YIWUSYO KWA ŴAKUSAKA KUBATISIDWA
Mbali 2: Umi wa Chiklistu
Palijiganyisye Baibulo, apatile umanyilisi wakwamba yakusasaka Yehofa kwa wawojo, soni yampaka atende kuti akuyeje ndamo syakwe syakulungama. Kuti akamulichisye masengo yalijiganyisye komboleka kuti chasosekwe kuchenga ndamo syawo, soni mwakusawuwonela umi. Pakuŵa sambano asagwile kuŵa ni umi wakamulana ni ndamo syakulungama sya Yehofa, yili yakomboleka kutumichila mwakuŵajilwa mpela jwakulalichila ngani syambone.
Yiwusyo yakuyichisyayi chiyakamuchisye gombelechesya mu nganisyo mwawo ndamo syakulungama sya Yehofa, soni chiyakumbusye ya yindu yine yakusosekwa kutenda kuti aŵe jwakutumichila jwakuŵajilwa. Yiwusyoyi chiyakamuchisyesoni kumanyilila umbone wakutenda yindu yosope ni chikumbumtima chambone, soni mwakumchimbichisya Yehofa.—2 Akoli. 1:12; 1 Tim. 1:19; 1 Pet. 3:16, 21.
Mwangakayichila, yindu yalijiganyisye chiyakamuchisye kuti alipelecheje mnope ku ulamusi wa Yehofa soni kuŵa mbali ja gulu jakwe. Yiwusyo soni Malemba gagakamwile maloŵe chiyakamuchisye kongolela kapikanichisye kawo pa ngani jakulipeleka pa dongosolo jalinganyisye Yehofa chinga mu mpingo, mwiŵasa, kapena pa yindu yakwayana ni malamusi ga ku chilambo. Mwangakayichila yeleyi chiyakamuchisyesoni kuyamichila mnope yalinganyisye Yehofa pakwajiganya soni kwalimbikasya ŵandu ŵakwe mwausimu. Yeleyi yikupwatikapo kusimanikwa pa misongano ja mpingo naga yindu yili chenene pa umi wawo.
Konjechesya pelepa, mbaliji chijisale kusosekwa kwa masengo ga kulalichila ya Uchimwene mwakutamilichika, kwakamuchisya ŵane kumanyilila ya Yehofa, soni yakutenda Yehofajo pakwakamuchisya ŵandu ŵakwe. (Mat. 24:14; 28:19, 20) Pambesi pakwe, chiyakamuchisye kukola nganisyo syakusaka kulipeleka kwa Yehofa soni kubatisidwa. Kusala yisyene Yehofa akusayamichila kulipeleka kwawo soni kuyamichila kwawo pa umbone mtima wekulungwa wawulosisye kwa wawojo.
1. Ana Aklistu akusawuwona chamtuli ulombela? Ana Baibulo jikusalala ligongo lyapi lyakumalila ulombela?
• “Ana nganimŵalanga kuti pandanda Mlungu juŵapanganyisye ŵandu, ŵapanganyisye jwamlume ni jwamkongwe? Nipo Mlungu jwatite, “Pa ligongo lyeleli jwamlume tachaleka babagwe ni mamagwe, ni tachilumbikana ni ŵamkwakwe, nipo ŵaŵiliwo tachiŵa chilu chimpepe.” Myoyo, sambano nganaŵa soni ŵaŵili nambo chilu chimpepe. Sambano yindu yele Mlungu yayilumbikenye pampepe, mundu jwine akayilekanganya. . . . Jwalijose jwakwaleka ŵamkwakwe ulombela ngaŵaga ligongo lya chikululu, ni kulombela ŵakongwe ŵane, akutenda chikululu.”—Mat. 19:4-6, 9.
2. Ligongo chichi ŵakutama pampepe mpela liŵasa akusosekwa kulombana mwakamulana ni malamusi? Naga ali ŵalombele, ana ulombela wawo ŵawulembesye ku boma?
