Faaineinehia no te haapohe, i teie nei, te pûpû nei au i te hoê poroi faaora
“Te tapea noa ra te feia totova i te mau taata i roto i te hoê fare i te pae apatoerau no Iseraela.”
AITA ta ˈu ohipa i taua hopea hebedoma ra i roto i te nuu faehau i Iseraela e ua puhapa i pihai iho i te Miti no Galilea i to ˈu faarooraa i te mau parau apî i roto i te afata radio. Ua taa maitai ia ˈu eaha te auraa o taua mau parau ra. E faehau au i roto i te nuu i roto i te hoê tuhaa taa ê o tei faaineinehia ma te aravihi no te aro i te totovaraa. Ua ite atoa vau e e tia ia ˈu ia tomo na mua e te tahi atu mau taata i roto i te fare, ia haapohe i te feia taparahiraa taata, e ia faaora mai i te feia tapeahia. Ma te haamarirau ore, ouˈa ˈtura vau i roto i to ˈu pereoo e ua faahoro vitiviti ia tapae oioi i taua vahi ra.
I te mea e na mua te faehau i roto i te nuu Iseraela i te tomo, ua ite au e tia ia ˈu ia faaruru na mua i te feia totova, aita râ te manaˈo e haapohe aore ra e haapepe i haaparuparu ia ˈu. Ua tae atu vau i reira pae minuti noa na muri aˈe to ˈu mau hoa raveraa i te ohipa, ma te haapohe na feia totova e pae e te faaoraraa i te feia tapeahia. Ua peapea roa vau e aita vau i tae oioi mai.
No te aha vau i manaˈo ai mai teie te huru? No te mea, e taata here aiˈa roa vau, e ua hinaaro vau e haapapu i to ˈu here no to ˈu fenua. Mea nafea râ to ˈu faaôraahia i roto i taua tuhaa taa ê aravihi no te patoi i te feia totova?
Ua fanauhia vau i Tiberia, i Iseraela, i te matahiti 1958 e ua paari au i roto i te hoê utuafare here rahi i te aiˈa. Ua tiaturi vau e ua tano noa to ˈu fenua. No reira, a faaô ai au i roto i te nuu i te matahiti 1977, ua pûpû vau ia ˈu no te tavini i roto i te pûpû aroraa aravihi roa ˈˈe i roto i te nuu no Iseraela. E mea iti te feia tei fariihia no te haamata i te faaineineraa fifi roa ˈˈe. Hau atu, mea iti te feia tei maitihia i rotopu ia ratou paatoa no te riro mai ei ofitie. Ua maitihia vau.
Ua ite-mau-hia to ˈu here no to ˈu fenua na roto i to ˈu manuïaraa. E mea tano maitai to ˈu faateoteoraa ia ˈu iho. Inaha, e ofitie vau i roto i te hoê pûpû taa ê aroraa o te rave i te mau ohipa aita te taata no te aroâ i ite aˈenei, aita atoa i roto i te mau hohoˈa hautiraa. Ua apeehia râ te manuïaraa, te roo, e te omoe i te hoê ereraa? i te pae varua o tei rahi roa mai tae atu i te taime i taa ˈi ia ˈu e te vai ra te hoê tumu i roto i te oraraa. No reira, i muri iho hau atu e maha matahiti fifi mau, ua faarue au i te nuu no te revareva e e mataitai na te ao.
No te aha vau i faarue ai ia Iseraela
Ua hope ta ˈu mau ratereraa na te ao nei i Thaïlande, ua farerei vau ia Kunlaya, o tei riro mai ei vahine na ˈu, o tei tuatapapa i te ohipa aravihi i te fare haapiiraa tuatoru i Bangkok. Aita mâua i opua e faaipoipo, ua rahi roa râ to mâua here i opua ˈi mâua. No reira, ua faarue o Kunlaya i ta ˈna mau haapiiraa, aita vau i revareva faahou, e ua faaoti mâua i te faaea. Ihea? I Iseraela iho â ïa. “E tia ia ˈu ia paruru i to ˈu fenua,” o ta ˈu ïa i parau ia ˈna.
