Ndomo tu Amamako Lesanju Eci tu Kuka

1-2. Yehova o tenda ndati vamanji va kuka? (Osamo 92:​12-14; talavo koñoño.)

OMANU voluali luosi, va siata oku lekisa ovituwa via litepa viatiamẽla koku kuka. Ndeci, sokolola kocindekaise ci kuãimo: Ove hẽ ivaluka ndomo wa li yeva eci wa mola onjanja yatete esinga limue li yela vutue wove? Citava okuti wa seteka oku li tukũlamo oco lomue ka ka li mole. Pole, ove wa limbuka okuti oku tukũla esinga li yela, ka ci tateka okuti vutue ka muiya vali owele. Ocindekaise eci ci lekisa okuti, omanu valua ka va yongola oku kuka.

² Pole, Isietu wokilu o kuete ocisimĩlo ca litepa catiamẽla kafendeli vaye va kasi oku kuka. (Olosap. 16:31) Eye o va sokisa loviti vima apako. (Tanga Osamo 92:​12-14.) Momo lie eli esokiso limue liwa? Olonjanja vialua, oviti vina vinene havio vi kuete olonelẽho vi lẽha ciwa, oviti vina vi kasi ale anyamo alua. Ndeci, kofeka yo Japau kuli uti umue u kala anyamo alua. Vimue pokati koviti viaco, vi kuete eci ci pitahãla ohulukãi yanyamo kuenda via fina calua. Ndeci oviti viaco, vamanji va kuka va posoka calua, ca piãla enene kovaso a Suku. Yehova ka vanji lika kowele wavo. Pole, Eye wa kapako calua ovituwa viwa via vamanji vaco, ndeci epandi kuenda ekolelo. Handi vali, Yehova ivaluka ulandu wekolelo wa vamanji vaco.

3. Tukula ulandu umue u lekisa okuti Yehova wa talavaya lomanu va kuka oco a tẽlise ocipango caye.

³ Oku kuka, ka ci tepulula esilivilo omunu umue a kuete kovaso a Yehova.a Ivaluka okuti, Yehova olonjanja vialua wa talavaya lomanu va kuka oco a tẽlise ocipango caye. Ndeci, Sara wa kuatele ale 90 kanyamo eci Yehova o sapuila okuti, o ka linga ina yepata limue linene kuenda kocitumbulukila caye, oko kua laikele oku tunda Mesiya. (Efet. 17:​15-19) Handi vali, Mose wa kukile ale eci Yehova a eca kokuaye ocikele coku upa va Isareli kofeka Yegito. (Etu. 7:​6, 7) Kuenda upostolo Yoano wa kukilevo eci Yehova o vetiya oku soneha alivulu atãlo Embimbiliya.

4. Ndomo ca tangiwa Kolosapo 15:​15, nye ci pondola oku kuatisa vana va kuka oku yula ovitangi va siata oku liyaka lavio? (Talavo ociluvialuvia.)

⁴ Ocili okuti oku kuka, ku nena ovitangi vialua. Manji umue ukãi poku vangula lovinjembe wa popia hati: “Omunu umue o sukila oku kuata utõi momo oku kuka ka kua lelukile.” Pole, oku amamako lesanju,b ci pondola oku kuatisa vana va kuka oku yula esumuo li tunda kutunga waco. (Tanga Olosapo 15:15.) Vocipama cilo, tu konomuisa ovina vimue vana va kuka va pondola oku linga oco vamameko lesanju. Tu konomuisavo ndomo vamanji vovekongelo va pondola oku va kuatisa. Pole, tete tu konomuisa esunga lieci ka ca lelukilile oku amamako lesanju osimbu tu kuka.

