Teie ta tatou tufaa pae varua
“O te tufaa teie o te mau tavini o Iehova.”—ISA. 54:17.
1. Eaha ta Iehova i faaherehere maite no te maitai o te huitaata?
E ORA Iehova e a muri noa ˈtu. Ua haapao ïa o ˈna ia fanaˈo tatou i ta ˈna poroi faaora. Eita roa ˈtu te reira e taui, ‘e tia hoi te parau o te Fatu i te vairaa.’ (Pet. 1, 1:23-25) Auê tatou i te oaoa e ua faaherehere maite Iehova i tera parau faufaa roa i roto i te Bibilia!
2. Eaha ta te Atua e hinaaro ra ia ite tatou no nia ia ˈna?
2 Te hinaaro ra Iehova ia ite tatou paatoa i to ˈna iˈoa. Ua faahiti matamua te Bibilia i te “Atua ra o Iehova” a hamani ai o ˈna i “te raˈi e te fenua.” (Gen. 2:4) Ua papai semeio te Atua i to ˈna iˈoa e rave rahi taime i nia i te mau pǎpǎ ofai o na Ture Ahuru. Ei hiˈoraa, te haamata ra te ture matamua mai teie: “O vau to Atua ra o Iehova.” (Exo. 20:1-17) Ua tamata Satani i te faaore i te Bibilia ia ore tatou ia ite o vai ra te Atua e i to ˈNa iˈoa. Aita râ Iehova i farii ia tupu te reira.—Sal. 73:28.
3. Eaha ˈtu â ta te Atua e hinaaro ra ia haapii tatou no nia i te Bibilia?
3 Ua parare te haapiiraa hape i te pae faaroo. Te hinaaro nei râ Iehova ia ite tatou paatoa i te parau mau. Auê ïa tatou i te oaoa e ua horoa mai te Atua i te maramarama e te parau mau pae varua! (A taio i te Salamo 43:3, 4.) Noa ˈtu e te haere noa ra te rahiraa o te taata na te pouri, te haere nei tatou na te maramarama ma te oaoa.—Ioa. 1, 1:6, 7.
E POIHERE ANAˈE I TA TATOU TUFAA
4, 5. Eaha ta tatou fanaˈoraa taa ê mai 1931 mai â?
4 Te hoê tufaa, o te tahi ïa mea ta te hoê ui e horoa no te ui i muri iho. E tufaa faufaa mau atoa ta tatou ei Kerisetiano. Oia hoi, te fanaˈo nei tatou i te ite mau i te Parau a te Atua e te taa maitai ra ia tatou te parau mau no nia ia ˈna e ta ˈna mau opuaraa. Te vai atoa ra te tahi atu â fanaˈoraa taa ê.
Ua oaoa roa tatou i te farii i te iˈoa Ite no Iehova i ta tatou tairururaa i 1931
5 E tuhaa te reira o ta tatou tufaa pae varua mai 1931 mai â, i te tairururaa i Columbus, i Ohio. Ua itehia na reta “JW” i nia i te porotarama. Ia au i te hoê tuahine, ua uiui noa ratou eaha ra te auraa o na reta e piti, ua tamata i te tahi mau taˈo e tano i tera na reta. I piihia na tatou te Feia haapii Bibilia. Teie râ, i te Tapati 26 no Tiurai 1931, ua farii te feia i putuputu i ǒ ia amo i te iˈoa Ite no Iehova (Jehovah’s Witnesses na roto i te reo Beretane). Mea putapû mau ia amo i tera iˈoa no roto mai i te Bibilia. (A taio i te Isaia 43:12.) “Eita roa ˈtu e moe ia ˈu te oaoa rahi e te mau haapopouraa,” ta te hoê taeae ïa e haamanaˈo ra. Aita ˈtu pǔpǔ faaroo na te ao e hinaaro ra ia piihia ratou i te iˈoa o te Atua. Ua haamaitai râ te Atua ia tatou i te faaohiparaa i te reira a 80 tiahapa matahiti i teie nei. Auê fanaˈoraa taa ê ia riro ei Ite no Iehova!
6. Eaha te mau haamaramaramaraa tano e itehia i roto i ta tatou tufaa?
6 Te tahi atu tuhaa o ta tatou tufaa o te mau haamaramaramaraa faufaa e te tano no tahito ra. A hiˈo na ia Aberahama, Isaaka e Iakoba. Aita e ore e ua tauaparau ratou e to ratou utuafare e nafea ia faaoaoa ia Iehova. E ere ïa i te mea maere e ua patoi Iosepha i te faaturi e te vahine a Potiphara no te ore ‘e hara i te Atua.’ (Gen. 39:7-9) Ua faaite te mau Kerisetiano o te senekele matamua i te mau faaueraa a Iesu ma ta ratou mau parau e to ratou hiˈoraa. Teie te tahi, te mau tuhaa no nia i te Amuraa maa a te Fatu ta Paulo i faaite i te mau amuiraa Kerisetiano. (Kor. 1, 11:2, 23) Tei roto tera mau tuhaa rii atoa i te Bibilia ia nehenehe tatou e haapii e nafea ia haamori i te Atua. (A taio i te Ioane 4:23, 24.) E haamaramarama te Bibilia i te huitaata. Ei Ite no Iehova râ, te haafaufaa nei tatou i te reira.