I Iseraela, e faaipoipo noa te hoê tane ati Iuda i te hoê ati Iuda; ua ite maitai au e e tia ia Kunlaya, te hoê Bouddhiste, i taua taime ra e farii i te haapaoraa ati Iuda, ua oaoa roa oia i te reira. Aita râ te feia faaroo ati Iuda haapao i taua tauiraa ra i te faaroo i hinaaro ia ˈna. I te mau vahi ta mâua e haere no te ani i te tauturu, o taua noâ ïa pahonoraa haaparuparu te horoahia mai: “E tia i te hoê taata mai ia oe e imi i te hoê vahine ati Iuda nehenehe e eiaha e faaipoipo i teie etene.” E ere o Kunlaya i te hoê vahine etene noa, no te hoê opu ê atoa râ o ˈna.
Ono avaˈe tamataraa i muri iho, ua titauhia mâua i roto i te piha haavaraa faaroo, ua uiuihia mâua e toru rabi o te faaoti e e nehenehe anei o Kunlaya e taui i te faaroo aore ra eita. I reira, ua faahapahia vau i te hinaaroraa e faaipoipo i te hoê etene. Ua parau mai ratou ia ˈu e faahoˈi ia ˈna i to ˈna fare. Ua parau mai te hoê rabi ia ˈu e: “No te aha e ore ai e rave ia ˈna ei tavini no oe!” Ua patoi ratou i ta mâua aniraa.
Ua ravai roa vau. A paraparau noa ˈi ratou, ua tapea vau i te rima o Kunlaya e ua haere atu mâua i rapae i te piha, ma te faaoti e eita iho â o Kunlaya e riro mai ei ati Iuda noa ˈtu e e fariihia e aita atoa vau i hinaaro e faaea ei ati Iuda. ‘E mea faufaa ore roa te hoê haapaoraa o te faariro i te mau taata mai teie te huru!’ ua manaˈo vau ia ˈu iho nei. I to ˈu raveraa i ta ˈu faaotiraa, ua ravehia te mau tutavaraa no te faataa ê ia mâua. Ua faaô atoa mai to ˈu nau metua here na roto i te mau manaˈo puai i te pae faaroo e te faaheporaa no te faataa ê ia mâua.
I taua area taime ra, ua haamata te tamaˈi i Lebanona i rotopu i te mau nuu no Iseraela e te mau faehau no Paletetina. E parau mau, ua piihia mai au no te apiti atu i roto i te aroraa, e i te taime a topa ˈi au i roto i te pae o te enemi ma te ineine i te pohe no to ˈu fenua, ua haruhia te buka ratere a Kunlaya e ua anihia o ˈna ia faarue mai i te fenua. O te reira te tahi tutavaraa no te faataa ê ia mâua. I te taime a taa maitai ai ia ˈu i te ohipa i tupu, ua ore to ˈu here no to ˈu fenua. A tahi ra vau i haamata ˈi i te taa e eaha mau na te here aiˈa. Ua ineine vau i te horoa rahi no to ˈu fenua, e i teie nei aita roa ˈtu hoi au i faatiahia e faaipoipo i te vahine herehia e au! E ua mauiui roa vau e ua haavarehia vau. No ˈu iho nei, ia tiavaru ia Kunlaya i rapae au, e au ra e te tiavaru atoa ra ratou ia ˈu. No reira, te aroraa ia faaea mai o Kunlaya i Iseraela nei o te aroraa ïa i to ˈu nei tiaraa e noho i Iseraela nei, aita ïa vau i ineine no te na reira.
Te hoê noa ravea ia reva ïa mâua no te faaipoipo e i muri iho e hoˈi mai ai i Iseraela no te rave te mau faanahoraa hopea hou a faarue ai i te fenua. Ua faarue mâua ia Iseraela i te avaˈe novema i te matahiti 1983, na mua râ, ua faahau mâua e to ˈu nau metua. Ua ite noa vau e o te haavare i roto i te haapaoraa te tumu matamua o te mau arepurepuraa o te mau ati Iuda, no reira aitâ ïa vau i au ore aˈenei i te haapaoraa i teie nei.
