EKICWEKA KY’OKWEGA 25
EKIZINA 96 Ekitabu kya Ruhanga—Ky’Omuhendo Mwingi
Amasomo Turukwegera ha Bunabbi Yakobbo Yabalize Ali Haihi Kufa—Ekicweka 2
“Omuntu wena nkomugisagwe okuguli nukwo yamusabiire ati.”—KUB. 49:28.
EBI TURAYEGA
Nitwija kurora amasomo turukwegera ha bunabbi Yakobbo yabaliize abatabani be abandi munaana obu akaba ali haihi kufa.
1. Bunabbi ki obundi Yakobbo yabalize obu turukwija kubazaaho omu kicweka kinu?
BATABANI ba Yakobbo bakaba bali hamu na uwe kandi nibahuliiriza kurungi isebo ebi akaba naagonza kubagambira. Omu kicweka ekyahoire, tukarora ebigambo Yakobbo yagambiire batabani be Reubeni, Simeoni, Levi, na Yuda, ebi basobora kuba bakaba batarukunihira. Nahabweki nibasobora kuba baali balindiriire eki aragambira abatabani be abandi munaana. Leka turole amasomo tusobora kwegera ha bigambo Yakobbo yagambiire Zaburoni, Isakara, Dani, Gadi, Asere, Nafutaali, Yusufu, na Benyamini.a
ZABURONI
2. Kiki Yakobbo eki yagambiire Zaburoni kandi ebigambo bye bikahikirra bita? (Okubanza 49:13) (Rora n’akasanduuko.)
2 Soma Okubanza 49:13. Yakobbo akooleka ngu abaijukuru ba Zaburoni baakwikaire ha musa gw’enyanja haihi n’omu matemba g’Ensi ey’Ekaba Eraganiziibwe. Hanyuma y’okurabaho emyaka erukuhingura omu 200, ab’oruganda rwa Zaburoni bakatunga itaka ly’obugwetwa erikaba liri hagati y’enyanja ya Galiraaya hamu n’enyanja ya Meditereniyani. Musa akaranga ati: “Semererwa iwe Zeburuni habwokuturuka kwawe.” (Bir. 33:18) Kinu nikisobora kuba kyamanyisize ngu kikaba nikiija kwanguhira ab’oruganda rwa Zaburoni kugenda ha myaro y’enyanja zinu ibiri nukwo basobole kugura n’okutunda ebintu byabo hali abantu abakaba nibaruga omu biikaro ebindi. K’ebe nsonga ki, abaijukuru ba Zaburoni bakaba baine ensonga eyakubaletiire kusemererwa.
3. Kiki ekisobora kutukonyera kuba n’okumarwa?
3 Isomo ki eri turukwega? Twine ensonga nyingi ezituleetera okusemererwa ka tube nitwikara nkaha rundi tuli omu nyikara za mulingo ki. Kandi kusobora kwikara tusemeriirwe, tusemeriire kumarwa ebintu ebi twine. (Zab. 16:6; 24:5) Obwire obumu nikisobora kutwanguhira kuteeka omutima ha bintu ebi tutaine omu kiikaro ky’okuguta ha bintu ebirungi ebi turukwegondezaamu. Nahabweki, lengaho kwijuka ebintu ebirungi ebi oine kandi ebi orukwegondezaamu omu bwomeezi.—Bag. 6:4.
ISAKARA
4. Kiki Yakobbo eki yagambiire Isakara, kandi ebigambo bye bikahikirra bita? (Okubanza 49:14, 15) (Rora n’akasanduuko.)
4 Soma Okubanza 49:14, 15. Yakobbo akasiima Isakara habw’okuba omukozi omwekambi obu naamulengesaniza n’enkaina ey’amaani ey’erukusobora kwetweka emigugu ey’erukulemeera. Ekindi, Yakobbo akagamba ngu Isakara akaba naija kutunga itaka erirungi. Nkooku Yakobbo akaba agambire, abaijukuru ba Isakara bakatunga itaka erikaba liri haihi n’Ekyambu Yorudaani kandi eriine orwezo. (Yos. 19:22) Oruganda rwa Isakara rukakora n’amaani kurolerra itaka lyabo n’okukonyera abandi. (1 Bakam. 4:7, 17) Ab’oruganda rwa Isakara baikaraga beeteekaniize kurwanirra ihanga lya Isaleeri. Ekyokurorraho, omucwi w’emisango Baraki na nabbi omukazi Debora obu baasabire Abaisaleeri kurwanisa Sisera, ab’omu ruganda rwa Isakara bakeehayo kukonyera.—Bac. 5:15
