Military equipment: Anton Petrus/Moment via Getty Images; money: Wara1982/iStock via Getty Images Plus
IKARA OLI BULINDAARA!
Obusiriira bwa Sente Buhwera omu Bulemu—Muhendo Ki Gwonyini?
Sente ezakagenda omu bulemu nyingi muno.
“Omwaka oguhoire, gavumenti omu nsi yoona zikaturukya obusiriira bwa sente omu dola ezirukwingana $2.2 trillion omu nsi yoona.”—The Washington Post, Febwali 13, 2024.
Omuhendo gunu tigurukutwarramu sente zonka. Tekerezaaho ekyokurorraho kimu kyonka: Obulemu omu Ukraine.
Abaserikale. Abakugu abamu nibatebereza ngu abaserikale abarukwingana haihi 500,000 nubo baakafa rundi baahutaazibwa kuruga obulemu butandikaho emyaka ebiri enyuma.
Abantu aba buli kiro. Abantu abarukuhingura omu 28,000 nubo baakafa rundi baahutaazibwa kusigikirra ha kitongole eky’Amahanga Ageteraine. Baitu, omukuru omu kitongole kya UN akagamba ati: “Tikirukusoboka kumanya omuhendo gwonyini ogw’abantu abaakafa omu bulemu bunu obw’akabi.”a
Okubonabona okuhikire hali abantu habw’obulemu n’obutabanguko omu nsi yoona kw’amaani muno.
Obukaikuru 114. Nugwo omuhendo gw’abantu abaahambiriziibwe kuruga omu maka gaabo habw’obulemu n’obutabanguko omu nsi yoona nambere kyahikiire Sebutemba 2023.
Obukaikuru 783. Nugwo omuhendo gw’abantu abataine byokulya ebirukumara. “Obutabanguko nubwo bukyakizireyo kuleetaho enjara, h’abantu abaine enjara omu nsi yoona, obucweka 70 hali kikumi obw’abantu abo nibaikara omu biikaro nambere hali obulemu n’obutabanguko.”—World Food Programme.
Obulemu bulihwaho? Nitusobora kunihira kutunga obusinge? Halibaho akasumi nambere busaho muntu weena aliba munaku, buli omu weena n’ayegondeza omu bintu eby’omu nsi, kandi aine ebyokulya ebirukumara? Baibuli n’ekibazaaho ki?
Akasumi ak’obulemu
Baibuli ekaranga ngu halibaho obulemu kwetoroora ensi, obu n’ebubazaaho omu mulingo gw’akokurorraho ak’omuvugi w’embaraasi.
“Harugayo embarasi endi rugaju: nogu akaba aikaliireho yahabwa obusobozi okuihaho obusinge ha nsi, baitangane bonka: kandi yahabwa busitama enkoto.”—Okusuku’rwa 6:4.
Omuvugi ogu ow’embarasi ow’akokurorraho, ahonderwaho abavugi b’embarasi abandi babiri abarukukukirra enjara n’orufu ebiretwaho omuhito n’ebintu ebindi. (Okusuku’rwa 6:5-8) Kumanya ebirukukiraho ebirukukwata ha bunabbi bwa Baibuli bunu, n’ensonga habwaki nitusobora kukigumya ngu buliyo nibuhikirizibwa omu kasumi kanu, soma ekicweka “Abavugi b’Embaraasi Bbana—Nubo Baha?”
Obusumi obw’omumaiso oburumu obusinge
Omu kasumi akatali ka hara, eby’obuguuda eby’ensi tibiryongera kukozesebwa omu bulemu. Baitu, kinu tikiribaho habw’amaani g’abantu. Baibuli egamba ngu:
Ruhanga naija ‘kumaraho obulemu okuhika ha mpero z’ensi.’—Zabuli 46:9.
Ruhanga naija kumaraho ebintu ebibi ebireserweho obulemu. “Alisusura amaizi gona ha maiso gabu; kandi tihakiroho okufa; nobukwakuba okutera empamo, nobukwakuba okurra, nobukwakuba okusasa tibikiroho: ebyokubanza bihoireho.”—Okusuku’rwa 21:4.
Yahwe naija kukigumya ngu abantu boona baikara omu businge. “Nabantu bange baliikara omu kiikaro kyobusinge, nomu nju ezigumireho, nomu bihumuro ebiculiire.”—Isaya 32:18.
Kusigikirra ha bunabbi bwa Baibuli, obulemu hamu n’ebintu ebindi ebi turukurora kasumi kanu, nibyoleka ngu akasumi ak’obusinge kairiire haihi.
Ruhanga aliretaho ata obusumi bunu oburumu obusinge? Kinu naija kukikora kuraba omu gavumenti ye ey’omu iguru, rundi Obukama. (Matayo 6:10) Kumanya Obukama bunu nubwo buha n’eki burukumanyisa hali iwe, rora vidiyo engufu enyakwine omutwe Obukama bwa Ruhanga Nikyo Kiki?
a Miroslav Jenca, United Nations assistant secretary-general for Europe, Desemba 6, 2023.