7. E ite-atoa-hia teihea parau fafau i roto i ta tatou tufaa?
7 I teie mahana atoa, te tauturu nei Iehova i to ˈna nunaa. (Sal. 118:7) Te faaite nei ta tatou mau papai i ta ˈna e rave ra no te paruru ia ratou. E ite tatou i te hau noa ˈtu e te hamani-ino-hia ra tatou. Te hoê tuhaa putapû mau o ta tatou tufaa pae varua o te rahi noa ˈtu ra, o teie ïa parau fafau: “Te mauhaa ra n[o] oe i hamanihia ˈi ra, e ore ïa e tupu; e te mau vaha atoa e patoi ia oe i te haavaraa ra, e hapa ïa ia oe. O te tufaa teie o te mau tavini o Iehova; e tei ia ˈu te faatia ia ratou, te na reira maira Iehova.” (Isa. 54:17) Aita hoê aˈe mauhaa a Satani te nehenehe e haamauiui ia tatou e a muri noa ˈtu.
8. Eaha te hiˈopoahia i roto i teie tumu parau e i to muri iho?
8 Ua tamata Satani i te faaore i te Parau a te Atua, i te iˈoa Iehova e i te parau mau. Aita roa ˈtu râ o ˈna i upootia. E ite tatou i roto i teie tumu parau e i to muri iho eaha ta Iehova i rave (1) ia fanaˈo tatou i ta ˈna Parau, (2) ia ite tatou i to ˈna iˈoa, e (3) ia ite tatou i te parau mau.
UA PARURU IEHOVA I TA ˈNA PARAU
9-11. Eaha te mau hiˈoraa e faaite ra e aita i tae i te feia patoi ia faaore i te Bibilia?
9 Ua paruru Iehova i ta ˈna Parau noa ˈtu te mau tutavaraa atoa no te faaore i te reira. I 1229, no te aro i te mau Albigeois e Vaudois, ua opanihia te feia faaroo ia faaohipa i te mau Bibilia na roto i te mau reo atoa o te nunaa. I 1234, ua haamauhia i Paniora te hoê â opaniraa. I 1559, no te taime matamua, ua faaô atoa te faatereraa pâpa ia ˈna a opani ai Paulo IV, i roto i te hoê papai, ia pia e ia fanaˈo i te Bibilia na roto i te reo o te nunaa aita anaˈe te faatiaraa a te Tiripuna haava i te hairesi.
10 Noa ˈtu te mau tutavaraa a te taata no te faaore i te Bibilia, ua paruruhia te reira. I te mau matahiti 1382, ua pia John Wycliffe e to ˈna mau apiti i te huriraa Bibilia matamua reo Beretane. O William Tyndale te tahi atu taata huri Bibilia. Ua haapohehia oia i 1536. Taamuhia i nia i te hoê pou, ua tuô o ˈna: “E te Fatu, e faaaraara oe i te mata o te arii no Beretane.” Uumihia ˈtura to ˈna arapoa e tutuihia ihora to ˈna tino i te auahi.
11 Aita i tae i te feia patoi ia faaore i te Bibilia. Ei hiˈoraa, i 1535, ua fa mai te huriraa Bibilia reo Beretane a Miles Coverdale. Ua faaohipa o ˈna i te huriraa a Tyndale o te “Faufaa apî” e o te “Faufaa tahito” mai te Genese e tae atu i te mau Paraleipomeno. Ua huri o ˈna i te tahi atu mau tuhaa o te mau Papai mai te reo Latino e mai te Bibilia reo Heremani a Martin Luther. I teie mahana, te oaoa nei tatou i te fanaˈo i te mau Saintes Écritures—Traduction du monde nouveau. Mea maramarama hoi te reira, mea tano e te ohie ia faaohipa i roto i te taviniraa. Aita roa ˈtu i tia ia Satani aore ra i te taata ia faaore i ta Iehova ra Parau. Auê ïa oaoa e!