5. Nitusobora tuta kwegera hali abaijukuru ba Isakara, kandi habwaki?
5 Isomo ki eri turukwega? Yahwe asiima habw’amaani aga tutamu kumuheereza nkooku yasiimire oruganda rwa Isakara. (Mug. 2:24) Ekyokurorraho, teekerezaaho ab’oruganda abakora n’amaani kurolerra ekitebe. (1 Tim. 3:1) Ab’oruganda abo tibarwana obulemu bwonyini, baitu batamu amaani kulinda abantu ba Ruhanga hali ebintu byona ebisobora kusiisa enkoragana yabo na Yahwe. (1 Kol. 5:1, 5; Yud. 17-23) Ekindi, bakora n’amaani kuteekaniza n’okuha embazo ezirukugarramu ab’oruganda amaani omu kitebe.—1 Tim. 5:17.
DANI
6. Ab’oruganda rwa Dani bakatunga obujunaanizibwa bwa mulingo ki? (Okubanza 49:17, 18) (Rora n’akasanduuko.)
6 Soma Okubanza 49:17, 18. Yakobbo akalengesaniza Dani n’enjoka ey’etema ebisoro ebirukugikirra kimu obukooto nk’embarasi ey’ekozesebwa omu bulemu hamu n’omuvugi wayo. Dani akaba ali mumanzi kandi yaikaraga ayeteekaniize kurwanisa abanyanzigwa ba Isaleeri. Abaisaleeri obu bakaba nibagenda omu Nsi ey’Ekaba Eraganiziibwe, oruganda rwa Dani rwagenderaga enyuma kusobora kubalinda. (Kubar. 10:25) Obu bukaba buli bujunaanizibwa obw’amaani noobu kiraaba ngu ab’oruganda rwa Dani baabuhikirizaaga batarukurorwa ihanga lyona erya Isaleeri.
7. Tusemeriire kwehurra tuta obukirukuhika ha bujunaanizibwa bwona obu tutunga omu buheereza bwaitu hali Yahwe?
7 Isomo ki eri turukwega? Wakahikirizaaga obujunaanizibwa kandi okeehurra ngu abandi tibarozere ebi okozere? Obundi n’osobora kuba wakonyiire kuyonja n’okudaabiriza Ekyombeko ky’Obukama, wayehayo kukonyera ha nsorrokano enkooto, rundi wakora omulimo ogundi. Obu kiraaba nukwo kiri, mali nitukusiima muno! Ikara noijuka ngu Yahwe arora kandi asiima buli kimu kyona eki omukorra. Akira muno kusiima obu arora n’omuheereza hatali ngu habwokuba noogonza abantu bakukugize, baitu habwokuba noogonza kwoleka okugonza oku omwiniire kuruga ha mutima.—Mat. 6:1-4.
GADI
8. Habwaki kikaba nikisobora kwanguhira abanyanzigwa kutaahirra oruganda rwa Gadi? (Okubanza 49:19) (Rora n’akasanduuko.)
8 Soma Okubanza 49:19. Yakobbo akaranga ngu ekitebe ky’abarwani abarukugendagenda kyakutaahiriire Gadi. Hanyuma y’okurabaho emyaka nka 200, oruganda rwa Gadi rukaheebwa itaka omu burugaizooba bw’Ekyambu Yorudaani, ekiikaro ekikaba kiheriire abanyanzigwa ba Isaleeri. Kyakwanguhiire abanyanzigwa kuruga omu mahanga ago kutaahirra oruganda rwa Gadi. Baitu, ab’oruganda rwa Gadi bakaba nibagonza kwikara omu kiikaro eki, habwokuba hakaba haliyo obunyansi oburungi obw’ebisoro byabo. (Kubar. 32:1, 5) Ab’oruganda rwa Gadi baine kuba bakaba bali bantu abamanzi. Kandi ekirukukira obukuru bakeesiga Yahwe ngu akaba naija kubakonyera kurwanirra itaka lyabo hali abanyanzigwa. Ekindi, bakasindika amahe gaabo omu bugwaizooba bwa Yorudaani kumara emyaka nyingi kukonyera enganda ezindi kutunga emigabo yabo omu Nsi ey’Ekaba Eraganiziibwe. (Kubar. 32:16-19) Bakeesiga ngu Yahwe akaba naija kulinda abakazi baabo hamu n’abaana baabo, obu baakubaire bagenzere kurwanirra bagenzi baabo. Yahwe akabaha omugisa habw’obumanzi bwabo n’okwefeereza oku baakozere.—Yos. 22:1-4.
