Hỡi bậc cha mẹ, gương bạn dạy con cái điều gì?
“Anh em hãy trở nên kẻ bắt chước Đức Chúa Trời như con-cái rất yêu-dấu của Ngài; hãy bước đi trong sự yêu-thương”.—Ê-PHÊ-SÔ 5:1, 2.
1. Đức Giê-hô-va cung cấp những sự chỉ dẫn nào cho cặp vợ chồng đầu tiên?
ĐỨC GIÊ-HÔ-VA là Đấng Sáng Lập gia đình. Mọi gia đình hiện hữu là nhờ Ngài vì Ngài đã thiết lập gia đình đầu tiên và cho cặp vợ chồng loài người đầu tiên có khả năng sinh sản. (Ê-phê-sô 3:14, 15) Ngài cho A-đam và Ê-va những lời chỉ dẫn căn bản về cách làm những trách nhiệm của họ và cũng cho họ nhiều cơ hội dùng sáng kiến riêng để thực hiện những điều đó. (Sáng-thế Ký 1:28-30; 2:6, 15-22) Sau khi A-đam và Ê-va phạm tội, gia đình nhân loại phải đương đầu với những tình huống phức tạp hơn. Nhưng Đức Giê-hô-va yêu thương cung cấp những sự hướng dẫn để giúp tôi tớ Ngài đối phó với những tình huống đó.
2. (a) Qua trung gian những ai Đức Giê-hô-va nhấn mạnh lời khuyên đã được viết ra với sự dạy dỗ bằng lời nói? (b) Cha mẹ cần tự hỏi câu hỏi nào?
2 Với tư cách là Đấng Dạy Dỗ Vĩ Đại, Đức Giê-hô-va không chỉ cho viết ra những sự chỉ dẫn về điều nào chúng ta nên làm và điều nào nên tránh mà Ngài còn làm nhiều hơn thế nữa. Vào thời xưa, Ngài vừa cho viết ra sự chỉ dẫn vừa cho nói qua những thầy tế lễ, nhà tiên tri và những người chủ gia đình. Ngày nay, Ngài dùng ai để dạy dỗ chúng ta? Đó là các trưởng lão và cha mẹ tín đồ Đấng Christ. Nếu là cha mẹ, bạn có làm phần mình trong việc dạy dỗ gia đình theo đường lối Đức Giê-hô-va không?—Châm-ngôn 6:20-23.
3. Những người chủ gia đình học được điều gì về cách dạy dỗ hữu hiệu của Đức Giê-hô-va?
3 Nên dạy những điều đó cho gia đình như thế nào? Đức Giê-hô-va làm gương cho chúng ta. Ngài nói rõ điều gì là thiện và điều gì là ác, và Ngài thường lặp đi lặp lại. (Xuất Ê-díp-tô Ký 20:4, 5; Phục-truyền Luật-lệ Ký 4:23, 24; 5:8, 9; 6:14, 15; Giô-suê 24:19, 20) Ngài dùng những câu hỏi buộc người ta phải suy nghĩ. (Gióp 38:4, 8, 31) Bằng minh họa và những ví dụ có thật, Ngài động đến cảm xúc của chúng ta và uốn nắn lòng chúng ta. (Sáng-thế Ký 15:5; Đa-ni-ên 3:1-29) Hỡi các bậc cha mẹ, khi bạn dạy con cái, bạn có cố gắng bắt chước mẫu mực đó không?
4. Chúng ta học được điều gì qua cách Đức Giê-hô-va sửa trị, và tại sao sự sửa trị là quan trọng?
4 Đức Giê-hô-va cương quyết về những điều đúng, nhưng Ngài hiểu hiệu quả của sự bất toàn. Vì vậy trước khi trừng phạt, Ngài dạy và luôn cảnh giác và nhắc nhở những người bất toàn. (Sáng-thế Ký 19:15, 16; Giê-rê-mi 7:23-26) Khi sửa trị, Ngài làm một cách chừng mực chứ không quá độ. (Thi-thiên 103:10, 11; Ê-sai 28:26-29) Nếu đó là cách chúng ta xử sự với con cái, thì điều đó chứng tỏ chúng ta biết Đức Giê-hô-va, và cũng sẽ dễ cho chúng biết về Ngài nữa.—Giê-rê-mi 22:16; Giăng 4:8.
