Te vai ra anei te ora i muri aˈe i te pohe?
“Te vai ra hoi te tiaturiraa no te raau. Ia tâpûhia ra, e tupu faahou te ohǐ . . . Ia pohe te taata nei, e ora faahou anei?”
—MOSE, TE HOÊ PEROPHETA I TAHITO RA.
I ROTO i te hoê fare vairaa taata pohe i te oire no New York, te haere noa ra te mau hoa e te fetii, te tahi i muri i te tahi, ma te maniania ore, na pihai iho i te afata aore i opanihia. Te hiˈo noa ra ratou i te tino, te tino ïa o te hoê tamaiti 17 matahiti. Mea fifi roa na to ˈna mau hoa haapiiraa i te ite maite ia ˈna. Ua rairai-roa-hia to ˈna rouru i te rapaauraa chimiothérapie; e ua pararai-roa-hia oia i te mariri ai taata. O to ratou hoa mau anei teie? Tau avaˈe noa aˈenei, î maite hoi oia i te mau manaˈo, te mau uiraa, te itoito—oia i te ora! Te tamata noa ra te metua vahine o te tamaiti ra, tei mauiui roa hoi to ˈna mafatu, i te imi i te tiaturiraa e te tamǎrû i roto i te manaˈo e te ora noa râ ta ˈna tamaiti. Na nia iho e na nia iho noa oia i te faahiti a tahe noa ˈi te roimata, i tei parauhia mai ia ˈna e: “Mea oaoa aˈe o Tommy i teie nei. Ua hinaaro te Atua ia haere o Tommy i pihai iho ia ˈna i nia i te raˈi.”
2 Fatata 11 000 kilometera i te atea, i Jamnagar, i Inidia, te tauturu ra na tamaroa tootoru a te hoê taata tapihoo, e 58 matahiti, i te faatarava i te tino o to ratou metua tane i nia i te hoê tahuraa auahi no te taata pohe. I raro aˈe i te mahana puai o te avatea, te haamata ra te tamaroa matahiapo i te taninaraa na roto i te tutuiraa i te mau tâpû raau i te hoê raau ama e te maniiraa i te hoê taoˈa noˈanoˈa anoihia i te mau raau faanoˈanoˈa e te tumiama, i nia i te tino pohe o to ˈna metua tane. Ua tapoˈihia te paapaaina o te auahi e te mau parau moˈa Sanskrit i faahiti-tamau-hia e te feia faaroo Baramana, teie hoi te auraa: “Ia tamau noa te nephe, o te ore roa ˈtu e pohe, i te tutava i te tapae i to ˈna tiaraa hopea.”
3 A mataitai noa ˈi na taeae tootoru i te taninaraa, te uiui taitahi ra ratou i roto ia ratou iho e, ‘E tiaturi anei au i te ora i muri aˈe i te pohe?’ I te mea e ua haapiihia ratou i roto i te mau vahi taa ê o te ao, e horoa ratou i te mau pahonoraa taa ê. Papu maitai i te tamaroa hopea e e fa faahou mai â to ˈna papa here i roto i te tino o te hoê taata tiaraa rahi aˈe. E tiaturi te teina e mai te huru ra e te taoto noa ra te feia pohe, e ua moe roa to ratou hiroa. Te tamata noa ra te matahiapo i te farii noa i te pohe, no te mea, no ˈna, aore taata e nehenehe e ite papu eaha te tupu i nia ia tatou ia pohe tatou.
Hoê uiraa, e rave rahi pahonoraa
4 Te vai ra anei te ora i muri aˈe i te pohe? o te hoê ïa uiraa i haamaere i te huitaata e rave rahi tausani matahiti i teie nei. “Tae noa ˈtu te feia tuatapapa i te pae faaroo teie e fifihia nei ia farerei ratou i [te reira],” ta Hans Küng ïa, te hoê taata ite Katolika, i parau. I te mau tau atoa, ua feruri te mau taata o te mau tuhaa atoa o te totaiete, no nia i teie tumu parau, e e rave rahi te mau pahonoraa i horoahia.
5 E rave rahi feia parau-noa-hia e Kerisetiano e tiaturi i te raˈi e te po auahi. I te tahi aˈe pae, e tiaturi te feia faaroo Hindu i te fa-faahou-raa i roto i te tino ê. Ma te horoa i to ˈna manaˈo no nia i te haapiiraa Mahometa, te parau ra o Amir Muawiyah, te hoê tauturu no te pu o te haapaoraa Mahometa, e: “E tiaturi matou e te vai ra te hoê mahana haavaraa i muri aˈe i te pohe, ia haere outou i mua i te Atua ra o Allah, mai te huru ra e e haamata oia i te hoê haavaraa.” Ia au i te tiaturiraa Mahometa, i reira Allah e hiˈopoa ˈi i te oraraa o te taata taitahi e e tuu ai i te hoê taata i roto i te paradaiso aore ra i roto i te po auahi.
6 I Sri Lanka, e iriti roa te feia faaroo Buddha e te mau Katolika atoa i te mau opani e te mau haamaramarama ia pohe te hoê taata i roto i to ratou fare. E tuamahia te hoê lamepa mori, e e tuuhia te afata ma te avae o te taata pohe i mua i te uputa rahi. E tiaturi ratou e e faaohie teie mau raveraa i te revaraa o te varua, aore ra te nephe, o te taata pohe, i rapae i te fare.
