9. Bölüm

Arkadaşların Baskısıyla Nasıl Başa Çıkabilirim?

KAREN 14 yaşındayken, uyuşturucu kullanıyordu ve cinsel ilişkide bulunmak onun için olağandı. Jim, 17 yaşına geldiğinde alkol bağımlısıydı ve ahlaksız bir yaşam sürdürüyordu. Her ikisi de, sürdürdükleri yaşamdan ve yaptıkları şeylerden aslında hoşlanmadıklarını kabul ettiler. O halde neden böyle davranmışlardı? Arkadaş baskısı yüzünden!

Karen şunları söylüyor: “Birlikte vakit geçirdiğim herkes böyle yapıyordu ve onlardan büyük ölçüde etkilendim.” Jim de buna katılıyordu ve şöyle dedi: “Farklı davranıp da arkadaşlarımı kaybetmek istemiyordum.”

Gençler Neden Yaşıtlarını İzliyor?

Büyüdükçe bazı gençlerin üzerindeki ana baba etkisi azalır ve gencin popüler olma ve arkadaşları tarafından kabul edilme arzusu artar. Bazıları da sadece kendilerini “anlayan” ya da sevildiğini ve kendisine ihtiyaç duyulduğunu hissetmelerini sağlayacak biriyle konuşma isteği duyar. Sık sık görüldüğü gibi eğer evde iletişim kopukluğu varsa, onlar bu açığı yaşıtlarıyla kapatırlar. Yine çoğunlukla, özsaygı eksikliği ve güvensizlik duyguları kimilerini arkadaşlarının etkisine karşı savunmasız bırakıyor.

Arkadaşların etkisi ille de kötü olmak zorunda değil. Bir özdeyiş şöyle diyor: “Demir demiri biler; ve adam da dostunun yüzünü biler.” (Süleymanın Meselleri 27:17) Tıpkı demir bir bıçağın körelmiş bir bıçağı bilediği gibi, olgun ve sağlıklı davranışları olan gençlerle arkadaşlık, kişiliğini ‘bileyebilir’ ve seni daha iyi bir insan yapabilir.

Fakat ne yazık ki, gençler genellikle duygusal ve ruhsal açıdan olgun değil. Birçok gencin bakış açısı ve düşünceleri sağlıksız, güvenilmez, hatta umursamazcadır. Dolayısıyla bir gencin sorgusuz sualsiz yaşıtlarının kontrolü altına girmesi, bir körün başka bir köre önderlik etmesinden pek de farklı olmaz. (Matta 15:14 ile karşılaştır.) Sonuçlar korkunç olabilir.

Yaşıtların seni uç davranışlara sürüklemiyorsa bile, onların etkisi zorlayıcı olabilir. Dilek şöyle dedi: “Diğerleri tarafından kabul edilmenin çok önemli olduğunu düşünürsünüz. 18 yaşındayken, popülerliği yitirme fikri beni dehşete düşürürdü, çünkü bu durumda kimse hoşça vakit geçirmek için beni bir yerlere davet etmezdi. Dışlanırım diye korkuyordum.” Bu nedenle, Dilek yaşıtları tarafından kabul edilmek için çok uğraştı.

Ben Etkileniyor muyum?

Sen de ortama uymak için belirli bir tarzda giyinmeye, konuşmaya ya da davranmaya başladın mı? 17 yaşındaki Susie şunu iddia etti: “Kimse sana gerçekten istemediğin hiçbir şeyi yaptıramaz.” Doğru, fakat arkadaş baskısı öylesine sinsice olabilir ki seni ne kadar etkilediğinin farkına varmayabilirsin. Örneğin resul Petrus’u düşün. Cesur ve inançlı biri olan Petrus, hakikatin direklerindendi. Tanrı Petrus’a, tüm milletlerden ve ırklardan insanların Kendi onayını kazanabileceğini söyledi. Böylece, Petrus Yahudiler dışındaki bir milletten olan imanlı kişilerin ilk kez İsa’nın takipçisi olmasına yardım etti.—Resullerin İşleri 10:⁠28.

Bir süre sonra, Petrus Yahudi olmayan birçok kişinin İsa’nın takipçisi olduğu Antakya şehrine yerleşti. Petrus, Yahudi olmayan imanlı kişilerle rahatça vakit geçiriyordu. Bir gün, Yahudi olmayanlara karşı hâlâ önyargı besleyen İsa’nın bazı Yahudi takipçileri Antakya’yı ziyaret etti. Şimdi Petrus Yahudi arkadaşlarının yanında nasıl davranacaktı?

