nga pur ni bizaacanebe Urías, hitita que. 6 Biaʼ dxi bibánibe gundíndesaa Rehoboam ne Jeroboán.
7 Xcaadxi cosa ni bizaaca Abiyam, guiráʼ ni bíʼnibe, zeedacani lu libru ra riete historia stiʼ ca rey stiʼ Judá. Ne laaca gudíndesaa Abiyam ne Jeroboán. 8 Guti Abiyam ne bicaachicabe laabe ndaaniʼ Xquidxi David ne yanna maʼ caziiláʼdxibe casi caziilaʼdxiʼ ca bixhozebiidabe,* ne maʼ xiiñibe Asá beeda gaca rey.
9 Bizulú Asá cayuni mandar Judá lu iza gande de naca Jeroboán rey stiʼ guidxi Israel. 10 Biaʼsi 41 iza biʼniʼ mandarbe Jerusalén. Jñaabiidabe* nga Maacá, xnieta Abisalom. 11 Biʼniʼ Asá ni jneza nezalú Jehová casi biʼniʼ David bixhozebiidabe ni. 12 Guleebe de ndaaniʼ guidxi que ca prostituto stiʼ templu,* ne guleebe guiráʼ bidóʼ yuudxuʼ* ni biʼniʼ ca bixhozebiidacaʼ. 13 Dede gúxhabe puestu risaca napa jñaabiidabe* Maacá casi reina, purtiʼ biʼniʼ ti bidóʼ yuudxuʼ para gusisácacabe poste ni runi adorárcabe. Bisaba Asá bidóʼ yuudxuʼ que ne bicaaguibe ni ndaaniʼ valle stiʼ Cedrón. 14 Peru biaanaruʼ ca lugar ra nasoo* que. Neca zaqué, biaʼ dxi bibani Asá biʼniʼ ni ná Jehová de guidubi ladxidóʼ. 15 Ne beedanebe ca cosa ni guleechube ne ni guleechú bixhózebe ra lidxi Jehová: plata, oro ne xcaadxi cosa riquiiñecabe ndaanini.
16 Siempre guyuudinde Asá ne Baasá, rey stiʼ Israel. 17 Bicaalú Baasá, rey stiʼ Israel, guidxi Judá ne biʼniʼ chaahuibe ca muru stiʼ Ramá para cadi guiree ne nin cadi chuʼ guirutiʼ biaʼ ra runi mandar Asá, rey stiʼ Judá. 18 Ne ziné Asá guiráʼ plata ne oro ni biaana ndaaniʼ ca cuartu ra riaapaʼ tesoro ni nuu ra lidxi Jehová ne ni nuu ndaaniʼ ca cuartu ra riaapaʼ tesoro ni nuu ra lidxi* rey que, ne bidiibe cani ca mozo stibe. De raqué biseendaʼ rey Asá cani ra nuu Ben-Hadad —xiiñiʼ Tabrimón, xiiñiʼ Hezión— rey stiʼ Siria, ni nabeza Damasco. Ne gúdxibe laa: 19 «Nápanu ti tratu,* tratu ni biʼniʼ bixhózeluʼ ne bixhozeʼ. Gucuaa ca plata ne ca oro cusigaʼdeʼ lii. Ne maʼ cadi chinándaluʼ acuerdu bíʼnineluʼ Baasá, rey stiʼ Israel, ti guixélebe de naa». 20 Para biʼniʼ Ben-Hadad ni ná rey Asá ne biseendabe ca xaíque stiʼ ca ejércitu stibe chigucaalucaʼ ca guidxi stiʼ Israel. Ne gucuaacabe Ijón, Dan, Abel-Bet-Maacá, guidubi naca Kinéret ne guiráʼ layú stiʼ Neftalí. 21 Ora gunna Baasá ni bizaaca que, maʼ qué ñuni chaahuirube guidxi Ramá ne biaanabe Tirzá. 22 Para bisendacaa rey Asá guiráʼ xixé binni de Judá para chicaacabe ca guié ne yaga ni nuu Ramá, ni caquiiñeʼ Baasá para guni chaahuiʼ guidxi que. Ne biquiiñeʼ rey Asá cani para guni chaahuiʼ Gueba, ti guidxihuiiniʼ stiʼ Benjamín, ne para guni chaahuibe Mizpá.
23 Xcaadxi cosa ni bizaaca Asá, poder ni gúpabe, guiráʼ cosa risaca bíʼnibe ne ca guidxi ni biʼniʼ chaahuibe, zeedacani lu libru ra riete historia stiʼ ca rey stiʼ Judá. Dxi maʼ nagólabe gucahuará ñeebe. 24 De raqué guti Asá ne bicaachicabe laabe ra gaʼchiʼ ca bixhozebiidabe ndaaniʼ Xquidxi David, bixhozebiidabe, ne yanna maʼ caziiláʼdxibe casi caziilaʼdxiʼ ca familia stibe, ne maʼ xiiñibe Jehosafat beeda gaca rey.
25 Beeda gaca Nadab, xiiñiʼ Jeroboán, rey stiʼ Israel lu iza chupa de cayuni mandar Asá, rey stiʼ Judá, ne biʼniʼ mandarbe guidxi Israel chupa iza. 26 Bíʼnibe ni cadi jneza nezalú Jehová. Yenándabe ni biʼniʼ bixhózebe ne bíʼnibe ca pecadu biʼniʼ, ca ni bicaa bixhózebe guidxi Israel guni. 27 Dxi guluu Nadab ne guidxi Israel leʼ Guibetón, bicaalú Baasá xiiñiʼ Ahíya, ni zeeda de ca xiiñiʼ Isacar, Nadab ne biitibe laa Guibetón, tobi de ca guidxi stiʼ ca filisteu. 28 Biiti Baasá laabe lu iza chonna de cayuni mandar Asá, rey stiʼ Judá, ne maʼ Baasá beeda gaca rey. 29 Casi gúcabe rey biitibe guiráʼ ca ni zeeda de familia stiʼ Jeroboán; nin tobi qué nilá. Binduuxebe laacaʼ casi maca guníʼ Jehová de ruaa Ahíya silonita que, hombre ni runi xhiiñaʼ. 30 Bizaaca ndiʼ pur ca pecadu biʼniʼ Jeroboán ne ca ni bicaabe guidxi Israel guni, ne purtiʼ guizáʼ bichiichibe Jehová, Dios stiʼ Israel. 31 Xcaadxi cosa ni bizaaca Nadab, guiráʼ ni bíʼnibe, zeedacani lu libru ra riete historia stiʼ ca rey stiʼ Israel. 32 Ne siempre guyuudinde Asá ne Baasá, rey stiʼ Israel.
33 Lu iza chonna de cayuni mandar Asá, rey stiʼ Judá, beeda gaca Baasá, xiiñiʼ Ahíya, rey stiʼ guidubi naca guidxi Israel, ne dede Tirzá biʼniʼ mandarbe 24 iza. 34 Peru bíʼnibe ni cadi jneza nezalú Jehová. Yenándabe ni biʼniʼ Jeroboán ne bíʼnibe ca pecadu biʼniʼ, ca ni bicaa Jeroboán guidxi Israel guni.
16 Ndiʼ nga ca diidxaʼ gudxi Jehová Jehú, xiiñiʼ Hananí, chiguizaaca Baasá: 2 «De ndaaniʼ yudé gundisaʼ lii ne bineʼ lii xaíque stiʼ xquidxeʼ Israel, peru yenándaluʼ guiráʼ ni bi’ni’ Jeroboán ne bicaaluʼ xquidxeʼ Israel guchee, ne bichiichitu naa pur ca pecadu bíʼnitu. 3 Nga runi zunduuxeʼ Baasá ne guiráʼ ca familia stiʼ, zuneʼ laacabe casi bineʼ familia stiʼ Jeroboán, xiiñiʼ Nebat. 4 Guiráʼ familia stiʼ Baasá ni gatiʼ ndaaniʼ guidxi zo bi’cu’ laacaʼ. Ne guiráʼ ca ni gatiʼ ndaaniʼ gui’xhi’ zo ca pájaru laacaʼ».
5 Xcaadxi cosa ni bizaaca Baasá, guiráʼ ni bíʼnibe ne poder ni gúpabe, zeedacani lu libru ra riete historia stiʼ ca rey stiʼ Israel. 6 Ne bicaachicabe Baasá ndaaniʼ guidxi Tirzá ne yanna maʼ caziiláʼdxibe casi caziilaʼdxiʼ ca bixhozebiidabe.* Ne maʼ xiiñibe Elá nga beeda gaca rey. 7 Ne profeta Jehú, xiiñiʼ Hananí, nga biquiiñeʼ Jehová para guiníʼ xi chiguizaaca Baasá ne ca familia stiʼ, pur ca cosa malu bíʼnibe nezalú Jehová —ra bichiichibe laa pur ca cosa ni bíʼnibe ne beeda gácabe casi ca familia stiʼ Jeroboán— ne purtiʼ biitibe laa.*
8 Beeda gaca Elá xiiñiʼ Baasá rey stiʼ Israel, lu iza 26 de cayuni mandar Asá, rey stiʼ Judá, ne biʼniʼ mandarbe chupa iza. 9 Ti mozo stibe ni láʼ Zimrí ni naca xaíque stiʼ galaa de ca carru* ni rié lu guerra stibe biʼniʼ traicionar laabe ne biiti laabe Tirzá dxi caxúdxibe ra lidxi Arzá, hombre ni rapa ra lidxi rey que ndaaniʼ guidxi Tirzá. 10 Guyuu Zimrí ra nuube, bicaalú laabe ne biiti laabe lu iza 27 de cayuni mandar Asá, rey stiʼ Judá, ne maʼ Zimrí beeda gaca rey. 11 Casi gúcabe rey ne guribe lu trono stibe, biitibe guiráʼ ca familia stiʼ Baasá. Biitibe guiráʼ hombre* ni naca xfamilia* ne xhamigu Baasá. 12 Zaqué binduuxeʼ Zimrí guiráʼ familia stiʼ Baasá, casi maca guníʼ Jehová de ruaa profeta Jehú zazaaca Baasá. 13 Bizaaca ndiʼ pur guiráʼ pecadu bi’ni’ Baasá ne xiiñibe Elá ne guiráʼ ca pecadu bicaacabe guidxi Israel guni ra bichiichicabe Jehová, Dios stiʼ Israel, pur ca bidóʼ ni qué risaca stícabe. 14 Xcaadxi cosa ni bizaaca Elá, guiráʼ ni bíʼnibe, zeedacani lu libru ra riete historia stiʼ ca rey stiʼ Israel.