Iteraa i te parau mau no nia i te Mesia
Ua maere roa mâua i te iteraa e te vai ra te hoê ture taa ê no te haereraa i te fenua ê e noho ai o te patoi ia ora mâua i nia i te fenua o ta ˈu vahine. Ua imi atura mâua i te toruraa o te fenua no te ora ˈtu! Ua fanau mai ra ta mâua tamaiti matahiapo i Auteralia, aita râ matou i nehenehe atoa i faaea i reira. Ua tamau matou i te haere i tera e tera fenua. Piti matahiti i mairi, e ua haamata mâua i te paruparu no te ite i te hoê vahi nohoraa mau no matou. I te avaˈe atopa i te matahiti 1985, ua tae atura matou i Niu Zelani. ‘Te hoê noa fenua mea ratere noa,’ o ta mâua i manaˈo a tiai noa ˈi te pereoo no te haere i te pae apatoerau e ta mâua tamaiti e 11 avaˈe. Ua hape mau mâua!
I te hoê ahiahi ua titau-manihini-hia matou e te hoê utuafare maitai no te tamaa. I muri aˈe i te faarooraa i to mâua aamu, ua pûpû maira te vahine i te tauturu no to mâua faaearaa mau i Niu Zelani. Te mahana i muri iho, hou a vaiiho atu ai ia raua, ua horoa mai te vahine i te hoê buka nainai Te Faufaa Apî (te mau Papai Heleni). “A taio i te reira,” o ta ˈna ïa i parau mai. “E mau ati Iuda anaˈe te feia i papai.” Ua tuu atu vau i roto i ta ˈu pute e ua tǎpǔ vau ia ˈna e e hiˈo vau. Aita roa ˈtu vau i ite te hoê noa ˈˈe mea i roto—aita te mau ati Iuda e taio na i te mau buka kerisetiano. I muri iho ua hoo atura mâua i te hoê pereoo tahito e ua haere atura i te pae apatoa, te faariroraa i te pereoo ei fare.
I te hoê taime faafaaearaa, ua haamanaˈo atura vau i ta ˈu parau tǎpǔ. Ua tatara mai au i te buka e ua haamata i te taio. Ua haapii au no nia i te taata o ta te faaroo ati Iuda i haapii ia ˈu ia au ore, ia riri atoa ˈtu. Ua maere au i te taioraa e ua ora maoro Iesu i te vahi o ta ˈu atoa i faaea, na te hiti o te Miti no Galilea. Ua hau atu vau i te maere i te iteraa i ta ˈna mau parau. Aitâ vau i faaroo aˈenei i te hoê taata ia paraparau mai ia ˈna.
Ua tamata vau i te imi i ta ˈna hapa, aita râ hoê aˈe. Ua tae roa vau i te here i ta ˈna mau haapiiraa, e hau noa ˈtu ta ˈu taioraa no nia ia ˈna, hau noa ˈtu â vau i te ui e no te aha te mau ati Iuda i haavare noa ˈi ia ˈu no nia ia ˈna. Ua haamata vau i te ite e e noa ˈtu e aita vau i riro aˈenei ei taata faaroo, ua faatauihia to ˈu feruriraa e te haapaoraa oia atoa e te here aiˈa. Ua ani au e, ‘No te aha te mau ati Iuda e riri rahi ai ia ˈna?’
Ua pahono-rii-hia ta ˈu uiraa i to ˈu taioraa i te pene 23 o te Mataio. Ua hitimahuta roa vau i te taioraa e ua faaite tahaa o Iesu ma te itoito i te haavare e te haerea ino o te mau faatere haapaoraa ati Iuda o to ˈna ra tau. Ua manaˈo vau e, ‘Aita te ohipa i taui.’ ‘E tano maitai taua mau parau ra a Iesu no te mau faatere haapaoraa ati Iuda i teie mahana. Ua ite au e ua farerei iho â vau i te reira!’ Ua tia ia ˈu ia faatura hohonu i teie taata o tei faaite i te parau mau ma te mǎtaˈu ore. Aita vau i imi i te tahi atu haapaoraa, aita râ vau i nehenehe e haavare ite ore i te puai o te haapiiraa a Iesu.
