AAMU
Oraraa oaoa i roto i te taviniraa a Iehova
I 1951, no tae noa mai ra vau i Rouyn. E oire iti teie i Québec i Kanada. Patoto ihora vau i te opani. O Marcel Filteau,a e mitionare no Gileada, tei tatara mai i te opani. E 23 matahiti to ˈna e mea roa o ˈna. O vau râ, 16 noa ïa matahiti e mea poto. Faaite atura vau i ta ˈu rata no te taviniraa pionie. Taio ihora o ˈna, hiˈo maira e na ô atura: “Ua ite anei to oe mama tei ô nei oe?”
TO ˈU UTUAFARE FETII
Ua fanauhia vau i 1934. No te fenua Helevetia to ˈu na metua tei haere mai i Timmins, te hoê oire i Ontario i Kanada. I te area matahiti 1939 to mama haamataraa i te taio i Te Pare Tiairaa e i te haere i te mau putuputuraa a te mau Ite no Iehova. I rave atoa na o ˈna ia ˈu e to ˈu na ono taeae e tuahine na muri ia ˈna. Aita i maoro ua riro mai o ˈna ei Ite no Iehova.
Aita papa i mauruuru, noa ˈtu râ aita mama i faarue i te parau mau, mea faufaa roa no ˈna te reira. Ua na reira noa o ˈna i te roaraa o te mau matahiti 1940, i te opani-raa-hia te ohipa a te mau Ite no Iehova i Kanada. Mea hamani maitai e mea faatura roa o ˈna ia papa, noa ˈtu mea tuhi roa papa ia ˈna. Ua tauturu te hiˈoraa maitai o mama ia ˈu e to ˈu na taeae e tuahine ia farii i te parau mau. E te mea oaoa roa, ua mǎrû roa mai papa e mea maitai roa o ˈna i nia ia matou.
TAVINIRAA TAIME TAATOA
I Atete 1950, ua haere au i te tairururaa “Maraaraa o te faatereraa a te Atua” tei tupu i New York. I reira, ua farerei au i te mau taeae e tuahine no te ara mai e ua faaroo vau i te tahi mau mitionare tei uiuihia. Hinaaro roa ˈtura vau e rave hau atu â i roto i te taviniraa a Iehova. Opua ihora ïa vau e rave i te taviniraa taime taatoa. To ˈu hoˈiraa ˈtu i te fare, faaî ihora vau i ta ˈu aniraa no te riro ei pionie tamau. Ua pahono mai te amaa e mea maitai ia bapetizohia vau na mua. O ta ˈu ïa i rave i te 1 no Atopa 1950. I Novema, ua riro mai au ei pionie tamau e ua tonohia vau i Kapuskasing. Mea atea hoi tera oire i to ˈu vahi faaearaa.
Taviniraa i Québec
I 1951, ua titau manihini te amaa i te mau Ite no Iehova ua ite i te reo Farani ia feruri e tavini i Québec, tera te reo e paraparauhia ra i ǒ. Te hinaaro-rahi-hia ra hoi te tauturu. Ua farii au no te mea ua ite au i te reo Farani e te reo Beretane. Ua tonohia vau i Rouyn. Aita vau i matau i te taata i ǒ. Hoê noa vahi nohoraa tei horoahia mai, to Marcel. O ta ˈu ïa i faatia ˈtu i te omuaraa. Ua riro mâua ei hoa rahi e ua au roa vau i ta ˈu taviniraa ei pionie tamau i Québec e maha matahiti, e ei pionie taa ê i muri aˈe.
GILEADA E TEI TIAI-MAORO-HIA
Ua oaoa roa vau i te taeraa mai ta ˈu titau-manihini-raa i te 26raa o te piha haapiiraa no Gileada i South Lansing i te hau no New York. Ua hope taua haapiiraa ra i te 12 no Fepuare 1956, e ua tonohia vau i Ghana,b i Afirika tooa o te râ. Tera noa râ, ua titauhia ia hoˈi au i Kanada ia noaa mai ta ˈu mau papie no te reva i Ghana. Parauraahia mai tau hebedoma noa te titauhia ia oti mai.