15 Lu iza 27 de cayuni mandar Asá, rey stiʼ Judá, guca Zimrí rey gadxe gubidxa ndaaniʼ guidxi Tirzá, bizaaca ndiʼ dxi naguixhe ca soldadu campamentu sticaʼ para gucaalucaʼ Guibetón, ti guidxi stiʼ ca filisteu. 16 Para binadiaga ca soldadu ni naguixhe campamentu que caníʼcabe: «Biʼniʼ traicionar Zimrí rey ca ne biitibe laa». Ngue runi dxi que, guiráʼ ca israelita nuu ra campamentu que bí’nica’ Omrí —xaíque stiʼ ejércitu que— rey stiʼ guidxi Israel. 17 Para biree Omrí ne guiráʼ ca binni de Israel de ndaaniʼ guidxi Guibetón ne guluucaʼ leʼ Tirzá. 18 Ora biʼyaʼ Zimrí maʼ biʼniʼ ganárcabe guidxi que, biuu ndaaniʼ cuartu ni nuu lu torre stiʼ palaciu que ne bicaaguibe palaciu que, ne cumu nuube dentru la? gútibe. 19 Bizaaca ndiʼ pur ca pecadu bíʼnibe ne ca cosa ni cadi jneza bíʼnibe nezalú Jehová ne purtiʼ bíʼnibe laca ni biʼniʼ Jeroboán, ne pur ca pecadu ni bicaabe guidxi Israel guni. 20 Xcaadxi cosa ni bizaaca Zimrí ne modo biʼniʼ traicionarbe Elá, zeedacani lu libru ra riete historia stiʼ ca rey stiʼ Israel.
21 Despué de ngue, guca guidxi Israel chupa grupu, ti grupu que yenanda Tibní xiiñiʼ Guinat, ne gucaláʼdxicaʼ ñúnicaʼ laabe rey, ne sti grupu que yenándacaʼ Omrí. 22 Peru biʼniʼ ganar ca xpinni Omrí ca xpinni Tibní xiiñiʼ Guinat, ne últimu guti Tibní ne maʼ Omrí beeda gaca rey.
23 Lu iza 31 de cayuni mandar Asá, rey stiʼ Judá, beeda gaca Omrí rey stiʼ Israel, ne biʼniʼ mandarbe 12 iza. Ne ndaaniʼ guidxi Tirzá biʼniʼ mandarbe xhoopaʼ iza. 24 Guziʼbe dani stiʼ Samaria lu Sémer ne gudíxebe chupa talentu* de plata pur laani ne bicuibe ti guidxi luni. Gulee labe ni Samaria,* pur lá hombre ni guca stiʼ dani ca. 25 Ne biʼniʼ Omrí ni cadi jneza nezalú Jehová ne jma feu ni bíʼnibe que ni biʼniʼ ca rey ni guyuu ante de laabe. 26 Yenándabe ni biʼniʼ Jeroboán xiiñiʼ Nebat, ne bíʼnibe ca pecadu ni bicaa Jeroboán guidxi Israel guni ra biʼniʼ adorarcaʼ ca bidóʼ ni qué risaca para guchiichicaʼ Jehová, Dios stiʼ Israel. 27 Xcaadxi cosa ni bizaaca Omrí, guiráʼ ni bíʼnibe ne ca guerra ni biʼniʼ ganarbe, zeedacani lu libru ra riete historia stiʼ ca rey stiʼ Israel. 28 Ne bicaachicabe Omrí Samaria ne yanna maʼ caziiláʼdxibe casi caziilaʼdxiʼ ca bixhozebiidabe ne maʼ xiiñibe Acab nga beeda gaca rey.
29 Lu iza 38 de cayuni mandar Asá, rey stiʼ Judá, beeda gaca Acab xiiñiʼ Omrí rey stiʼ Israel. Ne dede Samaria biʼniʼ mandarbe 22 iza guidxi Israel. 30 Ne biʼniʼ Acab xiiñiʼ Omrí ni cadi jneza nezalú Jehová ne jma feu ni bíʼnibe que ni biʼniʼ ca rey ni guyuu ante de laabe. 31 Ne aparte de bicheebe casi bichee Jeroboán xiiñiʼ Nebat, bichaganabe Jezabel, xiiñiʼ Etbaal rey stiʼ ca sidonio, biʼniʼ adorarbe Baal ne bizuxíbibe nezalú. 32 Laaca bíʼnibe ti altar para Baal ndaaniʼ templu stiʼ* Baal ni bicuibe Samaria. 33 Laaca biʼniʼ Acab ti poste ni runi adorar binni. Bíʼnibe stale cosa para guchiichibe Jehová, Dios stiʼ Israel, jma que ni biʼniʼ ca rey stiʼ Israel ni guyuu ante de laabe.
34 Ca dxi bibani Acab, biʼniʼ chaahuiʼ Hiel, betelita que, guidxi Jericó. Gudíxhebe base stini peru guti Abiram, baʼduʼ primé stibe, bicaabe ca puertaʼ stini peru guti Segub, xiiñibe ni jma nahuiiniʼ. Bizaaca ndiʼ casi gudxi Jehová Josué, xiiñiʼ Nun, zazaacani.
17 Guyuu ti hombre ni guleza Galaad láʼ Elías,* tisbita laabe, ti dxi gúdxibe Acab: «¡Casi peʼ nuu Jehová, Dios stiʼ Israel ni runeʼ xhiiñaʼ,* qué ziaba gupa nin nisaguié ca iza zeeda riʼ dede qué guinieeʼ gácani!».
2 Laaca gudxi Jehová ca diidxaʼ riʼ Elías: 3 «Bixooñelú de raríʼ, guyé ladu rindani gubidxa ne bicachilú cueʼ valle* stiʼ Kerit, ladu rindani gubidxa de guiiguʼ Jordán. 4 Zeʼluʼ nisa ni cadiʼdiʼ ndaaniʼ valle ca ne zuseendaʼ ca cuervu chisaanacaʼ ni goloʼ racá». 5 Oraqueca bireebe zebe ne bíʼnibe casi peʼ gudxi Jehová laabe. Guyebe ne biaanabe cueʼ valle stiʼ Kerit, ladu rindani gubidxa de guiiguʼ Jordán. 6 Risaana ca cuervu que pan ne beela ra nuube siadóʼ, ne huadxí laaca risaanacame pan ne beela ra nuube, ne nisa ridiʼdiʼ ndaaniʼ valle que nga reʼbe. 7 Peru gudiʼdiʼ si chupa chonna gubidxa bibidxi nisa ni ridiʼdiʼ ndaaniʼ valle que purtiʼ qué huayaba nisaguié ndaaniʼ guidxi que.
8 Óraque gudxi Jehová Elías: 9 «Guyé Sarepta, guidxi ni nuu Sidón, ne biaana raqué. Ne zuneʼ mandar ti viuda gudii ni goloʼ». 10 Ngue runi bireebe zebe Sarepta. Ora yendabe ra entrada stiʼ guidxi que, biiyabe ti viuda cutopa yaga. Para bicaarídxibe laa ne gúdxibe laa: «Dané ti vasuhuiiniʼ nisa gueeʼ». 11 Ora zeʼ gunaa que zicaa nisa que, bicaarídxibe laa ne gúdxibe laa: «Biʼniʼ favor daneca ti ndaa pan gahuaʼ». 12 Para bicabi gunaa que laabe: «Casi nuu Jehová, Dios stiluʼ, dxandíʼ peʼ cayabeʼ lii, qué gapaʼ pan. Ni napaʼ siaʼ nga ti puñu harina ni nuu ndaaniʼ jarru naroʼbaʼ stinneʼ ne caadxihuiiniʼ aceite ni daʼ ndaaniʼ ti jarruhuiiniʼ. Ne yanna cutopaʼ caadxi yaga para guneʼ xiixa gahuaniáʼ xiiñeʼ. Ndiʼ nga últimu guendaró stidu ne oracaruʼ zátidu».
13 Óraque gudxi Elías laabe: «Cadi guidxíbiluʼ. Guyuu ne biʼniʼ ni naluʼ ca. Peru primeru biʼniʼ ti panhuiiniʼ redondo né biaʼ harina si ni nápaluʼ ne dané ni fuera riʼ. Óraca maʼ gúniluʼ xiixa para lii ne para xiiñiluʼ. 14 Purtiʼ ndiʼ nga ni ná Jehová, Dios stiʼ Israel: “Qué zará harina ni nuu ndaaniʼ jarru naroʼbaʼ ca ne qué zabidxi aceite ni daʼ ndaaniʼ jarruhuiiniʼ ca dede dxi gusaba Jehová nisaguié”». 15 Ngue runi biʼniʼ gunaa que ni gudxi Elías laa, ne stale dxi gupa Elías ne familia stiʼ gunaa que ni gocaʼ. 16 Qué nirá harina ndaaniʼ jarru naroʼbaʼ que ne qué nibidxi aceite ndaaniʼ jarruhuiiniʼ que, gúcani casi peʼ gudxi Jehová profeta Elías zazaaca.
17 Gudiʼdiʼ si ti tiempu, gucahuará xiiñiʼ gunaa ni nabeza ra cayaana Elías que, ne guca xiroo xquendahuará xiiñibe dede guti. 18 Para gudxi gunaa que Elías: «¿Xi bineʼ lii, hombre stiʼ Dios ni dxandíʼ? ¿Ñee beeduʼ para gusietenaláʼdxiluʼ naa donda stinneʼ ne para guutiluʼ xiiñeʼ la?». 19 Peru gudxi Elías laabe: «Dané naa xiiñiluʼ». Óraque bidii gunaa que laabe hombrehuiiniʼ que ne yenebe laa ndaaniʼ cuartu ni nuu ique yoo,* ra cayaanabe que, ne gudíxhebe laa lu cama ra ráʼtabe. 20 Ne bizulú bicaabe ridxi Jehová: «Jehová, Dios stinneʼ, ¿ñee zudiuu lugar dede né viuda ni cayaanaʼ ra lidxi riʼ guni sufrir ne gatiʼ xiiñiʼ la?». 21 Óraque gúʼtabe luguiáʼ hombrehuiiniʼ que chonna biaje ne gunábabe Jehová: «Jehová, Dios stinneʼ, bisibani hombrehuiiniʼ riʼ, por favor». 22 Bicaadiaga Jehová ni gunabaʼ Elías laa, para biguetaʼ gucuaa hombrehuiiniʼ que bi ne bibani sti biaje. 23 Para gucuaa Elías baʼduhuiiniʼ que, ne gundétebe laa de ndaaniʼ cuartu ni nuu ique yoo que. Ne yenebe laa ndaaniʼ yoo ra nuu jñaa. Óraque rábibe gunaa que: «Biiyaʼ, maʼ nabani xiiñiluʼ sti biaje». 24 Ora biʼyaʼ gunaa que ndiʼ, gúdxibe Elías: «Yanna huaxa nannaʼ dxandíʼ peʼ Dios biseendaʼ lii ne dxandíʼ guiráʼ diidxaʼ ni gudxi Jehová lii guiniʼluʼ».