ESUNGA LIECI KA CA LELUKILILE OKU AMAMAKO LESANJU ECI TU KUKA

5. Momo lie omanu vamue va kuka pamue va yevela esumuo?

⁵ Ovina vipi vi pondola oku ku kokela esumuo? Pamue o sumua omo okuti ku tẽla vali oku linga ovina wa lingaile kosimbu. Handi vali, citava okuti o kuetele ongeva otembo wa kala umalẽhe, eci wa kuatele uhayele uwa. (Uku. 7:10) Ndeci, manji umue ukãi o tukuiwa Ruby, wa popia hati: “Olonjanja viosi ndi yeva evalo kuenda si tẽla vali oku linga ovina nda lingaile kosimbu. Omo liaco, ka ca lelukile kokuange oku kapa uwalo ketimba. Toke muẽle oku katula ovolu oco ndi wale omeya ka ca lelukile. Ovaka ange a vala kuenda ovimuine viange ka vi kuete vali ongusu yalua kuenje si tẽla oku linga ovopange ndaño muẽle ana a sulemo.” Manji umue ulume o tukuiwa Harold, okuti wa talavaya ale ko Betele wa popia hati: “Olonjanja vimue ndi sumua calua momo si tẽla vali oku linga ovina viosi ndi yongola. Eci nda kala umalẽhe nda pamele calua. Nda solaile calua oku tasula ombunje. Omanu va enda oku popia hati: ‘Eca ombunje ku Harold momo eye o pondola oku tu kuatisa oku yula.’ Pole cilo, si tẽla vali oku imba ombunje.”

6. (a) Ovina vipi vikuavo vi pondola oku kokela esumuo vana va kuka? (b) Nye ci pondola oku kuatisa vana va kuka oku nõla nda va sukila oku liwekapo oku endisa? (Tala vorevista yilo ocipama losapi hati: “Anga hẽ Ndi Sukila Oku Liwekapo Oku Endisa?”)

⁶ Pamue ove o sumua omo okuti ku tẽla vali oku linga ovina vimue wa enda oku linga lika liove. Kuenje o sukila okuti omunu umue wiya konjo yove oco a ku kuatise ale, o sukila oku kala konjo yomõlove. Pamue citava okuti ove o sumuavo, omo liekambo liuhayele ale omo okuti ovaso ove a vuvala kuenda ku tẽla vali oku tunda loku endisa lika liove. Ocili okuti ovina viaco vi pondola oku ku kokela esumuo lialua! Pole, ivaluka okuti: Ndaño ku tẽla oku linga ovina wa lingaile kosimbu, o kuete esilivilo lialua kovaso a Yehova kuenda komanu vakuavo. Handi vali, kolela okuti Yehova wa kapako calua onjila ndomo o liyevite. Ca velapo, ocisola kuenda olopandu o lekisa kokuaye kuenda ku vamanji.—1 Sam. 16:7.

7. Nye ci kuatisa vana va kuete usumba wokuti ka va ka kala komuenyo otembo yalua oco va mole esulilo lioluali lulo?

⁷ Ove pamue o kuata usumba wokuti ku kala komuenyo otembo yalua oco o mole esulilo lioluali lulo. Nda okuti ocisimĩlo caco ci ku kokela esumuo, nye ci pondola oku ku kuatisa? Ivaluka okuti Yehova o kasi oku talamẽla lepandi oco a nene esulilo lioluali lulo lũvi. (Isa. 30:18) Pole, epandi lia Yehova li kuete ocimãho coku ecelela okuti omanu valua va kuata otembo kuenda epuluvi lioku u kũlĩha loku u vumba. (2 Pet. 3:9) Omo liaco, eci ove o sumua, seteka oku sokolola komanu valua okuti, handi va ka popeliwa omo liepandi lia Yehova. Pamue citava okuti vamue pokati kavo, vakuepata liove!

8. Eci omunu umue a vela ale a kuka, nye a pondola oku linga?

⁸ Ndaño okuti tuamalẽhe ale tua kuka, eci tu vela pamue tu pondola oku popia ale oku linga ovina vimue okuti noke tu livela. (Uku. 7:7; Tia. 3:2) Ndeci, Yovi ulume umue ukuekolelo, eci a kala oku tala ohali, olondaka viaye via linga “viumamõhe.” (Yovi 6:​1-3) Handi vali, ocitangi cimue cuhayele ci pondola oku koka okuti omunu umue wa kuka o linga ovina vimue okuti nda ka vi lingile, ale oku vangula ovina ka yonguile. Pole, ndaño okuti tua kuka, ale tu vela, ka ca sungulukile oku vangula lukãlu ale oku lavoka okuti olonjanja viosi omanu vakuavo va tu lingilako ovina tu yongola. Omo liaco, eci tu limbuka okuti tua vangula lukãlu lomunu umue, tu sukila oku pinga ongecelo lonjanga.—Mat. 5:​23, 24.

