Biết cách đối đáp
MỘT SỐ câu hỏi giống như các tảng băng trôi. Phần lớn nhất của tảng băng chìm dưới mặt nước. Vấn đề tiềm ẩn trong câu hỏi thường quan trọng hơn chính câu hỏi.
Dù cho người hỏi nóng lòng muốn được giải đáp, việc biết cách đối đáp có thể đòi hỏi bạn phải suy xét xem nên nói bao nhiêu và tiếp cận vấn đề từ quan điểm nào. (Giăng 16:12) Như Chúa Giê-su đã chỉ cho các sứ đồ thấy, trong một số trường hợp, một người có thể hỏi về điều mà họ không có quyền biết, hoặc điều đó không thực sự có lợi cho họ.—Công 1:6, 7.
Kinh Thánh khuyên chúng ta: “Lời nói anh em phải có ân-hậu theo luôn, và nêm thêm muối, hầu cho anh em biết nên đối-đáp mỗi người là thể nào”. (Cô 4:6) Vì thế, trước khi trả lời, chúng ta cần cân nhắc không chỉ những điều sẽ nói mà cả cách nói nữa.
Suy xét quan điểm của người hỏi
Người Sa-đu-sê cố tình gài bẫy Chúa Giê-su bằng cách hỏi về sự sống lại của một người đàn bà có nhiều đời chồng. Tuy nhiên, Chúa Giê-su biết rằng họ không thật tình tin sự sống lại. Vì thế trong câu trả lời, ngài nhằm thẳng vào quan điểm sai lầm, vốn là nguyên nhân tiềm ẩn trong câu hỏi đó. Lý luận một cách tài tình và dùng sự tường thuật quen thuộc trong Kinh Thánh, Chúa Giê-su vạch rõ một điều mà họ chưa bao giờ suy nghĩ đến—tức là bằng chứng rõ ràng cho thấy Đức Chúa Trời quả thật sẽ làm người chết sống lại. Lời đối đáp của ngài làm những kẻ chống đối sửng sốt đến nỗi họ sợ, không dám chất vấn ngài thêm nữa.—Lu 20:27-40.
Muốn biết cách đối đáp, bạn phải nhận biết quan điểm và mối quan tâm của người hỏi. Thí dụ, một bạn học hay đồng nghiệp có thể thắc mắc vì sao bạn không ăn mừng Lễ Giáng Sinh. Tại sao người ấy hỏi thế? Họ thật sự muốn biết lý do, hay chỉ vì tò mò muốn biết bạn có được phép vui chơi hay không? Để hiểu rõ, bạn có thể cần hỏi lại xem vì sao họ đặt câu hỏi đó, rồi trả lời thích đáng. Bạn cũng có thể nắm lấy cơ hội này để cho thấy rằng việc tuân theo lời chỉ dẫn của Kinh Thánh che chở chúng ta như thế nào khỏi những phong tục ngày lễ bấy lâu nay đã trở thành gánh nặng, khiến người ta chán ngán.
Giả sử bạn được mời thuyết trình về Nhân Chứng Giê-hô-va trước một nhóm sinh viên hay học sinh. Sau bài thuyết trình, họ có thể đặt câu hỏi. Nếu các câu hỏi có vẻ thành thật và thẳng thắn, cách trả lời tốt nhất có thể là trả lời thẳng và đơn giản. Nếu các câu hỏi đó phản ánh thành kiến trong cộng đồng, thì trước khi trả lời, tốt hơn hết là bạn nên đề cập vắn tắt đến những yếu tố hình thành những quan điểm phổ thông ấy, và giải thích vì sao Nhân Chứng Giê-hô-va quyết định tuân theo những tiêu chuẩn do Kinh Thánh quy định. Thường thường, nên xem những câu hỏi như thế là những vấn đề mà cử tọa quan tâm, chứ họ không có ý phản đối—cho dù cách nêu câu hỏi có thể đã gây nên ấn tượng đó. Như vậy, lời đối đáp của bạn tạo cơ hội cho người nghe có quan điểm rộng rãi hơn, đồng thời cung cấp cho họ những thông tin chính xác và giải thích rằng Kinh Thánh là cơ sở cho các niềm tin của chúng ta.
Bạn sẽ phản ứng thế nào khi không được phép nghỉ làm để dự đại hội? Trước tiên hãy xem xét sự việc theo quan điểm của chủ nhân. Đề nghị làm thêm giờ vào ngày khác có giúp ích không? Nếu bạn giải thích cho ông ấy biết sự dạy dỗ tại các đại hội giúp chúng ta trở thành những công nhân lương thiện và đáng tin cậy, thì tình thế có thay đổi không? Nếu bạn bày tỏ sự quan tâm đến quyền lợi của chủ nhân, có lẽ ông ấy cũng nhận ra những điều quan trọng trong đời sống bạn và dễ dãi hơn với yêu cầu của bạn. Nhưng nếu chủ nhân muốn bạn làm điều bất lương thì sao? Lời từ chối rõ ràng kèm theo lý lẽ trong Kinh Thánh sẽ nói lên lập trường của bạn. Nhưng bạn chẳng đạt được nhiều hiệu quả hơn sao, nếu trước tiên bạn lý luận với chủ nhân rằng, một người sẵn lòng nói dối hoặc trộm cắp cho chủ cũng có thể nói dối với hoặc trộm cắp của chủ?