I te hopea râ, e hitu avaˈe to ˈu tiairaa i tera mau papie i Toronto. I tera roaraa, ua farii maitai mai te utuafare Cripps ia ˈu. Mea na reira to ˈu farereiraa ia Sheila ta raua tamahine. Ua here mâua ia mâua. I to ˈu hinaaroraa e ani ia ˈna ia faaipoipo, tae mai nei ta ˈu mau papie. Pure aˈera mâua Sheila ia Iehova e faaoti atura e reva vau i Ghana no ta ˈu taviniraa. Ua tamau noa râ mâua i te haamatau na roto i te rata, a hiˈo atu ai e faaipoipo iho â anei mâua. E ere i te faaotiraa nainai. I muri aˈe râ, ua taa ia mâua e faaotiraa tano.
Na nia ˈtura ïa vau i te pereoo auahi, te pahi e te manureva, e tae atura vau hoê avaˈe i muri iho i te oire pu o Accra i Ghana. Ua faatoroahia vau ei tiaau mataeinaa. Ua ratere au na Ghana, na Côte d’Ivoire e na Togo na nia i te pereoo ta te amaa i horoa mai, i te rahiraa o te taime o vau anaˈe. Ua oaoa roa vau i te haere e farerei i te mau taeae!
I te mau hopea hebedoma, ua haapao atoa vau i te mau tairururaa haaati. E no te mea aita ta matou Piha tairururaa, na te mau taeae ïa i hamani i te hoê tamaru i te ofe e te niau. E no te mea aita e faatoetoeraa, ua rave mai matou i te mau animara o te tupaihia no te faatamaa i te feia e ruru mai.
Mea arearea atoa te tahi mau taime i tera mau tairururaa. A horoa ˈi taeae Herb Jenningsc i ta ˈna oreroraa parau, ua horo mai te hoê puaatoro i ropu ia ˈna e te feia i ruru mai. Ua riaria roa tera puaatoro. Mau aˈenei te oreroraa parau a taeae. Na e maha ïa taeae pautuutu maitai i haru i te puaatoro e i faahoˈi atu i te vahi tamaaraa, a popo noa ˈi te feia tei ruru mai.
I te hebedoma, ua faaite haere au i ta tatou hohoˈa tavirihia Te haere ra ta Iehova faanahonahoraa i mua, na te mau oire rii atoa na pihai iho mai. Ua pata ïa vau i teie hohoˈa i nia i te hoê ahu uouo tei taamuhia i nia e piti pou aore ra e piti tumu raau. Ua au roa te taata! A tahi ra te rahiraa a mataitai ai i te hoê hohoˈa tavirihia. E ia patahia mai te mau taime o te bapetizoraa, ua popo maitai ratou. Auaˈe teie hohoˈa i taa ˈi ia ratou e mea tahoê te mau Ite no Iehova na te ao atoa nei.
Ua faaipoipo mâua i Ghana i 1959
I muri aˈe e piti matahiti i Afirika, ua oaoa roa vau i te haereraa i te tairururaa nunaa rau tei tupu i te oire no New York i 1958. Oaoa roa vau i te farerei-faahou-raa ia Sheila, tei tavini ei pionie taa ê i Québec. Na mua ˈˈe mea papai rata noa ta mâua. I teie nei râ, ua farerei roa mâua, ani roa ˈtura vau ia ˈna ia faaipoipo mâua e ua farii o ˈna. Papai atura vau ia taeae Knorrd no te ani e nehenehe anei Sheila e haere i te Haapiiraa no Gileada e a tavini atu ai i Afirika na muri ia ˈu. Ua farii taeae Knorr. Tae maira Sheila i Ghana. Faaipoipo atura mâua i Accra i te 3 no Atopa 1959. Ua haamaitai mau â Iehova ia mâua no to mâua tuuraa ia ˈna na mua roa i roto i to mâua oraraa.
