Phải chăng tôn giáo là đề tài tối kỵ?

“CÓ hai đề tài mà tôi không bao giờ bàn đến, đó là tôn giáo và chính trị!” Người ta thường đáp thế khi Nhân-chứng Giê-hô-va nói chuyện với họ về Kinh-thánh. Và chúng ta cũng hiểu tại sao họ có quan điểm đó.

Khi người ta tranh luận về chính trị, họ có thể nổi nóng rồi đi đến chỗ cãi nhau. Nhiều người không dễ bị gạt vì những lời hứa suông và họ biết rằng các chính trị gia thường chỉ muốn tìm quyền thế, danh vọng và tiền bạc. Đáng buồn thay, sự bất đồng quan điểm về chính trị đôi khi gây ra sự hung bạo.

Có lẽ bạn lý luận: ‘Nhưng chẳng phải điều đó cũng đúng đối với tôn giáo hay sao? Chẳng phải sự hăng say về tôn giáo làm bùng nổ nhiều cuộc xung đột ngày nay sao?’ Ở Bắc Ái Nhĩ Lan, người Công giáo và Tin Lành chống đối nhau bấy lâu nay. Ở những nước vùng Balkans, giáo dân của Giáo hội Chính thống Đông phương, Công giáo La-mã và những người khác tranh giành địa phận nhau. Kết quả là gì? Tội ác tàn nhẫn và thù hằn càng thêm.

Đứng trước mối đe dọa đến tính mạng, nhiều người cố che giấu tín ngưỡng riêng của họ và của những người trong gia đình. Ở Phi Châu, trong hàng bao thế kỷ sự thù hằn về tôn giáo giữa những người theo các tôn giáo tự xưng theo đấng Christ và những người theo các đạo ngoại lai và đạo riêng của chủng tộc họ đã khiến cha mẹ đặt cho con cái họ hai tên hầu giúp chúng được an toàn phần nào, tập quán đó còn tồn tại đến ngày nay. Như vậy, một cậu trai trẻ có thể khiến người khác tưởng mình là một giáo dân của nhà thờ hoặc người theo tôn giáo khác bằng cách dùng một trong hai tên tùy theo trường hợp. Khi tín ngưỡng về tôn giáo có thể làm cho một người mất mạng, thì không ngạc nhiên gì khi người ấy ngần ngại thảo luận về tôn giáo một cách công khai.

Đối với những người khác, tôn giáo vẫn là đề tài tối kỵ dù sự sống của họ không bị đe dọa. Họ sợ rằng thảo luận về tín ngưỡng của họ với người nào không cùng đạo sẽ đưa đến cuộc tranh cãi vô nghĩa. Còn những người khác tin rằng tôn giáo nào cũng tốt. Họ nói rằng miễn là những gì mình tin làm cho mình thỏa nguyện là đủ, còn bàn về sự khác biệt chỉ là điều vô ích.

Ngay cả những học viên chín chắn về tính chất của tôn giáo cũng bất đồng ý kiến với nhau. Trong bài “The Study and Classification of Religions” (Sự nghiên cứu và xếp loại các tôn giáo), cuốn The New Encyclopædia Britannica thừa nhận: “Rất hiếm khi... có sự nhất trí giữa các học giả về tính chất của [tôn giáo]... Như vậy, trong suốt lịch sử, người ta đã tranh cãi nhiều về tôn giáo”.

Một tự điển định nghĩa tôn giáo là “sự biểu lộ lòng tin tưởng và sùng kính của con người đối với một quyền lực siêu phàm được thừa nhận là đấng tạo hóa và đấng cai quản vũ trụ”. Điều này có nghĩa là tôn giáo đóng một vai trò quan trọng trong đời sống. Đúng vậy, khắp mọi nơi tôn giáo là một yếu tố góp phần vào sự hình thành của lịch sử nhân loại. Cuốn Oxford Illustrated Encyclopedia of Peoples and Cultures ghi nhận: “Không có một xã hội nào không tìm cách làm cho đời sống có trật tự và ý nghĩa bằng cách dùng một hình thức tôn giáo nào đó”. Khi liên kết các nguyên tắc cơ bản như “trật tự” và “ý nghĩa” với đời sống, tôn giáo chắc chắn đáng được chúng ta chú ý đến hơn là chỉ đem ra bàn cãi và tranh luận. Thay vì vậy, tôn giáo đáng được chúng ta thảo luận—nghĩa là xem xét một cách kỹ lưỡng—với người khác. Nhưng chúng ta có thể bàn với ai và có lợi ích gì không?