UA HAAPAPU IEHOVA IA ITEHIA TO ˈNA IˈOA
Ua pohe Tyndale e te tahi atu no te Parau a te Atua
12. Mea nafea te Traduction du monde nouveau i te tautururaa i te taata ia ite i to Iehova iˈoa?
12 Ua ara te Atua ra o Iehova eiaha to ˈna iˈoa ia faaore-roa-hia i roto i te mau Bibilia atoa. Ua haapao ïa te mau taeae tei ohipa i nia i te Traduction du monde nouveau ia tuuhia iho â to te Atua iˈoa, Iehova, i te vahi atoa i papaihia ˈi te reira i roto i te mau buka Bibilia tumu. E itehia tera iˈoa e 6 973 taime i roto i te mau Papai Hebera e e 237 taime i roto i te mau Papai Heleni Kerisetiano. I teie mahana, te vai nei te Traduction du monde nouveau, i roto i to ˈna taatoaraa aore ra hoê noa tuhaa, na roto hau atu 116 reo e ua hau i te 178 545 862 Bibilia tei neneihia.
13. No te aha e nehenehe ai e parau e ua ite te taata i to te Atua iˈoa mai te omuaraa mai â?
13 Ua ite e ua faaohipa na taata matamua, o Adamu raua Eva, i to Iehova iˈoa. O Noa atoa. Ua parau oia: “E haamaitaihia Iehova, te Atua no Sema.” (Gen. 4:1; 9:26) Ua faaite te Atua iho: “O vau o Iehova, o to ˈu ïa iˈoa, e ore au e horoa i to ˈu ra hanahana no vetahi ê.” Oia atoa: “O vau o Iehova, e aitâ ˈtu; aitâ ˈtu Atua maori râ o vau.” (Isa. 42:8; 45:5) Ua ara Iehova ia ite te taata na te ao i to ˈna iˈoa. Auê ïa fanaˈoraa taa ê ta tatou e faaohipa i te iˈoa Iehova e e tavini ei Ite no ˈna! Te auraa ïa o teie parau: “E faatia matou i to matou reva i te iˈoa o to matou Atua.”—Sal. 20:5.
14. Hau atu â i te Bibilia, ihea e itehia ˈi to te Atua iˈoa?
14 Eita te iˈoa o te Atua e itehia i roto noa i te Bibilia. Oia atoa râ, ei hiˈoraa, i nia i te Ofai no Mesa itehia i Dhibân (Dibona), e 21 kilometera i te pae hitia o te râ o te miti Pohe. Te faahiti ra te reira i te arii Iseraela ra o Omeri e i te faatiaraa a te arii Moabi ra o Mesa a aro ai o ˈna ia Iseraela. (Arii 1, 16:28; Arii 2, 1:1; 3:4, 5) Te mea anaanatae, e itehia i nia i te Ofai no Mesa na reta Hebera e maha o te iˈoa o te Atua. E ite-atoa-hia tera na reta e maha i roto i te mau rata no Lakisa, oia hoi te mau huˈahuˈa taihaa potera itehia i Iseraela.
15. Eaha te Septante, e no te aha i hinaarohia ˈi te reira?
15 Hau atu e 2 000 matahiti aˈenei, ua hurihia te mau Papai Hebera na roto i te reo Heleni. O te Septante ïa. No te aha i hinaaro-mau-hia ˈi te hoê huriraa reo Heleni? Ua tapeahia te mau ati Iuda i Babulonia e 70 matahiti. A tuuhia ˈi ratou i 537 hou te Mesia, ua faaea vetahi i Babulonia. I muri aˈe râ, mea rahi ati Iuda tei haere i Alesanederia, i Aiphiti. E reo Heleni to ǒ. Ua hinaaro mau teie mau ati Iuda i te hoê huriraa o te mau Papai Hebera na roto i tera reo. E itehia te iˈoa Hebera o te Atua i roto i te tahi mau Bibilia Septante Heleni.
16. A horoa i te hoê hiˈoraa o te faaohiparaa i te iˈoa o te Atua i roto i te hoê buka pia-matamua-hia i 1640.
16 Te buka matamua i piahia i te mau aihuaraau no Marite, o te hoê ïa huriraa o te mau Salamo e itehia ˈi te iˈoa o te Atua parauhia te Buka Salamo no te Ooa (Beretane). Ua hurihia te reira mai te reo Heleni i te reo Beretane e ua piahia i 1640. O te Salamo 1:1, 2 hoê o te mau irava e itehia ˈi te iˈoa o te Atua, papaihia Iehovah. Te na ô ra tera irava i roto i tera buka e eita te taata haamaitaihia e faaroo i te feia ino, e hinaaro râ o ˈna i “te ture a Iehovah.” No te ite hau atu â no nia i te iˈoa o te Atua, a hiˈo i te buka rairai Te iˈoa o te Atua e vai noa e a muri noa ˈtu.
