Watchtower EBIBLIOTEKA ONLAINE
Watchtower
EBIBLIOTEKA ONLAINE
Emakhuwa
  • BIIBILIYA
  • ILIIVURU
  • MITHUKUMANO
  • w26 Junho ipaax. 26-30
  • Koomurumeela Yehova oCuba iyaakha soowiiraka 70

Mpantta ola khekhanle eviidiyu.

Muniswaamihe, khivaniweryaneya orumiha eviidiyu ela.

  • Koomurumeela Yehova oCuba iyaakha soowiiraka 70
  • Owehaweha Elaleyaka Omwene wa Yehova (Yoosoma)—2026
  • Miru Saamukhaani
  • Mwaha Onlikana Nuula
  • OKATHI WOOXANKIHA
  • MIYO NI MWAARAKA NAAHIKHALA MAPIONEERO NI ANAMUYARI
  • MUTEKO WA OSIRKWIITU OKATHI WAAKHOOTTIHIWA AYA OLALEERYA NI MITHUKUMANO
  • OHIHIYA OKHALA OOHAKALALA OKATHI WA MIXANKIHO
  • Yehova Aaniwiriyana ni Aanaakhula Mavekelo Aka
    Owehaweha Elaleyaka Omwene wa Yehova (Yoosoma)—2024
  • Okisivela Wiixutta ni Owiixuttiha Atthu Akina Voohimya sa Yehova
    Owehaweha Elaleyaka Omwene wa Yehova (Yoosoma)—2022
  • Nwuupuweleke Ale Anivara Muteko wa Orummwa wa Okathi Wotheene
    Owehaweha Elaleyaka Omwene wa Yehova—2014
Owehaweha Elaleyaka Omwene wa Yehova (Yoosoma)—2026
w26 Junho ipaax. 26-30
Gustavo ni Emilia Joseph.

YOOWIIRANEYA YA MWEEKUMINI

Koomurumeela Yehova oCuba iyaakha soowiiraka 70

ELAVULIWE NI GUSTAVO JOSEPH

KIYARIWE esisiro yooreera ya oCaribe, oCuba, mwaakha wa 1947. Esisiro eyo, eniphwanyaneya eriyari ya ephareya Caribe ni Oceano Atlântico. Nuumala miyo oyariwa, yaahiyariwa-tho axirokoraka anli. Emusi ahu yootheene, yaakhala epooma yaamukhaani eniihaniwa Esmeralda.

Kinnuupuwela wiira okathi ole, epooma ele waahikhala murettele. Naakhala waattamela opuro yaari aya amusi ahu akina. Nto naahikhalana eyoolya yaaphiyerya ni musurukhu waanikhaliherya.

Okathi kaarina aka iyaakha 5, anamuyari aka yaahipacerya omusoma Biibiliya ni Walton Jones. Owo aari namalaleerya aakhalela nthiti olaleya ihapari sooreera ni aaneetta iwoora 10 wiira ophiye epooma naakhala ahu. Khula okathi aarwa awe, amusi aka anceene yaanithukumana owannyeya ataata, wiira athokorerye myaha sa mbiibiliyani ni Walton Jones. Anamuyari aka, atiiyu aPedro ni atiiya Ela, yaahisiveliwa ni itthu yiixutta aya ni moohipisa yaahipatisiwa akhala Anamoona a Yehova. Atiiya Ela, ahanle opiixa iyaakha 100, masi nlelo anirumeela ntoko pioneera oCuba.

Okathi ole, Anamoona a Yehova, yaanimukokhorela Muluku mootaphuwa oCuba. Atthu anceene a oCuba, yaanaasuwela Anamoona a Yehova, mwaha woowi awo yaanilaleerya empa ni empa. Okathi wootheene, naanikhalana iliivuru sinimutthokiherya Biibiliya, seiyo naavaha ahu naalaleeryaka. Nave naaneetta vanceene! Kinnuupuwela kimurumeelaka Yehova “okathi wooreerela” wa omiravo aka. Masi muhoolo mwaya, waahikhumelela okathi “wooxankiha”. — 2 Tim. 4:2.

