VAIRAA PAPAI NATIRARA Watchtower
Watchtower
VAIRAA PAPAI NATIRARA
Tahiti
ǎ,ě,ǐ,ǒ,ǔ,ˈ
  • ǎ
  • ě
  • ǐ
  • ǒ
  • ǔ
  • ˈ
  • BIBILIA
  • PAPAI
  • PUTUPUTURAA
  • g96 8/10 api 28-29
  • Hiˈoraa i nia i teie nei ao

Aita e video no teie tuhaa.

Eiaha e inoino, te vai ra te tahi fifi e te video.

  • Hiˈoraa i nia i teie nei ao
  • A ara mai na! 1996
  • Upoo parau iti
  • Papai tei tuea
  • Puhipuhiraa i te avaava
  • Taurearea e pupuhi
  • Haapoheraa ia ˈna iho
  • Haapiiraa i te haavîraa uˈana
  • Te iti oioi nei te mau ekalesiatiko i Farani
  • Te uati tia roa ˈˈe i te ao nei
  • Te sandwich matau-noa-hia?
  • Hooraa tamarii taiata i Asia
  • Tataˈuraa aore ra tahoêraa?
  • Te haapoheraa ia ˈna iho—Te hoê ati rahi no te feia apî
    A ara mai na! 1998
  • Eaha to outou ite no nia i te Bibilia?
    Te Pare Tiairaa te faaite ra i te Basileia o Iehova 1991
A ara mai na! 1996
g96 8/10 api 28-29

Hiˈoraa i nia i teie nei ao

Puhipuhiraa i te avaava

Noa ˈtu e ua iti roa mai te puhipuhiraa i te avaava i roto i te tahi mau fenua, i roto râ i te rahiraa o te mau nunaa, ua itehia te mau maraaraa i roto i na matahiti e piti ahuru i mairi aˈenei. Ei hiˈoraa, o te fenua Taina noâ te fenua puhipuhi roa ˈˈe i te avaava i te ao nei, e ua noaa ia ˈna te faito maraaraa e 297 %. Ua vai noa te mau Hau Amui no Marite e o Inidia i nia i te tiaraa piti e te toru, ma te mau faito maraaraa e 27 % e e 50 %. Te tahi atu mau fenua e faito maraaraa rahi ta ratou, o Rwanda ïa, 388 %; Heleni, 331 %; Korea Apatoerau, 325 %; Tanzanie, 227 %; Hong-Kong, 214 %; Indonésie, 193 %; Singapour, 186 %; e Turekia, 185 %. Te faaite ra teie mau numera, neneihia i roto i te Asiaweek, i te faito tauiraa i nia i te hanere i rotopu i te mau matahiti 1970 e 1993. I nia i te mau 138 nunaa i faahitihia, e 26 anaˈe o tei iti mai te faito puhipuhiraa i te avaava.

Taurearea e pupuhi

Te maraa nei te mau poheraa i te pupuhi ma te oioi aˈe i rotopu i te mau taurearea Marite, 10 tae atu i te 19 matahiti, i te tahi atu pǔpǔ, o ta te hoê tabula a te Afata Paruru i te Tamarii ïa e faaite ra. O te mau pupuhi te piti o te tumu rahi e pohe ai te taata. O te mau ati, te rahiraa e ati pereoo ïa, te tumu matamua. I rotopu i te mau taurearea Marite i raro mai i te 20 matahiti, hoê tei pohe i te pupuhi i te mau 92 minuti atoa i te matahiti 1993 ra—te hoê faito maraaraa e 7 % i nia i te matahiti na mua ˈtu. Ei faaauraa, i roto i te mau pǔpǔ atoa noa ˈtu eaha te matahiti, e 4,8 % noa ïa te faito maraaraa. Ua faahapa te afata paruru i te hau faatere no to ˈna oreraa e tutava i te opani i te mau pupuhi i te mau tamarii e te mau fare haapiiraa. Te parauhia ra e te turu ra te mau numera a te Piha toroa a te Haavaraa Marite i teie faahaparaa. Ua tataitoru te numera o te mau taurearea taparahi taata i roto i te mau ahuru matahiti i mairi aˈenei, e ua hau atu ratou i te 26 000 i te matahiti 1994 ra. Ua tataimaha te numera o te feia e rave nei i te pupuhi no te taparahi i te taata, i roto i taua noâ area taime ra, area te numera o te feia e rave ra i te tahi atu mauhaa, aita ïa i taui rahi. Te haamatara ra te mau numera i te ino e tupu mai ia noaa ohie noa mai te mau pupuhi.