• “Mwakumbusyeje ŵandu wosope kuti ŵapikanileje ŵakulamula ni ŵakwete ulamusi.”—Tito 3:1.
• “Ulombela mwuchimbichisyeje jemanja wosope, Nipo achalume ni achakongwe aŵeje ŵakulupichika kwa jwine ni mjakwe, pakuti ŵandu ŵalilama ni chikululu Mlungu tachalamula.”—Aheb. 13:4.
3. Ana jwalijose akwete udindo wamtuli mwiŵasa?
• “Mwanangu mpikanile yakumtetela baba ŵenu, soni mkasimkana yakumjiganya mama ŵenu.” (Maloŵega tugombelechesye m’weji).—Mis. 1:8.
• “Jwamlume ali mtwe wa ŵamkwakwe, mpelaga mwele Klistu ali mtwe wa mpingo . . . Jemanja achalume, mwanonyeleje achiŵamkwenu, mpela muŵawunonyelele Klistu mpingo.” (Maloŵega tugombelechesye m’weji).—Aef. 5:23, 25.
• “Achibabamwe, mkasimwatumbilikasya ŵanache ŵenu, nambo mwaleleje mwakwapa chamuko cha Yehofa soni kwajiganya kaganisye kakwe.”(Maloŵega tugombelechesye m’weji).—Aef. 6:4, NWT.
• “Jemanja ŵanache, mwapikanileje achinangolo ŵenu mu yosope, pakuti yeleyi yikusasangalasya Ambuje.”(Maloŵega tugombelechesye m’weji).—Akolo. 3:20.
• “Jemanja achakongwe ŵalombedwe, mwapikanileje achiŵamkwenu.”(Maloŵega tugombelechesye m’weji).—1 Pet. 3:1.
4. Ligongo chichi tukusosekwa kuwonaga umi kuwa wakusosekwa mnope?
• “[Mlungu] akusiŵapa ŵandu wosope umi, lipuje ni yine yosope. . . . Mwa Jwalakwe tuli ni umi soni kwendajenda ni kutamilichika.”—Mase. 17:25, 28.
5. Ligongo chichi ngatukusosekwa kuwulaga mundu atamose mwanache jwanganapagwe?
• “Ndaŵi jakumenyana achalume, ni ŵamo ŵachalumewo akwatuta ŵakongwe ŵana chilu ni . . . ŵakongwewo awulele, kulipila kwakwe tikuchiŵa: umi kulipila umi.”—Eks. 21:22, 23.
• “Meso gawo gambweni mkinimbagwe. Masiku ga umi wangu ŵagalembile m’buku mwawo chilepe mkinagatande kugaŵalanga.”—Sal. 139:16.
• “Ambuje akusaŵengana nayo . . . makono gakuwulaga ŵandu ŵangalemwa kose.”—Mis. 6:16, 17.
6. Ana lilamusi lya Mlungu pa ngani ja miyasi lili lyamtuli?
• ‘Mkasimlya . . . Miyasi [soni] nyama jakupotola.’—Mase. 15:29.
7. Ligongo chichi tukusosekwa kwanonyelaga abale ni alongo ŵetu?
• “Sambano une ngumpa jemanja lilamusi lyasambano lyakuti: Mnonyelaneje jwine ni mjakwe. Mpela munanonyele une mula, jemanja akuŵajilwa soni kuti anonyelaneje jwine ni mjakwe. Naga mkunonyelana jwine ni mjakwe, pelepo ŵandu wosope tachimanyilila kuti jemanja mli ŵakulijiganya ŵangu.”—Yoh. 13:34, 35.
8. Kuti akapela ŵane ulwele, ligongo chichi mundu jwakwete ulwele wakupelegana: (a) Ngakusosekwa kutenda yindu yine mpela kumbatila ŵandu? (b) Ngakusosekwa kutumbila naga ŵane ngakum’ŵilanjila kumangwawo? (c) Akusosekwa kulinjisya kaje miyasi mkanatande chitomelo? (d) Akusosekwa kummanyisya jwakulondesya masengo ga achakulungwa mkanabatisidwe?
