Bài học 36

Kết luận thích hợp và xong đúng giờ

1-3. Làm sao bạn có thể liên kết phần kết luận với chủ đề của bài giảng?

¹ Những lời cuối cùng của bạn thường là những lời mà người ta nhớ trước nhất. Vậy bạn nên sửa soạn kỹ phần kết luận của bài giảng. Phần kết luận phải nêu rõ những điểm chính mà bạn muốn cử tọa nhớ, và cũng phải nhấn mạnh chủ đề một cách dứt khoát. Cách bạn soạn thảo và trình bày phần kết luận phải thúc đẩy cử tọa hành động. Đây là điều mà chúng tôi mời bạn lưu ý khi đến điểm “Kết luận thích hợp, hữu hiệu” trong Phiếu Khuyên Bảo.

² Kết luận liên hệ trực tiếp với chủ đề bài giảng. Để biết làm sao liên kết phần kết luận với chủ đề bài giảng, chúng tôi mời bạn xem lại Bài học 27. Trong phần kết luận, bạn không cần phải lặp lại chủ đề từng chữ một, mặc dù có một số học viên, đặc biệt những người mới, thấy rằng làm thế dễ hơn; nhưng dù sao phần kết luận phải nhắc thính giả chú ý đến chủ đề bài giảng. Sau đó, căn cứ vào chủ đề, bạn chỉ cho cử tọa thấy họ có thể làm gì.

³ Nếu phần kết luận không có liên hệ trực tiếp với chủ đề thì sẽ không kết thúc bài giảng một cách tốt và không kết chặt mọi phần lại với nhau được. Ngay cả khi bạn tóm tắt các ý kiến chính trong phần kết luận, bạn chắc chắn cũng muốn nói thêm một hai câu kết thúc để nói lên ý tưởng trọng tâm hay chủ đề của bài giảng.

4-9. Tại sao phần kết luận của bạn phải chỉ cho thính giả thấy rõ họ phải làm gì?

⁴ Kết luận cho thính giả thấy họ phải làm gì. Bởi vì thường thường mục đích của một bài giảng là khuyến khích cử tọa hành động hay thuyết phục họ chấp nhận một quan điểm nào đó, nên các ý tưởng trong phần kết luận phải giúp cử tọa hiểu rõ những điểm này. Do đó, mục đích chính yếu của phần kết luận là chỉ cho cử tọa thấy họ phải làm gì và khuyến khích họ hành động theo đó.

⁵ Bởi thế, ngoài việc làm cho cử tọa hiểu rõ mục đích của bài giảng, phần kết luận phải tỏ lòng tha thiết, có sức thuyết phục và có sức mạnh thúc đẩy người nghe. Các câu ngắn thường có lợi ích là làm cho phần kết luận được mạnh mẽ. Nhưng dù có làm câu như thế nào đi nữa, phần kết luận cũng phải trình bày những lý do vững chắc để hành động và cho thấy những lợi ích gặt được nếu làm thế.

⁶ Phần kết luận phải tiếp theo cách hợp lý những gì đã nói trước trong bài giảng. Vậy thì điều bạn nói trong phần kết luận là cốt để khuyến khích cử tọa hành động phù hợp với những gì mà bạn đã trình bày trong thân bài. Phần kết luận làm cho rõ ràng và nhấn mạnh cho thính giả thấy họ phải làm gì, căn cứ theo những gì đã trình bày trong bài giảng, và phần kết luận với những lời mạnh mẽ sẽ càng đặc biệt thúc đẩy họ hành động.

⁷ Khi đi từ nhà này sang nhà kia, thường thì phần kết luận thiếu sự cương quyết. Việc này xảy ra khi chúng ta không chỉ rõ cho người nghe điều ta mong muốn họ làm, chẳng hạn như muốn người ấy nhận một sách báo hay đồng ý cho ta đến thăm lại hay một điều tương tự.

⁸ Phần kết luận của một bài giảng trong trường Thánh Chức sẽ yếu ớt nếu chỉ là một sự tóm tắt tài liệu trình bày và không thúc đẩy cử tọa hành động. Vậy ta cần phải chỉ cách áp dụng tài liệu, hoặc bằng cách nào đó chỉ cho cử tọa thấy rằng những ý kiến trình bày có giá trị đặc biệt cho họ.