Haapoheraa ia ˈna iho

“Fatata e 30 000 Marite [o te haapohe nei] ia ratou iho i te mau matahiti atoa,” o ta te Scientific American ïa e tapao ra, e “e maha taime hau aˈe te mau tane i te haapohe ia ratou iho i te mau vahine.” Te maraa atoa nei te mau haapoheraa ia ˈna iho i rotopu i te feia e ruau ra, e tapao faaite ïa no to ratou haapeapearaa i te pae no te paruparuraa o te tino e te itiraa mai te mau tiaturiraa no a muri aˈe. E maha taime hau aˈe te faito haapoheraa i rotopu i te feia e 75 matahiti aore ra hau atu, i te mau taurearea. Eaha te mau tumu e haapapu e e haapohe mau anei te hoê taata ia ˈna? Te mau tumu matamua, o te ereraa ïa i te turu a te utuafare e a te huiraatira e te itiraa mai te apitiraa i roto i te haapaoraa. Faaauhia e te tahi atu mau fenua, tei ropu noa te faito o te mau haapoheraa ia ˈna iho i te mau Hau Amui no Marite, e te faito ra e fatata 11 haapoheraa i nia i te 100 000 taata.

Haapiiraa i te haavîraa uˈana

◼ “Ua faaoti te hoê tuatapaparaa hoê matahiti te maoro no nia i te mau porotarama afata teata, i ravehia e te feia maimi i roto e maha fare haapiiraa tuatoru e, te haapurorohia nei te haavîraa uˈana ‘ino no te feruriraa’ na roto i te mau porotarama afata teata operehia nei na roto i te mau pu huiraatira aore ra aufauhia,” o ta te vea ra The Washington Post ïa e faaite ra. Ua itea mai i te tuatapaparaa e, aita noa te pae rahi o te mau porotarama e faaite ra i te tahi haavîraa uˈana, e nehenehe atoa râ te huru faaiteraa i te haavîraa uˈana e faaino roa i te feia mataitai. Na roto ïa i “te haapiiraa i te haerea haavî, eita hoi ratou e putapû faahou i te mau faahopearaa iino o te haavîraa uˈana e e mǎtaˈu roa ˈtu â ratou ia hamani-ino-hia mai ratou.” Te hoê tumu oia ïa, i roto e 73 % o te mau tupuraa na roto i te afata teata, aita te feia haavî uˈana i faautuahia, e teie atura ïa te poroi, “e manuïa te haavîraa uˈana.” Oia atoa, eita te rahiraa o te mau hohoˈa e faaite i te mau faahopearaa i nia i te feia i haavîhia, mai te mauiui aore ra te fifi i te pae no te manaˈo hohonu aore ra i te pae no te moni. Oia atoa, te na ô ra te tuatapaparaa e e nehenehe te faaohipa-pinepine-raa i te mau pupuhi i roto i te mau tupuraa haavî uˈana na roto i te afata teata, “e faatupu i te mau manaˈo e te mau haerea hamani ino.”

◼ Ia naeahia ratou i te 30 matahiti, te feia i mataitai rahi i te haavîraa uˈana na roto i te afata teata i to ratou nainairaa ra, “e faautua-rahi-aˈe-hia ratou no te haerea haavî uˈana, e tapea-rahi-aˈe-hia ratou no te faahororaa ma te taero ava, e mea ino aˈe ratou ia inu ratou i te ava e e mea hamani ino aˈe ratou i to ratou hoa faaipoipo [e] oia atoa, e mea ino aˈe ta ratou mau tamarii,” o ta Len Eron ïa e haapapu ra, e orometua haapii oia i te ihiferuriraa e e aivanaa maimi atoa i te Fare haapiiraa tuatoru a te Pu Maimiraa Totiale no Michigan. Te faatupu atoa nei te mau hautiraa video i te hoê â fifi. Ia au i te vea ra The Toronto Star, ua parau o Eron e te atâta o te hautiraa video, oia hoi e taairaa te tupu mai e te taata hauti. “E taumi [te feia hauti] i te hoê tapearaa aore ra i te hoê pitopito e na ratou iho e rave i teie ohipa hairiiri e te haavî uˈana—te haapoheraa i te hoê taata.” Te manaˈo nei te Orometua ra o Eron e e tia i te mau metua ia hiˈopoa hau atu â i te reira. Teie râ, te peapea nei oia i te mea e “e rave rahi metua o te ore e tâuˈa nei.”

