Te haavîraa uˈana—No te aha te mǎtaˈu e rahi ai
Na to matou taata papai i Beretane
TE FAAEA ra anei outou i te hoê “vahi opanihia”, oia hoi i te hoê tuhaa fenua o te oire eita te tahi mau pǔpǔ taata — mau taote, mau vahine tuati e tae noa ˈtu te mau mutoi — e hinaaro e na reira i te haere ratou anaˈe? Te mea i matauhia, aita roa ˈtu hoê noa ˈˈe “vahi opanihia” i te fenua Beretane. E “mau mataeinaa e pinepine i te farereihia i te ati” anaˈe to reira, parau mau e ere te reira parau i te mea peapea roa, hoê â râ auraa to raua. I Lonedona noa, ua hau atu i te 70 vahi mai te reira te huru i reira, aita ïa i taiohia i te mau mataeinaa atoa o te tahi atu mau oire o te fenua.
Ma te faaite mai i to ˈna peapea, te parau ra te faatere hau beretane no te fenua iho e: “I teie nei mahana, te mau haamǎtaˈuraa e faahuehue nei i te hau o to tatou totaiete, e ere roa ˈtu ïa no rapae mai, no roto mai râ i te hiaai i te haavîraa uˈana e vai ra i roto i te rahiraa taata o to tatou iho fenua.”
Aita i maoro aˈenei, i roto i te area o te hoê matahiti, ua tapao mai te fenua Beretane i te hoê maraaraa 17 % o te ohipa taparahi taata na roto i te haavîraa uˈana. Noa ˈtu te reira, mea atea roa taua fenua ra i te parahiraa matamua i te pae no te mau numera. E rave rahi te mau fenua tei mua roa te numera o te ohipa taparahi taata. I roto i na iva avae matamua o te matahiti 1988, ua tapaohia 10607 mau ohipa haavîraa uˈana (ohipa taparahi taata, haru vahine, eiâ e te hamani ino) i roto noa i te métro i New-York. Teie râ, ia au i te manaˈo o te taata maimi ra o Michael Pratt, ia hiˈohia te mau mea e tupu ra i reira, “te atâata noa ˈtura te mau aroâ no Lonedona mai i New York”.
Inaha, e ere te oire no New York i te numera hoê no te ohipa taparahi taata. Tei roto te mau oire no Atlanta, no Miami, no Detroit e no Chicago i na oire rarahi e vau i reira, i te matahiti 1987 ra, te faito o te mau ui apî e rave ra i te mau ohipa iino ia au i te faito o te rahiraa o te taata o taua mau oire ra, ua hau aˈe ïa i to New York. Mai te huru ra ïa e i te mau vahi atoa, ua riro te haavîraa uˈana ei fifi tamau. Ua parau te hoê taote no te pae maˈi upoo ra o Thomas Radecki, e ‘i roto i na matahiti e 20 i mairi aˈenei, ua tapao te rahiraa o te mau fenua i te pae tooa o te râ ma i te hoê maraaraa i roto i te faito taparahi taata i rotopu noa i te 200 e te 500 %’.
Aita atoa te tahi atu mau tuhaa o te ao nei i erehia i taua maraaraa o te haavîraa uˈana ra. Ei hiˈoraa, i te fenua Kenya (Afirita hitia o te râ), 400 feia eiâ puaatoro i haapohe iho nei ma te aroha ore tau 190 tane, vahine e tamarii e a vaiiho noa ˈtu ai te mau tino na te mau hyènes e te mau manu taehae.
I te fenua Rusia, te parauhia ra e te tairi ra te ohipa faahuehue e te haavî uˈana i nia i te mau tahua tueraa popo atoa o te fenua. I te fenua Tinito, ua aro te Tomite rahi ia faahaerehia te morare i te pae totiare ‘i te mau tatamaˈiraa uˈana e te mau taputôraa e tupu i te taime e tuehia ˈi te popo e e rave rahi atura hoi mau taata pepe e mau taata pohe te itehia ˈtu’. Ia au i taua tomite ra, “e tia i te mau taata turu ia faaratahia, te mau taurearea iho â râ”.
Mea papu maitai ïa e ua riro te haavîraa uˈana ei fifi manaˈonaˈo-rahi-hia. Eaha râ te mau ravea i ravehia no te arai i te reira?