Astım Hastalığını Tanımak

ASTIM, dünya çapında yaygın olan bir hastalıktır. Yeni Zelanda’da, her 10 kişiden birinin astımlı olduğu tahmin edilmektedir. Bu hastalıktan gençler ve yaşlılar, kırsal ve kentsel alanlarda oturanlar, işçiler ve büro çalışanları çekmektedir.

Fakat, yine de astım, özellikle hasta olmayanlar tarafından yeterince anlaşılamayan bir sağlık sorunudur. Hatta astımlılar bile, kendilerine ne olduğunu çoğu kez anlayamamaktadırlar; bu nedenle, gereğinden fazla kaygılanarak kendi durumlarını daha da ciddileştirmektedirler. Yeni Zelanda’da yapılan bir araştırmaya ve elde edilen deneyimlere dayanılarak aşağıda yapılan açıklama, konuyla ilgili anlayış eksikliğini azaltmaya yardımcı olacaktır.

Astım Nedir?

Tipik bir astım krizinde, hasta göğsünde bir sıkışma hisseder. Hırıltı ve öksürükler içinde kalarak nefes almaya çalışır. Bu, korkutucu bir durumdur. Astım krizleri şiddetli ya da çok sakin geçebilir. Belirtileri de tıpkı krizlerin sıklığı kadar değişkendir. Bazı kişilerde belirtiler sürekli fakat değişik şiddetlerde görülür.

Acaba bazı kimselerde hoş olmayan bu tür belirtilere hangi şey neden olmaktadır? Bildiğiniz gibi hava bronşlar yoluyla akciğerlerimize çekilir. Birçok astım hastasında, alerjik reaksiyonlar, bu bronşların aşırı hassas olmalarına neden olur. Bronş duvarındaki kaslar büzülebilir, bronşları astar gibi örten zar şişebilir ve bronş duvarındaki bezler fazla sıvı salgılayabilir. Peki sonuç ne olur? Sonuçta, bronşlar daralır ve böylece hastanın nefes alma güçlüğü çekmesine şaşmamak gerekir.

Astımın Sebebi Nedir?

Astım krizini başlatan şey nedir? Belki bir enfeksiyon, bir heyecan veya herhangi bir şeye karşı gösterilen şiddetli bir alerjik reaksiyon. Bu hastalık baş gösterdiğinde, bronşlarda aşırı duyarlılığa neden olacak antijenler ya da özel maddeler bulunabilir. Bronşlar da, bir kez bu antijenlere karşı duyarlı hale gelirse, ısı farkı, değişken nem, heyecan veya bedeni yorgunluk gibi diğer faktörler de krize neden olabilir.

Doktorlar, astım krizini yaratan bazı antijenleri belirleyebilirlerse de, bunların hepsini bulmak her zaman mümkün değildir. Bulunabilse bile, bunlardan her sefer kaçınmak mümkün değildir. Astımın nedenlerini bulmak için tam bir inceleme yapmak ve en iyi tedavi yöntemini bulmak zaman alabilir. Bu, hastanın ve doktorun çok sabretmesi anlamına gelebilir. Fakat harcanan zaman, belirtilerin kontrol altına alınmasına herhalde daha çok imkân sağlayacaktır.

Krizleri Önleme Yolları

Birçok şey akciğerleri tahriş ederek, astım hastasının kriz geçirmesine neden olabilir. Aşağıda belirtilen ortamlardan kaçınmaya çalışın.

Sigara Dumanı: Sigara içmeyin ve sigara içilen yerlerden uzak durun. Doktorlar, sigara içmekte ısrar eden astım hastalarına karşı duygudaşlıklarını çabuk kaybederler. Ayrıca, astımı olan kişinin arkadaşları, onun yanında sigara içmemelidirler. Her ne kadar kişi, hemen o anda krize tutulmazsa da, saatler sonra sigaranın etkisinden dolayı çok sıkıntıya girebilir.