• “Mkakola magongo ni mundu jwalijose, akaŵe kunonyelanape. . . . ‘Mumnonyeleje mjenu mpela mumkusati pakulinonyela mwasyene.’ Naga mundu akumnonyela mjakwe, ngaŵa kumtendela chakusakala chilichose.”—Alo. 13:8-10.
• “Mkagamba kusaka yindu yayikumnonyelesya m’mwejo jikape, nambo soni yayikwanonyelesya ŵane.”—Afil. 2:4.
9. Ligongo chichi Yehofa akusasaka kuti twakululuchileje ŵane?
• “Mtendelaneje chanasa, nipo mkululuchilaneje jwine ni mjakwe naga jwine amlemwechesye mjakwe. Mpela mwele Ambuje ŵamkululuchile, ni jemanja soni mkululuchilaneje.”—Akolo. 3:13.
10. Ana akusosekwa kutenda chichi naga mlongo mjawo akwaŵechetela ya miseche kapena akwatendela yindu yangali chilungamo?
• “Naga mlongo mjenu amlemwechesye, mjawule mkajamuche mli ŵaŵilipe. Naga akumpikanila, mumkamuchisye mlongo mjenujo. Nambo naga ngakumpikanila, mjigale mundu jumo pane ŵaŵili, kuti maloŵe gosope gasimichisidwe ni mboni siŵili pane sitatu. Naga jwalakwejo akukana kwapikanila jemanjajo, mkawusalile mpingo, nipo naga akukana soni kuwupikanila ni mpingo wakwe, mumtende kuŵa mpela mundu jwakusa pane mpela jwakomesya msongo.”—Mat. 18:15-17.
11. Ana Yehofa akusagawona mwamtuli maulemwa gakuyichisyasi?
• Chikululu
• Kamulichisya masengo yiwanichisyo pakulambila
• Kugonana kwa achalumepe kapena achakongwepe
• Wiyi
• Juga
• Kolelwa
• “Mkalilambusya, ŵandu ŵalilama, ŵakulambila milungu jine, ŵachikululu, ŵakusagonana achalumepe, ŵakusajiŵa, ŵa umbombo, ŵakolelwa, ŵakwasinjilila ŵane kapena ŵali ŵawiyi ngisapochela Uchimwene wa Mlungu.”—1 Akoli. 6:9, 10.
12. Ana ali ŵakusimichisya kutenda chichi pangani ja chikululu, yayikusapwatikapo mitundu jakulekanganalekangana ja kugonana kwa ŵandu ŵangalombana?
• “Msitile ndamo sya chikululu.”—1 Akoli. 6:18.
13. Ligongo chichi ngatukusosekwa kamulichisya masengo mtundu uliwose wa mtela wakusokonasya mtwe?
• “Ngumŵenda kuti mpeleche yilu yenu kuti yiŵe mbopesi jachijumi, jajiswela, ni jakumsangalasya Mlungu. Lyeleli liŵe litala lyenu lyakumlambila Mlungu mu usyesyene. Mkasimkuyaga ndamo syakusakala sya ŵandu ŵa chilambo chapasi pano, nambo kuti Mlungu agalawusye umi wenu wosope pakumpa jemanja mitima ja sambano. Pelepo timchipakombola kumanyilila yakusaka Mlungu, nipo timchimanyilila yele yili yambone ni yakumsangalasya jwalakwejo.”—Alo. 12:1, 2.
14. Ana ni yitendo yine yapi yamasenga yakusalekasya Mlungu?
• “Pakaja kusimanikwa mundu jwalijose pasikati penu . . . jwakulondola chisango, kapena jwakutenda ya usaŵi kapena jwakamulisya masengo yilisi yakusakala. Pakaja kusimanikwa mundu jwakuwusya lunda kwa misimu ja ŵandu ŵawe.”—Det. 18:10, 11.