OKATHI WOOXANKIHA

Okathi kaarina aka iyaakha 5, apaapa ni atiiyu aPedro, yaaheetta mukwaha arowaka esisiro ekina wiira yamwiire asempeleeya. Mooriipiha murima, mukwaha ole apaapa ni atiiyu yaahiwereiwa vanceene, mwaha woowi yaahiwurya maasi yaananarihiwe. Kinnuupuwela wiira nuumala awosa otthika, atiiyu, ikharari saya saahipacerya omora, hata vari siiso, khiyaakhwiiye. Masi apaapa yaahikhwa. Awo akhwiiye arina ene iyaakha 32 paahi.

Nuumala apaapa okhwa, amaama ni hiyo naahithaama nnarowa okhala ni murokoraya, epooma ya oLombillo. Nto naahaahiya amusi, waahela muhina ataata ni apiipi, yaawo naaphenta ahu vanceene. Masi khinaahiyale omurumeela Yehova ntoko emusi.

Nihiku 26 a Agosto, mwaakha wa 1957, kaahipatisiwa ntthiya naathipiwe, waattamela oLombillo. Okathi ole, kaarina iyaakha 10. Miyo nkaasuwela wiira muhina mwa iyaakha piili, makhalelo a Anamoona a Yehova yaamuturukeya, oCuba. Mwaakha wa 1959, kuvernu aalamulela aahikumihiwa, onapacerya olamulela kuvernu mukina.

Kuvernu ole musya, etthu aavaha awe efaita, waari okhalana atoropa anceene. Eyo yaahiwaafetari Anamoona a Yehova ootheene, okhala wiira, okhala wene, khaniirela mpantta myaha sa epoliitika. Mwaha waivaavo, khinaawerya olaleerya ni othukumana ntoko niira ahu khalai. Kuvernu aahaakhoottiherya olaleerya ni othukumana, nave Anamoona a Yehova anceene oororomeleya yaahiriheliwa mukhatteya. Anamoona a Yehova anceene yaanimaniwa ni khiyaavahiwa eyoolya. Ikwaha sinceene, eyoolya yaavahiwa aya yaatakaaheriwa ephome, yeeyo Biibiliya onikhoottiha awe olya.

Nnaamwi naakhoottiheriwa ovara miteko sahu, nlelo khinaahiyale othukumana wiira nimukokhorele Yehova. (Ahep. 10:25) Nave naanihaavya mapuro manceene a elapo ele ya oCuba wiira nimwiire asempeleeya. Kinnuupuwela nihiku munna mmosa aahineemererya omwiira asempeleeya opuro aalyiha awe ipwittipwitthi sawe. Hiyo khanaawenrye olimpari opuro ole nnakhala ovenxa ipwittipwitthi. Hata vari siiso, naahimwiira asempeleeya ipwittipwitthi siri ene opuro ole! — Mik. 2:12.

Ninnaaxukhurela vanceene anna yaawo yaanikhalihenrye olipiha waamini wahu mahiku ale. Mwa ntakiheryo, asempeleeya aanikaravariwa itisku sa kaseti ni saanikaiwa elapo ele yootheene. Okathi mukina, anna anli paahi ti yaavekeliwa olokiherya, okawa ni okaravari myaha sootheene sa eprokaraama ele. Okhala wiira anna ale yaakaravari moowiipitheya ni moohisuweliwa, ale yaawiriyana, ikwaha sikina yaaniiwa wiipa wa muthupi ni onyakula wa itthu sikina. Akhala wiira opuro owo khiyaakhanle enerxiya, munna mmosa aanimunyakelela piskeleeta yoowo aalikareliwe ni ifiiyu sikina opuro ole, wiira ekhumeleleke enerxiya. Nto eyo yaanikhaliherya orumiha ekaseti ni owiriyana eprokaraama. Ekeekhai wiira khinaarina makhalelo ooreerela aahiiso iliivuru sinceene soowimpirimiriwa ntoko yaarina aya anna yaari mapuro makina, masi hata vari siiso, khiyaanithowa yoolya yaalipiha waamini wahu. Nave waaninsivela omurumeela Yehova hoothe. — Neh. 8:10

MIYO NI MWAARAKA NAAHIKHALA MAPIONEERO NI ANAMUYARI

Okathi kaarina aka iyaakha 18, kaahipacerya orumeela ntoko pioneero rekular epooma ya oFlorida. Nuumala mwaakha mmosa, miyo kaahithanliwa okhala pioneero espesiyaale epooma ya oCamagüey, yeeyo yaari ekapitaali ya eprovinsia ele. Ti weiwo kaamusuwenle aka murokora ooreera iihaniwa Emilia a elapo ya oSantiago de Cuba. Nto naahipacerya onamorari. Nuuvira mwaakha mmosa, kaahimuthela.