5. Cha mẹ có thể học được điều gì từ Đức Giê-hô-va về việc lắng nghe?
5 Điều tuyệt diệu là Đức Giê-hô-va lắng nghe như một người Cha yêu thương trên trời. Ngài không chỉ ra mệnh lệnh. Ngài khuyến khích chúng ta tâm sự với Ngài. (Thi-thiên 62:8) Và nếu những điều chúng ta bộc lộ không được đúng, Ngài không rầy la lớn tiếng từ trời. Ngài kiên nhẫn dạy dỗ chúng ta. Vì vậy lời khuyên của sứ đồ Phao-lô thật thích hợp biết bao: “Hãy trở nên kẻ bắt chước Đức Chúa Trời như con-cái rất yêu-dấu của Ngài”! (Ê-phê-sô 4:31–5:1) Quả là Đức Giê-hô-va đã nêu gương tốt cho cha mẹ về cách dạy dỗ con cái! Đây là một gương mẫu động đến lòng chúng ta và khiến chúng ta muốn sống theo đường lối Ngài.
Tác động bằng gương mẫu
6. Thái độ và gương của cha mẹ tác động đến con cái như thế nào?
6 Ngoài sự chỉ dẫn bằng lời nói, gương mẫu có tác động sâu sắc đến con trẻ. Dù cha mẹ thích hay không, con cái cũng sẽ bắt chước họ. Điều này có thể làm vui lòng cha mẹ, nhưng đôi khi làm họ sững sờ khi nghe con cái nói những điều mà chính họ đã nói. Khi cả hạnh kiểm lẫn thái độ của cha mẹ phản ảnh lòng quý trọng sâu xa đối với những điều thiêng liêng, điều này tác động tích cực đến con cái.—Châm-ngôn 20:7.
7. Với tư cách làm cha, Giép-thê đã nêu gương cho con gái như thế nào, và với kết quả nào?
7 Hiệu quả của gương mẫu cha mẹ được minh họa rõ ràng trong Kinh Thánh. Giép-thê, người được Đức Giê-hô-va dùng để dẫn quân Y-sơ-ra-ên chiến thắng dân Am-môn, cũng là một người cha. Những điều ghi chép về cách ông đối đáp với vua Am-môn chứng tỏ rằng Giép-thê hẳn đã thường xuyên đọc lịch sử về cách Đức Giê-hô-va đối xử với dân Y-sơ-ra-ên. Ông biết trích những lịch sử đó một cách rành mạch, và chứng tỏ có đức tin mạnh nơi Đức Giê-hô-va. Chắc chắn gương của ông đã giúp cô con gái phát triển đức tin và tinh thần hy sinh mà nàng đã biểu lộ khi đồng ý dâng hiến cuộc đời độc thân để phụng sự Đức Giê-hô-va.—Các Quan Xét 11:14-27, 34-40; so sánh Giô-suê 1:8.
8. (a) Cha mẹ của Sa-mu-ên đã biểu lộ thái độ tốt nào? (b) Điều đó có lợi cho Sa-mu-ên như thế nào?