⁹ Một số diễn giả thấy rằng một cách tốt để kết thúc một bài giảng về Kinh-thánh là tóm lược cả bài giảng một cách ngắn gọn, dùng chủ đề và những đoạn Kinh-thánh chính đã được nêu ra trong bài giảng. Bằng cách tổng kết vắn tắt bài giảng qua vài đoạn Kinh-thánh, như khi rao giảng tại cửa nhà người ta, không những bạn sẽ nhấn mạnh được ý chính của bài giảng, mà bạn còn để lại cho thính giả vài ý tưởng quan trọng mà họ sẽ có thể nhớ và dùng để nhắc lại những điểm đặc biệt đáng chú ý trong bài giảng. Đó là mục đích chính của phần kết luận, và phương pháp này không những hợp lý mà cũng hữu hiệu để đạt được mục đích đó.

**********

10-14. Hãy cho vài ý kiến về độ dài của phần kết luận.

¹⁰ Kết luận dài vừa phải. Muốn xác định xem phần kết luận có dài vừa phải không, ta không nên căn cứ vào kim đồng hồ, mặc dù điều này thường xảy ra. Phần kết luận dài vừa phải là khi nó hữu hiệu và đạt được mục đích. Do đó, kết quả đạt được sẽ là yếu tố xác định phần kết luận có dài vừa phải hay không. Đây là điều mà người khuyên bảo sẽ xem xét khi bạn tập luyện về điểm “Kết luận dài vừa phải” trong Phiếu Khuyên Bảo.

¹¹ Để so sánh các phần kết luận với độ dài của thân bài, hãy lưu ý đến phần kết luận vắn tắt cho cả cuốn sách Truyền-đạo nơi Truyền-đạo 12:13, 14 và so sánh với phần kết luận cho bài Giảng trên Núi của Giê-su ghi nơi Ma-thi-ơ 7:24-27. Đây là hai loại kết luận khác nhau và có độ dài khác nhau, nhưng cả hai đều đạt được mục đích.

¹² Ta không nên kết luận cách đột ngột, làm cho cử tọa không ngờ trước được. Những lời lẽ của phần kết luận không những phải cho thấy rõ bài giảng sắp chấm dứt, nhưng cũng phải có tính cách dứt khoát. Những lời lẽ bạn nói, và cách bạn nói đều phải nhằm chấm dứt bài giảng. Không nên kéo dài vô ích. Nếu bạn không thể kết chặt mọi phần trong bài giảng và đồng thời duy trì được sự chú ý của cử tọa trong suốt phần kết luận, thì bạn phải sửa lại phần này. Nó còn dài quá.

¹³ Nếu bạn là một người mới nói bài giảng, thường thì điều tốt nhất là làm một kết luận ngắn, giản dị, trực tiếp và tích cực. Hãy tránh những kết luận kéo dài mãi.

¹⁴ Nếu bài giảng của bạn là một phần của một thuyết trình phối hợp hay là một bài trong chương trình của buổi họp công tác, thì phần kết luận của bạn sẽ nối liền với phần nhập đề của bài giảng kế tiếp; vì thế, phần kết luận có thể ngắn hơn. Tuy nhiên, mỗi phần phải có một kết luận đạt được mục đích của bài giảng. Nếu được thế thì phần kết luận dài vừa phải.

**********

15-18. Điều gì sẽ xảy ra nếu bạn không cẩn thận canh chừng thời hạn của bài giảng?

¹⁵ Xong đúng giờ. Không phải chỉ độ dài của phần kết luận là quan trọng; chúng ta cũng nên lưu tâm đến thời hạn dành cho mỗi phần của bài giảng. Vì thế nên có đề mục riêng biệt trong Phiếu Khuyên Bảo ghi “Xong đúng giờ”.

¹⁶ Chúng ta không nên coi nhẹ tầm quan trọng của yếu tố thời gian. Nếu bài giảng được sửa soạn kỹ, thì diễn giả đã chú ý đến thời hạn của bài giảng, còn khi diễn giả cố trình bày tất cả các ý tưởng trong tài liệu và nói quá thời hạn ấn định, thì anh thật sự đã không đạt được mục tiêu của mình. Đó là bởi vì có những thính giả cảm thấy sốt ruột, nhìn đồng hồ và không chăm chú theo dõi diễn giả. Phần kết luận, đáng lý phải bao gồm cách áp dụng và thúc đẩy hành động—hai điều rất quan trọng để đạt mục đích của bài giảng, sẽ bị mất đi. Ngay như nếu phần ấy có được trình bày đi nữa, thì nhiều khi cử tọa cũng không được lợi ích gì vì diễn giả đi quá giờ.