Te faarooraa i te iˈoa ra Iehova
Ua tae ta ˈu taioraa i te afaraa o te mau Papai Heleni i to mâua tapaeraa i Milford Sound, i te pae miti o te Motu Apatoa no Niu Zelani. Ua tapea mâua i to mâua pereoo i pihai iho noa mai i te tahi atu pereoo o te hoê vahine no Asia e parahi noa ra i pihai iho. Ua haamata ta ˈu vahine i te paraparau ia ˈna. I te taeraa mai ta ˈna tane beretane, ua faatia poto noa mâua ia raua i to mâua aamu. I reira to te tane parauraa mai ia mâua e i roto i te oraraa no a muri aˈe, e haamou te Atua i te mau faatereraa no teie tau e na Ta ˈna faatereraa e faatere i te hoê ao parau-tia. Noa ˈtu e e mea oaoa te reira no ˈu, ua manaˈo râ vau e: ‘Te moemoeâ nei teie taata.’
Ua parau faahou te taata ia mâua no nia i te haavare o te mau haapaoraa e te mau haapiiraa hape a te mau ekalesia a te amuiraa faaroo kerisetiano. I reira ïa to ta ˈna vahine parauraa e: “E Ite no Iehova mâua.” Ua manaˈo oioi atura vau e, ‘Eaha ta teie mau etene ohipa e te Atua o te mau ati Iuda? E teie iˈoa Iehova!’ Ua ite au i te iˈoa, a tahi râ vau i faaroo ai ia faahitihia oia. Eita te mau ati Iuda e nehenehe e faahiti i taua iˈoa ra. Ua horoa mai nau taata faaipoipo i to ratou vahi nohoraa e te tahi mau buka bibilia, e reva ˈtura mâua. Aita mâua i ite e e taui taua farereiraa ra e taua nau taata faaipoipo i to mâua oraraa.
Te iteraa i te parau mau
Ua haere mâua i Christchurch piti hebedoma i muri iho. Ua nehenehe mâua e faaea e e rave i te ohipa i roto i te hoê fare faaamuraa mamoe a te mau melo o te hoê ekalesia Penetekose. Ua faaoti au i te taio i te mau Papai Heleni i roto i te fare faaamuraa animala e ua haamata e taio faahou vau. Ua tapao vau e ua farii Iesu e te vai mau ra te Atua. No te taime matamua o to ˈu oraraa ua ani au e, ‘Te vai mau ra anei te Atua?’ Ua haamau vau i te imi i te pahonoraa. Ua noaa atoa ia ˈu te hoê Bibilia na roto i to ˈu reo, Hebera, e ua taio vau, no te ite hau atu â no nia ia Iehova, tei parauhia te Atua Mana hope.
Ua taa oioi i ta ˈu vahine e o vau iho nei e aita te mau haapiiraa a te mau fatu fare faaamuraa animala i tuea e ta mâua e taio ra i roto i ta mâua Bibilia. Aita atoa to ratou haerea e tuea ra. Inaha, ua inoino roa mâua no ta ratou huru raveraa i nia ia mâua i te vahi faaamuraa animala i papai ai au i te hoê rata i te vahine tei horoa mai ia mâua te mau Papai Heleni. “Mai reira mai, te tiaturi nei au, ua faaite mai te Atua ia mâua e eaha te “kerisetianoraa” hape, e mai te peu e te vai ra te Atua, e faaite mai oia ia mâua i te kerisetianoraa mau i teie nei.” Ua papai au ia ˈna i te reira, ma te ore roa ˈtu e manaˈo e ua tano vau. I reira ua haamanaˈo vau eaha ta taua nau Ite e piti i parau mai ia mâua no nia i te haavare a te mau ekalesia. Ua faaoti mâua e farerei faahou i te mau Ite.
Tau mahana i muri iho, ua ani nau hoa faaipoipo e piti atu mau Ite no Iehova, tei noho i pihai iho noa, ia farerei ia mâua. Ua titau manihini mai raua ia mâua no te tamaa. I to raua fare, ua tauaparau matou no nia i te Bibilia, e ua au roa mâua i te mea ta mâua i faaroo. I te mahana i muri iho ua titau-faahou-hia mâua e ua maoro faahou matou i te tauaparau. E mea maramarama e te taa maitai te mea ta raua i faaite ia mâua no roto mai i te Bibilia i manaˈo ai ta ˈu vahine e o vau iho nei e ua itehia e mâua te hoê ohipa nehenehe mau, e, te parau mau!