8 Sa-mu-ên đã nêu gương tốt khi còn bé và ông trung thành với Đức Chúa Trời với tư cách là một nhà tiên tri trọn cả đời ông. Bạn có muốn con bạn nên người như Sa-mu-ên không? Hãy phân tích gương mẫu của cha mẹ Sa-mu-ên là Ên-ca-na và An-ne. Dù tình trạng gia đình của họ không hoàn toàn, họ đều đặn đi đến Si-lô, nơi đặt đền tạm thánh, để thờ phượng. (1 Sa-mu-ên 1:3-8, 21) Hãy chú ý đến nỗi lòng tha thiết của An-ne khi bà cầu nguyện. (1 Sa-mu-ên 1:9-13) Hãy xem hai người đã cảm thấy thế nào về tầm quan trọng của việc làm tròn lời hứa với Đức Chúa Trời. (1 Sa-mu-ên 1:22-28) Gương tốt của họ chắc chắn đã giúp Sa-mu-ên phát triển những đức tính mà đã giúp ông theo đuổi con đường đúng—ngay cả khi những người xung quanh ông đáng lẽ phụng sự Đức Giê-hô-va nhưng lại tỏ ra bất kính đối với đường lối của Đức Chúa Trời. Với thời gian, Đức Giê-hô-va đã giao cho Sa-mu-ên trọng trách làm tiên tri của Ngài.—1 Sa-mu-ên 2:11, 12; 3:1-21.
9. (a) Ảnh hưởng nào tại nhà có hiệu quả tốt cho Ti-mô-thê? (b) Ti-mô-thê trở nên mẫu người nào?
9 Trong lúc còn là thanh niên, Ti-mô-thê đã trở thành bạn đồng hành của sứ đồ Phao-lô, bạn có thích con bạn nên người như Ti-mô-thê không? Cha Ti-mô-thê không tin đạo, nhưng mẹ và bà ngoại ông đã nêu gương tốt về việc quý trọng những điều thiêng liêng. Chắc chắn nhờ vậy mà Ti-mô-thê có một nền tảng tốt trong đời làm tín đồ Đấng Christ. Chúng ta được biết là mẹ ông, Ơ-nít, và bà ngoại Lô-ít đã có “đức-tin thành-thật”. Trong cuộc sống, họ không là tín đồ giả hình; họ thật sự sống phù hợp với những điều họ tin, và dạy cậu bé Ti-mô-thê làm y như vậy. Ti-mô-thê chứng tỏ là một người đáng tin cậy và thành thật chăm sóc cho lợi ích của người khác.—2 Ti-mô-thê 1:5; Phi-líp 2:20-22.
10. (a) Những gương nào ở bên ngoài có thể ảnh hưởng đến con cái chúng ta? (b) Chúng ta nên phản ứng thế nào khi thấy những ảnh hưởng này lộ ra trong lời nói và thái độ của con cái?
10 Không phải tất cả những gương ảnh hưởng đến con cái chúng ta đều đến từ gia đình. Có những trẻ học cùng trường với chúng, thầy cô làm công việc uốn nắn tâm trí non nớt, những người nhất quyết cho rằng người nào cũng phải làm theo những phong tục ăn sâu lâu đời của sắc tộc hoặc của cộng đồng, những thần tượng thể thao mà sự thành đạt của họ được ca ngợi rộng rãi, và những viên chức chính quyền có hạnh kiểm được trình bày trên những bản tin. Hàng triệu trẻ em cũng đã chịu ảnh hưởng tàn bạo của chiến tranh. Chúng ta có nên ngạc nhiên không khi những điều này ảnh hưởng đến cách nói năng và thái độ của con cái? Chúng ta phản ứng thế nào khi thấy như thế? Việc quở trách gắt gỏng hoặc rầy la nghiêm khắc có giải quyết được vấn đề không? Thay vì dễ nổi nóng với con cái, chẳng phải tốt hơn là mình nên tự hỏi: “Có điều gì trong cách Đức Giê-hô-va đối xử với chúng ta có thể giúp chúng ta biết cách đối phó với tình huống này không?”—So sánh Rô-ma 2:4.