¹⁷ Khi diễn giả đi quá giờ, cử tọa cảm thấy bực bội và chính diễn giả cũng cảm thấy bối rối. Khi thấy mình chỉ còn ít phút mà tài liệu lại còn nhiều, diễn giả có thể cố gắng nói quá nhiều và làm cho bài giảng mất đi hiệu quả. Điều này thường đưa đến hậu quả là diễn giả sẽ thiếu bình tĩnh. Ngược lại, nếu diễn giả nhận thấy mình đã không sửa soạn đủ tài liệu để nói cho hết thời hạn ấn định, anh có lẽ sẽ cố gắng kéo dài bài giảng, và có thể rơi vào tình trạng thiếu mạch lạc và nói lăng nhăng dài dòng.

¹⁸ Mặc dù anh giám thị trường học sẽ báo cho học viên biết khi nào đã hết giờ, nhưng đây là một sự thất vọng cho học viên và cho cử tọa khi một bài giảng phải bị cắt ngang trước khi xong xuôi. Diễn giả phải có chú tâm đầy đủ vào tài liệu của mình để muốn trình bày cho trọn. Cử tọa sẽ cảm thấy bị bỏ lửng nếu không được nghe phần kết luận của bài giảng. Diễn giả nào có thói quen luôn luôn đi quá giờ chứng tỏ thiếu tôn trọng đối với người khác, hoặc thiếu sửa soạn.

19, 20. Tại sao việc canh giờ là đặc biệt quan trọng trong buổi họp công tác hay trong một hội nghị?

¹⁹ Khi có nhiều diễn giả tham gia cùng một chương trình, vấn đề xong đúng giờ có tầm quan trọng đặc biệt. Thí dụ, một buổi họp công tác có thể có năm phần khác nhau. Nếu mỗi người chỉ nói thêm một phút quá thời hạn ấn định, thì chương trình sẽ đi quá giờ mất năm phút. Tuy vậy mỗi người chỉ quá giờ có một chút thôi. Kết quả có thể là một số người buộc phải ra về trước khi buổi họp chấm dứt, hầu khỏi lỡ chuyến xe buýt. Cũng có thể là có một vài người hôn phối không tin đạo đến đón người nhà tại buổi họp, họ sẽ thấy khó chịu vì phải đợi. Dù sao, ảnh hưởng nói chung là không tốt.

²⁰ Khi một diễn giả có phần trong một thuyết trình phối hợp mà không dùng hết thời gian ấn định cho mình, điều này cũng có thể gây khó khăn. Thí dụ, tại một hội nghị, nếu một anh có bài giảng với thời hạn chỉ định là 30 phút, nhưng anh chỉ nói 20 phút thôi, thì điều này có thể gây xáo trộn cho chương trình nếu diễn giả kế tiếp chưa sẵn sàng để bắt đầu ngay lập tức.

21-24. Hãy kể vắn tắt vài vấn đề liên quan đến việc làm xong đúng giờ, và các nguyên do của những vấn đề ấy.

²¹ Dĩ nhiên, một trong những nguyên nhân chính khiến diễn giả đi quá giờ là vì có quá nhiều tài liệu. Vậy cần phải sửa chữa điều ấy ngay trong khi sửa soạn bài giảng. Bạn sẽ không có vấn đề trong việc xong đúng giờ nếu bạn đã tập luyện tốt các điểm trước đây trong Phiếu Khuyên Bảo. Nếu bạn đã học biết làm sao tách riêng các điểm chính và sửa soạn một dàn bài thích hợp, thì bạn sẽ nhận thấy là việc xong đúng giờ sẽ xảy ra cách tự nhiên. Chúng ta xem xét việc xong đúng giờ vào cuối Phiếu Khuyên Bảo, ấy là bởi vì điểm này tùy thuộc phần lớn vào những đức tính nói năng đã thảo luận trước đây.

²² Thông thường thì khi diễn giả gặp phải vấn đề trong việc xong đúng giờ là vì họ đi quá giờ. Một diễn giả sửa soạn kỹ thì thường có nhiều ý tưởng hữu ích trong tài liệu, nhưng anh phải coi chừng để đừng khai triển nhiều ý tưởng hơn là số mà thời hạn ấn định cho phép.

²³ Ngược lại, những diễn giả mới hay ít kinh nghiệm thì có khuynh hướng không dùng hết thời gian ấn định. Họ nên học biết cách dùng trọn thời gian dành cho họ. Mới đầu, họ có lẽ sẽ thấy khó làm sao ước lượng cho bài giảng xong vừa đúng giờ, nhưng họ nên cố gắng làm sao cho càng gần đúng giờ càng tốt. Tuy nhiên, trừ khi bài giảng rõ ràng là chấm dứt quá sớm, người khuyên bảo sẽ không cho điểm này là yếu kém nếu học viên đã sửa soạn và trình bày bài giảng một cách đầy đủ và làm thỏa ý người nghe.