Aita mâua i taoto oioi i taua po ra. Ua ite mâua e e taui roa to mâua oraraa. Ua haamata vau i te taio i te buka E nehenehe oe e ora e a muri noa ˈtu i roto i te paradaiso i nia i te fenua nei, neneihia e te mau Ite, e i to ˈu taioraa, ua manaˈo vau e mai te peu e ua haapoirihia vau, te ite nei râ vau i teie nei! Ua taa ia ˈu te tumu o te oraraa, no te aha te taata i tuuhia ˈi i nia i te fenua nei, no te aha tatou e pohe ai, no te aha te Atua e faatia noa ˈi i te mauiui rahi, e nafea te mau tupuraa na te ao nei e faatupu ai i te mau parau tohu a te Bibilia. Ua ani au e rave buka i ta ˈu i nehenehe i te mau Ite no Iehova e ua taio e rave rahi hora te maoro. Te ite ohie nei au i te haavare o te mau haapiiraa o te Toru Tahi, te po auahi, e te pohe-ore-raa o te nephe. Ua here au i te maramarama e te haaferuriraa puai o te Bibilia i roto i te mau buka.
Te faaauraa te mau Bibilia i te feia tiaturi
Ua tamata te mau fatu fare faaamuraa animala e haaparuparu ia mâua ia ore e haapii e te mau Ite no Iehova. Ua parau mai ratou ia mâua e: “Mea taa ê ta ratou Bibilia, e tatararaa haavare ta ratou.” Ua parau vau e: “E hiˈo iho ïa vau e parau mau anei.” Ua ani au i te tahi mau tatararaa o te Bibilia i te mau fatu fare faaamuraa animala e te hoê buka o te Tatararaa a te ao apî o te mau Papai moˈa e ua faaau ia ratou e te hoê Bibilia na roto i te reo Hebera. Ua maere roa vau i te iteraa e o te Tatararaa a te ao apî te huriraa tano e parau mau roa ˈˈe. Ua rahi roa to ˈu tiaturiraa i te mau buka a te Taiete Watch Tower Bible and Tract.
I to mâua haereraa i te hoê putuputuraa no te taime matamua i te Piha no te Basileia, aita mâua i taa pauroa i te mea i hohorahia, ua ite oioi râ mâua i te here nehenehe mau ta te amuiraa i faaite i nia ia mâua. Ua maere mâua i te faahiti-pinepine-raahia te iˈoa ra Iehova. “Iehova, Iehova,” o ta ˈu ïa i faahiti noa e ua na nia iho noa i to ˈu hoˈiraa i te fare. “E ere i te mea tano ‘Atua’ i teie nei, o ‘te Atua ra o Iehova râ,’” o ta ˈu ïa i parau i ta ˈu vahine.
I te pae hopea, ua haere mâua i Christchurch no te amuimui hau atu â i te mau Ite no Iehova e no te haere i te mau putuputuraa atoa. Ua haapapu maitai te buka ra Nohea mai te ora—Mea tupu noa mai aore ra mea poietehia? (farani) ia ˈu e te vai mau ra te Atua ra o Iehova e o ˈna te Poiete.
E farerei mâua i te mau taeae no Paletetina
I muri iho i te niuniuraa i te amaa a te mau Ite no Iehova no Iseraela, ua hapono mai te mau Ite no reira i te tahi mau rata. No ǒ mai te hoê rata i te hoê taata no Paletetina o te noho ra i te pae tooa o te râ o Ioridana, te mau parau matamua teie ïa: “To ˈu taeae Rami.” E mea maere mau te reira, no te mea o te feia no Paletetina to ˈu mau enemi, e i ǒ nei te pii nei te hoê o ratou ia ˈu e “To ˈu taeae.” Ua haamata vau i te haafaahiahia i te here e te tahoê otahi na te ao nei i rotopu i te mau Ite no Iehova. Ua taio vau e i te roaraa o te piti o te tamaˈi rahi, ua tuuhia te mau Ite no Iehova no Helemani i roto i te mau aua tapearaa, ua haamauiuihia ratou, e ua haapohehia no te mea aita ratou i hinaaro e aro i to ratou mau taeae pae varua i roto i te tahi atu mau fenua. E, o te reira iho â ta ˈu i hinaaro e ite i rotopu i te mau pǐpǐ mau a Iesu.—Ioane 13:34, 35; Ioane 1, 3:16.
