Stres—“Yavaş Etkili Zehir”

“İnsanların ‘Kendinizi hasta olacak ölçüde strese sokmayın’ dediklerini hep işitiriz. Onlar belki de stresin biyolojik bir temeli olduğu fark etmiyorlar.”—Dr. David Felten.

ERGENLİK çağındaki oğluyla yalnız yaşayan, banka hesabı giderek azalan ve ana-babasıyla arası bozuk olan Jill’in kendisini stresten bunalmış hissetmesi için zaten yeterince neden vardı. Sonra, ansızın kolunda kaşıntılı ve yanma hissi veren bir kızarıklık oluştu. Antibiyotikleri, kortizonlu kremleri ve antihistaminikleri denedi, fakat hiçbiri işe yaramadı. Aksine, kızarıklıklar yüzü de dahil tüm vücuduna yayıldı. Stresli hali cildinden açıkça görülüyordu.

Jill’e hastaların duygusal durumlarını da inceleyen bir dermatoloji (cildiye) kliniğine gitmesi söylendi. Kliniğin kurucu ortaklarından Dr. Thomas Gragg, “Hastanın yaşamında neler olduğunu anlamaya çalışıyoruz” diyor. Kendisi, inatçı cilt sorunları olan kişilerin çoğu kez, tıbbi tedaviye ek olarak stresle başa çıkabilmek konusunda da yardıma ihtiyaçları olduğunu fark ettiğini belirtti. Dr. Gragg “Duygularınız ve davranış biçiminiz cilt hastalığına neden olur demenin konuyu basitleştirmek” olacağını kabul ediyor ve şöyle devam ediyor: “Onun yerine, bir kimsenin duygusal durumunun cilt hastalıklarında önemli bir rol oynayabileceğini söyleyebiliriz ve aynı zamanda bir kimseye yaşamındaki stresle baş edebilmesi için yardım etmiyorsak steroidli krem yazmayı sürdürmemeliyiz.”

Jill stresle başa çıkmayı öğrenmenin cildini iyileştirdiğini düşünüyor. “Hâlâ şiddetlendiği dönemler oluyor” diyor, “fakat cildim başlangıçtaki kötü durumundan çok farklı.” Bu ender rastlanan bir durum mu? Hayır. Birçok doktor stresin çoğu kez kurdeşen, sedef hastalığı, sivilce ve egzama gibi çeşitli dermatolojik vakalarda etken olduğuna inanıyor. Öte yandan stres yalnızca cildinizi etkilemekle kalmayabilir.

Stres ve Bağışıklık Sisteminiz

Günümüzde yapılan araştırmalar, stresin bağışıklık sistemini baskı altında tutarak, birçok enfeksiyon hastalığına neden olabileceğini gösteriyor. Bir viroloji uzmanı olan Ronald Glaser şöyle diyor: “Stres hastalanmanıza neden olmaz, fakat bağışıklık sisteminize yaptıkları hasta olma riskinizi kesinlikle artırır.” Stresin özellikle nezle, soğuk algınlığı, grip ve uçukla bağlantısı olduğunu gösteren güçlü kanıtlar bulunuyor. Bu tür virüslere sürekli maruz kalmamıza rağmen, bağışıklık sistemi onlarla genellikle başarıyla savaşır. Fakat bazı uzmanlar, bir kimse duygusal açıdan baskı altındaysa, bu savunma sisteminin başarısızlığa uğrayabileceğini söylüyor.

Savunma sistemimizdeki biyolojik süreçler henüz tam olarak anlaşılamamıştır; fakat bazılarının savunduğu bir kurama göre, stres altında, insanı harekete geçiren hormonların düzeyi artarak kan dolaşımı aracılığıyla bağışıklık sisteminin işlevini engelleyebilir. Bu hormonların görevi geçici olduğundan, genelde bu durum kaygı yaratmaz. Bununla birlikte, eğer bir kimse sürekli ve yoğun bir stres altındaysa, bağışıklık sisteminin hastalığa yakalanacak ölçüde baskı altında kalacağı söyleniyor.

Bu durum, Kanadalı doktorların, muayene için gelen hastaların yaklaşık yüzde 50 ila 70’inde stresle bağlantılı hastalıklar, özellikle de baş ağrısı, uykusuzluk, yorgunluk ve mide-bağırsak hastalıkları tespit etmelerinin nedenini daha iyi açıklıyor. Amerika Birleşik Devletlerinde bu oran yüzde 75 ila 90 arasındadır. Dr. Jean King “Kronik stres yavaş etkili zehir gibidir” sözünün bir abartma olmadığına inanıyor.

Ne Tek Neden, Ne Tek Çare

Yine de bilim adamları tek başına stresin bağışıklık sistemini hastalığa yol açacak kadar etkileyebileceğinden emin değiller. Bu nedenle dogmatik olarak, kronik stres de dahil olmak üzere stresle yüzyüze gelen herkesin bir hastalığa yenik düşeceği söylenemez. Tersine, stresin olmaması bir sağlık belirtisi sayılamayacağı gibi, bir hastalığın iyimser bir bakış ve olumlu düşüncelerle yenilebileceği şeklindeki yanlış görüşle tedaviyi reddetmek de doğru olmaz. Dr. Daniel Goleman şöyle uyarıyor: “Tutum her şeyi iyileştirir görüşü, sonuçta, hangi hastalıkların zihin yoluyla etkilenebileceği konusunda büyük bir karışıklığa ve yanlış anlamalara yol açmıştır. Daha da kötüsü, sanki hastalığa yakalanmak ahlaki bir kusur ya da manevi bir değersizlik belirtisiymiş gibi, bazen insanların kendilerini suçlu hissetmelerine neden oldu.”

Bu nedenle, bir hastalığın çok ender olarak bir tek etkenden kaynaklanabileceğini bilmek gerekir. Yine de, stres ve hastalık arasındaki bağlantı, bu ‘yavaş etkili zehirin’ etkisini mümkün olduğunca hafifletmeyi öğrenmenin akıllıca olacağını ortaya koyuyor.

Bunun nasıl yapılabileceğini ele almadan önce, stresin doğasına daha yakından bakalım ve bazı durumlarda stresin nasıl yararlı olabileceğini de görelim.

[Sayfa 5’teki çerçeve]

Stresle Bağlantısı Saptanmış Bazı Hastalıklar

• alerjiler

• artrit

• astım

• baş ağrıları

• cilt hastalıkları

• cinsel yetersizlik

• depresyon

• grip

• ishal

• kalp hastalıkları

• mide ve bağırsak hastalıkları

• migren

• peptik ülser

• sırt, boyun, ve omuz ağrısı

• soğuk algınlığı

• uykusuzluk

[Sayfa 6’daki resim]

Stres, doktorlara başvurma nedenleri arasında yüksek bir oran oluşturmaktadır