UA HAAPAPU IEHOVA IA ITEHIA TE PARAU MAU
17, 18. (a) Eaha te “parau mau”? (b) Eaha to roto i “te parau mau o te evanelia”?
17 Te tavini nei tatou ia Iehova, “te Atua parau mau,” ma te oaoa. (Sal. 31:5) Eaha te parau mau? I roto i te mau reo tumu o te Bibilia, e faataa pinepine te mau taˈo hurihia ei “parau mau” i te tahi mea mau, tano e te nehenehe e tiaturi.
18 Ua haapapu Iehova ia itehia te parau mau i teie mahana. E te tauturu noa maira oia ia ite hau atu â no nia i te parau mau. (Ioa. 2, 1, 2) Ta te Maseli 4:18 ïa e faaite maira: “O te eˈa hoi o te feia parau-tia ra, e au ïa i te maramarama anaana ra, o tei tupu noa te anaanaraa e tae noa ˈtu i te avatea mau.” Hoê â to tatou manaˈo i to Iesu o tei pure i te Atua: “O to parau na te parau mau.” (Ioa. 17:17) Tei roto i te Bibilia “te parau mau o te evanelia,” oia hoi te taatoaraa o te mau haapiiraa Kerisetiano. (Gal. 2:14) E ite-atoa-hia i roto te parau mau no nia i te iˈoa o Iehova, to ˈna mana arii, te tusia taraehara o Iesu, te tia-faahou-raa e te Basileia. E hiˈopoa anaˈe i teie nei i ta te Atua i rave ia ite tatou i te parau mau noa ˈtu te mau tutavaraa a Satani no te faaore i te reira.
UA TAPEA IEHOVA IA SATANI IA HUNA I TE PARAU MAU
19, 20. O vai o Nimeroda, e eaha te opuaraa tei ore i manuïa i to ˈna ra tau?
19 I muri aˈe i te diluvi, i patoi na Nimeroda, te hoê taata haharu rahi, ia Iehova. (Gen. 10:9) Ei taata patoi ia Iehova, te haamori ra ïa Nimeroda ia Satani e ua au oia i te feia patoi ta Iesu i parau atu: “O te [D]iabolo to outou na metua, i faatia ˈi â outou i te hinaaro o to outou metua. . . . Aore oia i haapao i te parau mau.”—Ioa. 8:44.
20 I faatere na Nimeroda ia Babela e i te tahi atu mau oire i rotopu i na anavai Hidekela e Eupharate. (Gen. 10:10) Na ˈna paha i haamata i te paturaa o Babela e o to ˈna pare i te area matahiti 2269 hou te Mesia. Taa ê roa i to Iehova hinaaro ia parare te huitaata na te mau fenua atoa, ua parau te feia patu: “Tatou e patu i te tahi oire no tatou, e te tahi pare, e ia puta noa ˈtu te upoo i nia i te raˈi ra, ia itea to tatou iˈoa, o te purara ê noa ˈtu tatou e ati noa ˈˈe te fenua atoa nei.” Ua faaea râ tera paturaa i “t[o] Iehova haapeapearaa i te reo o te taata atoa” e haapurararaa i te feia patu. (Gen. 11:1-4, 8, 9) Mai te peu e ua opua Satani e haamau i te hoê faaroo apî e haamori ai te taata atoa ia ˈna, aita roa ˈtu o ˈna i manuïa. E tae roa mai i teie mahana, ua paruru Iehova i te haamoriraa mau e te rahi roa ˈtu ra te taata te apiti atu nei i te mahana taitahi.
21, 22. (a) No te aha aita roa ˈtu te haapaoraa hape i haafifi mau i te haamoriraa mau? (b) Eaha te hiˈopoahia i to muri iho tumu parau?
21 Aita roa ˈtu te haapaoraa hape i haafifi mau i te haamoriraa mau. No te aha? No te mea ua haapao to tatou Orometua Rahi ra o Iehova ia fanaˈo tatou i ta ˈna Parau, ia ite tatou i to ˈna iˈoa e i te parau mau. (Isa. 30:20, 21) E haamori anaˈe i te Atua ia au i te parau mau, e oaoa tatou. No te na reira, mea faufaa roa ia vai ara noa tatou i te pae varua, ia turui roa ˈtu i nia ia Iehova e ia pee i te aratairaa o to ˈna varua moˈa.
22 E faaite mai to muri iho tumu parau mea nafea te tahi mau haapiiraa hape i te faraa mai. E ite mai tatou e aita te Bibilia e haapii ra i tera mau mea hape. Oia atoa mea nafea Iehova i te haamaitairaa ia tatou ma te faaite mai i te parau mau no nia ia ˈna. E tuhaa te reira o ta tatou tufaa pae varua ta tatou e poihere.