Mặt khác, có lẽ bạn là một học sinh không muốn tham gia các hoạt động trái với Kinh Thánh tại trường học. Hãy nhớ rằng thầy giáo có lẽ không đồng quan điểm với bạn, và trách nhiệm của thầy giáo là duy trì kỷ luật trong lớp. Cho nên bạn đứng trước những thử thách sau: (1) để ý đến điều mà thầy giáo quan tâm, (2) lễ phép giải thích lập trường của mình, và (3) kiên định về những gì bạn biết sẽ làm vui lòng Đức Giê-hô-va. Muốn đạt kết quả tốt nhất, ngoài việc phát biểu đơn giản, thẳng thắn về niềm tin của mình, có thể bạn cần giải thích thêm. (Châm 15:28) Nếu bạn còn trẻ, chắc chắn cha hoặc mẹ sẽ giúp bạn chuẩn bị điều cần nói.
Thỉnh thoảng, bạn có thể phải phản bác lời buộc tội của một người có thẩm quyền. Cảnh sát, viên chức chính phủ, hay quan tòa có thể đòi bạn phải trả lời các câu hỏi về việc tuân phục một luật nào đó, về lập trường trung lập của tín đồ Đấng Christ, hoặc về thái độ của bạn đối với việc tham dự những buổi lễ mang tính cách ái quốc. Bạn nên đối đáp thế nào? Kinh Thánh khuyên nên “hiền-hòa và kính-sợ”. (1 Phi 3:15) Ngoài ra, hãy tự hỏi vì sao họ quan tâm đến các vấn đề này, và lễ độ nhìn nhận mối quan tâm ấy. Bạn còn phải làm gì nữa? Sứ đồ Phao-lô nhắc đến những bảo đảm của luật pháp La Mã, vì vậy bạn có thể nêu lên những bảo đảm pháp lý liên quan đến trường hợp của bạn. (Công 22:25-29) Có lẽ trình bày các sự kiện về lập trường của tín đồ Đấng Christ thời ban đầu và của Nhân Chứng Giê-hô-va trên khắp thế giới sẽ giúp viên chức ấy có quan điểm rộng rãi hơn. Hay bạn có thể nêu ra rằng việc công nhận thẩm quyền của Đức Chúa Trời thật sự thúc đẩy người ta nhất quán hơn trong việc tuân thủ các luật lệ chính đáng của con người. (Rô 13:1-14) Trong bối cảnh như thế, những lý do dựa trên Kinh Thánh mà bạn đưa ra để giải thích lập trường của mình có thể được chấp nhận.
Quan điểm của người hỏi đối với Kinh Thánh
Có thể bạn cần xem xét quan điểm của người hỏi đối với Kinh Thánh, trước khi quyết định phải trả lời thế nào. Chúa Giê-su đã làm vậy khi trả lời câu hỏi của những người Sa-đu-sê về sự sống lại. Ngài lập luận dựa trên lời tường thuật trong Ngũ Thư, vì biết rằng họ chỉ chấp nhận những sách do Môi-se viết. Mở đầu lời bình luận, ngài nói: “Còn về sự kẻ chết sống lại, Môi-se đã cho biết”. (Lu 20:37) Tương tự như thế, việc trích dẫn những phần Kinh Thánh mà người nghe đã biết và chấp nhận có thể có lợi.
Nếu người nghe không nhìn nhận thẩm quyền của Kinh Thánh thì sao? Hãy lưu ý xem sứ đồ Phao-lô đã xử trí thế nào trong bài giảng ở A-rê-ô-ba, như ghi nơi Công-vụ 17:22-31. Ông đã chia sẻ các lẽ thật của Kinh Thánh, tuy không dẫn trực tiếp từ Kinh Thánh. Khi cần, bạn có thể làm tương tự. Ở vài nơi, bạn có thể phải thảo luận nhiều lần với một người, trước khi trực tiếp đề cập đến Kinh Thánh. Khi giới thiệu, có lẽ lúc đầu chỉ nên đưa ra một số lý do tại sao Kinh Thánh đáng được xem xét, thay vì quả quyết rằng đó là Lời Đức Chúa Trời. Tuy nhiên, mục tiêu của bạn phải là làm chứng rõ về ý định của Đức Chúa Trời và, với thời gian, để cho chính người nghe nhận biết những điều Kinh Thánh nói. Kinh Thánh có sức thuyết phục vượt xa bất cứ lời nói nào của chúng ta.—Hê 4:12.
“Phải có ân-hậu theo luôn”
Vì chính Đức Giê-hô-va là Đấng nhân từ, nên thật thích hợp thay khi những tôi tớ Ngài được dặn bảo rằng ngôn từ của họ “phải có ân-hậu theo luôn, và nêm thêm muối”! (Cô 4:6; Xuất 34:6) Điều này có nghĩa là chúng ta phải ăn nói tử tế, ngay cả khi tình huống dường như không đáng được xử sự như vậy. Ngôn từ của chúng ta phải nhã nhặn, không gay gắt hoặc thiếu tế nhị.