11. Khi cha mẹ lầm lỗi, điều này có thể ảnh hưởng đến thái độ của con cái như thế nào?
11 Dĩ nhiên, cha mẹ bất toàn không luôn luôn đối phó với vấn đề theo cách tốt nhất. Họ sẽ lầm lỗi. Khi con cái nhận biết điều này, chúng có mất lòng kính trọng với cha mẹ không? Có thể, nhất là nếu cha mẹ cố che đậy những lỗi lầm bằng cách khắt khe buộc chúng phải theo quyền hành của mình. Nhưng kết cuộc có thể rất là khác nếu cha mẹ khiêm nhường và sẵn sàng nhận lỗi. Làm thế, họ sẽ nêu một gương quý giá cho con cái vì chúng cần phải học cách làm giống như thế.—Gia-cơ 4:6.
Gương của chúng ta có thể dạy điều gì
12, 13. (a) Con cái cần học gì về tình yêu thương, và làm thế nào để dạy đức tính này một cách hữu hiệu nhất? (b) Tại sao con cái học về tình yêu thương là điều quan trọng?
12 Cách dạy hữu hiệu nhất là khi lời dạy dỗ đi đôi với gương tốt, và con cái học được nhiều bài học giá trị. Hãy xem xét vài bài học sau đây.
13 Biểu lộ lòng yêu thương bất vị kỷ: Một trong những bài học quan trọng nhất phải củng cố bằng gương mẫu là ý nghĩa của tình yêu thương. “Chúng ta yêu, vì [Đức Chúa Trời] đã yêu chúng ta trước”. (1 Giăng 4:19) Ngài là Nguồn và gương mẫu tuyệt hảo về tình yêu thương. Tình yêu thương theo nguyên tắc, a·gaʹpe, được đề cập trong Kinh Thánh hơn 100 lần. Đây là một đức tính giúp nhận biết tín đồ thật của Đấng Christ. (Giăng 13:35) Tình yêu thương đó phải được biểu lộ đối với Đức Chúa Trời và Chúa Giê-su Christ đồng thời cũng đối với người đồng loại—ngay cả đối với những người mà chúng ta không mến. (Ma-thi-ơ 5:44, 45; 1 Giăng 5:3) Tình yêu thương này phải ở trong lòng và thể hiện trong đời sống của chúng ta trước khi chúng ta có thể hữu hiệu dạy lại cho con cái. Hành động hay hơn lời nói. Trong gia đình, con cái cần thấy và cảm nghiệm tình yêu thương và những đức tính quan hệ, chẳng hạn như sự trìu mến. Không có những điều này, sự phát triển của con trẻ bị còi cọc về thể chất, tinh thần và cảm xúc. Con cái cũng cần thấy tình yêu thương và sự trìu mến được biểu lộ đúng cách đối với những anh em tín đồ Đấng Christ ở ngoài phạm vi gia đình.—Rô-ma 12:10; 1 Phi-e-rơ 3:8.
14. (a) Làm thế nào để dạy con cái làm việc tốt đem lại sự thỏa lòng? (b) Điều này có thể được thực hiện thế nào trong hoàn cảnh gia đình của bạn?
14 Học cách làm việc: Làm việc là khía cạnh cơ bản của đời sống. Để cảm thấy mình có giá trị, một người cần phải học cách làm việc giỏi. (Truyền-đạo 2:24; 2 Tê-sa-lô-ni-ca 3:10) Nếu một đứa trẻ được giao cho một công việc mà được chỉ dẫn rất ít và rồi bị la khi không làm tốt, thì rất có thể nó sẽ không biết làm việc cho giỏi. Nhưng khi con trẻ học bằng cách cùng làm kề cạnh với cha mẹ và được lời khen thích hợp, chắc hẳn chúng sẽ biết làm việc đem lại sự thỏa lòng. Nếu cha mẹ vừa nêu gương vừa giải thích, con cái có thể học không những làm cho xong việc mà còn biết cách vượt qua những vấn đề, biết cách để bền chí làm cho xong việc, và biết cách để lý luận và quyết định. Qua bối cảnh này, chúng có thể được giúp để hiểu rằng Đức Giê-hô-va cũng làm việc, và Ngài làm việc tốt và Chúa Giê-su noi gương Cha ngài. (Sáng-thế Ký 1:31; Châm-ngôn 8:27-31; Giăng 5:17) Nếu gia đình có nông trại hoặc có cơ sở làm ăn, một số người trong gia đình có thể làm việc với nhau. Hoặc có lẽ mẹ dạy con trai hay con gái nấu nướng và dọn dẹp sau bữa ăn. Người cha làm việc bên ngoài có thể hoạch định làm những việc quanh nhà với con cái. Khi cha mẹ nhớ rằng họ phải trang bị con cái cho cuộc sống tương lai chứ không phải chỉ làm cho xong công việc trước mắt thì điều đó thật lợi ích biết bao!