OVINA VIMUE VANA VA KUKA VA PONDOLA OKU LINGA OCO VAMAMEKO LESANJU

9. Momo lie ci kuetele esilivilo okuti vana va kuka va tavela ekuatiso liomanu vakuavo? (Talavo oviluvialuvia.)

⁹ Tava ekuatiso lia vakuene. (Va Gal. 6:2) Kefetikilo pamue ka ci leluka kokuove. Ndeci, Manji umue ukãi o tukuiwa Gretel wa popia hati: “Olonjanja vimue ka ci leluka kokuange oku tava ekuatiso momo, si yongola oku sakalaisa omanu vakuavo. Pa pita otembo yalua oco ndi tẽle oku pongolola ovisimĩlo viange kuenda oku lekisa umbombe oco ndi tave ekuatiso.” Eci o tava ekuatiso lia vakuene, ove o kasi oku ecelela okuti ovo va kuata esanju li tunda koku eca. (Ovil. 20:35) Handi vali, ove o ka sanjukavo poku limbuka ocisola kuenda onjila ndomo omanu vakuavo va ku kapako.

10. Momo lie ci kuetele esilivilo oku eca olopandu? (Talavo oviluvialuvia.)

¹⁰ Kala ukualopandu. (Va Kol. 3:15; 1 Va Tes. 5:18) Eci omanu vakuavo va tu lingila ovina viwa, tu sanjuka calua, pole, pamue tu pondola oku ivalako oku eca olopandu kokuavo. Pole, eci tu lekisa esanju loku popia okuti nda pandula, ovo va ka limbuka okuti tua kapako ovina viosi va tu lingila. Manji umue ukãi o tukuiwa Leah okuti wa siata oku tata vamanji va kuka ko Betele, wa popia hati: “Umue pokati ka vamanji akãi ndi tata, olonjanja viosi wa siata oku ndi tumisa ovikanda violopandu. Ocili okuti, ndaño vovikanda viaco eye ka siatele oku sonehamo olondaka vialua, pole ovio via siata oku ndi nenela esanju. Ame ndi sole calua ovikanda viaco momo, vi ndi kuatisa oku limbuka okuti, eye wa kapako ovina viosi nda siata oku linga.”

11. O pondola oku kuatisa ndati vakuene? (Talavo oviluvialuvia.)

¹¹ Likolisilako oco o kuatise vakuene. Eci ove o sokolola komanu vakuavo loku likolisilako oku va kuatisa, ove o ka yuvula oku tiamisila calua utima kovitangi viove. Tu pondola oku sokisa omanu va kuka lalivulu a longisa ovina vi kuete esilivilo komuenyo. Pole, nda omanu ka va tangi alivulu aco, ka va ka longisiwa la-o. Cimuamue haico okuti, amalẽhe ka va ka lilongisa ovina vi kuete esilivilo viatiamẽla kokuove, nda okuti kua vanguile lavo loku va lomboluila ovina wa kũlĩha. Linga apulilo kamalẽhe kuenda yevelela lutate ovina ovo va popia. Lekisa kokuavo okuti, oku linga ocipango ca Yehova ci nena esanju kuenda oco ocina ca velapo komuenyo. Omo liaco, eci ove o lembeleka loku pamisa amalẽhe, o ka kuatavo esanju.—Osa. 71:18.

