Te hoê buka tei faahitimahuta i te ao nei
Te buka: The Origin of Species. “I muri aˈe i te Bibilia,” o ta Ashley Montagu, te hoê aivanaa tuatapapa i te huru o te taata i parau, “aita e buka ê atu tei mana rahi.”
Te taata papai: O Charles Darwin, o ta vetahi i pii na i taua tau ra “te taata atâta roa ˈˈe i Beretane.”
Te tumu parau: Te haapiiraa e mea tupu noa te mau mea. Te haapapu-maitai-hia ra te mau taˈo e te mau pereota mai te “maitiraa natura,” “tatuhaaraa natura,” e te “tupu-noa-raa te mau mea” i teie nei. Ua mana anei râ te haapiiraa e mea tupu noa te mau mea i nia i to outou oraraa na roto i te tahi atu mau ravea taa ê noa ˈtu i te mau parau i faahitihia i nia nei?
I TO ˈNA neneiraahia i te matahiti 1859, ua faatupu te buka ra The Origin of Species, a Charles Darwin, i te hoê aimârôraa rahi i roto i te mau tuhaa o te ite aivanaa e o te faaroo.a Ua ohipa atoa te aimârôraa i nia i te mau tuhaa i te pae faanavairaa faufaa e totiale e te tamau noa ra i teie mahana, te tahi 136 matahiti i muri iho.
I roto i te buka ra A Story Outline of Evolution, teie ta C. W. Grimes i papai no nia i te Origin of Species a Darwin: “Aita e buka ê atu tei nenei-noa-hia na i faatupu aˈenei i te aimârôraa rahi i rotopu i te mau taata feruriraa maitai. Aita e tumu parau ê atu i roto i te aamu o te taata i patoi rahi aˈenei i te mau tiaturiraa tumu, i taui i te ao o te Natura, i faatupu, i faaetaeta, e i haapaari i te manaˈo o te taata mai tei ravehia e te Haapiiraa e mea tupu noa te mau mea.”
Parau mau, e ere o Darwin te tumu o te haapiiraa e mea tupu noa te mau mea; no ǒ roa mai te haapiiraa i Heleni tahito ra. E rave rahi atoa taata tei na mua mai ia Darwin i te senekele 18 o tei faaineine i te eˈa ia farii-rahi-hia te buka ra The Origin of Species.
Tera râ, ua riro te buka a Darwin ei niu no te manaˈo apî e mea tupu noa te mau mea. Ua haamaere, ua faahitimaue mau â oia i te ao nei, no ta ˈna haapiiraa e mea tupu noa te mau mea tei faaanaanatae hau aˈe i te hoê tauiraa taue e te taatoa i roto i te ihiora. Ua tairi hoi oia mai te hoê vero i nia roa i te mau faanahonahoraa a te totaiete—te haapaoraa, te ite aivanaa, te politita, te faanavairaa faufaa, te oraraa totiale, te aamu, e te huru manaˈo no nia i te tau no a muri aˈe.
Nafea te haapiiraa i te manaraa i nia i te ao nei hau atu i te hoê senekele te maoro i teie nei? Nafea to ˈna manaraa i nia i to outou oraraa? Eaha to ˈna mau faahopearaa e eaha ta ˈna e faatupu a muri aˈe? E tuatapapahia ïa teie mau uiraa i roto i te mau tumu parau i mua nei.
[Nota i raro i te api]
a Te upoo parau taatoa o te buka a Darwin oia hoi On the Origin of Species by Means of Natural Selection, or the Preservation of Favoured Races in the Struggle for Life.