Ifootu: 1. Gustavo ori ene ni anna akina aasomana awe akilaathale ene okathi anitirariwa aya efootu. 2. Gustavo ni Emilia atheyaka, yaattamenle ene epoolu ya ekasamento.

(Moono woothiyana) Eskola ya Orummwa ya Omwene ya axitokweene — oCamagüey, oCuba, mwaakha wa 1966

(Moono woolopwana) Nihiku na ekasamento ahu, mwaakha wa 1967

Kaahipacerya ovara muteko empereesa emosa ya kuvernu enaapaka asuukari. Mwaha waivaavo, miyo ni Emilia khinaawerya orumeela ntoko mapioneero. Hata vari siiso, naaniphavela oviriha okathi munceene nivaraka miteko sa Muluku. Nto kaahivekela wiira kivareke khula nihiku okhuma 3 oora ya voosiisu mpakha 11 oora ya voosiisu. Nnaamwi vahaakisivela ovenya voosiisu, masi eprokaraama ele yaanikeemererya orowa olaleerya ni orowela mithukumano sootheene vamosa ni Emilia.

Mwaakha wa 1969, naahimuyara mwanihu oopacerya, Gustavo. Okathi naamuyanre ahu mwanihu oopacerya, anna yaahoolela yaahikivekela wiira kirumeeleke ntoko mutokweene a esirkwiitu. Mahiku ale, vaaniweryaneya orumeela ntoko mutokweene a esirkwiitu ni okhalana anamwane, oCuba. Yaari etthu yooreera, masi vaapirisari ovara muteko munceene. Miyo ni Emilia, naahoona okhala eparakha yuulupale orumeela osirkwiitu, naakhaliheryaka anna ni arokora. Okathi ole, nlelo nirumeelaka osirkwiitu, naahimuyara mwanihu a nenli, Obed, nuumala-vo, naahimuyara Abner. Nuuvira iyaakha vakhaani naahimuyara mwanihu mwaamuthiyana, Mahely.

Kuupuwelaka iyaakha sivinre kikhaliheryaka muteko wa osirkwiitu, miyo kinnihakalala vanceene ni kooweha moota Yehova aareelihale awe arumeyi awe, oCuba. Nooweha moota Yehova onireelihale awe ntoko anamuyari, wiira naakhaliherye aniihu omphenta Muluku ni murima wootheene. Vano, mukihiye kitthokiherye moota miyo ni Emilia naakhala ahu nirumeelaka osirkwiitu.

MUTEKO WA OSIRKWIITU OKATHI WAAKHOOTTIHIWA AYA OLALEERYA NI MITHUKUMANO

Okathi waakhoottihiwa aya muteko ahu elapo ya oCuba, mwaakha wa 1960 mpakha 1970, anna vaanaaxankiha olaleerya ni othukumana. Ipa sa Omwene saahiwaliwa. Mamisionaario yaahoomoliwa elapo ele. Anna anceene yaari amiravo, yaahivariwa ni yaahitthukweliwa mukhatteya. Nave eBeteeli yaari oHavana, yaahiwaliwa.

Gustavo ni Emilia avarenle ene erevista “Nvenye!” ya nttaava na Espanyola.

Nivaraka muteko wa osirkwiitu, nihinatthi orowa oBeteeli

Mwaha wookhoottihiwa miteko sahu, hiyo naawerya oxukurya miloko wuumalani wa esumana paahi. Mwaha waivaavo, muloko mmosa waaxukuriwa isumana piili. Okathi neetta ahu, naamurumeela piskeleeta ni khinaakuxa itthu sinceene wiira mapoliisia ahinaanyiherye. Naaxukurya miloko mwa mwiitiho. Hiyo naaxukurya miloko, siisaale mutthu onaaxukurya awe amusi awe. Khivaaxankiha opaka eyo. Ikwaha sikina, naaniliyala wiira oxukurya wa sirkwiitu, okhala wiira vaakhala ntoko naaxukurya amusi ahu. (Mar. 10:​29, 30) Hata vari siiso, naahaana okhalana ephoole yinceene. Ikwaha sinceene, naanitthariwa ni okoha-kohiwa ni mapoliisia. Anna yaanaakhela, yaapirisari oleva okumi aya maana mapoliisia yasuwela wiira naavara miteko sa Muluku, anna awo yaamutthukiwa. — Arom. 16:4.