²⁴ Để xét xem một diễn giả có yếu kém hay không về việc xong đúng giờ, tốt nhất là quan sát hiệu lực của bài giảng trên cử tọa. Khi anh giám thị trường học ra dấu cho biết đã hết giờ, thì học viên nên nói hết câu của mình. Nếu với câu đó học viên có thể kết luận bài giảng một cách hữu hiệu khiến cho cử tọa có cảm tưởng là đã nghe trọn cả bài giảng, thì không nên coi diễn giả như có yếu kém về vấn đề xong đúng giờ.

25-29. Làm thế nào một diễn giả có thể làm cho chắc chắn bài giảng của mình sẽ xong đúng giờ?

²⁵ Làm sao có thể nói xong bài giảng cho vừa đúng giờ? Vấn đề căn bản là việc sửa soạn. Điều quan trọng là phải sửa soạn, không những tài liệu dùng trong bài giảng, nhưng cả phần trình bày bài giảng. Nếu có sự sửa soạn đúng mức về phần trình bày, thường thì bài giảng sẽ xong đúng giờ.

²⁶ Khi bạn làm dàn bài, hãy chỉ rõ những điểm nào là chính. Dưới mỗi điểm chính có lẽ bạn sẽ có nhiều điểm phụ. Trong các điểm phụ dĩ nhiên có một số tương đối quan trọng hơn các điểm khác. Vấn đề là bạn phải biết rõ những điểm nào là quan trọng cho bài giảng và những điểm nào có thể bỏ đi được nếu cần. Rồi, trong khi nói bài giảng, nếu bạn nhận thấy rằng mình đi hơi chậm có lẽ sẽ quá giờ, thì bạn chỉ cần giản dị trình bày những lý lẽ chính và loại bỏ những lý lẽ phụ đi.

²⁷ Đây là điều mà chúng ta luôn luôn phải làm trong công việc rao giảng. Khi chúng ta đến cửa nhà người ta, nếu họ chịu nghe thì chúng ta sẽ nói với họ trong vòng nhiều phút. Nhưng chúng ta cũng sẵn sàng trình bày cùng bài giảng đó nhưng vắn tắt hơn, có lẽ chỉ trong vòng một hay hai phút nếu cần. Làm sao chúng ta uyển chuyển được như thế? Ấy là vì chúng ta biết rõ một hay nhiều điểm then chốt và những điểm quan trọng nhất cần thiết để yểm trợ lý lẽ mình. Chúng ta cũng biết những điểm ít quan trọng hơn mà chúng ta có thể dùng để thảo luận nhiều hơn, tuy nhiên có thể bỏ qua nếu hoàn cảnh đòi hỏi. Bạn có thể dùng cùng phương pháp này khi trình bày bài giảng trên bục.

²⁸ Một diễn giả thường có lợi ích khi ghi ở ngoài lề bài giảng chỗ nào đáng lý phải trình bày xong khi đến khoảng giữa thời hạn ấn định, hoặc nếu là một bài giảng dài thì anh có lẽ nên chia bài ra làm bốn phần. Rồi khi anh đến những điểm ghi như thế trong bài giảng, anh có thể nhìn đồng hồ để xem mình làm có đúng giờ không. Nếu anh thấy mình đã đi chậm quá, thì đây là lúc nên bắt đầu loại bỏ những điểm phụ, thay vì đợi đến phút chót và buộc phải nói phần kết luận vội vàng quá và làm phần này mất đi hiệu quả của nó. Tuy nhiên, diễn giả nên tránh nhìn đồng hồ thường quá, hoặc nhìn đồng hồ một cách quá lộ liễu, hay nói với cử tọa rằng mình sắp hết giờ và phải vội vàng trình bày những điểm còn lại; tất cả những điều này chỉ làm cho cử tọa bị xao lãng. Diễn giả phải hành động cách tự nhiên và không làm cử tọa mất sự chú ý.

²⁹ Để làm cho cả bài giảng diễn tiến đúng giờ thì nhập đề phải dài vừa phải, mỗi điểm chính của thân bài phải được khai triển một cách cân xứng, và phải dành đủ thì giờ cho phần kết luận. Đây không phải là một điều mà bạn chỉ chú ý đến khi nhận thấy là mình sắp hết giờ. Nếu bạn để ý đến việc canh giờ ngay từ lúc đầu bài giảng thì kết quả sẽ là một bài giảng được trình bày một cách cân xứng.