ბიბლიურ სახელი უჯვეშაშ ორკოლს

2012 წანას არქეოლოგეფქ ქოძირეს 3000 წანაშ წოხოლეიან კერამიკაშ ორკოლიშ ნოტეხეფი. თინეფს ნოტეხეფიშ ძირაფაშ უმოსო, თექ გეჭარილიშ ძირაფაქ გუკვირდეს.

მუჟამსით არქეოლოგეფქ თე ნოტეხეფ აკანწყისინ, ქოძირეს ნაჭარა ჯვეშ ქანაანურ ნინაშა. თექ ჭარუდ: „ეშბაალ ბენ ბედა“ (ეშბაალ, ბედაშ ქომოლსქუა). თენა რდუ პირველ შემთხვევა, მუჟამსით არქეოლოგეფქ ძირეს თე სახელ ჯვეშ ნაჭარეფს.

სინამდვილეს, ბიბლიას მოშინაფილ რე შხვა ეშბაალ ხოლო — მეფე საულიშ ართ-ართ ქომოლსქუა (1 მატ. 8:33; 9:39). პროფესორი იოსეფ გარფინკელი, ნამუთ მონაწილენდ თე არქეოლოგიურ გორუას, იჩიებ: „საინტერესო რე, ნამდა თე სახელ ეშბაალი, ნამუთ ასე უკვე არქეოლოგეფს ხოლო აფუნა ძირაფილინ, ბიბლიას ხვალე დავითიშ მეფობაშ დროს რე მოშინაფილ“. ნამთინე ფიქრენს, ნამდა თე სახელ თიმ დროს იშვიათ რდუ. თენა ხოლო ართ მაგალით რე თიშ, ნამდა არქეოლოგია ბიბლიაშ სისწორეს ამტკიცენს.

შხვა ბიბლიურ მონაკვეთის ეშბაალი იშ-ბოშეთო რე მოშინაფილ. მუშენ რდუ სახელ „ბაალი“ თირელ „ბოშეთო“? (2 სამ. 2:10). მარკვიებელეფი იჩიებნა, ნამდა მაჟია სამუელიშ მაჭარალქ შილებედ თიშ გურშენ ვა ჭარუკო სახელ ეშბაალი, ნამდა თე სახელ ისრაელეფს ბაალს, ქანაანელეფიშ ჭვემაშ ღორონთს გაშინანდ. მარა ნამდვილ სახელი მოშინაფილ რე პირველ მატიანეს.