15. Có thể dạy những bài học về đức tin bằng cách nào? Hãy minh họa.
15 Gìn giữ đức tin khi đương đầu với nghịch cảnh: Đức tin cũng là một khía cạnh thiết yếu trong đời sống chúng ta. Khi bàn luận về đức tin trong buổi học gia đình, con cái có thể biết xác định đức tin. Có lẽ chúng cũng nhận biết chứng cớ khiến cho đức tin phát triển trong lòng. Nhưng khi chúng thấy cha mẹ biểu lộ đức tin vững chắc khi gặp những thử thách nghiêm trọng, thì hiệu quả đó có thể kéo dài đến trọn đời. Một người học hỏi Kinh Thánh tại Panama bị chồng đe dọa đuổi ra khỏi nhà nếu không ngưng phụng sự Đức Giê-hô-va. Dù vậy, với bốn con nhỏ chị đều đặn đi bộ 16 cây số và rồi đón xe buýt thêm 30 cây số nữa để đến Phòng Nước Trời gần nhất. Được khuyến khích qua gương mẫu này, khoảng hai mươi người trong gia đình chị đã chấp nhận con đường lẽ thật.
Nêu gương bằng cách đọc Kinh Thánh hàng ngày
16. Tại sao gia đình được khuyến khích đọc Kinh Thánh hàng ngày?
16 Một trong những thói quen có giá trị nhất mà bất cứ gia đình nào cũng có thể thiết lập—một thói quen sẽ hữu ích cho cha mẹ và làm gương cho con cái noi theo—là việc đều đặn đọc Kinh Thánh. Nếu có thể được, hãy đọc một phần Kinh Thánh mỗi ngày. Đọc nhiều không phải là điều quan trọng nhất. Điều quan trọng hơn là sự đều đặn và cung cách đọc. Đối với con cái, việc đọc Kinh Thánh có thể được bổ sung bằng việc nghe băng cassette Sách kể chuyện Kinh-thánh, nếu có trong ngôn ngữ của bạn. Đọc Lời Đức Chúa Trời hàng ngày giúp chúng ta luôn nghĩ đến ý tưởng của Đức Chúa Trời. Và nếu cả gia đình cùng đọc Kinh Thánh với nhau chứ không phải mỗi cá nhân đọc riêng thì điều đó có thể giúp cho cả nhà bước đi trong đường lối của Đức Giê-hô-va. Đây là một thực hành được khuyến khích trong hội nghị năm ngoái “Sống theo đường lối Đức Chúa Trời” qua vở kịch Hỡi gia đình—Hãy có thói quen đọc Kinh Thánh hàng ngày!—Thi-thiên 1:1-3.
