Tại sao người ta mất đi lòng tin?
‘NGÀY NAY bạn có thể thật sự tin được người nào không?’ Có thể bạn đã nghe một người nào đó bực bội hỏi thế. Hoặc ngay chính bạn đã hỏi thế khi có chuyện lo âu xảy ra trong đời.
Không thể chối cãi được là khắp thế giới người ta thiếu lòng tin nơi các tổ chức và người khác, và họ thường có lý do chính đáng. Có ai thật sự nghĩ rằng hầu hết các chính trị gia sẽ giữ lời hứa sau khi đắc cử không? Vào năm 1990, một cuộc thăm dò ý kiến của 1.000 sinh viên Đức cho thấy rằng trong khi 16,5 phần trăm tin tưởng rằng những chính trị gia có thể giải quyết những vấn đề của thế giới, thì gấp hai lần số người đó biểu lộ nhiều nghi ngờ. Còn đa số thì nói rằng họ không tin chính trị gia có khả năng và muốn giải quyết các vấn đề.
Tờ báo Stuttgarter Nachrichten phàn nàn rằng “quá nhiều chính trị gia chú ý trước hết đến lợi riêng, rồi sau đó, có thể mới nghĩ đến quyền lợi của cử tri”. Người dân ở các nước khác cũng đồng ý. Tờ báo The European nói về một nước nọ: “Thái độ hoài nghi của giới trẻ đối với các chính trị gia có lý do chính đáng, và những người lớn tuổi hơn cũng đồng quan điểm”. Tờ báo lưu ý rằng ‘các đảng phái chính trị thường thất cử vì cử tri không bỏ phiếu cho họ nữa’. Tờ báo nói thêm: “Bất cứ ai tiếp xúc với giới trẻ [ở đó] đều tức khắc nhận ra họ thiếu lòng tin và không có định hướng”. Tuy nhiên, không có lòng tin của dân chúng thì một chính phủ dân chủ có thể đạt được rất ít thành quả. Cựu Tổng Thống Hoa Kỳ John F. Kennedy đã có lần nói: “Nền móng của một chính phủ hữu hiệu là lòng tin của quần chúng”.
Xét về lòng tin nơi giới tài chính thì sự xáo trộn đột ngột về kinh tế và sự thất bại của những mánh khóe làm giàu nhanh chóng đã khiến nhiều người phải đắn đo. Vào tháng 10-1997, khi các thị trường chứng khoán trên thế giới biến động đến mức không kiểm soát được, thì một tạp chí nói đến “sự thiếu lòng tin lạ thường và có khi lại phi lý” và đến “sự mất lòng tin lan truyền”. Tờ báo này cũng nói rằng “lòng tin đã mất [tại một nước Á Châu] đến mức ngay sự tồn tại của chế độ đó... dường như bị đe dọa”. Tóm lại, báo này phát biểu điều hiển nhiên: “Kinh tế tùy thuộc vào lòng tin”.
Tôn giáo cũng không khơi dậy được lòng tin. Buồn thay, một nhật báo tôn giáo bằng tiếng Đức là Christ in der Gegenwart bình luận: “Mức độ tin tưởng của quần chúng nơi nhà thờ tiếp tục giảm sút”. Trong khoảng từ năm 1986 đến 1992, số người Đức tin tưởng nhiều, hay ít nhất khá nhiều nơi nhà thờ, giảm từ 40 xuống còn 33 phần trăm. Thật vậy, ở cựu Đông Đức, con số giảm xuống dưới 20 phần trăm. Ngược lại, số người ít tin tưởng hay không tin nơi nhà thờ tăng từ 56 lên 66 phần trăm ở cựu Tây Đức và 71 phần trăm ở cựu Đông Đức.