18 Gudiʼdiʼ si ti tiempu, lu guionna iza que, gudxi Jehová Elías ca diidxaʼ riʼ: «Guyé ra nuu Acab ne naa xcuentaʼ gusabaʼ nisaguié». 2 Para biree Elías zeʼ ra nuu Acab, ca dxi que nabé cayuniná ti hambre ca binni de Samaria.
3 Laga cazaaca ndiʼ, bisendacaa Acab Abdías, hombre rapa ra palaciu que. (Naca Abdías ti hombre nabé ridxibi Jehová. 4 Dxi cayuuti Jezabel ca profeta stiʼ Jehová, bicaachiʼ Abdías ti gayuaa profeta ndaaniʼ cueva. Guluube 50 profeta ndaaniʼ ti cueva, ne ndaaniʼ sti cueva guluube stiʼ 50, ne biiyabe cadi guiaadxaʼ pan ne nisa laacaʼ). 5 Para ná Acab rabi Abdías: «Guzá guidubi naca ndaaniʼ guidxi riʼ ne guyé guiráʼ ca lugar ra ridá nisa ne ndaaniʼ ca valle* ca. Zándaca zadxélanu guixi para go ca caballu, ca mulaʼ ne guiráʼ ca maniʼ ca ti cadi gáticaʼ». 6 Para gundaacabe ca layú que lúcabe. Biree Acab stubi zeʼ ti ladu ne biree Abdías stubi zeʼ sti ladu.
7 Neza zeʼ Abdías que, bidxagalube Elías. Nagueendaca binibiáʼ Abdías laabe, para bizuxibi dede gudixhe ique layú ne gudxi laabe: «¿Ñee lii nga la? Elías, señor stinneʼ?». 8 Óraque ná Elías rabi laabe: «Ajaʼ, naa ndiʼ. Yetidxi ndiʼ rey stiluʼ: “Nuu Elías raríʼ”». 9 Para ná Abdías rabi laabe: «Señor stinneʼ, ¿xi pecadu maʼ bineʼ para gusaanaluʼ naa lu náʼ Acab ne guuti naa yaʼ? 10 Casi peʼ nuu Jehová, Dios stiluʼ, gastiʼ nin ti guidxi ne nin ti reinu ra qué huaseendaʼ rey stinneʼ tu chiyubi lii. Ne cada biaje guiníʼcabe: “Qué guínnibe raríʼ”, rucaa rey ca reinu o guidxi ca guni jurar qué nidxélacabe lii. 11 Yanna zeedaluʼ ne cayábiluʼ naa: “Yetidxi rey stiluʼ: «Nuu Elías raríʼ»”. 12 Ora guireeʼ de ra nuuluʼ qué gannaʼ paraa chiné espíritu stiʼ Jehová lii ne pa gabeʼ Acab nuuluʼ raríʼ ne qué guidxélabe lii, de seguru zuutibe naa. ¿Peru pa naa dede dxi nahuiineʼ ridxibeʼ Jehová yaʼ? 13 Señor stinneʼ, ¿ñee qué huayábicabe lii xi bineʼ dxi cayuuti Jezabel ca profeta stiʼ Jehová la? ¿Ñee qué ñábicabe lii bicaacheʼ ti gayuaa profeta stiʼ Jehová ndaaniʼ chupa cueva, 50 ndaaniʼ ti cueva ne 50 ndaaniʼ sti cueva la? Ne laaca biiyaʼ cadi guiaadxaʼ laacabe pan ne nisa. 14 Yanna zeedaluʼ ne cayábiluʼ naa: «Yetidxi rey stiluʼ: “Nuu Elías raríʼ”». De seguru zuutibe naa». 15 Peru ná Elías rabi laabe: «Casi peʼ nuu Jehová, Dios stiʼ ca ejércitu, ni runeʼ xhiiñaʼ,* cayuneʼ jurar lii, zuzuhuaaʼ nezalú Acab yannadxí».
16 Para biree Abdías zitidxi ni Acab, de raqué biree Acab zidxagalú Elías.
17 Casi peʼ biʼyaʼ Acab Elías, gudxi laabe: «¿Runi lii nga guizáʼ cayacaná guidxi Israel pue la?».
18 Para ná Elías rabi laabe: «Cadi naa diaʼ cayunenaʼyaʼ guidxi Israel. Lii ne ca familia stiʼ bixhózeluʼ nga napa donda. Bicaanatu ca mandamientu stiʼ Jehová ne biʼniʼ adorartu ca bidóʼ stiʼ Baal. 19 Yanna, bisendacaa guidubi naca guidxi Israel ne tapa gayuaa cincuenta profeta stiʼ Baal, ne tapa gayuaa profeta ni rusisaca poste ni runi adorar binni, ca ni cayó ruaa mexaʼ stiʼ Jezabel, ne guirácabe gueedacabe ra nuaaʼ lu dani Carmelo». 20 Para bisendacaa Acab guiráʼ ca binni de Israel ne guiráʼ ca profeta que lu dani Carmelo.
21 De raqué bidxiña Elías guiráʼ binni guidxi que ne guníʼ: «¿Padxí nga guni decidirtu tu gúnitu ni ná pue? ¡Pa Jehová nga Dios ni dxandíʼ, lachinanda laabe! ¡Ne pa Baal nga Dios ni dxandíʼ la? lachinanda Baal!». Peru qué lica niníʼ ca binni que nin ti diidxaʼ. 22 De raqué ná Elías rabi guidubi guidxi que: «Maʼ naa si beeda guiaanaʼ lade ca profeta stiʼ Jehová, peru Baal napa tapa gayuaa cincuenta profeta. 23 Lagudii laadu chupa torohuiiniʼ ne laacabe cuícabe tobi, guchiácabe laame ne quíxhecabe laame lu yaga. Peru cadi naquiiñeʼ gucaaguícabe ni. Naa guneʼ preparar sti toro ca ne zaguixheʼ laame lu yaga, peru qué zucaaguiéʼ diaʼ laame. 24 De racá, zucaatu ridxi lá dios stitu ne naa zucaaridxeʼ lá Jehová. Dios ni guicabi ne guseendaʼ bele zusihuinni laa nga Dios ni dxandíʼ». Para bicabi guidubi naca guidxi que: «Modo naluʼ».
25 Óraque ná Elías rabi ca profeta stiʼ Baal: «Laatu primé, lacuí ti torohuiiniʼ ne laguni preparar laame, purtiʼ jma stáletu. De racá, lagucaa ridxi dios stitu. Peru cadi gucaaguitu laame». 26 Para gucuaacabe torohuiiniʼ ni gulícabe que, biʼniʼ preparárcabe laame ne bicaacabe ridxi lá Baal, bíʼnicabe ni dede siadóʼ hasta galaa dxi. Ne caníʼcabe: «¡Bicabi laadu, Baal!». Peru qué ñunadiágacabe nin ti ridxi ne guirutiʼ qué nicabi. Dede cachésacabe cuyaacabe guidubi vuelta altar bíʼnicabe que. 27 Biaʼ galaa dxi que, bizulú Elías cayuni burla laacabe ne caníʼ: «¡Lagucaa ridxi laabe jma reciu, ¿cadi dios laabe la?! Zándaca gadxé ni cá íquebe o zebe bañu. ¡O zándaca nisiaasibe ne caquiiñeʼ chigucuaanicabe laabe!». 28 Guizáʼ reciu cucaacabe ridxi ne, según ca costumbre stícabe, bizulú cuchuugucabe ládicabe né gudxíu ne lanza, dede caree rini guidubi xcuérpucabe. 29 Gudiʼdiʼ galaa dxi ne cadi cusaana de gúnicabe casi runi ca profeta dede gunda huadxí, ora rudiicabe ofrenda de biidxiʼ.* Peru qué ñunadiágacabe nin ti ridxi ne guirutiʼ qué nicabi; guirutiʼ cucaadiaga laacabe.
30 Últimu ná Elías rabi guidubi guidxi que: «Laguidxiña ra nuaaʼ». Para bidxiña ca binni que ra nuube. De raqué biʼniʼ chaahuibe altar stiʼ Jehová ni bichiácabe. 31 Gucuaa Elías 12 guié, purtiʼ biaʼ que nga ca tribu stiʼ ca xiiñiʼ Jacob, hombre ni gudxi Jehová: «Maʼ Israel nga guiree laluʼ».* 32 Bíʼnibe ti altar né ca guié que para guisaca lá Jehová. Ne guidubi vuelta altar que bíʼnibe ti zanja, dede ruaa zanja que hasta ra nuu altar que xilaga biaʼ layú ni riquiiñecabe para gudxiibacabe chupa sea* semiá. 33 Despué gudíxhebe ca yaga que lu altar que, bichiabe torohuiiniʼ que ne gudíxhebe laame lu ca yaga que, ne guniʼbe: «Laguchá tapa jarrón nisa ne lagundaateʼ ni luguiáʼ ofrenda ni riaʼquiʼ ca ne lu ca yaga ca». 34 De raqué rábibe laacaʼ: «Laguni ni sti biaje». Para bíʼnicaʼ ni sti biaje. Biguetaʼ gúdxibe laacaʼ: «Laguni ni sti biaje». Biaʼsi chonna biaje bíʼnicabe ni. 35 Dede caxii nisa que guidubi vuelta altar que, ne laaca bichabe zanja que de nisa.
36 Biaʼ hora chigudiicabe ofrenda de biidxiʼ, ni rudiicabe huadxí, bidxiña profeta Elías ra nuu altar que ne guníʼ: «Jehová —Dios stiʼ Abrahán, stiʼ Isaac ne stiʼ Israel—, bisihuinni yannadxí, lii nga Dios ndaaniʼ guidxi Israel, ne naa nga hombre runi xhiiñaluʼ ne maʼ bineʼ guiráʼ ndiʼ purtiʼ lii gunábaluʼ ni naa. 37 ¡Bicabi naa, Jehová! Bicabi naa ti ganna ca binni riʼ lii, Jehová, lii nga Dios ni dxandíʼ ne lii nga cucuudxiluʼ ladxidóʼcabe para guibiguétacabe ra nuuluʼ».
38 Óraque bisaba Jehová bele de guibáʼ ne bizaaquini ofrenda que, ca yaga que, ca guié que ne ca dé que, ne bicuiidxini nisa daʼ ndaaniʼ zanja que. 39 Ora biʼyaʼ guidubi naca guidxi que ni bizaaca que, nagueendaca bizuxíbicaʼ dede gudixhe íquecaʼ layú ne guniʼcaʼ: «¡Jehová nga Dios ni dxandíʼ!» «¡Jehová nga Dios ni dxandíʼ!». 40 Óraque ná Elías rabi laacabe: «¡Laguinaaze ca profeta stiʼ Baal! ¡Cadi gudiitu lugar guxooñeʼ nin tobi!». Nagueendaca gunaazecabe laacaʼ ne gundeteʼ Elías laacabe ra nuu neza nisa stiʼ Cisón, ne raqué biiti laacabe.