15. Naga mundu atesile chakulemwa chekulungwa ni akusaka kuŵape pa unasi ni Yehofa, ana akusosekwa kutenda chichi mwachitema?
• “Pinajitichisye ulemwa wangu kwa ŵalakwe, nganisisa ungalumbana wangu. Tinjitichisye ulemwa wangu kwa ŵalakwe.”—Sal. 32:5.
• “Ana jwine mwa jemanja akulwala? Ŵaŵilanjisye achakulungwa ŵa mpingo, ŵele tachapopelela soni kwapakasya mawuta gamaswela mu lina lya Ambuje. Naga tapopele ni chikulupi, jwakulwalajo tachipola, Ambuje tamchimjimusya nipo naga jwaliji jwakulemwa Ambuje tachimkululuchila ulemwa wakwewo.”—Yak. 5:14, 15.
16. Naga amanyilile kuti Mklistu mjawo atesile chakulemwa chekulungwa ana akusosekwa kutenda chichi?
• “Mundu naga akuŵilanjidwa ku nganya ja magambo, nakumlumbilisya kuti apeleche umboni wa yindu yiŵayiweni kapena yindu yakuyimanyilila, jwalakwejo ni kukana kupeleka umboniwo, mundu jwele jwalemwisyejo akwenela kupochela chilango.”—Lef. 5:1.
17. Naga chimanyisyo chipelechedwe chakuti mundu jwine nganaŵasoni jwa Mboni sya Yehofa, ana tukusosekwa kutendaga najo yindu mwamtuli?
• “Mkasyoŵekana najo mundu jwakusalikolanga kuti ali jwakulupilila nambo chitamilecho jwalakwejo ali jwalilama, kapena jwa umbombo, jwakulambila milungu jine, jwakwasinjilila ŵane, jwakukolelwa kapena jwaŵiyi. Mkalyaga najo mundu jwamti myoyo.”—1 Akoli. 5:11.
• “Naga jwalijose akwika kwa jemanja ni chijiganyo chine ngaŵaga chelechi mkasimumpochela m’nyumba syenu.”—2 Yoh. 10.
18. Ligongo chichi achimjawo ŵa pamtima ŵa wawojo akusosekwa aŵeje ŵakusamnonyela Yehofa?
• “Mundu jwakwenda ni ŵandu ŵalunda nombe najo akusaŵa jwalunda, nambo jwakwenda ni yisilu nombe najo tachijonasika.”—Mis. 13:20.
• “Jwalijose akamlambusya. ‘Kusyoŵekana ni ŵandu ŵa yitendo yakusakala kukusajonanga ndamo syambone.’”—1 Akoli. 15:33.
19. Ligongo chichi ŵa Mboni sya Yehofa ŵangajinjililaga yandale?
• “Mpela une [Yesu] nganimba jwa chilambo chapasi, jemanjajo nganaŵa ŵa chilambo chapasi.”—Yoh. 17:16.
20. Ligongo chichi wawojo akusosekwa kwapikanila ŵakulamulila ŵa boma?
• “Mundu jwalijose ŵapikanileje achakulungwa ŵakulamulila, ligongo pangali ulamusi wampaka upagwe naga Mlungu nganawukunda soni ŵakulamulila ŵapali, akundidwe ni Mlungu.”—Alo. 13:1, NWT.
21. Naga malamusi ga ŵandu gakutindana ni ga Mlungu, ana wawojo akusosekwa kutenda chichi?
• “Tukwenela kumpikanila Mlungu kupunda kupikanila mundu.”—Mase. 5:29.
22. Ana ni malemba gapi gampaka gakamuchisye kuti apitilisye ungaŵa ku mbali ja chilambo pakusagula masengo?
• “Mtundu wine ngasiwumenyana ni ujakwe, soni ngisiwuliŵichila chile kuputa soni ngondo.”—Mik. 4:3.
• “Jemanja ŵandu ŵangu mkopoche mu msindamo, kuti mtakulemwa nawo pampepe, ni kumgwila chilango chawo.”—Chiw. 18:4.