Sự suy giảm về lòng tin đã trở nên hiển nhiên trong các lãnh vực khác ngoài chính trị, tài chính, và tôn giáo—ba cột trụ của xã hội loài người. Một thí dụ khác là sự thi hành luật pháp. Những kẽ hở trong bộ luật hình sự, khó khăn trong việc áp dụng luật pháp một cách công minh, và phán quyết khả nghi của tòa án đã lung lay lòng tin của người ta. Theo tạp chí Time, “công dân và cảnh sát đã bất mãn đến mức họ mất tin tưởng nơi một hệ thống hết lần này đến lần khác phóng thích những tội phạm nguy hiểm trở lại xã hội”. Vì cảnh sát bị buộc tội là thối nát và có những hành vi tàn bạo, nên thậm chí lòng tin tưởng nơi cảnh sát cũng đã sụt hẳn xuống.
Xét về chính trị quốc tế, những cuộc hòa đàm dở dang và những vi phạm lệnh ngừng bắn cho thấy sự thiếu lòng tin tưởng. Bill Richardson, vị đại sứ Hoa Kỳ tại Liên Hiệp Quốc, vạch ra trở ngại chính, khiến khó đạt được nền hòa bình ở miền Trung Đông; ông nói: “Người ta thiếu mất lòng tin tưởng”.
Trong khi đó trên bình diện cá nhân, nhiều người thiếu lòng tin ngay cả nơi thân nhân và bạn hữu, chính những người mà người ta thường tìm đến để được thông cảm và an ủi khi gặp vấn đề. Thật giống như tình cảnh mà nhà tiên tri người Hê-bơ-rơ là Mi-chê diễn tả: “Chớ tin người lân-cận của các ngươi, và chớ để lòng tin-cậy nơi bạn-hữu mình; hãy giữ đừng mở miệng ra cùng người đàn-bà ngủ trong lòng ngươi” (Mi-chê 7:5).
Một dấu hiệu của thời đại
Gần đây, nhà tâm lý học người Đức Arthur Fischer nói: “Lòng tin tưởng nơi sự phát triển của xã hội và nơi tương lai của mình thật sự giảm sút hẳn về mọi mặt. Giới trẻ không tin rằng các tổ chức xã hội có thể giúp họ. Họ không còn chút lòng tin tưởng nào nữa, dù nơi tổ chức chính trị, tôn giáo, hay bất cứ tổ chức nào khác”. Thảo nào mà nhà xã hội học Ulrich Beck không nói đến một “nền văn hóa hay nghi ngờ” đối với các quyền bính, tổ chức, và chuyên gia lâu đời.
Trong một nền văn hóa như thế, người ta có xu hướng tự cô lập, bác bỏ mọi quyền bính, sống theo tiêu chuẩn riêng, quyết định độc lập mà không để tâm đến lời khuyên hoặc hướng dẫn của người khác. Một số người trở nên đa nghi, thậm chí có thể thiếu lòng quan tâm khi cư xử với những người họ nghĩ là không thể tin được nữa. Thái độ này nuôi dưỡng một môi trường có hại được Kinh-thánh diễn tả như sau: “Trong ngày sau-rốt, sẽ có những thời-kỳ khó-khăn. Vì người ta đều tư-kỷ, tham tiền, khoe-khoang, xấc-xược, hay nói xấu, nghịch cha mẹ, bội-bạc, không tin-kính, vô-tình, khó hòa-thuận, hay phao-vu, không tiết-độ, dữ-tợn, thù người lành, lường thầy phản bạn, hay nóng giận, lên mình kiêu-ngạo, ưa-thích sự vui chơi hơn là yêu-mến Đức Chúa Trời, bề ngoài giữ điều nhân-đức, nhưng chối-bỏ quyền-phép của nhân-đức đó” (2 Ti-mô-thê 3:1-5; Châm-ngôn 18:1). Thật vậy, hiện tượng mất lòng tin ngày nay là một dấu hiệu của thời đại, một dấu hiệu của “ngày sau-rốt”.
Trong một thế giới có nhiều người mất đi lòng tin, và có đầy dẫy những người như được mô tả ở trên, thì không thể thật sự tận hưởng được đời sống. Nhưng nghĩ rằng cảnh huống sẽ thay đổi thì có thực tế không? Có thể khôi phục được lòng tin ngày nay không? Nếu có thì bằng cách nào và khi nào?