41 De raqué ná Elías rabi Acab: «Guyé, gudó ne güeʼ, purtiʼ maʼ zeedaxidxi ti nisa guié roʼ». 42 Para biree Acab zitó ne zigueʼ. Peru Elías gudxiʼbaʼ lu dani Carmelo, guʼtaʼ gudaabe layú ne biquiidiʼ íquebe lade ca xíbibe. 43 Óraque nabe rábibe hombre racané laabe que: «Biʼniʼ favor gudxiʼbaʼ ne biiyadxí neza ra nuu nisadóʼ». Ngue runi gudxiʼbaʼ hombre que, biiyadxí ne gudxi laabe: «Gastiʼ seña». Biaʼsi gadxe biaje gudxi Elías laabe: «Biguetaʼ sti biaje ne biiyadxí». 44 Ra bizaa gadxe biaje que, ná hombre racané laabe que: «¡Biaa! De lu nisadóʼ ca zeedaguiʼbaʼ ti zahuiiniʼ biaʼ ti batanáʼ». Para ná Elías rabi laabe: «Guyé ne gudxi Acab: “¡Guluu listu carru* stiluʼ! ¡Ne biete ti cadi gucueeza nisaguié ca lii!”». 45 Málasi biseeguʼ caadxi za cahui guibáʼ, bindubi ti bi ne bizulú biaba dxacha nisaguié. Para bireené Acab carru stiʼ ne zeʼ Jezreel. 46 Peru bidii Jehová stipa Elías, bixhiibe ndaanibe ne ziguxooñebe delante de Acab dede yendabe Jezreel.
19 De raqué gudxi Acab Jezabel guiráʼ ni biʼniʼ Elías ne ximodo biiti guiráʼ profeta que né espada. 2 Ngue runi biseendaʼ Jezabel tuuxa chitidxi Elías: «¡Guni castigar ca dios ca naa pa guixíʼ biaʼ oraríʼ caʼruʼ guuteʼ lii casi biitiluʼ cada tobi de laacabe!». 3 Guizáʼ bidxibi Elías, ngue runi bixooñelú para guilá. Yendabe Beer-Seba, ti guidxi stiʼ Judá, ne raqué bisaanabe hombre ni racané laabe. 4 Para biuube lu desiertu ne guzabe guidubi ti dxi dede yendabe ra nuu ti yaga retama ne guribe xáʼnani. Canábabe gátibe ne caniʼbe: «¡Maʼ ngasi, Jehová! Biiti naa, purtiʼ guirutiʼ nacaʼ cueʼ ca bixhozebiidaʼ».*
5 Óraque gúʼtabe xaʼnaʼ yaga retama que ne gucuá bacaandaʼ laabe. Peru málasi gudaʼnaʼ ti ángel laabe ne ná rabi laabe: «Biasa, gudó xiixa». 6 Ora bixheleʼ lube, biiyabe cueʼ íquebe nexheʼ ti pan redondo lu caadxi guié nandáʼ ne zuhuaa ti jarra nisa. Gudobe ne güeʼbe, ne gúʼtabe sti biaje. 7 Gupa si ratu, biguetaʼ ángel stiʼ Jehová ra nuube, gudaʼnaʼ laabe ne ná rabi laabe: «Biasa, gudó. Pacaa qué zuni huantarluʼ viaje ca». 8 Para biásabe, gudobe ne güeʼbe. Ne ni gudobe que bidiini stipa laabe para guzabe 40 dxi ne 40 gueelaʼ dede yendabe Horeb, dani stiʼ Dios ni dxandíʼ.
9 Raqué guyuube ndaaniʼ ti cueva ne raqué biaanabe huaxhinni que. Málasi binadiágabe cayabi Jehová laabe: «Elías, ¿xi cayúniluʼ raríʼ pue?». 10 Para nabe: «Qué huayuu dxi gusaana de guneʼ adorar Jehová si, Dios stiʼ ca ejércitu. Maʼ qué ñuni cumplir guidxi Israel acuerdu ni biʼniné lii, maʼ binidécabe ca altar stiluʼ ne maʼ biiticabe ca profeta stiluʼ né espada, maʼ naa si beeda guiaanaʼ. Ne yanna nuucabe guuticabe naa». 11 Peru ná Dios rabi laabe: «Biree ne bizuhuaa lu dani ca nezalú Jehová». Óraque peʼ zidiʼdiʼ Jehová neza raqué. Guizáʼ reciu bindubi ti bi, dede gundaani ca dani que ne binideni ca guié dani que nezalú Jehová, peru cadi nuu Jehová lu bi que. De raqué guca ti xu roʼ, peru cadi nuu Jehová lu xu roʼ que. 12 Despué de guca xu roʼ que biree bele, peru cadi nuu Jehová lu bele que. Despué de bele que biree ti ridxi nadóʼ ne chaahuidugá. 13 Casi binadiaga Elías ridxi que, oraqueca bichii lú né lari stiʼ,* para bireebe ne yeguzuhuaabe entrada stiʼ cueva que. Óraque gunabadiidxaʼ ridxi que laabe: «Elías, ¿xi cayúniluʼ raríʼ pue?». 14 Para nabe: «Qué huayuu dxi gusaana de guneʼ adorar Jehová si, Dios stiʼ ca ejércitu. Maʼ qué ñuni cumplir guidxi Israel acuerdu ni biʼniné lii, maʼ binidécabe ca altar stiluʼ ne maʼ biiticabe ca profeta stiluʼ né espada, maʼ naa si beeda guiaanaʼ. Ne yanna nuucabe guuticabe naa».
15 Para ná Jehová rabi laabe: «Biguetaʼ ne guyé lu desiertu stiʼ Damasco. Ora chindaluʼ raqué, biʼniʼ Hazael rey stiʼ Siria. 16 Gulí Jehú, xnietu Nimsí, para gaca rey stiʼ Israel. Ne gulí Eliseo* xiiñiʼ Safat de Abel-Meholá para gaca profeta ne guiaana lugar stiluʼ. 17 Guiráʼ ni guilá de lu náʼ Hazael zuuti Jehú laacaʼ; ne guiráʼ ni guilá de lu náʼ Jehú zuuti Eliseo laacaʼ. 18 Nuuruʼ gadxe mil binni ndaaniʼ guidxi Israel ni caʼruʼ guzuxibi nezalú Baal ne qué huadiicaʼ bixiduʼ laabe».
19 Para biree Elías de raqué ne yendabe Eliseo xiiñiʼ Safat cucaa surcu lu layú. Zániru 12 yunta toro nezalú. Ne laabe cayuninebe últimu yunta que dxiiñaʼ. Para bidxiña Elías ra nuube ne bilaa lari stiʼ* que luguiabe. 20 Oraqueca bisaana Eliseo ca toro que ziguxooñeʼ ziugaanda Elías ne nabe rábibe laa: «Bidii lugar naa chaaʼ chigudieeʼ bixiduʼ jñaaʼ ne bixhozeʼ ti chinandaʼ lii». Para ná Elías rabi laabe: «Guyé, cadi cucueeza diaʼ lii». 21 Ngue runi bireebe zebe, zinebe chupa toro ne biitibe laacame. Biquiiñebe yaga stiʼ aradu ne ayubu que para ugaaguibe beela stiʼ ca toro que. De raqué bidiibe ni binni ne gudocaʼ. Despué bireebe zinándabe Elías ne bizulú bíʼnibe xhiiñaʼ.
20 Bisendacaa Ben-Hadad, rey stiʼ Siria, guidubi naca ejércitu stiʼ ne laaca bisendacaabe 32 rey né ca caballu ne ca carru* sticaʼ. De raqué guyebe Samaria, guluube leʼ ni para gucaalube ni. 2 Despué biseendabe ca xpínnibe cheʼ ndaaniʼ guidxi que para chitídxicaʼ Acab, rey stiʼ Israel: «Ndiʼ nga ni ná Ben-Hadad: 3 “Stinneʼ plata ne oro stiluʼ, ne laaca stinneʼ ca xheelaluʼ ni jma galán ne ca xiiñiluʼ ni jma galán”». 4 Para bicabi rey stiʼ guidxi Israel laabe: «Rey stinneʼ, casi peʼ naluʼ ca, stiluʼ naa ne laaca stiluʼ guiráʼ ni napaʼ».
5 Despué biguetaʼ ca xpinni Ben-Hadad ne nacaʼ rábicaʼ rey que: «Ndiʼ nga ni ná Ben-Hadad: “Biseendaʼ razón riʼ ra nuuluʼ: «Zudiiluʼ naa plata ne oro stiluʼ, ne ca xheelaluʼ ne ca xiiñiluʼ». 6 Peru guixíʼ biaʼ oraríʼ zuseendaʼ ca mozo stinneʼ ne zudxieenácabe ra lídxiluʼ ne ra lidxi ca mozo stiluʼ. Zacaacabe guiráʼ ca cosa risaca stiluʼ ne zinécabe cani”».
7 Para bisendacaa rey stiʼ Israel guiráʼ ca hombre huaniisi* de guidxi que ne gúdxibe laacaʼ: «Canabaʼ laatu gú’yatu ximodo racala’dxi’ hombre riʼ guniná laanu. Ma’ gunábabe naa ca xheelaʼ, ca xiiñeʼ, plata ne oro stinneʼ, ne maʼ gunieeʼ zudieeʼ cani laabe». 8 Óraque gudxi guiráʼ ca hombre huaniisi ne guidubi naca guidxi que laabe: «Cadi gúniluʼ ni nabe ca. Cadi gábiluʼ laabe zúniluʼ ni». 9 Ngue runi gúdxibe ca xpinni Ben-Hadad: «Laché ne lagabi ndiʼ señor stinneʼ: “Guiráʼ ni maʼ gunábaluʼ naa, zuneʼ ni, señor stinneʼ, peru ndiʼ huaxa qué zanda diʼ guneʼ ni”». Para biree ca xpinni Ben-Hadad zitídxica’ ni laabe.
10 De raqué biseendaʼ Ben-Hadad tu chitidxi laabe: «¡Guni castigar ca dios ca naa pa ugaanda guiráʼ escombro stiʼ Samaria para guicaa cada tobi de ca xpinneʼ ti puñu!». 11 Para ná rey stiʼ Israel: «Lagabi laabe: “Cadi naquiiñeʼ guiecheʼ ti soldadu ni cayacu armadura stiʼ casi riecheʼ ti soldadu ni maʼ cabee ni ladi”». 12 Ora yendá ca ni ziné razón que ra nuu Ben-Hadad, cayé’nebe ca rey que ndaaniʼ ca ramada sticaʼ. Nagueendaca gúdxibe ca xpínnibe: «¡Lachuu listu para gucaalutu!». Ngue runi guyuu ca xpínnibe listu para chigucaaluca’ guidxi que.