23. Ana yakusangalasya yapi yakusosekwa kusagula nambi ni yapi yakusosekwa kuyiŵambala?
• “Ambuje . . . akusaŵengana ni ŵandu ŵakusakala ŵakunonyela ya njojo.”—Sal. 11:5.
• “Mchiŵenjeje chichili chakusakala, ni mŵicheje mtima wenu pa kutenda yambone.”—Alo. 12:9.
• “Ŵakulupilila achimjangu, mŵicheje mitima jenu pa yindu yiliyose yayili yakuwona, yakuchimbichikwa, yakulungama, yayiswela, yakunonyelesya, ni ya uchimbichimbi.”—Afil. 4:8.
24. Ligongo chichi ŵa Mboni sya Yehofa ŵangalambilaga yalumo ni ŵa madini gane?
• “Ngaŵa mkukomboleka kumwela mu mgawo wa Ambuje ni kumwela soni mu mgawo wa misimu.ja kusakala.”—1 Akoli. 10:21.
• “‘Ambuje akuti, Mwaleche jemanjajo soni mŵe pajika. Kamsikwaya kandu kangaswejela, ni pelepo une tinjimpochela.’”—2 Akoli. 6:17.
25. Ana ni yiwundo yapi yampaka yakamuchisye wawojo naga akusaka kujigala nawo mbali pa chisangalalo chine chakwe?
• “Nambo ŵaliwanganyisye ni ngosyo sine sya ŵandu, ni ŵalijiganyisye kutenda yakusakala yiŵatendaga ŵandu ŵa ngosyo sinesyo. Ŵajitumichile milungu jakupanganya ni yala, jele jaliji mpela ngonji siŵatejele jemanjajo.”—Sal. 106:35, 36.
• “Ŵawe ŵangamanyilila chilichose.”—Jwak. 9:5.
• “Mpela une nganimba jwa chilambo chapasi, jemanjajo nganaŵa ŵa chilambo chapasi.”—Yoh. 17:16.
• “Kalakala mwajasaga ndaŵi jejinji pakutenda yindu yele yakusayinonyela ŵandu ŵa mitundu jine. Mwakuyaga yindu yakunyalaya, yilakolako yakunyalaya, kukolelwa, kutunduka, masegwe ga pa mkologo ni kupopela yindu yakupanganyidwa ni ŵandu.”—1 Pet. 4:3.
26. Ana yisyasyo ya m’Baibulo mpaka yakamuchisye chamtuli kusagula naga akusosekwa kusangalalila lisiku lya kupagwa?
• ‘Lisiku lyatatu, lyaliji lyakukumbuchila kupagwa kwa Mwenye jwa ku Iguputo. Mwenye jwa ku Iguputo ŵalinganyichisye chindimba ŵamasengo ŵakwe. Ŵagopwele achakulungwa ŵaŵili ŵala, jwakupelechela mgawo ni jwakuteleka mikate, ni ŵajigalile pameso pa ŵandu ŵakwe. Ni ŵamwuchisye jwamkulungwa jwa jwakupelechela finyo jula pa masengo gakwe. . . . Nambo jwamkulungwa jwakuteleka mikate ŵamkoleche mchitela.’—Gen. 40:20-22.
• “Pa lisiku lyakumbuchila kupagwa kwa Helodi, mwanache jwamkongwe jwa Helodiyasi ŵaŵinile pameso pa ŵandu ŵakuŵilanjidwa ku chindimba, mwakuti ŵamnonyelesye Helodi. Papopo Helodi ŵalumbile kuti, ‘Chilichose chitimumbende tinampe.’ Sambano mamagwe ali amsalile chakuti aŵende, mwanache jwamkongwe jula ŵatite, ‘Ambe panopano mtwe wa Yohane M’batisi mu mbalemu!’ Sambano ŵamtumile mundu kuti akamkate mtwe Yohanejo m’nyumba ja akayidi.”—Mat. 14:6-8, 10.