Te iti oioi nei te mau ekalesiatiko i Farani

Te iti noa ˈtura te mau ekalesiatiko Katolika i Farani. Te faataa ra te vea ra Le Monde no Paris e, i te matahiti 1995, e 96 perepitero anaˈe tei faatoroahia i roto ia Farani taatoa e 121 anaˈe i te matahiti 1994 ra. E 7 anaˈe taata haapii ta te mau Jésuite e e 25 ta te mau Dominicain i te matahiti 1995 ra. Hoê â huru no te mau paretenia Katolika apî. Te na ô ra te vea ra Le Monde e, “mai te mau matahiti 1970 mai â, ua topa noa te numera o te mau paretenia, mai te 92326 i te matahiti 1977 ra i te 51 164 i te matahiti i mairi aˈenei.” Ia hiˈohia i te paariraa o te rahiraa o te mau ekalesiatiko e te manuïa-ore-raa te ekalesia i te faahaere mai i te feia apî, te tohuhia ra e, ia naeahia te matahiti 2005, e 9 000 perepitero paroita anaˈe paha te toe mai i Farani. Te faahiti ra te vea ra Le Monde i “te toparaa te tiaraa totiale o te mau ekalesiatiko, te mǎtaˈu o te taata ia euhe no te hoê tau maoro, te hiˈoraa au ore o te mau ekalesiatiko, e te ereraa i te tiaturi i roto i te mau raatira faaroo” ei mau tumu no teie toparaa.

Te uati tia roa ˈˈe i te ao nei

Ua hamani te mau aivanaa i Perth, i Auteralia Tooa o te râ, i te hoê uati hoê tausani taime tia aˈe i te mau uati atomi e faaohipahia ra i Beretane no te faataa i te hoê taime tia e fariihia na te ao atoa nei. O te uati saphira to ˈna iˈoa, e fatata e $200 000 to ˈna moni, e e rave rau tei oti i te hamanihia. E nehenehe oia e taio i te hoê huˈa tetoni piihia femtosecond, oia hoi hoê mirioniraa o te hoê miriaraa o te hoê tetoni! Eaha ïa to ˈna faufaaraa? Ia au i te tatararaa a Einstein no nia i te relativité, ia haere noa ˈtu oe i te teiteiraa i nia ˈˈe i te fenua, e vitiviti aˈe te taime. “Ta matou tapao, o te faitoraa ïa i te taa-ê-raa o te vitivitiraa i roto i te hoê area hoê metera tiahapa te teitei—oia hoi [te taa-ê-raa] i rotopu i to oe avae e to oe upoo,” o ta te aivanaa tuatapapa i te ihipuai o te taoˈa ra o David Blair ïa i parau, ua apiti atoa oia i roto i te hamaniraa i teie uati. Teie râ, to ˈna papuraa no te faitoraa i te taime, e pae noa ïa minuti i te taime hoê.

Te sandwich matau-noa-hia?

