Ana Yindu Yangali Chilungamo Yichimala?
Yikuwoneka kuti kulikose kukutendekwa yindu yangali chilungamo. Kwende tulole yisyasyo yiŵilipe ya ŵandu ŵaŵatendeledwe yindu yangali chilungamo.
Mu Januwale 2018, jwakulamula magambo ku United States, jwalamwile kuti jwamlume jwine jwajwatemi mukayidi kwa yaka chiŵandika 38, agopoledwe. Jwalamwile myoyo ligongo lyakuti umboni wa DNA walosisye kuti jwaliji jwangalemwa.
Mu Sepetemba 1994, anyamata ŵatatu ŵa ku Africa, ŵaŵisile mundende ligongo lyakuti ŵakanile masengo ga usilikali mwakamulana ni yakusakulupililaga. Pakwikanaga mu Sepetemba 2020, jemanjaji ŵaliji ali atemi mu ukayidimu kwa yaka 26. Nambo ŵatemi mu ukayidimu mkaniŵajimbe magambo ku luŵala lwa magambo.
Naga pakwete pasimene ni yindu yangali chilungamo. Mwine mpaka alipikaneje mpela muŵapikanilaga Yobu. Jwalakwe jwatite, “Ngusaŵenda chikamuchisyo nambo pakusaŵa pangali ŵakundendela chanasa [chilungamo, NWT].” (Yobu 19:7) Atamose kuti yindu yangali chilungamo nganiyiŵa yimasile pandaŵi ajino, nambope Baibulo jikusatusimichisya kuti jichiyika ndaŵi jele ngasipapagwasoni yindu yangali chilungamo. Nambosoni yajikusasala Baibulo mpaka yakamuchisye kupilila ŵane paŵatendele yindu yangali chilungamo.
Yayikusatandikasya yindu yangali chilungamo
Ŵandu ŵakusakana kulongoleledwa ni Mlungu ni ŵakusatandikasya yindu yangali chilungamo. Baibulo jikusasala kuti chilungamo chisyesyene chikusatyochela kwa Mlungu. (Yesaya 51:4) M’Baibulo, maloŵe gakuti ‘chilungamo’ gakusakamulana ni ‘kulamula mwagoloka.’ (Salimo 33:5) Kutenda yindu mwagoloka mwakamulana ni malamusi ga Mlungu, kukusamkamuchisya mundu kuti aŵe jwachilungamo. Mundu jwakusakasa malamusi ga Mlungu kukusaŵa kulemwa. Yakuyichisya yakwe, akusatenda yindu yangali chilungamo. Kwende tulole yisyasyo ayi:
Kulinonyela. Nganisyo syakulinonyela ni ulemwa yili yakamulana. (Yakobo 1:14, 15) Ŵandu ŵane akusiŵatendela achimjawo yindu yangali chilungamo kuti apate yakusaka. Mwakulekangana ni yeleyi, Mlungu akusasaka kuti tuŵicheje yakusaka ya ŵane pamalo gandanda.—1 Akolinto 10:24.
Ungamanyilila. Ŵandu ŵane mpaka ŵatendeleje achimjawo yindu yangali chilungamo mwangamanyilila. Nambope kutenda yeleyi kuli kulemwape pameso pa Mlungu. (Aloma 10:3) Kusala yisyene ungamanyilila ukusiwatendekasya ŵandu kutenda yangali chilungamo. Mwamti ŵandu ŵamtendele Yesu yindu yangali chilungamo ligongo lya ungamanyilila.—Masengo 3:15, 17.
Kulepela kwa mabungwe ga ŵandu. Ŵandale, achimlongola ŵa dini soni ŵamalonda akusaŵecheta kuti akusatenda yindu mwachilungamo. Nambo kusala yisyene jemanjanji akusatenda chinyengo, lusagu, umbombo, konanga yindu ya boma soni akusatenda yindu mwangakamulana. Yeleyi yikusiyatendekasya kuti atendeje yindu yangali chilungamo. Gane mwa mabungwega gakusalongoleledwa ni ŵandu ŵakwete yakulinga yambone. Nambope yakulinga yawo ngayikusakwanilichika ligongo akusakana kulongoleledwa ni Mlungu.—Jwakulalichila 8:9; Yelemiya 10:23.
Ana Mlungu akusapikana uli payikututendechela yindu yangali chilungamo?
Yehofa akusaŵengana ni yindu yangali chilungamo soni yindu yayikusatandakasya ndamoji. (Misyungu 6:16-18) Jwalakwe ŵamsalile Yesaya kulemba kuti: “Une Ambuje a ngusanonyela chilungamo, ngusaŵengana ni wiyi ni yakusakala.”—Yesaya 61:8.