Ua tamau mâua i te haere i mua i roto i ta mâua haapiiraa. I roto i taua area taime ra ua farii maitai te Tuhaa haapao i te haereraa i te fenua ê no te noho no Niu Zelani ia mâua e faaea roa mai i reira, o tei faaoaoa roa ˈtu â te reira ia mâua. I teie nei e nehenehe mâua e haapapu i te nohoraa e e haamori ia Iehova i roto i te hoê o te mau fenua nehenehe roa ˈˈe o te ao nei.
To ˈu nau metua i mua i te parau mau
E parau mau, a haapii noa ˈi mâua i te mau parau mau nehenehe mau o te Bibilia, ua haamata vau i te papai i te reira i to ˈu nau metua. Ua hinaaro aˈena raua e haere mai e farerei ia mâua. “Ua itehia ia ˈu te hoê ohipa faufaa roa ˈˈe i te rahiraa moni,” o ta ˈu ïa i papai, ia rahi atu â to raua hinaaro. Ua tae mai raua i Niu Zelani i te hopea matahiti 1987, e ua haamata oioi mâua i te tauaparau no nia i te parau mau a te Bibilia. Ua manaˈo to ˈu metua tane e ua maamaahia vau no to ˈu tiaturiraa ia Iesu, e ua tamata oia ma te fifi i te haapapu e ua hape au. E e mârô noa o ˈna fatata i te mau mahana atoa. I muri iho râ, ua riro mai ta ˈna mau aimârôraa ei tauaparauraa, e te mau tauaparauraa ei haapiiraa bibilia. Na roto i te here mau ta te mau Ite i faaite i nia ia raua, ite atura to ˈu nau metua i te nehenehe e te maramarama o te parau mau.
Auê ïa oaoa e i to ˈu iteraa i to ˈu nau metua i te tiamâraa mai i te haapaoraa hape e i muri iho i te here aiˈa atoa! I muri iho e maha avaˈe farereiraa, ua hoˈi raua e te parau mau i to ratou fenua na te Miti no Galilea. Ua tamau noa raua i te haapiiraa e piti Ite i reira no te amuiraa fatata roa ˈˈe, e 65 kilometera te atea. Ua haamata atoa raua i te paraparau ia vetahi ê no nia ia Iehova e ta ˈna Parau. Tau mahana na mua ˈˈe te Tamaˈi o te Ooa no Peresia e tupu ai, ua faataipe raua i to raua pûpûraa ia raua ia Iehova.
I taua area taime ra, ua apiti ta ˈu vahine e o vau iho nei i roto i te utuafare fetii a te mau Ite no Iehova na te ao nei i to mâua faataiperaa i mua i te taata i ta mâua pûpûraa i te Atua ra o Iehova i te avaˈe tiunu 1988. Ua papu maitai ia ˈu e o te reira te ravea otahi no ˈu e tavini ia Iehova e e riro mai ei tavini ma te taime taatoa, no reira ua rave au i ta ˈu taviniraa ma te taime taatoa. Eita roa e moehia ia ˈu e ua ineine au no te rave i te mau mea atoa no to ˈu fenua, noa ˈtu e pohe au. Ia rahi aˈe ïa to ˈu hinaaro ia na reira no te Atua ra o Iehova, o te ore roa e haapeapea ia ˈu!—Hebera 6:10.
Te haamauruuru nei mâua ia Iehova no te tiaturiraa maere mau ta ˈna i horoa mai no mâua, te tiaturiraa e riro te palaneta te Fenua ei nohoraa nehenehe no te feia e here mau ra i te parau-tia—te hoê nohoraa aita e here aiˈa e aita e haapaoraa hape e, aita e tamaˈi, e mauiui, e te parau-tia ore faahou. (Salamo 46:8, 9)—Faatiahia e Rami Oved
[Hohoˈa fenua i te api 27]
LEBANONA
SURIA
ISERAELA
Tiberia
Mau tuhaa fenua faaterehia
Ieriko
Ierusalema
Gaza pirihao
IORIDANA
[Hohoˈa i te api 28]
Rami Oved e to ˈna utuafare fetii i teie mahana