Toz: Tozlu ve kapalı alanlardan ve aynı zamanda toz kaldıracak faaliyetlerden uzak durmaya çalışın. Eğer işinizin gereği, tozlu bir ortamla iç içeyseniz, işinizi değiştirmeyi ciddi olarak düşünün. Bazı astım hastaları, kendilerindeki belirtilerin yalnızca geceleri veya yatak odasında oluştuğunu fark ettiler. Acaba bu, evdeki tozdan ya da minik toz böceklerinden kaynaklanıyor olabilir mi? Birçok durumda evet. İşte bu nedenle, astımlı kişinin yatak odası mümkün olduğu kadar tozdan arındırılmış olmalıdır. Aşağıda, özellikle astım hastaları için hazırlanmış, ev bakımıyla ilgili bazı tavsiyeler bulunmaktadır.

Yatak odasını her gün temizleyin.

Her hafta, döşeği, yatağı, battaniyeleri ve yerleri iyice temizleyin; bunu, elektrik süpürgesiyle yapın. Tahta döşemeler, kilim ya da halılardan; jaluziler ise, perdelerden daha iyidir.

Mobilyaları, kapı üstlerini, pencere çerçeveleri ve eşiklerini, nemli ya da cilalı bir bezle silin.

Oda, yatmadan üç ilâ dört saat önce, iyice havalandırılmalı, hemen sonra da kapılar ve pencereler kapatılmalıdır.

Yataklar, battaniyeler ve yastıklar, alerji yapan maddelerden yapılmış olmamalı ve eğer mümkünse güneşe çıkartılıp düzenli olarak havalandırılmalıdır.

Şunu asla unutmayın. Evinizde beslediğiniz hayvanları yatak odanıza almayın. Ayrıca, evdeki hayvanın sizde alerji yapması ihtimali varsa, ona başka bir yuva bulun, ya da en azından evin dışında tutun.

Sıcaklık ve Nem: Ani ısı değişimleri ve aşırı sıcak ya da soğuk, bir krize neden olabilir. İdeal durum, orta derecede ısı ve az nemli havadır. Bundan dolayı eğer astımlı biriyseniz, sisli, serin ve soğuk havalarda sokağa çıkmaktan mümkün olduğu kadar kaçının. Sıcak ve kuru merkezi ısıtma yaramaz. Isı farklılıkları geceleyin krize neden oluyorsa, kış ayları boyunca evinizde termostat kontrollü bir ısıtıcı bulundurmaya çalışın. Eğer belirtiler rutubetle başlıyorsa, bir rutubet kontrol cihazı kullanmayı deneyin.

Duygusal Stres ve Yorgunluk: Bunlardan herhangi biri astım krizine yol açabilir. Duygusal stresi her zaman kontrol edemediğimiz doğrudur. Fakat birçok astım hastası, Mukaddes Kitap prensiplerinin bu alanda kendilerine yardımcı olduğunu gördü. Mukaddes Kitap bize şöyle demektedir: “Rahat yürek bedenin hayatıdır.” (Süleymanın Meselleri 14:30) Aynı zamanda, hikmetli astım hastaları, kendi fiziksel yeterliklerinin farkında olmaya çalışırlar ve bir astım krizine yol açabilecek yorgunluklardan kaçınırlar.

Yiyecekler: Yiyecek alerjileri, özellikle çocuklarda veya astıma küçük yaşta yakalanan yetişkinlerde astım krizlerine neden olabilir. Hatta süt, yumurta ve tahıl gibi olağan yiyeceklerden bile kuşkulanmak gerekir. Eğer neden, şeker gibi çok kullanılan bir madde ise, nedeni bulmak için çok uğraşmak gerekebilir. Ayrıca tabii ki, birden fazla yiyecek de söz konusu olabilir. Yetişkin hastalar, hastalığı ağırlaştırabilen etkenler olarak, başta bira ve şarap olmak üzere alkollü içkiler konusunda iyi düşünmelidirler.