Lilamusi lyele Mlungu ŵapele Aisalaeli, lyalosyaga kuti jwasakaga kuti ŵandu atendeje yindu mwachilungamo. Jwalakwe ŵasalile ŵakulamula magambo kuti akusosekwa kuŵambala chinyengo kapena kutenda yineyakwe yangali chilungamo. (Detulonomo 16:18-20) Mlungu ŵajamukaga Aisalaeli ŵele nganampikanilaga mwakwalila masuku pamtwe ŵandu ŵaŵaliji ŵakulaga soni ŵakutuluka. Pambesi pakwe Mlungu ŵakanile jemanjaji ligongo lyakulepela kupikanila malamusi gakwe.—Yesaya 10:1-3
Ana Mlungu tachimasya ungali chilungamo?
Elo. Kupitila mwa Yesu Klistu, Mlungu tachityosya ulemwa soni yindu yayikusatendekasya kuti ŵandu atendeje yindu yangali chilungamo. Konjechesya pelepa ŵanduwe tuchiŵa ŵamlama mwakamulana ni chakulinga cha Mlungu. (Yohane 1:29; Aloma 6:23) Jwalakwe atamilikasisye Uchimwene wele uchiyikasya chilambo chasambano. M’chilambo chasambanochi jwalijose tachitendeledwaga yindu mwachilungamo. (Yesaya 32:1; 2 Petulo 3:13) Kuti amanyilile yejinji yakwamba Uchimwenewu, alolele fidiyo jakuti, Ana Uchimwene wa Mlungu Uli Chichi?
Ana umi uchiŵa ŵamtuli m’chilambo chasambano?
Yindu pachilambochi payichitanda kutendekwa mwachilungamo, jwalijose tachitamaga mwamtendele soni mwakuteteyeka. (Yesaya 32:16-18) Mlungu akusamwona jwalijose kuŵa jwakusosekwa mwati yosope yichitendekwaga mwangali lusagu. Yindu yakutesya chanasa, kulila soni kupikana kupweteka yayikusayika ligongo lya ungali chilungamo yichiŵa ngani jakala. Mwamti pangali kukumbuchila pa yakusawusya yatuŵele tuli mkusimana nayo munyumamu. (Yesaya 65:17; Chiwunukuko 21:3, 4) Kuti amanyilile yejinji aŵalanje mtwe wakuti, “Ana Uchimwene wa Mlungu Uchikwanilisya Chichi?”
Ana tukulupilileje yakutusalila Mlungu yakuti yindu yangali chilungamo yichimala?
Elo. Baibulo jikusasala yindu yakudalilichika. Yajikusasala yikusakamulana ni sayansi soni yayalembedwe m’Baibulo yikusaŵa yakamulana. Yeleyi yikulosya kuti mpaka tukulupilile yajikusasala Baibulo pakwamba ya yindu yachachitenda Mlungu kusogolo. Alole ngani syasikulondesye yejinji ya yeleyi:
Ana Mpaka Tusimichisye Chamtuli Kuti Baibulo Jikusasala Yakuwona? (fidiyo)
“Yakulochesya Yayikusasimanikwa m’Baibulo Yikusakwanilichikwa”
Ana yili yakusosekwa kuputila ufulu pa yindu yangali chilungamo?
Ŵandu ŵambone ŵakusiŵasala m’Baibulo ŵatesile yakakombwele pakuŵambala yindu yangali chilungamo. Mwachisyasyo, ndumetume Paulo jwatendeledwe yindu yangali chilungamo yayikatendekasisye kuti awulajidwe. Mmalo mwakwitichisya yindu yangali chilungamoyo, jwalakwe jwaŵendile kuti akawonechele kwa Mwenye jwa ku Loma.—Masengo 25:8-12.
Mwakulekangana ni yeleyi ŵandu alepele kumasya ungali chilungamo yayikutendekwa m’chilambochi. (Jwakulalichila 1:15) Nambope ŵandu ŵajinji ayiweni kuti kulupilila yindu yatusalile Mlungu kuti chachitutendela m’chilambo chasambano kuli kwakamuchisya. Yeleyi yakamuchisye kuti atameje mwamtendele atamose kuti akutendeledwa yindu yangali chilungamo.
a Mlungu akwete lina, mwamti linali lili Yehofa. Alole maloŵe gamwiŵanda pa Ekisodo 3:15.