9. Kwesiga Yahwe nikiija kukwataho kita encwamu ezi turaakora?
9 Isomo ki eri turukwega? Kusobora kuheereza Yahwe n’omu nyikara ezigumangaine, tusemeriire kugumizaamu nitumwesiga. (Zab. 37:3) Abantu baingi kasumi kanu booleka ngu nibeesiga Yahwe kuraba omu kwehayo kukonyera omu purojekiti z’ekitebe ez’okwombeka, kuheereza nambere hali obwetaago, rundi kuhikiriza obujunaanizibwa bwabo obundi. Kinu bakikora habwokuba nibakigumya ngu Yahwe naija kwikara naabarolerra.—Zab. 23:1.
ASERE
10. Obunabbi oburkukwata hali Asere bukahikirra buta, kandi kiki oruganda oru eki rwalemerwe kukora? (Okubanza 49:20) (Rora n’akasanduuko.)
10 Soma Okubanza 49:20. Yakobbo akaranga ngu oruganda rwa Asere rwakukurakuraine, kandi nikyo kyabaireho. Oruganda rwa Asere rukatunga itaka erikaba nirikirayo kuba n’orwezo. (Bir. 33:24) Ekindi, likaba liri haihi n’enyanja ya Meditereniyani kandi likaba lirumu n’omwaro ogw’omu Foiniki ey’omu Sidoni ogukaba guroho eby’obusuubuzi eby’amaani. Baitu oruganda rwa Asere rukalemwa kubinga Abakanaani abakaba bali omu itaka eri. (Bac. 1:31, 32) Oruganda rwa Asere nirusobora kuba rwalemerwe kuta omutima ha kukora Yahwe ebi agonza habw’okukurakurana omu by’obusuubuzi, otwaliiremu n’okutwalirizibwa engeso embi ez’Abakanaani. Oruganda oru ruteeheyo kukonyera omucwi w’emisango Baraki obu akaba naaserra abaramukonyera kurwanisa ihe ly’Abakanaani. Ekyarugiremu, bakafeerwa kurora ebintu ebirukuhuniiriza Yahwe ebi yakozere kukonyera Abaisaleeri kusingura obu bakaba nibarwanira “ha maizi ga Megido.” (Bac. 5:19-21) Ab’oruganda rwa Asere nibasobora kuba baaswaire obu baahuliire Baraki na Debora nibazina ekizina eky’obusinguzi ekikaba kirumu ebigambo binu: ‘Asere yaikarra kwonka ha musa gw’enyanja.’—Bac. 5:17.
11. Habwaki tusemeriire kuba n’enteekereza ey’ehikire obukirukuhika ha sente n’ebintu ebi zisobora kugura?
11 Isomo ki eri turukwega? Nitugonza kuha Yahwe ekirukukirayo oburungi. Baitu kusobora kukikora, tusemeriire kwetantara kuba nk’abantu ab’ensi abarukuteekereza ngu sente n’ebintu ebi zisobora kugura nibyo ebirukukirayo obukuru omu bwomeezi. (Nfu. 18:11) Tusemeriire kuba n’enteekereza ey’ehikire obukirukuhika ha sente. (Mug. 7:12; Baheb. 13:5) Titusemeriire kusiisa obwire n’amaani gaitu obu nitulengaho kutunga ebintu ebi tutarukwetaaga ebisobora kutulemesa kuheereza Ruhanga n’obwekambi. Oihireho, tusemeriire kuha Yahwe obwire bwaitu n’amaani gaitu hati, obu nitukigumya ngu naija kutuha obwomeezi oburungi omu kasumi ak’omumaiso.—Zab. 4:8.