12. Ndomo ca tangiwa kelivulu lia Isaya 46:​4, ohuminyo yipi Yehova a linga ku vana va kuka? (Talavo oviluvialuvia.)

¹² Likutilila ku Yehova oku pinga ekuatiso. Citava okuti olonjanja vimue ove o yeva ekavo ketimba kuenda kovisimĩlo, pole Yehova “lalimue eteke a kava ale oku pua ongusu.” (Isa. 40:28) Yehova o talavaya ndati longusu yaye? Onjila yimue, poku pamisa afendeli vaye vakuekolelo va kuka. (Isa. 40:​29-31) Yehova toke muẽle wa likuminya oku ku kuatisa. (Tanga Isaya 46:4.) Eye olonjanja viosi o tẽlisa olohuminyo viaye. (Yeh. 23:14; Isa. 55:​10, 11) Eci ove o likutilila loku limbuka ocisola ca Yehova kuenda ekuatiso liaye komuenyo wove, o ka kuata esanju lialua.

13. Ndomo ca tangiwa kukanda 2 Va Korindo 4:​16-18, nye vana va kuka va sukila oku ivaluka? (Talavo oviluvialuvia.)

¹³ Ivaluka okuti ove o ka kala vali umalẽhe loku kuata uhayele uwa. Eci tu ivaluka okuti ovitangi vietu vi ka pua, ci leluka kokuetu oku pandikisa. Embimbiliya li likuminya okuti, oku kuka kuenda ovitangi viuhayele, ka vi ka kalako vali. (Yovi 33:25; Isa. 33:24) Omo liaco, ove o pondola oku kuata esanju momo wa kũlĩha okuti, kovaso yoloneke o ka kuata uhayele uwa, ongusu loku posoka calua. (Tanga 2 Va Korindo 4:​16-18.) Pole, nye omanu vakuavo va pondola oku linga oco va ece ekuatiso?

OMANU VAKUAVO VA PONDOLA OKU KUATISA NDATI?

14. Momo lie ci kuetele esilivilo oku nyula kuenda oku telefonalela vana va kuka?

¹⁴ Kuata ocituwa coku nyula vamanji va kuka kuenda oku va telefonalela. (Va Hev. 13:16) Omanu vana va kuka, va siata oku li yeva ulika. Manji umue ulume o tukuiwa Camil okuti ka kuete epondolo lioku tunda vonjo, wa popia hati: “Ame ndi sukila oku kala vokati konjo oku upisa lomẽle toke luteke. Kuenje eci ca siata oku ndi kuma. Olonjanja vimue ndi liyeva ndohosi yimue ya kuka ya kutiwa kalienge. Eci ca siata oku ndi sumuisa loku ndi temisa calua.” Eci tu nyula vana va kuka, tu lekisa kokuavo okuti ovo va kuete esilivilo lialua kokuetu kuenda tu va sole calua. Anga hẽ eteke limue wa yonguile oku telefonalela manji umue wa kuka wo vekongelo liove ale oku u nyula pole, kua ci lingile? Eci ci pondola oku lipita momo, vosi yetu tu kuete ovina vialua vioku linga. Oco hẽ, tu ‘kũlĩha ndati ovina via velapo vali’ oku kongelamo oku nyula vana va kuka? (Va Fil. 1:10) Ocina cimue ci pondola oku tu kuatisa, oku soneha vokalendaliu ketu, ateke tu yongola oku tumisa esapulo limue ale oku telefonalela manji umue wa kuka wo vekongelo lietu. Ove o pondolavo oku sokiya oku va nyula. Omo liaco, nõla eteke limue o yongola oku ci linga oco ku ka ivaleko.