13 Peru guyé ti profeta ra nuu Acab, rey stiʼ Israel, ne ná rabi laabe «Ndiʼ nga ni ná Jehová: “¿Ma’ biiyaluʼ pabiáʼ naro’ba’ ejércitu ca la? Yannadxí zusaanaʼ laacabe lu naluʼ, ne óraca zánnaluʼ naa nga Jehová”». 14 Para gunabadiidxaʼ Acab laabe: «¿Ximodo yaʼ?». Óraque bicabi profeta que: «Ndiʼ nga ni ná Jehová: “Zaquiiñeʼ ca ni racané ca príncipe stiʼ ca guidxi ca”». Para biguetaʼ gunabadiidxabe: «¿Tu guzulú guendaridinde ca yaʼ?». Óraque bicabi profeta que laabe: «¡Lii!».
15 De raqué bigabaʼ Acab ca ni racané ca príncipe stiʼ ca guidxi que ne bizaacaʼ chupa gayuaa treinta y dos. Despué bigábabe guiráʼ ca hombre de guidxi Israel ne biaʼsi bizaacaʼ gadxe mil. 16 Bireecaʼ biaʼ galaa dxi, laga caxudxiné Ben-Hadad ca 32 rey ni cayacané laa que ndaaniʼ ca ramada sticaʼ. 17 Primeru biree ca hombre ni racané ca príncipe stiʼ ca guidxi que ne oraqueca biseendaʼ Ben-Hadad caadxi hombre chiguuya xi cayaca. Para beeda tídxicabe laabe: «Biree caadxi hombre de Samaria». 18 Óraque nabe: «Pa cadi zeeda gucaalúcabe laanu la? laguinaaze laacabe, peru cadi guutitu laacabe. Ne pa zeedacabe para tíndecabe la? laaca laguinaaze laacabe, peru cadi guutitu laacabe». 19 Peru ora biree ca ni racané ca príncipe stiʼ ca guidxi que ne ejércitu que de ndaaniʼ guidxi que, 20 cada tobi biiti ni cucaalú laa. Óraque bixooñelú ca siriu que de laacabe ne zinanda ca israelita que laacaʼ. Peru gúndaruʼ gudxiʼbaʼ Ben-Hadad, rey stiʼ Siria, lu ti caballu para guxooñelú, laa ne xcaadxi hombre dxiʼbaʼ caballu. 21 Laaca biree rey stiʼ guidxi Israel ne bizulú bicaalú ca ni dxiʼbaʼ ca caballu ne ca carru que. Zaqué nga biʼniʼ ganárcabe ca siriu ne biiticabe stale de laacaʼ.
22 Despué guyé profeta que ra nuu rey stiʼ Israel ne ná rabi laabe: «Guyé, bisiroobaʼ ejércitu stiluʼ ne guníʼ ique chaahuiʼ xi chigúniluʼ, purtiʼ ra guzulú sti iza* zaguiʼbaʼ rey stiʼ Siria ne zucaalú lii».
23 Para ná ca mozo stiʼ rey stiʼ Siria: «Dios stícabe la? ti Dios de lu dani laa, nga runi biʼniʼ ganárcabe laanu, peru pa chitindenenu laacabe ti lugar ra napampa la? zuni ganarnu laacabe. 24 Laaca galán cueeluʼ ca rey ca ne lugar de laacabe cuʼluʼ gobernador. 25 De racá bizáʼ sti ejércitu biaʼca ni binítiluʼ ca ne gápani biaʼca caballu ne carru. Ne tindenenu laacabe ti lugar ra napampa, ne de seguru zuni ganarnu laacabe». Bicaadiaga rey que guiráʼ ni gúdxicabe laa ne biʼniʼ ni nácabe.
26 Ra bizulú iza* que, bisendacaa Ben-Hadad ca siriu ne guyécabe* Afec para chitindenécabe guidxi Israel. 27 Ne laaca bidagulisaa guidxi Israel ne gucuaacaʼ guendaró, óraque bireecaʼ zecaʼ zitindenecaʼ laacabe. Ora gudixhe ca binni de Israel que campamentu sticaʼ frente de laacabe, ruluiʼcaʼ chupa manadahuiiniʼ chiva cuéʼcabe, purtiʼ guizáʼ stale ca siriu dede nuchiicaʼ lu guidubi naca layú que. 28 Despué guyé hombre stiʼ Dios ni dxandíʼ que ra nuu rey stiʼ Israel ne ná rabi laabe: «Ndiʼ nga ni ná Jehová: “Cumu guníʼ ca siriu «naca Jehová ti Dios de lu dani ne cadi ti Dios de ra napampa» la? zusaanaʼ guidubi naca ejércitu naroʼbaʼ stícabe lu naluʼ ne dxandíʼ peʼ zánnatu naa nga Jehová”».
29 Gadxe gubidxa biaanacabe ra naguíxhecabe campamentu stícabe ni nuu frente de ca enemigu que, ne ra bizaa gadxe gubidxa bizulú guendaridinde que. Ne ti dxi si biiti ca soldadu ti gayuaa mil soldadu siriu ni rié a pie. 30 Xcaadxi que yegucachilú ndaaniʼ guidxi Afec. Peru biaba muru stiʼ guidxi que luguiáʼ veintisiete mil de laacabe. Laaca bixooñelú Ben-Hadad ne bicachilú ndaaniʼ guidxi que, guyuu ndaaniʼ ti cuartu nuu dede dentru.
31 Para ná ca xpínnibe rabi laabe: «Biaa, huayunadiágadu nabé riá ca rey de guidxi Israel binni. Nga runi bidii lugar guxhiʼdu lari nachonga* ndaanidu ne guchéndadu doo yánnidu ne bidii lugar chuudu ra nuu rey stiʼ Israel. Zándaca guiabe lii ne cadi guutibe lii». 32 Para bixhiicabe lari nachonga ndaanicabe ne bichéndacabe doo yánnicabe,* guyécabe nezalú rey stiʼ Israel ne gúdxicabe laa: «Ndiʼ nga ni ná Ben-Hadad, mozo stiluʼ: “Canabaʼ lii cadi guutiluʼ naa”». Óraque bicábibe: «¿Ñee nabánirube la? Bicheʼ laabe». 33 Guníʼ ique ca hombre que ti señal galán ngue, ngue runi nagueenda biʼniʼ crecaʼ rey stiʼ Israel. Para bicábicaʼ laabe: «Ajaʼ, bíʼchiluʼ nga Ben-Hadad». Óraque nabe: «Laché ne latané Ben-Hadad». Óraque biree Ben-Hadad zeʼ ra nuube, ne bidxiibaʼ Acab laabe lu carru stiʼ.
34 Óraque ná Ben-Hadad rabi laabe: «Zudxiguetaʼ ca guidxi ni guxhaʼ bixhozeʼ bixhózeluʼ ne zudieeʼ lii cuiluʼ xi calle stiʼ guidxi Damasco quíxheluʼ negocio stiluʼ, cásica biʼniʼ bixhozeʼ ni ndaaniʼ guidxi Samaria».
Para ná Acab rabi laabe: «Pa gúninu tratu riʼ la? zudieeʼ lugar cheluʼ».
Ngue runi bíʼninebe Ben-Hadad ti tratu ne bidiibe lugar cheʼ.
35 Despué gunabaʼ Jehová tobi de ca xiiñiʼ ca profeta* que gabi xcompañeru: «Biʼniʼ favor, gudiñe naa». Peru qué niná diʼ xcompañérube. 36 Óraque nabe rábibe laa: «Cumu qué ninaluʼ nucaadiágaluʼ stiidxaʼ Jehová la? casi peʼ guireeluʼ de raríʼ, zuuti ti lión lii». Ngue runi, casi bireebe de raqué, biree ti lión lube ne biiti laabe.
37 Despué bidxaaga profeta que sti hombre ne nabe rábibe laa: «Biʼniʼ favor, gudiñe naa». Óraque gudiñe hombre que laabe dede bininá laabe.
38 Óraque biree profeta que zeʼ ne biaanabe cueʼ ti neza cabézabe rey que. Bichiibe lube né ti ndaa venda para cadi gunibiáʼcabe laabe. 39 Ora gudiʼdiʼ rey que nezaqué, bicaa ridxi profeta que laabe: «Señor stinneʼ, yechuaaʼ galahuiʼ de ra cadíndecabe, ne ládecabe biree ti hombre ni né sti hombre ne ná rabi naa: “Gupa hombre riʼ. Pa gudiiluʼ lugar chebe, lii gátiluʼ xcuéntabe, ne pa coʼ la? napa xidé quíxeluʼ ti talentu* de plata”. 40 Ne laga cayuneʼ xcaadxi cosa, qué nudieeʼ cuenta biree hombre ca zeʼ, señor stinneʼ». Óraque ná rey stiʼ Israel rabi laabe: «Liica guniʼluʼ. Nga nga castigu stiluʼ». 41 Nagueendaca guleebe venda que lube, ne bidii rey stiʼ Israel cuenta tobi de ca profeta que laabe. 42 Óraque nabe rábibe rey que: «Ndiʼ nga ni ná Jehová: “Cumu bidiiluʼ lugar zeʼ hombre ni gudxeʼ lii guutiluʼ que la? lii gátiluʼ xcuéntabe, ne xquídxiluʼ guizaaca ni nizaaca xquídxibe” ». 43 De raqué biree rey stiʼ Israel zibíʼ Samaria, ra lidxi, zebe naguunduʼ ne zidxiichibe.
21 Bizaaca si guiráʼ ndiʼ, guyuu ti guendanagana runi layú uva stiʼ Nabot, jezreelita que. Nuu layú que ndaaniʼ guidxi Jezreel, gaxha de ra palaciu stiʼ Acab, rey stiʼ Samaria. 2 Para ná Acab rabi Nabot: «Dané naa layú uva stiluʼ para gudxiibaʼ luni, purtiʼ nuuni gaxha de ra lidxeʼ, ne zudieeʼ lii ti layú uva jma galán. O pa naluʼ la? bitoo ni luaʼ». 3 Peru ná Nabot rabi Acab: «Qué ziuu dxi gudieeʼ lii herencia stiʼ ca bixhozebiidaʼ.* Qué ziuulaʼdxiʼ Jehová pa guneʼ ni». 4 Ngue runi guyuu Acab ra lidxi, nuu triste ne cadxiichi purtiʼ gudxi Nabot, jezreelita que, laabe: «Qué zudieeʼ lii herencia stiʼ ca bixhozebiidaʼ». De raqué gúʼtabe lu cama, bichiibe lube ne maʼ qué ninabe ñobe.