TAVINIRAA MÂUA I CAMEROUN
Ohiparaa i te amaa no Cameroun
I 1961, ua tonohia mâua i Cameroun. Ua anihia mai ia ˈu ia haamau i te hoê amaa i reira. Mea rahi roa ïa ta ˈu ohipa. E ere atoa i te ohipa nainai te hopoia tiaau no te amaa. I 1965, ua hapû Sheila. E ere mea ohie ia feruri ia mâua ei metua. A haamata ˈi mâua i te oaoa no teie hopoia apî e a faanaho ai no te hoˈi i Kanada, tupu maira te hoê ati mauiui mau.
Ua marua ta Sheila pêpe, e tamaroa ta te taote parauraa mai. A 50 matahiti te tupuraa teie ati, eita râ e moˈehia ia mâua. Noa ˈtu te mauiui rahi, ua faaea noa mâua i roto i ta mâua taviniraa i Cameroun. Mea au roa hoi na mâua ta mâua taviniraa.
Mâua Sheila i Cameroun i 1965
Pinepine te mau taeae no Cameroun i te hamani-ino-hia no te mea eita ratou e faaô i roto i te mau ohipa poritita. Mea ino roa ˈtu ïa i te mau mahana maitiraa. E ta mâua i taiâ noa na, ua tupu ïa i te 13 no Me 1970. I tena mahana te opaniraahia te ohipa a te mau Ite no Iehova. Ua haru te hau faatere i te amaa nehenehe mau, e pae noa avaˈe to mâua nohoraa i reira. I roto noa hoê hebedoma, pauroa te mau mitionare, mâua Sheila atoa, tei faauehia ia faarue i Cameroun. E ere roa ˈtu mea ohie ia vaiiho i te taeae e tuahine i ǒ, ua haapeapea hoi mâua no ratou.
E ono avaˈe to mâua taviniraa i te amaa no Farani. Mai reira mai, ua tamau noa vau i te aupuru i te mau taeae no Cameroun. I Titema i tera noa matahiti, ua tonohia mâua i te amaa no Nigéria e na taua amaa ra i haapao i te ohipa a te mau Ite no Iehova i Cameroun. Ua farii maitai mai to reira mau taeae e tuahine, e ua oaoa mâua i te taviniraa i ǒ e rave rahi matahiti.
FAAOTIRAA FIFI
I 1973, ua rave mâua i te hoê faaotiraa fifi roa. Ua roohia Sheila i te maˈi rahi. I New York mea haere mâua i te hoê tairururaa. Parau maira Sheila ma te taˈi: “Eita e haere faahou ia ˈu! Ua rohirohi roa vau e mea maˈi roa vau.” Hau i te 14 matahiti to mâua taviniraa i Afirika tooa o te râ. Haapeu roa vau ia ˈna no ta ˈna taviniraa taiva ore. Tera noa râ, ua titauhia te tahi mau tauiraa. Paraparau atura mâua e ua pure ia Iehova e faaoti ihora e hoˈi i Kanada. I reira te maˈi o Sheila e rapaauhia ˈi. Te vaiihoraa i ta mâua taviniraa mitionare e te taviniraa taime taatoa, o te faaotiraa fifi roa ˈˈe ïa e te mauiui roa ˈˈe ta mâua i rave.
I Kanada, ua noaa mai ta ˈu ohipa na muri i te hoê hoa, e hooraa pereoo ta ˈna i te hoê oire i te pae apatoerau o Toronto. Ua noaa to mâua nohoraa, ua hoo mai i te tahi mau taihaa. Aita atoa mâua i tarahu noa ˈˈe, a tiai noa ˈi i te mahana e rave faahou ai mâua i te taviniraa taime taatoa. Ua maere roa mâua, no te mea ua tae oioi mai ta mâua i tiai noa na.
Ua haamata na mua vau i te apiti i te mahana maa i te paturaa o te hoê Piha tairururaa i Norval, i Ontario. I muri iho, ua anihia mai ia ˈu ia tavini ei tiaau no te Piha tairururaa. E no te mea ua maitai mai o Sheila, ua nehenehe ïa mâua e rave i taua taviniraa ra. Faaea ihora mâua i te nohoraa o te Piha tairururaa i Tiunu 1974. Oaoa roa mâua i te hoˈi-faahou-raa i roto i te taviniraa taime taatoa!