17. Việc gia đình đọc và nhớ thuộc lòng những câu Kinh Thánh chính giúp áp dụng lời khuyên nơi Ê-phê-sô 6:4 như thế nào?
17 Việc gia đình đọc Kinh Thánh là phù hợp với điều sứ đồ Phao-lô được soi dẫn viết trong lá thư cho những tín đồ Đấng Christ tại Ê-phê-sô, tức là: “Hỡi các người làm cha, chớ chọc cho con-cái mình giận-dữ, hãy dùng sự sửa-phạt khuyên-bảo của Chúa mà nuôi-nấng chúng nó”. (Ê-phê-sô 6:4) Điều đó có nghĩa là gì? Trong tiếng Hy Lạp, “khuyên-bảo” có nghĩa đen là “đặt ý vào”; vậy người cha theo đạo Đấng Christ được khuyên đặt ý của Giê-hô-va Đức Chúa Trời vào lòng con cái—giúp con cái biết ý tưởng của Đức Chúa Trời. Khuyến khích con cái thuộc lòng những câu Kinh Thánh chính có thể giúp đạt được điều này. Mục tiêu là làm cho những ý tưởng của Đức Giê-hô-va hướng dẫn lối suy nghĩ của con cái, hầu cho những ước muốn và hạnh kiểm của chúng dần dần phản ảnh tiêu chuẩn của Đức Chúa Trời, dù cha mẹ có ở cạnh con cái hay không. Kinh Thánh là nền tảng cho lối suy nghĩ đó.—Phục-truyền Luật-lệ Ký 6:6, 7.
18. Khi đọc Kinh Thánh, có lẽ chúng ta cần phải làm gì để (a) hiểu rõ ràng? (b) được lợi ích chứa đựng trong lời khuyên đó? (c) đáp ứng những điều tiết lộ về ý định của Đức Giê-hô-va? (d) được lợi ích từ những điều Kinh Thánh nói về thái độ và hành động của người ta?
18 Dĩ nhiên, nếu muốn Kinh Thánh ảnh hưởng đến đời sống, chúng ta cần hiểu Kinh Thánh nói gì. Đối với nhiều người, điều này đòi hỏi phải đọc hơn một lần. Để hiểu rõ những thành ngữ nào đó, có thể chúng ta cần phải tra tự điển hoặc cuốn Insight on the Scriptures (Thông hiểu Kinh Thánh). Nếu câu Kinh Thánh chứa đựng lời khuyên hoặc một điều răn, hãy dành thì giờ thảo luận xem câu đó áp dụng cho những tình huống nào thời nay. Rồi bạn có thể hỏi: “Áp dụng lời khuyên này có thể có lợi cho chúng ta như thế nào?” (Ê-sai 48:17, 18) Nếu câu Kinh Thánh cho biết về khía cạnh nào đó của ý định Đức Giê-hô-va, hãy hỏi: “Điều này ảnh hưởng đến đời sống của chúng ta như thế nào?” Có lẽ bạn đang đọc một lời tường thuật cho biết về thái độ hoặc hành động của người ta. Họ đang gặp phải những áp lực nào trong đời sống? Họ đối phó với những vấn đề này như thế nào? Gương của họ có lợi cho chúng ta như thế nào? Luôn luôn dành thì giờ để bàn luận về lời tường thuật có nghĩa gì trong đời sống chúng ta ngày nay.—Rô-ma 15:4; 1 Cô-rinh-tô 10:11.
19. Bằng cách noi gương Đức Chúa Trời, chúng ta sẽ cho con cái điều gì?
19 Quả là một cách tốt lành để khắc sâu ý tưởng của Đức Chúa Trời vào tâm trí chúng ta! Nhờ đó chúng ta sẽ thật sự được giúp để trở nên “kẻ bắt chước Đức Chúa Trời như con-cái rất yêu-dấu của Ngài”. (Ê-phê-sô 5:1) Và chúng ta sẽ nêu một gương rất đáng cho con cái chúng ta noi theo.
Bạn có nhớ không?
◻ Gương của Đức Giê-hô-va đem lại lợi ích cho cha mẹ như thế nào?
◻ Tại sao lời chỉ dẫn cho con cái phải đi đôi với gương mẫu tốt của cha mẹ?
◻ Vài bài học nào được dạy dỗ tốt nhất qua gương của cha mẹ?
◻ Chúng ta có thể được lợi ích trọn vẹn từ việc đọc Kinh Thánh gia đình như thế nào?
[Hình nơi trang 10]
Nhiều người thích đọc Kinh Thánh hàng ngày với cả gia đình