Petrus, İsa’nın Yahudi olmayan takipçilerinden ayrıldı ve onlarla yemek yemeyi reddetti! Neden? Belli ki, arkadaşlarını gücendirmekten korkmuştu. O şöyle düşünmüş olabilir: ‘Bunu onlar buradayken kısa bir süre için yapıyorum ve onlar gittikten sonra Yahudi olmayanlarla birlikte yemeğe devam edebilirim. Neden böyle küçük bir mesele yüzünden onlarla olan yakın ilişkimi bozayım?’ Bu yüzden, Petrus gerçekten istemediği bir şeyi yaparak kendi ilkelerini reddedip rol yaptı. (Galatyalılar 2:11-14) O halde, kimse arkadaşlardan gelen baskıdan muaf değildir.

Ben Ne Yapardım?

Aslında ‘başkalarının ne düşündüğü umurumda değil!’ demek kolaydır, fakat arkadaşlarının baskısı karşısında bu kararlılığı korumak oldukça farklı bir şeydir. Örneğin, aşağıda belirtilen durumlara düşseydin ne yapardın?

Okul arkadaşlarından biri diğer gençlerin önünde sana sigara ikram ediyor. Sigara içmenin yanlış olduğunu biliyorsun. Fakat herkes senin ne yapacağını görmek için bekliyor . . . .

Okuldaki kızlar erkek arkadaşlarıyla cinsel ilişkiye girmekten bahsediyorlar. Kızlardan biri şöyle diyor: “Şimdiye kadar herhalde biriyle birlikte oldun, değil mi?”

Diğer kızların giyindiği gibi giyinmek istiyorsun, fakat annen eteğinin çok kısa olduğunu söylüyor. Onun istediği şekilde giyindiğinde ise altı yaşındaki bir kız gibi göründüğünü hissediyorsun. Sınıf arkadaşların seninle alay ediyor. Bir kız şöyle soruyor: “Neden harçlığını biriktirip daha düzgün bir şey almıyorsun? Annenin bilmesi gerekmiyor. Kıyafetlerini onun görmediği bir yerde saklayabilirsin.”

Böyle durumlarda karşı koymak kolay mı? Hayır, fakat yaşıtlarına hayır demekten çekiniyorsan, sonunda kendine, standartlarına ve ana babana hayır demiş oluyorsun. Arkadaş baskısına karşı koyabilecek gücü nasıl kazanabilirsin?

‘Düşünme Yeteneği’

Rana 15 yaşında sigara içmeye başladı, fakat bunu kendi istediği için değil herkes yaptığı için yaptı. O şöyle anlatıyor: “Daha sonra kendi kendime, ‘Ben bunu sevmiyorum. O halde neden yapıyorum?’ diye sordum. Ve bir daha içmedim.” O, kendi kendine biraz düşündükten sonra yaşıtlarına karşı koyabildi.

Bu yüzden, Mukaddes Kitap yerinde olarak gençleri ‘bilgilerini ve düşünme yeteneklerini’ geliştirmeye ısrarla teşvik ediyor. (Süleymanın Meselleri 1:1-5) Düşünme yeteneği gelişmiş kişiler, yönlendirme için tecrübesiz yaşıtlarına güvenmezler. Aynı zamanda bu tür kişiler sadece kendilerine güvenip başkalarının fikirlerini görmezden gelmezler. (Süleymanın Meselleri 14:16) Onlar, ‘hikmetli olmak’ için ‘öğüt dinleyip terbiyeyi kabul etmeye’ isteklidir.—Süleymanın Meselleri 19:⁠20.

Ancak, düşünme yetini kullandığın için senden hoşlanmazlarsa ya da seninle alay ederlerse şaşırma. Çağdaş bir tercümeye göre Süleymanın Meselleri 14:17 şöyle diyor: ‘Düşünme yeteneğini kullanan adamdan [ya da kadından] nefret edilir.’ Fakat sence gerçekten kim daha güçlü? Tutku ve duygularına kendilerini teslim eden kişiler mi, yoksa uygun olmayan arzulara hayır diyebilenler mi? (Süleymanın Meselleri 16:32 ile karşılaştır.) Seninle alay edenlerin geleceği nasıl olacak? Sen de sonunun öyle mi olmasını istiyorsun? Acaba bu tür kişiler, sadece seni kıskanıyor ve kendi güvensiz durumlarını örtbas etmek için seninle alay ediyor olabilirler mi?