Okathi ole, naahaasuwela anna ni arokora yaawo yaari oovaha, nnaamwi yaarina itthu vakhaani. Mapuro makina, khiyaareere apwilimwithi, masi mooreerela murima, anna ni arokora yaaninooliha reeti moskiteera aya hata yaarina mmosa, wiira niwerye orupa ohiyu. Akina yaaninaakhela wiira nikhale owannyeya, hata yaarina eyoolya vakhaani. Okhala wiira naanisuwela eyo, ikwaha sikina naanikuxa eyoolya ahu wiira nikawane naawo.

Okathi naarowa ahu oxukurya miloko, khinaakuxa aniihu ootheene. Tivonto, naamukuxa mwaana mmosa, akina yaahala ni amaama ni murokoraka. Veekeekhai, weetta ni mwaana waaninikhapelela. Ikwaha sikina, mapoliisia yaanivaskulyari mirupa sahu. Masi okhala wiira iliivuru naahela murupa waari iflarta soonanara sa mwaana, mapoliisia khiyaavaskulyari murupa owo.

Kinnimuxukhurela vanceene mwaaraka Emilia, miteko sootheene ovanre awe, waakhapelela anamwane ni okikhaliherya iyaakha iye naavara ahu hoothe muteko wa Muluku wa okathi wootheene. Kaaniimananiha ovara muteko ofaapirika ni orumeela osirkwiitu okathi omosa-ru. Moota xeeni? Ikwaha sikina, kaanivara iwoora sinceene esumana emosa aahiiso isumana piili wiira kikhalane efolka wuumalani wa esumana. Muhoolo mwaya, muteko aka waahimutari. Kaahithanliwa okhala xeefi nto kaavara mahiku 7 vasumanani. Miyo nkaakhanle ookhootta oraariyu ole a muteko. Masi kaahoona wiira okathi kaavaha aka anamuteko muteko waaphiyerya esumana ntero, miyo kaaniwerya orowa oxukurya miloko. Nkaatonko wiiwa wiira mapatarawu aka yaanisuwela wiira nkaakhala omutekoni wuumalani wa esumana!

OHIHIYA OKHALA OOHAKALALA OKATHI WA MIXANKIHO

Gustavo olavulaka mwaha okathi wa asempeleeya a esirkwiitu, mwaakha wa 1994.

Konkereesu oopacerya nampanke ahu nuumala weemereriwa otthikela othukumana, mwaakha wa 1994

Nihiku nimosa, mwaakha wa 1994, anna yaahoolela miteko sa Muluku oCuba yaahiwiitthana axitokweene a esirkwiitu 80, para muthukumano wa vameekhaaya oHavana. Yaari etthu yoohakalaliha okumana ni anna ale ootheene! Muthukumano ole, naahilavula marukunuxo makina a mutthenkeso wa Yehova. Nuumala-vo, yaahilavuliwa etthu nahaalipelela ahu. Anna yaahinileela wiira aapakiwa palano wiira masina ahu avahiwe makhulupale a elapo ele! Exeeni yaawiiriha ophavela opaka eyo?

Anna yaahinitthokiherya wiira aalavula ni makhulupale a kuvernu, wiira niweryeke ovara saana miteko sa Muluku. Nto makhulupale a kuvernu yaahivekela masina ootheene a axitokweene a esirkwiitu. Ootheene ahu naaheemererya ovaha masina ahu. Okhuma nihiku nle orowa ohoolo, itthu saahipacerya weetta saana.

Nuuvira okathi, hiyo naanithukumana ni olaleerya mootaphuwa, nnaamwi yahaakhanle etukumentu yaaneemiherya. Muhoolo mwaya, naahoona wiira makhulupale ale yaanisuwela masina makina a axitokweene a esirkwiitu, nto yaaphavela woona akhala wiira ti siiso.