5 Para yeguuya xheelabe Jezabel laabe ne ná rabi laabe: «¿Xiñee nabé triste nuuluʼ ne qué naluʼ goloʼ pue?». 6 Óraque rábibe laa: «Purtiʼ gudxeʼ Nabot, jezreelita que, “Bitoo layú uva stiluʼ luaʼ. O pa naluʼ la? guchaaniáʼ ni lii pur sti layú uva”. Peru gúdxibe naa “Qué zudieeʼ diaʼ lii layú uva stinneʼ”». 7 Para ná Jezabel rabi laabe: «¿Cadi xa lii nga rey stiʼ Israel? Biasa, gudó xiixa ne guluu gana. Naa gudieeʼ lii layú uva stiʼ Nabot, jezreelita ca». 8 Para bicaabe caadxi carta lu lá Acab ne biʼniʼ sellarbe ni né sellu stiʼ, ne biseendabe ni ra nuu ca hombre huaniisi* ne ra nuu ca hombre risaca nabeza ndaaniʼ xquidxi Nabot. 9 Lu ca carta que bicaabe: «Laguni mandar gaca ti ayuno* ne lagucuí Nabot nezalú ca binni guidxi ca. 10 Lagucuí chupa hombre qué iquiiñeʼ nezalube ne lagabi laacaʼ guiniʼcaʼ “¡Caniʼluʼ mal de Dios ne de rey!”. De racá lacuee laabe fuera ne laguchá guié laabe dede ra gátibe».
11 Ne zaqué biʼniʼ ca hombre de xquidxi Nabot, ca hombre huaniisi ne ca binni risaca nabeza raqué, bíʼnicabe casi peʼ modo bicaa Jezabel lu carta ni biseendaʼ ra nuucabe. 12 Biʼniʼ mandárcabe gaca ti ayuno* ne bicuícabe Nabot nezalú guiráʼ ca binni guidxi que. 13 Para bedandá chupa hombre qué iquiiñeʼ, guricaʼ nezalú Nabot ne bizulú caniʼcaʼ de laabe nezalú guidxi que. Ne naca: «¡Caníʼ Nabot mal de Dios ne de rey!». Despué guleecabe laabe de ndaaniʼ guidxi que ne bichácabe guié laabe dede ra gútibe. 14 Ne biseendacabe tu chitidxi Jezabel: «Bichácabe guié Nabot ne guti».
15 Casi binadiaga Jezabel bichácabe guié Nabot, gúdxibe Acab: «Yanna huaxa gucuaa layú uva stiʼ Nabot, jezreelita que, ni qué niná nutoo ni luluʼ que, purtiʼ maʼ gútibe». 16 Ora gunna Acab maʼ guti Nabot, oraqueca guyebe lu layú uva stiʼ Nabot, Jezreelita que, ne biaananebe ni.
17 Peru bidii Jehová mensaje riʼ Elías, tisbita que: 18 «Guyé Samaria, ra nuu Acab, rey stiʼ Israel. Nuube lu layú uva stiʼ Nabot. Guyebe raqué para guiaananebe ni. 19 Gudxi ndiʼ laabe: “Ndiʼ nga ni ná Jehová: «Biitiluʼ ti hombre ne biaananeluʼ layú stibe»”. Ne gudxi laabe: “Ndiʼ nga ni ná Jehová: «Ra guxupi biʼcuʼ rini stiʼ Nabot raqueca zaxupi biʼcuʼ rini stiluʼ»”».
20 Ora biʼyaʼ Acab Elías ná rabi laabe: «¡Maʼ bidxélaluʼ naa, hombre ni nanalaʼdxiʼ naa!». Para bicabi Elías laabe: «Ajaʼ, maʼ bidxelaʼ lii. Ndiʼ nga ni guníʼ Dios “Cumu gucualuʼ tema gúniluʼ ni cadi jneza nezalú Jehová, 21 chiguseendaʼ ti castigu para lii, zuniteluáʼ lii ne zunduuxeʼ de ndaaniʼ guidxi Israel guiráʼ hombre* ni naca de familia stiʼ Acab, dede né ca ni qué zanda gaca defender ne ca ni qué gapa ti puestu risaca. 22 Zunduuxeʼ ca ni zeeda de familia stiluʼ casi binduuxeʼ ca ni zeeda de familia stiʼ Jeroboán, xiiñiʼ Nebat, ne casi binduuxeʼ ca ni zeeda de familia stiʼ Baasá, xiiñiʼ Ahíya, purtiʼ maʼ bichiichiluʼ naa ne maʼ bicaaluʼ guidxi Israel guchee”. 23 Ne ndiʼ nga ni guníʼ Jehová chiguizaaca Jezabel: “Zo biʼcuʼ Jezabel lu layú stiʼ Jezreel. 24 Ca ni zeeda de familia stiʼ Acab ni gatiʼ ndaaniʼ guidxi zo biʼcuʼ laacaʼ. Ne ca ni gatiʼ ndaaniʼ guiʼxhiʼ zo ca pájaru laacaʼ. 25 Qué huayuu dxi chuʼ tuuxa casi Acab, biyúbibe gúnibe ni cadi jneza nezalú Jehová, purtiʼ bicaa xheelabe Jezabel laabe gúnibe ni. 26 Nabé qué iquiiñeʼ ni bíʼnibe ra biʼniʼ adorarbe ca bidóʼ yuudxuʼ, casi biʼniʼ guiráʼ ca amorreu, ca ni guladxi Jehová nezalú ca israelita”».
27 Casi binadiaga Acab ca diidxaʼ ca, gucheza xhaba ne birenda lari nachonga.* Qué lica robe gastiʼ, ráʼtabe lu lari nachonga ne triste maʼ canazabe. 28 De raqué gudxi Jehová ca diidxaʼ riʼ Elías tisbita que: 29 «¿Maʼ biiyaluʼ modo biabayú Acab nezaluáʼ la? Nga runi qué zuseendaʼ diaʼ castigu para laabe biaʼ dxi nabánibe. Zuseendaʼ castigu ca para familia stibe tiempu guni mandar xiiñibe».
22 Chonna iza qué nidinde Siria ne Israel. 2 Lu guionna iza que guyé Jehosafat, rey stiʼ Judá, ra nuu rey stiʼ Israel. 3 Para ná rey stiʼ Israel rabi ca mozo stiʼ: «Nánnatu stinu Ramot-Galaad, ¿njaʼ? Peru qué nanu gáxhanu ni rey stiʼ Siria». 4 De raqué rábibe Jehosafat: «¿Zineluʼ naa para chitíndenenu ca de Ramot-Galaad la?». Para ná Jehosafat rabi rey stiʼ Israel: «Zacaniáʼ lii, zieeguʼ* ca binni xquidxeʼ ca binni xquídxiluʼ ne zieeguʼ ca caballu stinneʼ ca caballu stiluʼ».
5 Peru ná Jehosafat rabi rey stiʼ Israel: «Rinabaʼ lii gúʼyaluʼ primeru xi ná* Jehová». 6 Ngue runi bisendacaa rey stiʼ Israel ca profeta, biaʼ tapa gayuaa hombre, ne gunabadiidxabe laacaʼ: «¿Ñee ziaaʼ zitindeniáʼ ca de Ramot-Galaad la? o coʼ?». Para rábicabe laabe: «Guyé, rey, purtiʼ zudii Jehová laacabe lu naluʼ».
7 De raqué ná Jehosafat: «¿Ñee gastiʼ nin ti profeta stiʼ Jehová ladu riʼ para ninabadiidxanu laa xi ná Dios la?». 8 Para ná rey stiʼ Israel rabi Jehosafat: «Maʼ sti hombre si nuu ni zanda guinabadiidxanu laa xi ná Jehová, peru nanaladxeʼ laabe purtiʼ puru cosa malu riniʼbe zazaacaʼ, ne qué huayábibe naa pa zazaacaʼ xiixa galán. Laabe nga Micaya, xiiñiʼ Imlá». Peru ná Jehosafat rabi laabe: «Cadi galán diʼ guiniʼluʼ zacá, rey».
9 Para bisendacaa rey stiʼ Israel que ti hombre ni napa stale autoridad ndaaniʼ palaciu* que ne rábibe laa: «Guca purá, yecaa Micaya xiiñiʼ Imlá». 10 Zuba rey stiʼ Israel ne Jehosafat rey stiʼ Judá lu layú* ni nuu gaxha de ra puertaʼ stiʼ Samaria, cada tobi zuba lu trono stiʼ ne nacu lari ni racu ti rey. Zuhuaa guiráʼ ca profeta que nezalúcabe cayuni profetizarcaʼ. 11 Para biʼniʼ Sedequías, xiiñiʼ Kenaaná, caadxi cachu de guiibaʼ ne ná: «Ndiʼ nga ni ná Jehová: “Né ca cachu riʼ zucaaluluʼ* ne zunduuxeluʼ ca siriu”». 12 Laaca ngueca cayuni profetizar xcaadxi profeta que ne caniʼcaʼ: «Guyé Ramot-Galaad, purtiʼ zuni ganarluʼ. Zudii Jehová lugar guiaba guidxi riʼ ndaaniʼ naluʼ, rey».
13 Para ná hombre biseendaʼ rey stiʼ Israel que rabi Micaya: «Biaa, puru cosa galán caníʼ ca profeta ca zazaaca rey ca. Yanna, canabaʼ lii guiniʼluʼ laaca ni caníʼcabe ca. Guníʼ cosa galán». 14 Peru ná Micaya: «Casi peʼ nuu Jehová, zanieeʼ ni gabi Jehová naa». 15 De raqué bidxiña Micaya ra nuu rey que, para gunabadiidxaʼ rey que laabe: «Micaya, ¿ziuudu zitindenedu ca de Ramot-Galaad la? o coʼ?». Oraqueca bicábibe: «Guyé, purtiʼ zuni ganarluʼ, zudii Jehová laacabe lu naluʼ, rey». 16 Ora binadiaga rey que ni guniʼbe ná rabi laabe: «Panda biaje caquiiñeʼ guinabaʼ lii guni jurarluʼ naa zaniʼluʼ ni dxandíʼ lu lá Jehová». 17 Para ná Micaya: «Cayuuyaʼ rechendase guiráʼ israelita lu ca dani ca, casi dendxuʼ ni qué gapa pastor. Ne ná Jehová: “Qué gápacabe xpixuaanacabe. Cada tobi guibiguetaʼ ra lidxi ne maʼ cadi tinde”».
18 Óraque ná rey stiʼ Israel rabi Jehosafat: «¿Cadi cayabeʼ lii la? “Qué runi profetizar hombre ca cosa galán de naa, puru si cosa feu”».