Ua maitai noa mai o Sheila. E piti matahiti i muri aˈe, ua nehenehe mâua e tavini i roto i te tuhaa haaati i Manitoba, i Kanada. Mea toetoe roa hoi i reira. Aita râ e fifi, mea hamani maitai roa te mau taeae e tuahine no reira. Te haapiiraa ta mâua i apo mai, te mea faufaa roa ˈˈe, e ere te vahi i reira oe e tavini ai, te tamau-noa-raa râ i te tavini ia Iehova i te mau vahi atoa.
HUTIRAA MAI I TE HAAPIIRAA
I muri aˈe e rave rahi matahiti i roto i te tuhaa haaati, ua tavini mâua i te Betela no Kanada i 1978. I reira to ˈu hutiraa mai i te hoê haapiiraa faufaa, noa ˈtu ua puta roa vau. Ua anihia mai ia ˈu e horoa i te hoê oreroraa parau afa hora na roto i te reo Farani i te hoê putuputuraa taa ê i Montréal. Tera noa râ, e au ra e mea pohe taoto ta ˈu oreroraa parau. Horoa maira te hoê taeae, na ˈna e haapao ra i te Tuhaa o te taviniraa, i te tahi aˈoraa. Aita râ vau i au. Mea faahapa roa o ˈna i to ˈu manaˈo, aita hoi o ˈna i haapopou mai. Ua hape râ vau. Aita vau i hiˈo i te aˈoraa, ua hiˈo râ ia taeae e ta ˈna huru horoaraa i te aˈoraa.
Ua huti mai au i te hoê haapiiraa faufaa i muri iho i ta ˈu oreroraa parau na roto i te reo Farani
Tau mahana i muri iho, ua paraparau mai te hoê mero o te Tomite amaa no nia i te ohipa i tupu. Aita iho â vau i farii i te aˈoraa e ua hape iho â vau. Haere atura vau e farerei i te taeae tei aˈo mai ia ˈu e ua faaore noa mai o ˈna i ta ˈu hapa. E haapiiraa faufaa roa ïa ta ˈu i huti mai, ia faahotu vau i te haehaa. (Mas. 16:18) Pinepine au i te pure ia Iehova no nia i te reira e ia farii iho â vau i te aˈoraa.
Tei te Betela no Kanada nei au ua hau i te 40 matahiti. Mai 1985 to ˈu taviniraa ei mero no te Tomite amaa. I Fepuare 2021, ua faarue mai ta ˈu Sheila here iti e. Te mihi nei au ia ˈna e mea maˈimaˈi atoa vau. Auaˈe mea ohipa roa vau i roto i te taviniraa a Iehova e mea oaoa atoa vau, eita vau e ite i te mahana ia mairi. (Koh. 5:20) Parau mau, mea rahi te haafifiraa ta ˈu i faaruru. Mea rahi aˈe râ te oaoa ta ˈu i fanaˈo. E haamaitairaa mau â te tuuraa ia Iehova na mua roa i roto i to ˈu oraraa i te roaraa e 70 matahiti i roto i te taviniraa taime taatoa. Te pure nei au ia Iehova ia tauturu i te mau taeae e tuahine apî ia na reira atoa. No te mea i roto noa i te taviniraa a Iehova e fanaˈo ai ratou i te hoê oraraa oaoa mau.
a A hiˈo i te aamu o Marcel Filteau “O Iehova to ˈu haapuraa e to ˈu puai” i roto i Te Pare Tiairaa o te 1 no Fepuare 2000.
b Tae roa i 1957, i piihia na teie tuhaa fenua Afirika Côte-de-l’Or.
c A hiˈo i te aamu o Herbert Jennings “Aita outou i ite i te mau mea e tupu ananahi” i roto i Te Pare Tiairaa o te 1 no Titema 2000.
d Na Nathan Knorr e haapao ra i ta tatou ohipa i tera taime.