7 Te parau ra o Ronald M. Berndt, no te Fare haapiiraa tuatoru no Auteralia Tooa o te râ e, e tiaturi te feia tumu no Auteralia, te mau Aborigène, e “eita te varua o te taata e nehenehe e haamouhia.” E tiaturi te tahi mau opu taata no Afirika e e riro mai te feia riirii ei tupapau ia pohe ratou, area te feia tiaraa teitei, e riro ïa ei mau varua tupuna, o te faaturahia e te titauhia ia riro ei feia aratai i te totaiete.
8 I roto i te tahi mau fenua, te mau tiaturiraa no nia i tei manaˈohia e mau nephe o tei pohe, e anoiraa ïa o te mau tutuu o taua vahi ra e tei parau-noa-hia Kerisetianoraa. Ei hiˈoraa, i roto i te mau Katolika e te mau Porotetani e rave rahi i Afirika Tooa o te râ, e peu matauhia te tapoˈiraa i te mau hiˈo ia pohe te hoê taata, eiaha ia hiˈohia ˈtu i roto a ite atu ai i te varua o tei pohe. E 40 mahana i muri aˈe i te pohe o te taata here ra, e faatupu te utuafare e te mau hoa i te oroa no te maueraa o te nephe i nia i te raˈi.
Te hoê tumu parau i parare roa
9 E rau te mau pahonoraa i te uiraa no nia i te tupu ia pohe tatou, mai te mau peu tumu e te mau tiaturiraa atoa a te mau taata e tuu maira i te reira. Teie râ, te tuati nei te feruriraa o te rahiraa o te mau haapaoraa no nia i teie manaˈo tumu: Te vai ra te hoê taoˈa i roto i te taata—te hoê nephe, te hoê varua, te hoê tupapau—e mea pohe ore e e tamau noa i te ora i muri aˈe i te pohe.
10 Fatata te taatoaraa o te mau haapaoraa e mau pǔpǔ faaroo amahamaha o te Amuiraa faaroo kerisetiano te tiaturi i te pohe-ore-raa o te nephe. Hoê atoa teie o te mau haapiiraa tumu a te haapaoraa ati Iuda. I roto i te haapaoraa Hindu, e niu mau teie tiaturiraa no te haapiiraa o te fa-faahou-raa i roto i te tino ê. E tiaturi te mau Mahometa e hoê â haereraa mai te nephe e te tino i te ora, e tamau noa râ te nephe i te ora ia pohe te tino. E haapii te tahi mau faaroo—mai te animisme no Afirika, te faaroo Shinto e tae noa ˈtu te faaroo Buddha—i te mau manaˈo taa ê rii no nia i taua noâ tumu parau ra.
11 Te pee nei vetahi i te manaˈo taa ê roa, oia hoi e hope te ora ia tae mai te pohe. Ia ratou, e au ra e mea maamaa te tiaturiraa e e tamau noa te ora i te pae o te mau manaˈo hohonu e te pae feruriraa i roto i te hoê nephe maramarama ore e aita to ˈna e ihotaata, tei taa ê mai i te tino. Ua papai te papai buka e taata ite Paniora no te senekele 20 o Miguel de Unamuno e: “Te tiaturiraa i te pohe-ore-raa o te nephe, te hiaairaa ïa e peneiaˈe mea pohe ore te nephe, te hiaairaa râ i te reira ma te puai mau e haamoe-roa-hia ˈi te feruriraa e e maamaa-roa-hia ˈi te upoo.” I rotopu i te feia e ore e tiaturi i te pohe-ore-raa o te taata, te vai ra te mau philosopho tuiroo i tahito ra o Aristote e o Épicure, te taote ra o Hippocrate, te philosopho no Ekosia o David Hume, te taata ite Arabia o Averroès, e te faatere hau matamua i Inidia i muri aˈe i te tiamâraa, o Jawaharlal Nehru.
12 Teie te uiraa, E nephe pohe ore mau anei to tatou? Mai te peu e e ere iho â te nephe i te mea pohe ore, nafea ïa teie haapiiraa hape i ô mai ai i roto i te rahiraa o te mau haapaoraa i teie nei mahana? Ihea teie manaˈo i te haamataraa mai? E ia faaea mau te nephe i te ora ia pohe te taata, eaha ïa te tiaturiraa e vai ra no tei pohe?
13 E nehenehe anei tatou e ite mai i te mau pahonoraa mau e te mauruuruhia i teie mau uiraa? Oia mau! E pahonohia teie mau uiraa e te tahi atu â i roto i te mau api i muri nei. Na mua roa, e hiˈopoa anaˈe nafea te haapiiraa o te pohe-ore-raa o te nephe i te faraa mai.
[Uiraa haapiiraa]
1-3. Nafea te rahiraa o te taata e maimi ai i te tamǎrû ia erehia ratou i te hoê taata here na roto i te pohe?
4. Eaha te uiraa i haapeapea i te huitaata mai te mau tau mai â?
5-8. Eaha ta te mau haapaoraa taa ê e haapii ra no nia i te ora i muri aˈe i te pohe?
9, 10. Te tuati nei te manaˈo o te rahiraa o te mau haapaoraa i nia i teihea tiaturiraa tumu?
11. Eaha te feruriraa o te tahi feia ite no nia i te manaˈo e mea pohe ore te nephe?
12, 13. Eaha te tahi mau uiraa faufaa e hiti mai no nia i te haapiiraa o te pohe-ore-raa o te nephe?