19 Para ná Micaya: «Yanna bicaadiaga ni guníʼ Jehová. Biiyaʼ zuba Jehová lu trono stiʼ ne zuhuaa guiráʼ ejércitu ni nuu guibáʼ cueʼbe, ladu derechu ne ladu bigaʼ.* 20 Óraque guníʼ Jehová: “¿Tu quiteʼ Acab para cheʼ Ramot-Galaad ne gatiʼ raqué?”. Tobi ná sicaríʼ ne stobi ná sicaricaʼ. 21 Para bidxiña ti ángel* ne bizuhuaa nezalú Jehová ne ná: “Naa quiteʼ laabe”. Óraque gunabadiidxaʼ Jehová laabe: “¿Ximodo chigúniluʼ ni yaʼ?”. 22 Para nabe: “Ziaaʼ ne zucaaʼ guiráʼ ca profeta ca guiniʼcaʼ ni cadi dxandíʼ”. Óraque gúdxibe laa: “Zaguíteluʼ laabe; biaʼsi zúniluʼ ni. Guyé ne biʼniʼ ni naluʼ ca”. 23 Nga runi biquiiñeʼ Jehová ti espíritu para gucaa guiráʼ ca profeta stiluʼ guiniʼcaʼ ni cadi dxandíʼ, peru ni dxandíʼ nga ná Jehová ziaba ti castigu luguialuʼ».
24 Óraque bidxiña Sedequías, xiiñiʼ Kenaaná, Micaya, gudápabe ruaa ne rábibe laa: «¿Ni naluʼ nga bisaana espíritu stiʼ Jehová naa para cheʼ chiguiniʼné lii la? ¿Pa neza zeni yaʼ?». 25 Óraque ná Micaya rabi laabe: «¡Biaa! Zánnaluʼ ni dxi lii chuʼluʼ ndaaniʼ cuartu ni nuu dede dentru para gucachiluluʼ». 26 De raqué guníʼ rey stiʼ Israel ne ná: «Lachiné Micaya ne lagudii laabe Amón, xaíque stiʼ guidxi ca, ne Joás, xiiñiʼ rey. 27 Lagabi laacaʼ: “Ndiʼ nga ni ná rey: «Laguseguyoo hombre riʼ, ti ndaa si pan ne caadxi si nisa lagudii laabe dede ora guibiguetaʼ de guneʼ ganar guidxi ca»”». 28 Peru óraque ná Micaya: «Guyé ne pa guni ganarluʼ, cadi dxandíʼ guniʼné Jehová naa». Ne laaca guniʼbe: «Laatu, guiráʼ ca ni nuu raríʼ, laguietenalaʼdxiʼ ni gunieeʼ riʼ».
29 De raqué biree rey stiʼ Israel ne Jehosafat, rey stiʼ Judá, zecaʼ* Ramot-Galaad. 30 Para ná rey stiʼ Israel rabi Jehosafat: «Zacuaʼ gadxé clase lari para cadi gunibiáʼcabe naa lu guendaridinde ca, peru lii gucu lari stiʼ rey». Para bichaa rey stiʼ Israel xhaba ne guyuu lu guendaridinde que. 31 Peru maca gudxi rey stiʼ Siria ca 32 comandante stiʼ ca carru* stiʼ: «Cadi tindenetu guirutiʼ, nin ca ni nahuiiniʼ nin ca ni huaniisi, rey si stiʼ Israel lagucaalú». 32 Ora biʼyaʼ ca comandante stiʼ ca carru que Jehosafat, guniʼcaʼ: «Seguru rey stiʼ Israel nga». Para zécabe zinándacabe laa. Óraque bicaa Jehosafat ridxi para gacanécabe laa. 33 Ora bidii ca comandante stiʼ ca carru que cuenta cadi rey stiʼ Israel laabe, maʼ qué ninándacaʼ laabe.
34 Ngue cayaca, málasi neza si bindaa ti hombre ti flecha* né arcu stiʼ ne gurini rey stiʼ Israel. Gurí flecha que ra guiʼdiʼ ca pieza stiʼ coraza stibe. Óraque ná rey que rabi ni zigusá carru stiʼ: «Bidii vuelta ne guleeʼ naa ra cadíndecabe riʼ,* purtiʼ guizáʼ bininácabe naa». 35 Guizáʼ nadipaʼ modo bidxelasaacabe guidubi dxi que. Gupa xidé gunaazecabe rey que ti cadi iguudebe ndaaniʼ carru que para ganda guyadxibe ca siriu. Guizáʼ bixhiibe rini ndaaniʼ carru que, ne para huadxí que gútibe. 36 Biaʼ ziyaaziʼ gubidxa, málasi bicaacabe ti ridxi ndaaniʼ campamentu que: «¡Guiráʼ guibiguetaʼ xquidxi! ¡Guiráʼ guibiguetaʼ ra lidxi!». 37 Zaqué nga gutiʼ rey que, ne biguetanécabe laabe Samaria, ne raqué bicaachicabe laabe. 38 Ora caguiibicabe carru ni yenebe lu guerra que, cueʼ tanque ni nuu Samaria, guxupi ca biʼcuʼ que rini stibe ne raqué guze ca gunaa ni riuuné tutiica,* casi maca guníʼ Jehová zazaacani.
39 Xcaadxi cosa ni bizaaca Acab, guiráʼ ni bíʼnibe, yoo* de marfil ni bicuibe ne guiráʼ ca guidxi gundísabe, zeedacani lu libru ra riete historia stiʼ ca rey stiʼ Israel. 40 Guti Acab ne yanna maʼ caziiláʼdxibe casi caziilaʼdxiʼ ca bixhozebiidabe,* ne maʼ xiiñibe Ocozías beeda gaca rey.
41 Lu iza tapa de cayuni mandar Acab rey stiʼ Israel, beeda gaca Jehosafat, xiiñiʼ Asá, rey stiʼ Judá. 42 Napa Jehosafat 35 iza dxi beeda gaca rey, ne biʼniʼ mandarbe 25 iza Jerusalén. Jñaabe láʼ Azubá, xiiñiʼ Silhí. 43 Bíʼnibe casi peʼ biʼniʼ bixhózebe Asá; yenándabe guiráʼ ni biʼniʼ. Bíʼnibe ni jneza nezalú Jehová. Peru biaanaru’ ca lugar ra nasoo* que ne rieru’ binni raqué para gudiica’ sacrificiu ne gúnica’ guʼxhuʼ stiʼ sacrificiu. 44 Ne qué ñuudindené Jehosafat rey stiʼ Israel. 45 Xcaadxi cosa ni bizaaca Jehosafat, ca guerra ni biʼniʼ ganarbe ne modo gudíndebe lu guerra, zeedacani lu libru ra riete historia stiʼ ca rey stiʼ Judá. 46 Laaca guleebe de ndaaniʼ guidxi que ca prostituto stiʼ templu,* ca ni biaanaʼ dede dxi nabani bixhózebe Asá.
47 Para tiempu que gastiʼ diʼ nin ti rey Edom; ti gobernador nga runi dxiiñaʼ ni runi ti rey.
48 Laaca biʼniʼ Jehosafat caadxi barcu de Tarsis* para chiyúbicaʼ oro Ofir, peru qué ñe diʼ ca barcu que purtiʼ gucadécani Ezión-Guéber. 49 Dxi que nga gudxi Ocozías, xiiñiʼ Acab, Jehosafat: «Bidii lugar cheʼ ca mozo stinneʼ ndaaniʼ ca barcu ca né ca mozo stiluʼ». Peru qué niná Jehosafat.
50 Despué guti Jehosafat ne bicaachicabe laabe ndaaniʼ Xquidxi David, bixhozebiidabe, ra gaʼchiʼ ca bixhozebiidabe ne yanna maʼ caziiláʼdxibe casi caziiláʼdxicaʼ; ne maʼ xiiñibe Jehoram beeda gaca rey.
51 Lu iza 17 de cayuni mandar Jehosafat, rey stiʼ Judá, beeda gaca Ocozías xiiñiʼ Acab rey stiʼ Israel ndaaniʼ guidxi Samaria, ne biaʼsi chupa iza biʼniʼ mandar Ocozías Israel. 52 Bíʼnibe ni cadi jneza nezalú Jehová. Yenándabe guiráʼ ni biʼniʼ bixhózebe ne jñaabe ne ca ni biʼniʼ Jeroboán, xiiñiʼ Nebat, hombre bicaa guidxi Israel guchee. 53 Biʼniʼ adorarbe Baal ne bizuxíbibe xañee, ne bichiichibe Jehová, Dios stiʼ Israel, casi biʼniʼ bixhózebe ni.
O «qué ñapané rey que laabe relación sexual».
O «biʼniʼ cré».
O «lii peʼ».
O «ca familia stiluʼ ni bibani dxiqué».
O «biquiibacaʼ».
O «ti hombre de respetu lii».
O «biquiibacaʼ».
O «xlaloʼ».
O «nin ti guicha íquebe qué ziaba layú».
O «ca decisión judicial». Biiya glosario.
O «recordatorio stibe». Biiyaʼ glosario, recordatorio.
Lit. «cadi gudiiluʼ lugar guiete ca guicha toope stibe né guendariuudxí ndaaniʼ Baʼ». Biiyaʼ glosario, Baʼ.
Lit. «bidii lugar guiete ca guicha toope stibe né rini ndaaniʼ Baʼ». Biiyaʼ glosario, Baʼ.
O «ca familia stibe ni bibani dxiqué».
O «bindeteʼ».
Lit. «ni bicuí ti yoo para naa».
O «biaaxha Adonías luguiabe».
Lit. «lidxi».
Laani nga ti lugar ra napampa ni nuu lade dani.
O «gucuaabe».
Biiyaʼ glosario.
O zándaca «nagana».
Lit. «stale dxi».
O «arca stiʼ pactu». Biiyaʼ glosario, arca stiʼ acuerdu.
O «ti gunaa ni riuuné tutiica».
O «guxanaʼ».
Lit. «xpéchube».
Lit. «bidxíbicaʼ».
O «ca príncipe stibe».
Laca laani nga guiiguʼ Éufrates.
Ti coro nga 220 L. Biiyaʼ apén. B14.
Ciervu, gacela ne corzo nácacame chonna tipu bidxiña.
Cuclillo nga ti tipu pájaru.
O «yaga higo».
Númeru riʼ la? riéteni lu caadxi manuscritu ne lu sti relatu ra cayete de laani. Lu xcaadxi manuscritu cá cuarenta mil.
Biiyaʼ glosario.
O «hombre riguiʼbaʼ caballu».
Laani nga lugar ni riaana ladu rindani gubidxa de guidxi Israel.
O «Guniʼbe».
O «maniʼ ni napa tapa ñee».
