Nea Na Nazi-Sɛm Kyerɛ
Wɔ William L. Shirer nhoma The Rise and Fall of the Third Reich no mu no, ɔkyerɛ nea na Nazisɛm kyerɛ ma nsase ahorow a adi so no: nneɛma a wɔfow ne nsisi—ne nea enye sen saa koraa. Shirer kae sɛ, nea ɛka nneɛma afoforo ho no ne sɛ: “Ná Yudafo ne Slavfo ne Untermenschen—adesamma a wɔba fam. Wɔ Hitler fam no, wonni hokwan sɛ wɔtra nkwa mu, gye Slavfo no mu binom na ebia wobehia wɔn ma wɔayɛ adwuma wɔ mfuw ne nkorommoa mu sɛ nkoa . . . Ɛsɛ sɛ wogu Rusiafo, Polandfo ne nnipa afoforo a wɔyɛ Slavfo no amanne ase na ɛnsɛ sɛ wɔma wɔkɔ sukuu.”
Bere a Shirer kaa honam fam nneɛma pii a Nasifo no sesaw fii nsase a wɔde wɔn asraafo koguu so no so ho asɛm akyi no, ɔkae sɛ, “ɛnyɛ honam fam nneɛma a wɔtow no” na wɔde bɛkae Nazi nniso a ɛtraa hɔ bere tiaa bi no bere tenten na “mmom nnipa nkwa.” Ɔkae sɛ: “Wɔ ha no, brɛ a Nasifo brɛɛ nnipa ase kɛse no koduu baabi a nnipa ntaa nhu bi wɔ wɔn asetra nyinaa mu wɔ asase so. Wɔhyɛɛ mmarima ne mmea ɔpepem pii a wɔn ho tew na wɔn ho nni asɛm ma wɔyɛ adwuma na wɔyɛɛ ɔpepem pii ayayade wɔ adwumayɛban ahorow mu na ɔpepem pii nso, . . . wokunkum wɔn anaa wɔhyɛɛ da maa ɔkɔm dee wɔn ma wowuwui. Shirer de baa awiei sɛ: “Asɛm a ɛyɛ hu yi bɛyɛ nea wonnye nni, sɛ anka wɔn a wɔyɛe no ankasa ankyerɛw ho asɛm anto hɔ na wɔanni ho adanse kɛse a.” Nokware mu no, nnipa a wɔyɛɛ wɔn saa no nso akyerɛw ahude ahorow no ho asɛm ato hɔ na wɔadi ho adanse.
Bible no ka adesamma nniso ho asɛm pɛpɛɛpɛ sɛ: “Onipa di onipa so tumi ma ɛdan no bɔne.” Bio nso: “Enni ɔbarima nsam sɛnea ɔnam a obetutu n’anammɔn. [Yehowa] teɛ me so? Enti Bible no tu fo sɛ: “Mommfa mo ho nto ahene anaa onipa ba a nkwa-gye bi nni ne mu so.—Ɔsɛnkafo 8:9; Yeremia 10:23, 24; Dwom 146:3.