Fiziksel Hareket: Aşırı zorlanma, bazen bir astım krizine yol açabilir ve egzersiz bittikten sonra gelebilir. Eğer başınıza böyle bir durum geldiyse, duvar tenisi gibi, ani enerji kullanımı gerektiren sporlardan kaçının ve yüzme ve bisiklete binme gibi daha yumuşak sporlar yapın. Belki zorlayıcı herhangi bir faaliyetten önce, bir bronşodilatör (bronşlardaki salgıyı azaltan bir ilaç) almak yararlı olabilir. Bir fizyoterapist, belki direncinizi artırabilecek bir program düzenlemekte size yardımcı olabilir. Böylece, nefes darlığı çekmeden daha çok fiziksel hareket yapabilmeniz mümkün olacaktır.

Enfeksiyon: Soğuk algınlığı ya da grip gibi oldukça önemsiz solunum yolları hastalıkları, astım krizlerine neden olabilir veya durumu kötüleştirebilir. Eğer bir enfeksiyon varsa, tedavi için kullanılan astım ilaçları her zaman etkili olmayabilir.

Çiçektozu Olan Bir Ortamda Yaşamak: Solunum yolu sorunları olan hastalar için kış ayları, birçok sorun getiriyorsa da, pekçok kişi, mevsimlik astım denilen hastalıktan acı çekmektedir. Yazın havada dolaşan küçük mikroskobik çiçektozu zerrecikleri, astım hastalarına son derece sıkıntı ve rahatsızlık verebilir. Çiçektozunun kaynağını yok etmek mümkün değildir, ama sağduyuya dayanan bazı önlemler yararlı olabilir. Örneğin, yeni biçilmiş çimlerden, çöllerden ve tozlaşma mevsiminde sayfiye yerlerinden uzak durun; ayrıca etkili bir havalandırma sistemi kullanın.

Küflü Ortamda Yaşamak: Çevremizde binlerce küf—ya da mantar— yaşamaktadır. Küf ve mantar sporları (özel üreme hücreleri), meyve ve bitkiler ya da hayvanlar üzerinde barınırlar. Ayrıca buğday, yulaf, mısır gibi bitkilerle, ot ve yapraklar üzerinde de bol miktarda bulunurlar. Bunların sadece küçük bir kısmının astımlılar için sorun yarattığı saptandıysa da, Yeni Zelanda’da yapılan bir çalışma, sporların önemli bir alerji kaynağı olduklarını gösterdi. Havadaki sporları yok etmek imkânsızdır; buna rağmen, şu önlemler yardımcı olabilir:

Rutubetli ve köhne zemin katlarından ve binalardan kaçının.

Kuru ot ve yaprakları tırmıklamayın ya da yakmayın.

Küflü şeyleri ya dezenfekte edin ya da imha edin.

Bitkileri evin içinde tutmayın ve bahçenizde gübre olarak çürümüş ot, yaprak v.b. biriktirmeyin.

Evinizde küften etkilenmiş yerleri tamamen temizleyin.

Çocuğunuz Astımlı Mı?

Astımlı bir çocuğun, ana-babasının desteğine ihtiyacı vardır. Hem siz, hem de öğretmenleri, onun bu sorununa anlayış gösterip, başa çıkması için ona yardım etmelisiniz. Her ne kadar çocuk, yapabileceğinden fazlası için zorlanmamalıysa da, astımı neden göstererek, iyiliği için gerekli bazı şeyleri yapmaktan kaçınmasına da izin verilmemeli.

Birçok astımlı çocuk, eğer hastalık belirtileri yoksa, çoğu oyunu oynayabilir; yine de fiziksel faaliyetlerin rekabet ruhuna dayanmayan türden olması tercih edilmelidir. Bununla birlikte, kronik astımı olan bir çocuk, herhalde sadece kısıtlı olarak spor yapabilir; yetişkinler de, daha fazlasını yapması için onu zorlamamak üzere dikkatli olmalıdır. İlaçların akıllıca kullanımıyla, çocuğun, beden eğitimi gibi düzenli faaliyetlere katılması sağlanabilir; fakat öğretmen, bir bronşodilatör spreyin ne zaman ve nasıl kullanılacağını bilmelidir.