27. Ligongo chichi akusosekwa kupikanila malangiso ga achakulungwa?
• “Mwapikanileje ŵakumlamula ŵenu ni kutenda yakumlamula. Jemanjajo ŵangapumulila kose kulolela umi wenu, pakuti akwenela kusala ya masengo gawo pameso pa Mlungu. Naga mkwapikanila, jemanjajo, tachikamula masengo mwakusangalala, ngaŵa mwakutumbila, ligongo naga ngatenda yeleyo ni kuti jemanja ngasiyimkamuchisya kose.”—Aheb. 13:17.
28. Ligongo chichi wawojo soni ŵa mwiŵasa mwawo akusosekwa kola ndaŵi jakutamilichika jakuŵalanga soni kulijiganya Baibulo?
• “Mmalo mwakwe akusimana lukondwa pakugapikanila Malamusi ga Ambuje, ni akugaganichisya malamusigo musi ni chilo. Mundujo ali mpela chitela chichimesile mungulugulu mwa lusulo, chichikusogola yisogosi mu ndaŵi jakwe, soni masamba gakwe ganganyala kose. Jwalakwejo akusapunda mu yosope yakutenda.”—Sal. 1:2, 3.
29. Ligongo chichi tukusanonyela kusongana soni kujigala mbali pa misongano?
• “Myoyo tinjasalila achalongo achimjangu, yayitesile ŵalakwe. Tinjalumba ŵalakwe pa misongano ja ŵandu ŵawo.”—Sal. 22:22.
• “Kwende tukumbuchilaneje jwine ni mjakwe, ni kamuchisyana jwine ni mjakwe pakulosya kunonyelana ni kutenda yambone. Kwende tukaleka ndamo syetu syakusongana pampepe, mpela mwakusatendela ŵane. Mmalo mwakwe, kwende tulimbisyaneje mitima jwine ni mjakwe mnope, mnopemnope pakulola kuti Lisiku lya Ambuje likuŵandichila kwika.”—Aheb. 10:24, 25.
30. Ana ni masengo gakusosekwa mnope gapi gatupele Yesu?
• “Ni ligongo lyakwe jemanja mjawule, mkajiganye ŵandu ŵa ngosyo syosope. Mkabatisyeje . . . ni kwajiganya yosope yele yinalamulile.”—Mat. 28:19, 20.
31. Patukupeleka yakupeleka yakamuchisya pa masengo ga Uchimwene kapena kwakamuchisya abale ni alongo ŵetu, ana chakulinga chetu chiŵeje chamtuli kuti tumsangalasye Yehofa?
• “Mwachimbichisyeje Ambuje ni yipanje yenu.”—Mis. 3:9.
• “Jwalijose apeleche mwakusachila mpela yiŵatite pa ganisya mumtima mwakwe, ngaŵaga kwine ali mkudandawulaga kapena kumkanganichisya, pakuti Mlungu akumsanonyela mundu jwakupeleka mwakusangalala.”—2 Akoli. 9:7.
32. Ana Aklistu akusajembecheyaga kusimana ni yakusawusya yamtuli?
• “Ŵana upile ŵandu ŵakulagasidwa ligongo lyakutenda lisosa lya Mlungu, pakuti Uchimwene wa kwinani uli wa jemanjajo! Ŵana upile jemanja ŵandu pakumnyosyaga, kumlagasya ni kumlambuchisya yakusakala ya mitundumitundu ligongo lyakuti mli ŵakunguya ŵangu. Sangalalani, sechelelani, ligongo mbote jenu jili jekulungwa kwinani. Pakuti mwelemo ni muŵasawuchisyaga soni ŵakulochesya ŵiŵapali jele ndaŵijo jemanja mkanimpagwe.”—Mat. 5:10-12.
33. Ligongo chichi uli upile wekulungwa kubatisidwa ni kuŵa jwa Mboni sya Yehofa?
• “Maloŵego gambele lukondwa ni kusangalala. Ŵalakwe Ambuje Ŵamachiligosope, ngusamanyika ni lina lyawo.”—Yel. 15:16.