NAFUTAALI
12. Ebigambo bya Yakobbo hali Nafutaali nibisobora kuba byahikiriziibwe bita? (Okubanza 49:21) (Rora n’akasanduuko.)
12 Soma Okubanza 49:21. Yakobbo akagamba ngu Nafutaali akaba naija kubaza “ebigambo ebirungi.” Ebigambo binu nibisobora kwoleka omulingo Yesu yabazaamuga obu yabaga naatebeza. Yesu akamara obwire bwingi omu rubuga rwa Kaperenaumu orukaba ruli omu kiikaro ky’oruganda rwa Nafutaali. Egi niyo ensonga habwaki Kaperenaumu ekaba n’eyetwa “orubuga rw’owabu.” (Mat. 4:13; 9:1; Yoh. 7:46) Isaya akaranga ngu Yesu yaakufookere ‘ekyererezi eky’amaani’ hali abantu ba Zaburoni na Nafutaali. (Is. 9:1, 2) Yesu akaba “ekyererezi eky’amananu ekimulikira abantu aba buli mulingo” kuraba omu nyegesa ye.—Yoh. 1:9.
13. Kiki eki tusemeriire kukora kurora ebigambo byaitu byasemeza Yahwe?
13 Isomo ki eri turukwega? Yahwe ata omutima ha bintu ebi tubaza n’omulingo tubibabazaamu. Nitusobora tuta kubaza “ebigambo ebirungi” ebirukusemeza Yahwe? Kuraba omu kubaza amananu. (Zab. 15:1, 2) Nitusobora kugarramu abandi amaani kuraba omu kubasiima habw’ebirungi ebi baba bakozere, baitu tulengaho kutaikara nitubazaaho ensobi abandi ezi bakozere rundi kutontorroma. (Bef. 4:29) Kandi nitusobora kweteeraho ekigendererwa eky’okwongera ha bukugu bwaitu obw’okutandika kubaza n’abantu n’ekigendererwa eky’okubatebeza amakuru amarungi.
YUSUFU
14. Obunabbi oburukukwata hali Yusufu bukahikirra buta? (Okubanza 49:22, 26) (Rora n’akasanduuko.)
14 Soma Okubanza 49:22, 26. Yakobbo aine kuba akaba naayesiimisa muno mutabani we Yusufu. Yahwe akaba amubaganiize hali bagenzi be kandi yamukozesa omu mulingo ogw’embaganiza. Yakobbo akamweta “itagi eryana muno.” Yakobbo nuwe akaba ali muti, kandi mutabani we Yusufu akaba ali nk’itaagi ly’omuti ogu. Yusufu akaba ali muzigaijo ogw’omukazi wa Yakobbo omugonzebwa Rakeri. Yakobbo akaranga ngu Yusufu akaba naija kutunga emigabo ebiri eyaheebwaga omwana ow’okubanza, ey’ekaba esemeriire kuheebwa Reubeni mutabani wa Yakobbo ow’okubanza ou yazaire omu Leya. (Kub. 48:5, 6; 1 Byom. 5:1, 2) Obunabbi bunu bukahikirra batabani ba Yusufu Eferaimu na Manase obu baafookere enganda ibiri omu Isaleeri kandi buli ruganda rwaheebwa itaka lyarwo.—Kub. 49:25; Yos. 14:4.
15. Yusufu akeetwaza ata obu yahikirweho obutali bwinganiza?
15 Ekindi, Yakobbo akabazaaho abarasi abaarasire Yusufu kandi baikara bamwahuliire enzigu. (Kub. 49:23) Akaba naamanyisa bagenzi ba Yusufu abaamukwatiirwe ihali ha kubanza, baamutwaza omu mulingo ogutali gw’obwinganiza kandi baamuleetera kuhikwaho okubonabona okw’amaani muno. Baitu Yusufu atabiihirirwe bagenzi be rundi kujunaana Yahwe habw’ebi ebyamubaireho. Nkooku Yakobbo yagambire: ‘Obuta bwa Yusufu bukaguma n’amaani, n’emikono y’engaro ze ekaheebwa amaani.’ (Kub. 49:24) Yusufu akeesiga Yahwe obu akaba naahikwaho ebirengo, kandi atagarukire ha kuganyira bagenzi be kyonka, baitu akabatwaza n’omu mulingo ogw’embabazi. (Kub. 47:11, 12) Yusufu akaikiriza ebirengo ebi akaba naarabamu kumufoora omuntu omurungi. (Zab. 105:17-19) Ekyarugiremu, Yahwe akamukonyera kukora ebintu ebirukuhuniiriza.