Mweeri wa Setembro, mwaakha wa 1994, kuvernu aahineemererya otthikela ovara miteko sahu oBeteeli. Nto naahitthikela orumeela eBeteeli, yeeyo yaawaliwe iyaakha soowiiraka 20.

Nihiku nimosa, mwaakha wa 1996, miyo ni Emilia naahaakhela examaata ya munna a oBeteeli, onivekelaka wiira narumeeleke oBeteeli. Kaahitikinihiwa vanceene, masi kaahimuleela munna ole wiira nookhalana anamwane anli, yaawo nnaakhapelela ahu. Mooreerela murima, anna yaahivarerya mwaha ole ni yaahimyale wiira hata vari siiso, awo yaaphavela wiira narumeeleke oBeteeli. Hiyo naaheemererya, nto miyo ni emusi aka naahipacerya ompaka palano wiira nithaamele oHavana.

Ifootu: 1. Emilia ni arokora akina avaraka eTepartamento ya ottottha ikuwo, oBeteeli. 2. Gustavo olavulaka mwaha Esalau ya Asempeleeya.

(Moono woothiyana) Emilia ovaraka etepartamento ya ottottha ikuwo, eBeteeli ya oCuba

(Moono woolopwana) Ovahereriwa wa Esalau ya Asempeleeya, mwaakha wa 2012

Ohimya ekeekhai, wanipacerya miyo khiwaakisivela vanceene orumeela oBeteeli. Kaahiviriha iyaakha sinceene kixukuryaka miloko. Tivonto, waanikisivela vanceene muteko woolaleerya. Nto vaanikixankiha ovara muteko kikilanthe ene oskritooriyu, oBeteeli. Masi anna ni arokora kaavarana aka oBeteeli, otepexa wene mwaaraka Emilia, yaahikikhaliherya oturuka moota kuupuwela aka. Nuuvira okathi, kaahitthikela ohakalala nave kinnihakalala mpakha olelo-va ovara muteko oBeteeli.

Ifootu: 1. Gustavo ori ene opalku, aawehaka anaskola anikaratuwari, Eskola ya Biibiliya ya makristau oothela. 2. Gustavo ori ene ni anna akina a Ekomisau ya efiliyaali.

(Moono woothiyana) Ekratuwasau ya Eskola ya Biibiliya ya makristau oothela, mwaakha wa 2013

(Moono woolopwana) Ekomisau ya efiliyaali ya oCuba, mwaakha wa 2013

Gustavo ni Emilia akilaathale ene ni mwanaya mwaamuthiyana ni iyawe.

Niri ene waasempeleeyani a esirkwiitu ni mwanihu ni iyawe

Miyo ni Emilia, vano nihuuluvala. Ninnihakalala vanceene okathi ninwuupuwela ahu anna ni arokora naasuwenle ahu ni nivaranne ahu muteko woolaleerya mwa iyaakha sinceene. Etthu ekina ennihakalaliha vanceene, ori waaweha aniihu ni axisulu ahu amurumeelaka Yehova. Ninnoona ntoko oona awe murummwa Yohani, yoowo aahimyale so: “Kaiwaka wiira anaaka anneettela ekeekhai, kinnitteeliwa murima vanceene. Khiivo etthu ekina enikitteeliha murima siiso.” — 3 Yoh. 4.

Miyo ni Emilia, ninrumeela oBeteeli etthu yoowiiraka iyaakha 30. Nnaamwi nuuluvanle ene ni nirina ene mixankiho sa okumi, nlelo ninnivara ninwerya ahu muteko nivahiwe ahu. Mwa iyaakha sivinre nimurumeelaka Yehova, sooniphwanya mixankiho, masi ninnihakalala owerya omurumeela “Muluku oohakalala” mwa iyaakha soowiiraka 70 esisiro ya oCuba! — 1 Tim. 1:11; Esal. 97:1.

    Watchtower EBIBILIOTEKA ONLAINE (1982-2026)
    Okhuma
    Okela
    • Emakhuwa
    • Ovaha
    • Siniphavela Anyu
    • Copyright © 2026 Watch Tower Bible and Tract Society of Pennsylvania
    • Malamulo Oorumeela
    • Mwaha Woosuka Isiiri
    • Definições de Segurança
    • JW.ORG
    • Okela
    Ovaha