Nhiều người đang bị áp lực nặng nề, và hàng ngày phải chịu những lời đay nghiến. Khi chúng ta viếng thăm những người như thế, họ có thể nói gay gắt. Chúng ta nên phản ứng thế nào? Kinh Thánh nói: “Lời đáp êm-nhẹ làm nguôi cơn-giận”. Lời đáp như thế cũng có thể làm dịu thái độ của một người có quan điểm đối nghịch. (Châm 15:1; 25:15) Đối với những người nghe những lời thô lỗ hàng ngày, một cử chỉ và giọng nói biểu lộ lòng tử tế có thể lôi cuốn họ lắng nghe tin mừng chúng ta mang đến.
Chúng ta không muốn tranh cãi với những ai không tôn trọng sự thật. Thay vì thế, chúng ta muốn lập luận dựa trên Kinh Thánh với những ai bằng lòng cho chúng ta trình bày. Vô luận gặp phải tình huống nào, chúng ta nhớ rằng phải đối đáp tử tế và tin chắc rằng các lời hứa quý báu của Đức Chúa Trời là đáng tin cậy.—1 Tê 1:5.
Quyết định cá nhân và vấn đề lương tâm
Bạn sẽ trả lời thế nào, khi người học Kinh Thánh hay anh em cùng đạo hỏi ý kiến xem họ nên xử trí ra sao trước một tình huống nhất định? Bạn có thể biết chính mình sẽ quyết định thế nào. Nhưng mỗi người phải chịu trách nhiệm về những quyết định riêng trong đời sống. (Ga 6:5) Sứ đồ Phao-lô giải thích rằng ông khuyến khích “sự vâng-phục của đức-tin” nơi những người ông rao giảng. (Rô 16:26) Đó là một gương tốt cho chúng ta noi theo. Người nào quyết định cốt để làm vừa lòng người dạy mình Kinh Thánh hay một người nào khác, thì người ấy phụng sự con người, chứ không sống bởi đức tin. (Ga 1:10) Vì thế, câu trả lời thẳng và đơn giản có thể không có lợi nhất cho người hỏi.
Vậy bạn có thể trả lời thế nào để phù hợp với nguyên tắc của Kinh Thánh? Bạn có thể hướng người hỏi đến những nguyên tắc thích hợp và gương mẫu trong Kinh Thánh. Trong vài trường hợp, có thể chỉ cách nghiên cứu để họ tự tìm những nguyên tắc và gương mẫu đó. Thậm chí bạn có thể thảo luận các nguyên tắc và giá trị của gương mẫu này nhưng không áp dụng vào hoàn cảnh người ấy. Hãy hỏi xem người ấy có thấy điều gì có thể giúp họ quyết định một cách khôn ngoan không. Dưới ánh sáng của các nguyên tắc và gương mẫu này, hãy khuyến khích người hỏi cân nhắc xem đường lối nào sẽ làm vui lòng Đức Giê-hô-va. Làm thế bạn giúp người hỏi “dụng tâm-tư luyện-tập mà phân-biệt điều lành và dữ”.—Hê 5:14.
Bình luận trong các buổi họp của hội thánh
Các buổi họp của hội thánh tín đồ Đấng Christ thường cho chúng ta cơ hội để nói về đức tin mình trước công chúng. Một trong những cách công khai nói lên đức tin là bình luận trả lời các câu hỏi. Chúng ta nên bình luận như thế nào? Hãy bình luận vì muốn khen ngợi, hoặc tôn vinh Đức Giê-hô-va. Đa-vít, người viết Thi-thiên, đã làm thế “trong các hội-chúng”. (Thi 26:12) Chúng ta cũng nên bình luận thế nào để khích lệ anh em cùng đạo, khuyến khích họ có “lòng yêu-thương và việc tốt-lành” như sứ đồ Phao-lô khuyên. (Hê 10:23-25) Học trước các bài học có thể giúp chúng ta thực hiện được điều này.
Khi được mời bình luận, hãy nói ngắn, đơn giản và rõ ràng. Đừng bình luận nguyên cả đoạn; chỉ nói một điểm thôi. Nếu bạn chỉ trả lời một phần câu hỏi, người khác sẽ có cơ hội bình luận thêm. Hãy làm nổi bật những câu Kinh Thánh đề cập trong tài liệu, điều đó đặc biệt có lợi. Khi làm thế, hãy cố lái sự chú ý vào phần câu Kinh Thánh liên quan đến điểm đang được xem xét. Hãy tập bình luận bằng lời lẽ riêng thay vì đọc lại những câu trong đoạn. Đừng buồn nếu lời bình luận của bạn không hoàn toàn đúng. Ai bình luận thỉnh thoảng cũng có lần như thế.
Hiển nhiên, việc chúng ta biết cách đối đáp không phải là chỉ biết câu trả lời mà còn phải sáng suốt nữa. Nhưng thật thỏa nguyện biết bao, khi lời đối đáp của bạn phát xuất tự trong lòng và động đến lòng người khác!—Châm 15:23.