16. Nitusobora tuta kwegera ha kyokurorraho kya Yusufu obu turukuba nituhikwaho ebirengo?
16 Isomo ki eri turukwega? Kakuba tuhikwaho ebirengo, titusemeriire kubiikiriza kutwahukaniza hali Yahwe, rundi hali ab’oruganda na banyaanya itwe. Ijuka ngu Yahwe naasobora kututendeka kakuba twikara nitumuheereza n’omu nyikara ezigumangaine. (Baheb. 12:7) Okutendekwa kunu nikusobora kutukonyera kukurakuraniza n’okusemezaamu emiringo ey’Ekikristaayo nk’embabazi n’okuganyira. (Baheb. 12:11) Yahwe naija kutuha empeera habw’okugumiisiriza nkooku yakozere hali Yusufu.
BENYAMINI
17. Obunabbi oburukukwata hali Benyamini bukahikirra buta? (Okubanza 49:27) (Rora akasanduuko.)
17 Soma Okubanza 49:27. Yakobbo akaranga ngu Ababenyamini baakubaire barwani b’amaani nk’engagya. (Bac. 20:15, 16; 1 Byom. 12:2) Bukaba “nyenkya” rundi nyenkyakara omu mulingo ngu, oruganda rw’Ababenyamini nurwo rwabaire rw’okubanza kuturukya omukama ow’okubanza owa Isaleeri, Saulo. Saulo akaba ali murwani omumanzi ayarwanisize Abafirisiti. (1 Sam. 9:15-17, 21) Kandi hanyuma y’okurabaho emyaka nyingi rundi “omu kairirizi”, Isaleeri etakyalemwa Abakama, Omugo Esiteri na Morodekai boona abakaba nibaruga omu ruganda rwa Benyamini, bakajuna Abaisaleeri kuhwerekerezebwa obu bakaba bali hansi y’obulemi bwa Buperesi.—Es. 2:5-7; 8:3; 10:3.
18. Nitusobora tuta kwegera ha bwesigwa bw’oruganda rwa Benyamini?
18 Isomo ki eri turukwega? Hataroho kugukyagurukya, Ababenyamini bakasemererwa muno kurora ngu omukama ow’okubanza akaruga omu ruganda rwabo. Baitu hanyuma, Yahwe obu yagarwire obukama omu ruganda rwa Yuda obu naakoma Daudi kuba mukama wa Isaleeri, Ababenyamini bakasagika empindahinduka egi. (2 Sam. 3:17-19) Hanyuma y’okurabaho emyaka nyingi, enganda ikumi obuzaajeemiire Yuda, oruganda rwa Benyamini rukaikara nirusagika oruganda rwa Yuda hamu n’omukama Yahwe ou akaba akomere kuruga omu ruzaaro rwa Daudi. (1 Bakam. 11:31, 32; 12:19, 21) Kusisanaho n’oruganda rwa Benyamini, leka itwena tusagike abo Yahwe abaataireho kwebembera abantu be kasumi kanu.—1 Bas. 5:12.
19. Obunabbi Yakobbo yabalize obu akaba ali haihi kufa nibutugasira buta?
19 Obunabbi Yakobbo yabalize obu akaba ali haihi kufa nibutugasira. Kumanya ngu obunabbi bwa Yakobbo bukahikirra nikigumya okwikiriza kwaitu ngu obunabbi obundi Yahwe obu araganiize nabwo nibwija kuhikirra. Kandi kumanya ngu batabani ba Yakobbo bakaheebwa omugisa, nikitukonyera kumanya kurungi omulingo tusobora kusemezaamu Yahwe.
EKIZINA 128 Kugumisiriza Kuhika ha Mpero
a Yakobbo obu akaba naaha batani be bbana ab’okubanza omugisa, akatandikira ha mukuru yamalirra n’omuto. Baitu obu akaba naaha omugisa batabani be munaana abandi, atahondere emyaka yabo.