Ülseriniz Olduğunu Mu Sanıyorsunuz?

AZ ÖNCE doktordan geldiniz ve halen aldığınız cevaplardan çok sorularınız var. ‘Ülserim olduğunu sanıyor! Bu inanılmaz bir şey! Nasıl ülserim olabilir? Ve daha önemlisi, şimdi acaba ne yapabilirim?’

Ülser hastalığı küçük bir sorun değildir. Yalnız Amerika Birleşik Devletlerinde sekiz milyon hasta için her yıl aşağı yukarı dört milyar dolar harcandığı tahmin ediliyor. Ayrıca son yıllarda, ülserle ilgili yapılan yeni tıbbi buluşlar, geleneksel tedavi yöntemlerine karşı meydan okumaya yol açmıştır. Siz ne diyorsunuz? Ülsere süt iyi gelir mi? Alkolün etkisi acaba kötü müdür? Baharatlı yemekler için ne diyelim? Bugünlerde, örneğin Amerika Birleşik Devletlerinde, en çok verilen ilaç hangisidir? Bu konudaki cevaplar sizi şaşırtabilir.

ÜLSER NEDİR?

Ülser bir iç organın dokusunun yüzeyinde lokal olarak oluşan bir yara veya çukurdur. Bu durum, çürüyüp ölen iltihaplı dokuların atılması sonucu meydana gelir. Ülser hastalığının iki esas türü vardır: Midede ve onikiparmak bağırsağında. Bir ülser, midenin veya oniki parmak bağırsağının iç dokusunun yüzeyinde bulunan bir yara veya aşınma yeridir. Midenin salgıladığı hidroklorik asit ve pepsin (bundan “peptik ülser” ismi gelir) isimli kuvvetli kimyasal maddeler bu yaraya neden oluyor. Ülser çok ilerlerse, mide veya bağırsak duvarını delebilir. Bu çok ciddi duruma perfasyon denir. Ülserin aşınma yerinde eğer büyük bir atardamar bulunuyorsa, ciddi kanamalar meydana gelir. Uzun zamandan beri devam eden bir onikiparmak bağırsağı ülseri, midenin alt kısmını tıkayacak kadar yara izleri açabilir ve geçidi daraltmakla daha da ciddi durumlar yaratabilir.

NELER ÜLSERE NEDEN OLUR?

Birçok araştırmacı ülserin meydana gelmesinde birçok etkenin bulunduğunu söylüyor. Henüz öğrenilebilecek daha pek çok şey vardır. Örneğin, yıllardır ülser olaylarının ilk ve sonbahar aylarında göze çarpar şekilde arttığı gözlenmiştir; bunun nedeni ise tam olarak bilinmiyor.

Bununla beraber, ülserin gelişmesine birkaç etkenin katkısı olduğu kanıtlandı. Örneğin, kalıtım önemli bir rol oynar. Birkaç aile ve ikizle ilgili yapılan incelemeler, onikiparmak bağırsağı ülseri olan hastaların üç kat olduğunu gösterdi. Ülser hastalığına yol açtığı bilinen başka bir etken de sigaradır. Delillerin çoğu, sigara içenlerde, hem mide, hem de onikiparmak bağırsağı ülserine daha çok rastlandığını göstermektedir. Ayrıca sigara içenlerin, ülserlerinin içmeyenlerinkinden daha zor iyileştiği, kanama veya perforasyon gibi ülserle ilgili ciddi durumların daha çok görüldüğü ve ülserle bağlantılı ölüm oranının daha da yüksek olduğu ortaya çıkmıştır.

Alkol hakkında ne denilebilir? Ölçülü olarak içilen alkolün ülser olaylarını artırdığına dair henüz bir delil yoktur. Gerçekte, G.D. Friedman ve iş arkadaşları, az miktarda alkol içen hastalarının, içmeyenlerden daha az ülsere yakalandığını buldular. Bunun Pavlus’un I. Timoteos 5:23’te, Timoteos’a verdiği öğüdü nasıl doğruladığını görmek ilginçtir: “Miden . . . için biraz da şarap iç.”

Şimdi ülser hastalığınınu hem nedeni, hem de tedavisi için önemli görülen beslenme konusuna geliyoruz. Halk arasında yaygın olan görüş, yıllardan beri ülserin nedeninin çok acılı ve baharatlı yiyecekler olduğunu ve sadece bir beslenme düzeni ile iyileşebileceğini öğretiyordu. Fakat yakın tarihlerde yapılan çeşitli tıbbi araştırmalar, bu yaygın görüşlere karşı gelmeye başladı. Çok acılı ve baharatlı yiyecekler yiyen belirli etnik grupların, (örneğin: Meksikalı-Amerikalılar) çok acı ve baharatlı yiyeceklerden kaçınan gruplardan daha çok ülsere yakalnmış olduğuna dair deliller yoktur. Kafeinsiz veya normal kahvenin ve kolalı içkilerin mide asidinin güçlü birer uyarıcısı olduğu kesindir, fakat onların ülseri oluşturmaktaki rolü belirsiz kalıyor

İlaçlara gelince, çoğu zaman belirli bir ilacın ülsere yol açtığını kanıtlamak zordur. Araştırmalar aspirinin mide ülserinin artmasıyla bağlantılı olduğunu açıkça gösterdi.