Zándaca dede ca insecto o maniʼ chuga.
O «gunnaxhii».
O «xlayaʼ».
O «balsa».
Ti coro nga 220 L. Biiyaʼ apén. B14.
O «cargador».
Lit. «ca xiiñiʼ Israel».
Biiyaʼ apén. B15.
Biiyaʼ apén. B8.
Ti codo nga 44.5 cm. Biiyaʼ apén. B14.
O «nalágani».
Lit. «templu stiʼ yoo que».
Raríʼ caniʼbe de Santo que.
O «bíʼnibe repisa».
Lit. «derechu».
O «diidxaʼ».
O «ca decisión judicial». Biiyaʼ glosario.
Laani nga Santo, ni nuu frente de Santísimo.
O «Santísimo».
O «arca stiʼ pactu». Biiyaʼ glosario, arca stiʼ acuerdu.
Lit. «yaga oleífera». Zándaca, pinu de Alepo.
Laani nga Santísimo.
Lit. «pur dentru ne pur fuera».
O zándaca caniʼni de marcu stiʼ ca puertaʼ que o biaʼ naroʼbaʼ ca puerta que.
Raríʼ caniʼni de Santo.
O zándaca caniʼni de marcu stiʼ ca puertaʼ que o biaʼ naroʼbaʼ ca puerta que.
O «pivote».
Biiyaʼ apén. B15.
Biiyaʼ glosario.
O «palaciu stiʼ».
Ti codo nga 44.5 cm. Biiyaʼ apén. B14.
O «nalágani».
Zándaca cani’ni de ca muríu que.
O «de tapa ladu», «rectangular».
O «Pórtico».
O «techu».
O «Pórtico».
Lit. «yoo stiʼ Sala».
O «bronce», raríʼ ne guiráʼ ra guiéteni lu capítulo riʼ.
O «capitel». Biiya’ glosario.
Raríʼ caniʼbe de Santo que.
O «gueteʼ».
Riníʼ lá riʼ “laabe [Jehová] gucuí dxiichibe ni”.
O «guiaʼ», «ladu izquierdo».
Zándaca riníʼ lá riʼ “né stipa”.
Lit. «ti palmo menor». Biaʼ 7.4 cm. Biiyaʼ apén. B14.
Ti bato nga 22 L. Biiyaʼ apén. B14.
O «carruhuiiniʼ para cubanécabe nisa».
O «adorno nabiʼchoʼ».
O «bíʼchohuiiniʼ».
Biiyaʼ glosario.
O «guipiʼ».
O «bíʼchohuiiniʼ».
O «pivote».
Raríʼ caniʼni de Santo que.
O «ni biʼniʼ santificar». Biiyaʼ glosario, santificar.
O «ca hombre ni napa autoridad». Biiyaʼ glosario, ancianu.
O «arca stiʼ pactu». Biiyaʼ glosario, arca stiʼ acuerdu.
Laca laani nga Saa stiʼ ca Ramada.
O «biaʼcaʼ».
O «biquiibacaʼ».
O «gloria».
Lit. «né nabe».
O «xlayaʼ».
O «pactu».
O «ca familia stinu ni bibani dxiqué».
O «luguiáʼ».
O «xagueteʼ».
O «Bidii stiidxaluʼ».
Lit. «né naluʼ».
O «guiaba ti maldición luguiabe».
Lit. «runi ni jneza».
O «xlaloʼ».
O «bíʼniluʼ laacabe humilde».
O «tizón». Biiyaʼ glosario, tizón.
O «uxharu».
O «xlaloʼ».
Lit. «poder napa naluʼ ne naluʼ ni nusigaaluʼ».
O «guiráʼ ni guinábacabe lii».
O «siervu stiluʼ».
O «ca decisión judicial». Biiyaʼ glosario.
O «biʼniʼ santificar».
O «semiá».
O «entrada stiʼ Hamat».
O «palaciu stiʼ».
O «Maʼ bineʼ santificar». Biiyaʼ glosario.
O «ca decisión judicial». Biiyaʼ glosario.
O «xlayaʼ».
O «ca familia stícabe ni bibani dxiqué».
O zándaca «Layú ni Qué Risaca Gastiʼ».
Ti talentu nga 34.2 kg. Biiyaʼ apén. B14.
O «Montículo». Lu diidxaʼ hebreu la? Miló ni riníʼ “ra bichácabe”.
O «bidiibe ni xiiñibe casi dote».
Biiyaʼ glosario.
O «Montículo». Lu diidxaʼ hebreu la? Miló ni riníʼ “ra bichácabe”.
O «Seba».
Biiyaʼ glosario, bálsamo.
O «ndaaniʼ xquendabiaanibe».
O «Biaʼsi».
O «naa peʼ».
Ti talentu nga 34.2 kg. Biiyaʼ apén. B14.
O «palaciu stibe».
Ti siclo nga 11.4 g. Biiyaʼ apén. B14.
O «escudu nahuiiniʼ ni riquiiñeʼ ca arqueru».
Mina ni riete lu Stiidxaʼ Dios ni Gucuá lu Hebreu nanaani 570 g. Biiyaʼ apén. B14.
Biiyaʼ glosario.
O «ca hombre riguiʼbaʼ caballu».
O «hombre riguiʼbaʼ caballu».
O zándaca «De ndaaniʼ guidxi Egipto ne de Coa; rizíʼ ca xpinni Salomón ca caballu que ndaaniʼ guidxi Coa», zándaca laani nga Cilicia.
O «cadi guichaganatu laacabe».
Zándaca raríʼ caniʼni de ca bidóʼ.
Biiyaʼ glosario.
O «Bicaa ca gunaa riʼ laabe guchaabe modo riníʼ íquebe».
Biiyaʼ glosario.
Raríʼ caniʼni de ti reina ni qué runi gobernar.
O zándaca «gulee niidxiʼ ruaabe».
O «ca familia stiʼ ni bibani dxiqué».
O «Montículo». Lu diidxaʼ hebreu la? Miló ni riníʼ “ra bichácabe”.
O «ca decisión judicial». Biiyaʼ glosario.
Raríʼ caniʼni de ti descendencia.
O «ca hombre ni napa autoridad».
Lit. «Jma nanaandeʼ zaca bicuinihuiiniʼ nayaʼ que dxitaxaʼnaʼ bixhozeʼ».
Biiyaʼ glosario.
Lit. «ni gulícabe».
O «quíbaluʼ».
Biiyaʼ glosario.
Biiyaʼ glosario, bul.
O «guʼxhuʼ stiʼ ca sacrificiu».
O «guʼxhuʼ stiʼ ca sacrificiu».
O «runi guʼxhuʼ stiʼ sacrificiu».
Biiyaʼ glosario.
O «dé ni bixii za stiʼ ca sacrificiu que lu».
O «gucuudxiluʼ».
O «ca familia stiluʼ ni bibani dxiqué».
O «guiibaʼ ni guca fundir».
Lit. «ca ni rinesa cueʼ pader». Lu diidxaʼ hebreu riquiiñecabe ca diidxaʼ riʼ ora caníʼcabe mal de ca hombre.
O «guzú ñeelu’».
O «ca familia sticaʼ ni bibani dxiqué».
Laca laani nga guiiguʼ Éufrates.
Biiyaʼ glosario.
Biiyaʼ glosario.
Biiyaʼ glosario, prostituta; prostituto.
O «ra palaciu stiʼ».
Lit. «ca ni ruxooñeʼ».
Laca laabe nga Abías.
O «bixhoze bixhozebiidabe».
Lit. «ti lámpara laabe Jerusalén».
O «ca familia stibe ni bibani dxiqué».
O «Xahuélabe».
Biiyaʼ glosario, prostituta; prostituto.
Zándaca lu diidxaʼ hebreu caníʼ diidxaʼ riʼ de «guíʼ». Riquiiñeni para ora cabixhiláʼdxicabe xiixa.
O «xahuélabe».
Biiyaʼ glosario.
O «ra palaciu stiʼ».
O «pactu».
O «ca familia stibe ni bibani dxiqué».
Raríʼ caniʼbe de Nadab, xiiñiʼ Jeroboán.
Biiyaʼ glosario.
Lit. «ca ni rinesa cueʼ pader». Lu diidxaʼ hebreu riquiiñecabe ca diidxaʼ riʼ ora caníʼcabe mal de ca hombre.
O «ni zanda guni justicia».
Ti talentu nga 34.2 kg. Biiyaʼ apén. B14.
Riníʼ lá riʼ “stiʼ ca familia stiʼ Sémer”.
Lit. «ra lidxi».
Riníʼ lá riʼ “Jehová nga Dios stinneʼ”.
Lit. «ni zuhuaaʼ nezalú».
Raríʼ caniʼni de ti neza nisa.
O «ra terraza».
Raríʼ caniʼni de caadxi neza nisa.
Lit. «ni zuhuaaʼ nezalú».
O «semiá».
O «xlaloʼ».
Ti sea nga 7.33 L. Biiyaʼ apén. B14.
Biiyaʼ glosario.
O «ca familia stinneʼ ni bibani dxiqué».
O «lari ni racu ca profeta».
Riníʼ lá riʼ “Dios nga ni rulá”.
O «lari ni racu ca profeta».
Biiyaʼ glosario.
O «ca hombre ni napa autoridad».
Raríʼ caniʼni de primavera stiʼ iza zeeda ca.
Raríʼ caniʼni de primavera.
Lit. «gudxíʼbacabe».
Biiyaʼ glosario.
O «íquecabe».
Zándaca diidxaʼ ca xiiñiʼ ca profeta caniʼni de ti scuela ra rié ca profeta o ti grupu de profeta.
Ti talentu nga 34.2 kg. Biiyaʼ apén. B14.
O «ca familia stinneʼ ni bibani dxiqué».
O «ca hombre ni napa autoridad».
O «cadi go binni gastiʼ».
O «cadi go binni gastiʼ».
Lit. «ca ni rinesa cueʼ pader». Lu diidxaʼ hebreu riquiiñecabe ca diidxaʼ riʼ ora caníʼcabe mal de ca hombre.
O «lari de sacu». Biiyaʼ glosario.
O «zadaaguʼ».
O «stiidxaʼ».
O «funcionariu».
O «era». Biiyaʼ glosario.
O «zucuisaluʼ».
O «izquierdo».
O «ti espíritu».
O «gudxíʼbacaʼ».
Biiyaʼ glosario.
O «málasi bindaa ti hombre ti flecha lu bi».
Lit. «de ra campamentu riʼ».
O zándaca «ra raze ca prostituta que nga guxupi ca biʼcuʼ que rini stibe».
O «palaciu».
O «ca familia stibe ni bibani dxiqué».
Biiyaʼ glosario.
Biiyaʼ glosario, prostituta; prostituto.
Biiyaʼ glosario.