Tuzağa Düşmemek

“İnsan korkusu tuzak kurar.” Süleymanın Meselleri 29:25’te böyle yazıyor. Mukaddes Kitap zamanlarında kapan kullanılarak, dikkatsizce yeme gelen bir hayvan kolayca tuzağa düşürülürdü. Bugün de, arkadaşların tarafından kabul edilme arzusu benzer şekilde bir “yem” görevi görebilir. Bu da seni, Tanrısal standartları çiğneme tuzağına sürükleyebilir. O halde insan korkusu tuzağından nasıl kaçabilir ya da sakınabilirsin?

İlk olarak arkadaşlarını dikkatli seç! (Süleymanın Meselleri 13:20) Mukaddes Kitabın değerlerine ve standartlarına uygun davranan kişilerle birlikte ol. Bunun dostluklarını sınırlayacağı doğru. Tıpkı bir gencin söylediği gibi: “Okuldakilerin uyuşturucu ve seksle ilgili fikirlerine katılmayınca, kısa sürede beni terk ettiler. Bu üzerimden büyük bir baskıyı kaldırdı, fakat aynı zamanda kendimi biraz yalnız hissetmeme yol açtı.” Ama biraz yalnızlık acısı çekmek, arkadaşların etkisi yüzünden ruhsal ve ahlaksal çöküntüye sürüklenmekten daha iyidir. Kişinin ailesiyle ve cemaatten birileriyle birlikte vakit geçirmesi, yalnızlığın yarattığı boşluğu doldurabilir.

Ayrıca, ana babanı dinlemek arkadaş baskısına karşı koymana yardım edebilir. (Süleymanın Meselleri 23:22) Ana baban muhtemelen sana doğru değerleri öğretmek için çok çaba harcıyorlar. Genç bir kız şöyle dedi: “Ana babam beni pek serbest bırakmıyordu. Kimi zaman bundan hoşlanmıyordum, fakat kararlı davrandıkları ve ilişkilerimi kısıtladıkları için memnunum.” Ana babasından gelen bu yardımdan ötürü uyuşturucu kullanımı ve cinsel ahlaksızlık konusundaki baskılara yenilmedi.

Danışman Beth Winship şunları söyledi: “Herhangi bir konuda iyi olduğunu kanıtlamış olan gençler önemli olduklarını hissederler. Onların kendilerine güvenmeleri için yaşıtlarının onayına ihtiyacı yoktur.” O halde, okulda ya da çevrende yaptığın işlerde yetenekli ve yeterli olmak üzere gayret etmeye ne dersin? Yehova’nın genç Şahitleri özellikle İsa’nın takipçilerine özgü hizmetlerinde ‘hakikat sözünü doğrulukla kullanan, utanacak hiçbir yönü olmayan bir işçi olmak’ üzere gayret ederler.—II. Timoteos 2:⁠15.

Süleymanın Meselleri 29:25 insan korkusu ‘tuzağına’ karşı uyarıda bulunduktan sonra şöyle devam ediyor: “RABBE güvenen emniyette olur.” Belki de her şeyden daha önemlisi, Tanrı’yla olan ilişkin arkadaşlarına karşı koymak üzere sana güç verebilir. Örneğin, daha önce adı geçen Dilek, aşırı içki içerek ve uyuşturucu kullanarak bir süre herkesin yaptığını yaptı. Fakat daha sonra Mukaddes Kitabı ciddi şekilde incelemeye ve Yehova’ya güvenmeye başladı. Sonuç ne oldu? Dilek şöyle dedi: “O çocuklardan oluşan küçük grubun yaptıklarını yapmamaya karar verdim.” Eski arkadaşlarına şöyle dedi: “Siz kendi yolunuza gidin, ben de kendi yoluma gidiyorum. Eğer arkadaşlığımızın devam etmesini istiyorsanız, benim standartlarıma saygı duymak zorundasınız. Üzgünüm, fakat sizin ne düşündüğünüz umurumda değil! Benim kararım bu!” Dilek’in yeni inancına arkadaşlarının hepsi saygı göstermedi. Fakat Dilek şöyle diyor: “Bu kararı verdikten sonra kendimi kesinlikle daha çok sevmeye başladım.”