I te matahiti 1762, ua parahi noa te taata Beretane ra o Lord Sandwich, e taata pere rahi oia, e 24 hora i te hoê amuraa maa pereraa. No te haamâha i to ˈna poia, ua ani oia e piti pae faraoa e te tahi inai i ropu. Ua mairihia ˈtura teie maa apî i to ˈna iˈoa oia hoi te sandwich [faraoa inai]. Te haamâuˈa nei te huiraatira Beretane i teie nei e 7,9 mirioni dala marite i te mau mahana atoa no te mau sandwich, te hoê ïa maraaraa e 75 % i roto i na matahiti e pae i mairi aˈenei. “I roto i te matete taatoa o te maa hamani oioi, hau atu i te hoê tuhaa i nia i te toru, tei te mau sandwich ïa,” o ta te vea ra The Times no Lonedona ïa e faataa ra, e te hoohia ra i roto e 8 000 vahi hooraa sandwich. Tau 1,3 miria sandwich oti i te hamanihia, o te amuhia nei i Beretane i te mau matahiti atoa. Mea pinepine râ e mea taa ê roa teie mau sandwich i ta te mau utuafare e puohu nei ia haere ratou e tamaa i te mataeinaa aore ra na te pae miti. Te hoo nei vetahi mau fare toa i te mau sandwich huru ê roa, e iˈo kangourou aore ra moo pape to roto, aore ra te faraoa totora paraihia i te fraise e te crème.

Hooraa tamarii taiata i Asia

Te manaˈo nei te mau hau faatere e te mau rave ohipa turuutaa e, hau atu i te hoê mirioni tamaroa e tamahine, 17 matahiti e i raro mai, te faaohipahia nei ei tamarii taiata i Asia, o ta te vea ra The New York Times ïa e faaite ra. Noa ˈtu e aita i itehia te mau numera tia, e nehenehe e itehia te mau tamarii apî roa tei ore i naeahia ˈtura i te taurearearaa, i roto i te mau fare taiataraa i te mau fenua mai ia Cambodge, Inidia, Philipino, Taina, Taïwan, e Thaïlande. No te aha e ravehia ˈi te mau tamarii apî roa? Te hoê tumu, o te mǎtaˈu ïa i te SIDA. “Te imi nei te mau tane na Asia ma, i te mau tamarii apî roa ˈˈe, te hoê tumu, no te mea aitâ ratou i roohia ˈtura i te tirotiro VIH, na ˈna hoi e horoa i te SIDA,” o ta te Times ïa e faaite ra. Noa ˈtu râ, te parare oioi nei te tirotiro o te SIDA i rotopu i te feia taiata i taua mau fenua ra, te hoê tumu, no te mea ïa te tauiuihia nei te feia taiata i te mau otia fenua, e te tahi tumu, no te mea te ratere nei te feia aufau, vetahi no roto i te mau pǔpǔ ratere faanahohia no te taiataraa, i tera e tera vahi. Te hopoi-ê-hia nei te tahi mau tamarii, area vetahi ra, na to ratou iho mau metua e hoo nei ia ratou no te tahi tino moni.

Tataˈuraa aore ra tahoêraa?

“Te riro oioi nei te oroa o te 2000raa o te mahana fanauraa o te Mesia, ei aimârôraa i rotopu i te mau ekalesia,” o ta te ENI (Ecumenical News International) Bulletin e faataa nei. Ua titau o Konrad Raiser, papai parau rahi a te Apooraa Rahi a te mau Ekalesia, i te mau ekalesia ia faariro i teie oroa “mai te hoê taime no te amuiraa e te tahoêraa—eiaha râ mai te hoê taime tataˈuraa ia noaa mai te parahiraa matamua.” Ua parau râ oia e, e au ra e te opua nei te mau ekalesia i te rave i taua matahiti ra ei “taime no te poroteraa . . . no te aro i to ratou tuuraahia e te huiraatira i te hiti.” A haapopou ai oia i te pâpa no to ˈna titauraa ia riro te matahiti 2000 “ei taime no te haapapu-maitai-raa i te tahoêraa kerisetiano,” te na ô râ o Raiser e: “E tupu mau anei teie mau moemoeâ ia naeahia te matahiti 2000, e tiai anaˈe no te ite atu—ia hiˈohia râ te ohipa i tupu i mutaa iho, mea fifi roa ïa ia tiaturi.”

    Papai reo Tahiti (1985-2026)
    Haere i rapae
    Haere i nia
    • Tahiti
    • Hapono
    • Ta oe e hinaaro
    • Copyright © 2026 Watch Tower Bible and Tract Society of Pennsylvania
    • Parau no te faaohiparaa
    • Eita e puharahia
    • Maiti eaha te ore e puhara
    • JW.ORG
    • Haere i nia
    Hapono