Duygusal nedenler için acaba ne denilebilir? Gerilim ve gerginliğin ülserin oluşmasında büyük rol oynadığı geniş çapta savunulmuştur. Böylece geçenlerde, Mukaddes Kitabın “sevinçli yürek iyi ilaçtır; fakat kırılmış ruh kemikleri kurutur,” düşüncesi doğrulandı. (Süleymanın Meselleri 17:22) Tıbbi araştırmacılar, birçok ülserli hastanın, ülserin ortaya çıkmasından hemen önce, ya da yıllardan beri gerilim içinde yaşadığını göstermiştir.

Nedeni fazla gerilim, fazla sigara, fazla kafein veya kalıtım olsun, bir ülserin oluşmasına yol açan son genel etken fazla asittir.

BELİRTİLER NELERDİR?

İlk belirtisi ağrıdır.—Bu ağrı, genellikle karnın üst kısmında, çoğu kez yanma duygusu olarak anlatılan, yemekten birkaç saat sonra meydana gelen veya hastayı gece saat 1 veya 2’de uyandıran bir ağrıdır. Ağrılar bazen yemek yemekle veya antiasitle hafifletilebilir, fakat bu ülserin kesin bir belirtisi değildir. Gerçekte onikiparmak bağırsağı ülseriyle hastaneye giden yüz hastandan 40’ı yemek yemekle ağrıların kötüleştiğini söyledi. Ülserli hastalar üzerinde titizlikle yapılan incelemelerin sonunda, en uygun belirtinin hastayı geceleyin uyandıran mide ağrıları olduğu anlaşıldı.

Sırf belirtilere dayanarak, ülsere teşhis koymanın herhalde çok zor olduğunu şimdiye kadar anlamış olabilirsiniz. Bir kimsenin ülseri olup olmadığını anlamak için yapılan esas test, hastaya, ışınım geçirmeyen ve yemek borusu, mide ve onikiparmak bağırsağını gösteren süte benzeyen bir sıvıyı içirdikten sonra midesinin röntgenini çekmektir.

Daha rahatsız edici ve daha pahalı fakat daha kesin ve emin olan yeni bir inceleme yöntemi ise endoskopidir. Hastaya ışıklı bir boru yutturulur ve doktor bununla hastanın ülserini görebilir ve örnekler alabilir.

ÜLSER NASIL TEDAVİ EDİLİR?

Çoğunlukla, ülser hayatı tehlikeye sokan ciddi bir hastalık değildir. Aslında bugünlerde tedavi etmek için genellikle hastayı hastaneye yatırmaya gerek yoktur. Ülserin bazen kendiliğinden bile iyileşeceği söylenmelidir. (Tedavisiz iyileşme oranı bir araştırmada yüzde 34 idi). Fakat ilaçlarla tedavi yolunun hedefleri ağrıyı hafifletmek, iyileşmeyi hızlandırmak, ciddi durumları azaltmak ve tekrarlanmasını önlemektir. Bu hedeflere ulaşmak için iki tür ilacın etkili olduğu anlaşıldı.

Birincisi midedeki fazla asidi etkisiz duruma getiren antiasitlerdir. Gerçekte, verilen bütün ilaçlara rağmen, antiasit ilaçların doğru kullanımının ülserin hâlâ en iyi tedavi şekli olduğu biliniyor. Çeşitli antiasitler bulunmasına rağmen, yeterli dozlarda genellikle yemeklerden bir saat sonra, üç saat sonra ve yatmadan önce iki çorba kaşığı içildiği takdirde, eşit derecede etkili oluyorlar. Bazılarının, ilacı bu şekilde içmek hoşlarına gitmiyor; buna rağmen, genellikle antiasitler çok tehlikesiz ve etkilidirler.