Eğer arkadaş baskısı tuzağından kaçarsan sen de ‘kendini daha çok seveceksin’ ve acılardan kendini korumuş olacaksın.

Ele Alınacak Sorular

◻ Gençler neden arkadaşlarından etkilenmeye eğilimlidir? Bu her zaman kötü müdür?

◻ Arkadaş baskısıyla ilgili olarak resul Petrus’un deneyiminden neler öğrenebiliriz?

◻ Senin reddetme gücünü sınayacak bazı durumlar nelerdir? (Kişisel deneyimlerini de anlatabilirsin.)

◻ Eğer birileri yanlış bir şey yapman için seni kışkırtıyorsa neleri göz önünde tutabilirsin?

◻ İnsan korkusundan kaçmana yardım edebilecek bazı şeyler nelerdir?

[Sayfa 74’teki pasaj]

Dilek şöyle dedi: “Diğerleri tarafından kabul edilmenin çok önemli olduğunu düşünürsünüz. . . . . Popülerliği yitirme fikri beni dehşete düşürürdü . . . . Dışlanırım diye korkuyordum”

[Sayfa 75’teki çerçeve]

‘Yapamazsın!’

“Haydi git, git de öğretmene onun nefesinin berbat koktuğunu söyle!” Lisa’nın sınıf arkadaşları ona bu şekilde ısrar ettiler. Hayır konu ağız sağlığıyla ilgili değildi. Lisa’yı bir şeyi yapması için kışkırtıyorlardı ve üstelik çok riskli bir şeyi! Evet, bazı gençlerin, yanlış şekilde davranmaları için başkalarını kışkırtmaktan garip bir haz duydukları görülüyor. Bunlar, biraz haylazca davranışlardan, doğrudan hayatı tehlikeye atan işlere kadar değişebilir.

Fakat aptalca, kaba ya da düpedüz tehlikeli bir şey yapmak üzere kışkırtıldığın zaman bir kez daha düşünmen gerekir. Hikmetli bir adam şöyle dedi: “Ölü sinekler attarın yağını kokutur ve bozar; biraz akılsızlık da hikmetten ve izzetten daha ziyade tartıda ağırdır.” (Vaiz 10:⁠1) Eski zamanlarda değerli bir merhem ya da parfüm, ölü bir sinek gibi minicik bir şeyle bozulabilirdi. Benzer şekilde, insanın zor kazandığı itibar sadece “biraz akılsızlık” yüzünden bozulabilir.

Çocukça yaramazlıklar çoğu kez düşük notlarla, okuldan uzaklaştırılmayla ve hatta tutuklanmayla sonuçlanabilir! Belki sen yakalanmayacağını düşünüyorsun. O zaman kendine şunları sor: Yapmam istenen şey mantıklı mı? Sevgi yansıtıyor mu? Mukaddes Kitabın ilkeleriyle ya da ana babamın bana öğrettikleriyle çelişiyor mu? Eğer öyleyse, eğlence peşinde olan gençlerin, yaşamımı yönlendirmesini gerçekten istiyor muyum? Yaşamımı ve adımı tehlikeye atmamı isteyen bu gençler, gerçekten arkadaşım mı?—Süleymanın Meselleri 18:⁠24.

O halde, seni kışkırtan gencin düşünmesini sağla. 18 yaşındaki Teoman sorular sorarak “alay faktörünü ortadan kaldırmayı” seviyor: ‘Neden bunu yapmalıymışım? Bunu yapmam neyi kanıtlayacak?’ Ayrıca, yaşamında uymaya karar verdiğin değişmez standartlar olduğunun bilinmesini sağla. Genç bir kız, bir erkeği cinsel ahlaksızlıkta bulunmak üzere ayartmaya çalışarak şöyle dedi: “Neler kaçırdığını bilmiyorsun!” Genç erkek şöyle cevap verdi: “Evet, biliyorum. Herpes, belsoğukluğu, frengi . . . ”

Evet, arkadaşlarına hayır diyecek cesarete sahip olursan, daha sonra pişman olacağın bir şeyi yapmaktan sakınabilirsin!

[Sayfa 76’daki resim]

Gençler genellikle destek için birbirlerine sıkıca bağlanırlar

[Sayfa 77’deki resim]

Doğru olduğunu bildiğin şeylere aykırı davranman için arkadaşlarından hiç baskı gördün mü?

[Sayfa 78’deki resim]

Arkadaş baskısına karşı koymak üzere güçlü ol!