15. Ovina vipi amalẽhe kuenda vana va kuka va pondola oku lingila kumosi?

¹⁵ Amalẽhe vamue ka va kũlĩhĩle ovina va pondola oku sapela, ale oku linga lomanu vana va kuka. Nda eci oco ocitangi cove, ku ka sakalale. Likolisilako oku kala ekamba limue liwa. (Olosap. 17:17) Sapela lavo osimbu ohongele ka ya fetikile kuenda noke liohongele. Citava okuti o va pulisa ocisonehua cimue Cembimbiliya ovo va sole calua ale oku va pinga oco va ku lomboluileko ulandu umue u koka ovinjola wa lipita lavo eci va kala omãla. O pondolavo oku va laleka oco vu taleli kumosi ocipama co JW Broadcasting^®. Handi vali, ove o pondola oku lieca olumue oco o va kuatise oku linga ovina vimue okuti pamue lika wavo nda ka va ci tẽlele. Ndeci, ove o pondola oku va kuatisa oku tapa votelefone yavo alivulu okaliye elilongiso. Manji umue ukãi o tukuiwa Carol wa popia hati: “Laleka vamanji va kuka oco vu lingili kumosi ovina o sole. Nda kũlĩha okuti nda kuka ale pole, handi ndi yongola oku sanjukila omuenyo. Ame ndi sole oku landa ovina vimue ndi sukila, oku enda konjo va landisila okulia kuenda oku tala ovina via lulikiwa.” Manji ukuavo ukãi o tukuiwa Maira wa popia hati: “Ndi kuete ekamba limue li kuete 90 kanyamo kuenda ame ndi kuete 33 kanyamo. Pole olonjanja vialua, ndi ivalako etepiso liaco lianyamo momo, tua siata oku papala loku talela kumosi olofilme. Kuenje eci tu kuata ovitangi, tu li kuatisa pokati.”

16. Momo lie ci kuetele esilivilo oku sindikila vana va kuka kosipitali?

¹⁶ Sindikila vamanji va kuka kosipitali. Ove ku sukila lika oku va sindikila kosipitali, pole, o sukilavo oku kala lavo oco o limbuke nda ovo va ka tatiwa ciwa lolondotolo kuenda nda va ka tambula ekuatiso va sukila. (Isa. 1:17) O pondolavo oku va kuatisa poku taya olonumbi vi eciwa londotolo. Manji umue ukãi wa kuka o tukuiwa Ruth wa popia hati: “Olonjanja vialua eci ngenda lika liange kosipitali, olondotolo ka vi kapiko ovina ndi va sapuila. Ovo va ndi sapuila hati: ‘Ove ku vela. O kasi ño oku likembisa ndu okuti o vela.’ Pole, eci ngenda lomunu umue, ndotolo o ndi tata lesumbilo. Omo liaco, ndi pandula calua vamanji omo lialikolisilo ovo va siata oku linga, lioku ndi sindikila kosipitali.”

17. Olonjila vipi o pondola oku kuama poku talavaya la vamanji va kuka kupange woku kunda?

¹⁷ Talavaya la vamanji va kuka kupange woku kunda. Vamanji vamue va kuka, pamue ka va kuete vali epondolo lioku kundila konjo lanjo. Sokolola okuti vekongelo liove muli manji umue o sangiwa vekalo liaco. Anga hẽ o pondola oku u laleka oco vu kundili kumosi lokakãlu kalivulu? Citava okuti u wambatelako omangu yimue oco eye a tumale. Ocina cikuavo o pondola oku linga, oku laleka manji umue wa kuka oco a ku kuame kalilongiso ove Embimbiliya ale citava okuti ove o songola elilongiso liaco konjo ya manji wa kuka. Handi vali, akulu vekongelo va pondola oku kũlĩhĩsa nda ci ka leluka vali ku manji wa kuka oku kunda lekongelo nda okuti ohongele yupange woku kunda yi lingiwa konjo yaye. Yehova o sanjuka calua eci tu likolisilako oku sumbila vamanji va kuka.—Olosap. 3:27; Va Rom. 12:10.

18. Nye tu ka konomuisa vocipama cikuãimo?

¹⁸ Ocipama cilo, ca tu ivaluisa okuti Yehova o sole kuenda wa kapako calua vamanji va kuka. Kuenje vosi yetu tu sukilavo oku va tenda lonjila yimuamue! Oku kuka ku nena ovitangi vialua, pole, lekuatiso lia Yehova ove o pondola oku amamako lesanju. (Osa. 37:25) Handi vali, ci sanjuisa calua oku kũlĩha okuti, kovaso yoloneke vana va kuka va ka kuata uhayele wa li pua, ongusu kuenda va ka posoka calua! Pole, vamanji vamue va kasi oku liyaka lovitangi via litepa ndeci: oku tata umue ukuepata wa kuka, omõla umue o vela ale ekamba limue li kasi oku vela. Nye ovo va sukila oku linga oco va amameko lesanju? Vocipama cikuãimo, tu ka konomuisa etambululo liepulilo liaco.