Geçen yıllarda Tagamet ismiyle satınlan simetidin adlı bir ilacın geliştirilmesiyle ülser tedavisinde yeni ve büyük bir aşama kaydedildi. Bu ilaç hap şeklindedir ve genellikle günde dört kere alınması tavsiye ediliyor. Bu ilaç midedeki asitlerin etkisini gidermiyor, ancak asitin oluşmasını önlüyor. Tagamet çok etkili bir ilaçtır, çok az yan etkileri vardır ve pek çok hasta tarafından kabul edilmiştir. Bütün etkili ilaçlarda olduğu gibi, bunun da fazla kullanılma eğilimi vardır; bu durum bazı doktorları endişelendirmeye başlamıştır. Öyle ise bu ilacın A.B.D.’de sakinleştirici ilaçlardan daha çok satılmaya başladığına şaşırmamak gerek. Böylece bu ilacın herhangi bir mide mide ağrısı için çok çabuk verildiğine dair kaygı duyulmaktadır. Peptik ülseri olan bir hastaya, ağrıyı hafifletmek ve iyileşmeyi çabuklaştırmak için Tagamet vermek kesinlikle etkilidir. Aslında bu ilaç antiasitler kadar etkilidir ev daha pahalı olduğu halde içilmesi daha kolaydır.

Ülseri rejimle tedavi etme hakkında ne denilebilir? Sütle uygulanan rejimlerin ve sade (yumuşak) yiyeceklerle yapılan rejimlerin geçerli olduğu görülüyor. Ama bazı incelemeler, sütün geçici olarak belirtileri hafiflettiğini, fakat mideden çabuk geçerek, midenin daha fazla asit yapmasına yardım ettiğini göstermiştir; bunun için sütün bazı ülserli hastalara zararlı olabileceğini anlaşılmıştır. Bugün doktorlar, bu nedenle ülserli hastalarına sıkı bir rejim uygulatmıyorlar. Besin değeri iyi dengelenmiş yemekleri zevkle yemelerini, ancak midelerine dokunan yiyeceklerden kaçınmalarını ögütlüyorlar.

Peptik ülseri olan hastalar için, ameliyatın yararları hakkında birkaç söz: Ülserli hastaların ameliyat olmasını gerektiren başlıca belirti, perforasyon, kanama veya tıkanma gibi ciddi durumlardır. Ameliyat için verilen kararın kişiye göre değişeceğini kabul etmekle beraber, genelde en güvenli ve etkili ameliyat, yalnız midenin asit yapmasına yol açan minik sinirlerini kesme şeklindeki selektif gastrik vagotomi ameliyatıdır. Ülserin tedavisi için ameliyat olmak, gerçekten son çare olarak görülmeli, çünkü ülserlerin çoğu ilaçla tedavi edilebilir.

ÜLSERİ NASIL ÖNLEYEBİLİRİM?

Tabii, ülsere karşı nakâmillikten doğan kalıtımsal bir eğiliminiz varsa, bu elimizde olan bir şey değildir. Fakat yukarıdaki prensipleri aklımızda tutarak, bu ağrılı tıbbi sorunu önlemeye yardımcı olan birkaç önleme değinebiliriz. İlk ve en önemlisi zararlı olan sigara içme alışkanlığından sakınmaktır. İkinci olarak, reçetesiz satılan ilaçları ve özellikle aspirin ihtiva edenleri fazla kullanmaktan kaçınmaktır. Üçüncü olarak, çok baharatlı acı yemekleri yememek, eğer kafeinin midenizi rahatsız ettiğini gördünüzse, böyle şeyleri kullanmaktan vazgeçmek hikmetlilik olur.

Şu uyarıya dikkat edin: Hafif bir mide bulantısı veya ağrısı için, antiasit ilaçlar zarar görmeden kullanılabilirse de, eğer ağrılar devam ederse, hasta kilo kaybederse ve dışkı çıkarmada bir değişiklik varsa gecikmeden bir doktora başvurulmalıdır. Bu belirtiler bir ülserden daha tehlikeli bir hastalığın belirtileri olabilir.

Son olarak ve belki de en önemlisi, ülserlere karşı eğilimli olan hasta eğer Mukaddes Kitabın Süleymanın Meselleri 14:30’da verdiği uyarıya kulak asarsa iyi eder: “Rahat yürek bedenin hayatıdır.”

[Sayfa 21’deki çerçeve]

UYARICI BİR SÖZ

Hafif bir mide bulantısı için antiasit ilaçlar çoğu zaman kullanılırsa da, eğer ağrılar devam ederse, kilo kaybederseniz ve dışkı çıkarmada bir değişiklik olursa, hemen bir doktora başvurmalısınız. Bunlar ülserden daha tehlikeli bir hastalığın belirtileri olabilir.

[Sayfa 22’deki çerçeve]

ÜLSERİ ÖNLEMEK İÇİN

1. Başta zararlı olan sigara içme alışkanlığından sakının.

2. Reçetesiz satılan ilaçları ve özellikle aspirin ihtiva edenleri fazla kullanmaktan kaçının.

3. Çok baharatlı yemeklerin veya kafeinin midenize dokunduğunu gördünüzde böyle şeyleri kullanmaktan kaçınmak hikmetlilik olur.