Bazı çocuklar astımdan o kadar şiddetli etkilenmişlerdir ki, nefes almakta bile sürekli güçlük çekmektedirler ve bu da, genellikle hırıltılı olmaktadır. Böyle çocuklar çoğunlukla sıkıntılı ve sinirlidirler. Ana-babalar ve öğretmenleri de onlarla ilgili çok kaygı duymaktadır. Bu çocuklar, sık sık okula gidemez ve oyunlara katılamazlar.

Ana-baba, böyle bir çocuğun üzerine çok düşebilir. Eğer evde sürekli gerginlik ve tartışma varsa, çocuk, çok ihtiyaç duyduğu destek, sevgi, anlayış ve teşvikten yoksun kalabilir. Astıma karşı sağlıklı ve iyimser bir tutum takınan ana-babalar, çocuktaki endişenin azalmasına yardımcı olur ve rahatsızlığın şiddetini en aza indirirler.

Eğer Bir Kişi Kriz Geçirirse . . .

Onu sessiz bir yere taşıyın ve teskin edin. Bir kriz sırasında ayakta durmak veya öne eğilerek oturmak en rahat duruş şekli olabilir; bu durumda derhal bronşodilatör kullanılmalıdır. Eğer bronşodilatör, nefesle içeri çekilen türdense, daha çabuk etki gösterebilir ve dolayısıyla ağızdan alınan bir ilaçtan daha etkili olabilir. Eğer kriz şiddetliyse ve özellikle hasta rahatlıkla konuşamıyorsa, en kısa sürede bir doktora götürülmelidir. Bu arada, kriz esnasında nefes nefese kaldığından dolayı hasta çok su kaybeder. Bu nedenle ona bol su içirin.

Astımın Tedavisi

Özellikle astımlı hastaya (diyaframı kullanarak) nasıl gerektiği gibi solunum yapacağının ve nefes darlığını azaltabileceğinin gösterilmesinde fizyoterapinin önemi büyüktür. Terapist aynı zamanda hastaya, astımı kontrol altına almasına yardım edecek rahatlama yolunu, uygun duruşu ve egzersizleri gösterebilir. Tedavi yöntemleri değişir. Herhangi bir durumda yapılacak en iyi şeyi önerecek en yetkili kişi doktordur.

Tedavi, çeşitli bronşodilatörlerle birlikte, sodyum kromolin ve steroidler gibi ilaçların da kullanılmasını gerektirebilir. Doğal olarak, ilaç kullanıldığında, çeşitli yan etkiler olabilir. Bir doktor, diğer tedavi yöntemlerini de önerebilir.

Astım karmaşık bir hastalıktır. Hastanın akrabaları ve arkadaşları yardımcı olmak istiyorlarsa, anlayış göstermelidirler. ‛Kafana takma’ ya da ‛bence çok iyi görünüyorsun’ gibi ifadeler kullanmaktan kaçının. Durumlarını anlayışla karşılamayı öğrenen astımlılar, krize yol açan etkenlere karşı bazı önlemler almanın mümkün olduğunu bilerek kendilerini rahatlamış hissedebilirler; böylelikle, insanlığın tüm hastalıklardan kurtulup iyileşmesini sağlayacak olan Tanrı’nın yeni dünyası gelmeden bile, stres, kaygı ve huzursuzluklarını büyük oranda azaltabilirler. (İşaya 33:22, 24)—Bu makale, bir astım hastası tarafından yazıldı.

[Sayfa 26’daki şema/resim]

(Ayrıntılı bilgi için yayına bakın)

NORMAL

Gevşek kas

Mukoza

Engelsiz hava yolu

ASTIM KRİZİ

Daralmış kas

İltihaplı mukoza

Engelli hava yolu

Balgam