Tumia Kanuni za Biblia Ili Kuizoeza Dhamiri Yako

1-2. (a) Adamu na Hawa walipewa zawadi gani? (b) Walipaswa kuonyeshaje uthamini wao kuelekea zawadi hiyo?

WANYAMA wanatenda kulingana na silika. Mashine nyingi zinaweza kuwekewa programu zinazoziongoza zifanye kazi kwa njia fulani. Lakini wanadamu wako tofauti. Tumeumbwa tukiwa na zawadi ya pekee, ambayo Wakristo wa kweli wanaithamini. Zawadi hiyo ni uhuru wa kuchagua—yaani, uwezo wa kufanya maamuzi yetu wenyewe maishani. Biblia inatuambia kwamba Adamu, mwanamume wa kwanza, aliumbwa kwa mfano wa Mungu, au sura. (Mwa. 1:​26, 27) Wakiwa viumbe wenye akili, Adamu na Hawa, mke wake, walipewa fursa ya kufanya maamuzi yao wenyewe.

² Yehova hakuwapa Adamu na Hawa orodha ndefu ya sheria. Aliwaambia tu waitunze dunia, waijaze na watoto wao, na waheshimu haki yake ya kuwawekea mipaka inayofaa kuhusu mambo wanayoruhusiwa kufanya. (Mwa. 1:28; 2:​16, 17) Adamu na Hawa walipaswa kuonyeshaje kwamba wanamthamini Yule aliyewapa zawadi ya uhuru wa kuchagua? Kwa sababu ya mambo yote ambayo Yehova alikuwa amewapatia, walipaswa kuchochewa kutii amri hizo za msingi kwa sababu ya upendo wao kwake, na tamaa yao ya kumfurahisha.—Met. 23:15.

3. Adamu na Hawa walitumiaje zawadi yao ya uhuru wa kuchagua?

³ Kama Biblia inavyoonyesha, Adamu na Hawa hawakutumia uhuru wao wa kuchagua kwa hekima. Badala yake, waliamua kutomtii Yehova. Uamuzi wao haukuongozwa na upendo na uthamini wao kwa Yehova, bali uliongozwa na ubinafsi. (Mwa. 3:​1-7) Tunaathiriwa hadi leo na matokeo ya uamuzi wao.—Rom. 5:12.

4. (a) Kulingana na Wagalatia 6:​5, ni lazima sisi sote tufanye nini? (b) Tutazungumzia zawadi gani nyingine katika makala hii?

⁴ Leo, maisha yetu yanaweza kuwa magumu sana kwa sababu tunahitaji kufanya maamuzi kuhusu mambo mengi kila siku. (Soma Wagalatia 6:5.) Baadhi ya maamuzi ni rahisi, lakini maamuzi mengine ni magumu zaidi. Tunawezaje kufanya maamuzi yatakayomfurahisha Yehova? Ni lazima kwanza tukubali kwamba tunahitaji msaada wa Yehova. (Met. 16:3; Yer. 10:23) Hata Yesu, mwanamume mkamilifu, aliona umuhimu wa kupata msaada wa Mungu. (Ebr. 5:7) Tukiwa wanadamu wasio wakamilifu, tunahitaji mwongozo hata zaidi ya Yesu. Sasa, acheni tuzungumzie zawadi nyingine ambayo Mungu ametupatia itakayotusaidia kufanya maamuzi yanayofaa—dhamiri yetu.

DHAMIRI NI NINI?

5. (a) Dhamiri ni nini? (b) Dhamiri inatusaidiaje? (Waroma 2:​14, 15)

⁵ Dhamiri ni uwezo ulio ndani yetu wa kutofautisha kati ya lililo sawa na lisilo sawa. Hata mtu ambaye hajui chochote kuhusu sheria za Mungu ana dhamiri. (2 Kor. 4:2) Dhamiri yetu ni kama hakimu aliye ndani yetu ambaye anaweza kutushutumu au kututetea tunapowaza au kutenda jambo fulani. (Soma Waroma 2:​14, 15.) Dhamiri yetu inaweza kutuonya tusifanye jambo ambalo tunajua si sawa. (1 Sam. 26:​8-11) Au inaweza kutuchochea kufanya jambo ambalo tunajua ni sawa. Kuwa tu na zawadi ya uhuru wa kuchagua hakumaanishi kwamba maamuzi yetu yote yatakubalika machoni pa Yehova. Dhamiri yetu inapaswa kutusaidia kutambua tofauti kati ya uamuzi mzuri na uamuzi mbaya.

6. Dhamiri yetu ina tatizo gani?

⁶ Lakini dhamiri yetu ina tatizo. Kama tu ambavyo sisi si wakamilifu, dhamiri yetu pia haijakamilika. Inaweza kuathiriwa na malezi, utamaduni, au tamaa zetu za dhambi. Biblia inasema kwamba dhamiri inaweza kuwa “dhaifu,” ‘ichafuliwe,’ itiwe “alama kama kwa chuma cha moto,” au hata iwe “yenye uovu.” (1 Kor. 8:12; Tito 1:15; 1 Tim. 4:2; Ebr. 10:22) Dhamiri kama hiyo haituongozi tena kwa njia nzuri. Inakuwa kama mizani isiyo sahihi ambayo inahitaji kurekebishwa. Hivyo, ni lazima dhamiri yetu idumishwe kwa njia sahihi ili iendelee kuwa katika hali nzuri. (1 Pet. 3:16) Tunawezaje kufanya hivyo?

JINSI YA KUIZOEZA DHAMIRI YETU

7-8. (a) Ni nini kitakachotusaidia kuizoeza dhamiri yetu? (b) Kanuni za Biblia zinawezaje kutuongoza? Toa mfano. (Tazama pia picha.)

⁷ Tunawezaje kuizoeza dhamiri yetu? Ni lazima tusome Biblia na kujifunza kwa ukawaida yale yaliyo sawa na yasiyo sawa kulingana na maoni ya Yehova. Kujifunza sheria za Mungu kutatusaidia kuelewa njia yake ya kufikiri. Lakini kama ilivyotajwa kwenye makala iliyotangulia, sheria fulani hususa zinaweza kuwa na matumizi machache. Hiyo ndiyo sababu ni lazima tutafute pia kanuni, kwa kuwa zinatusaidia kuelewa kwa mapana zaidi njia ya Yehova ya kufikiri na hisia zake.—Isa. 55:9.

⁸ Safari yetu maishani inaweza kufananishwa na kutembea katikati ya nyika. Wazia nyika ambayo haina barabara, njia, au alama za barabarani. Tunaweza kujua kwa ujumla njia tunayopaswa kuelekea kwa kutazama mahali ambapo jua na nyota zipo angani. Lakini ramani inayoonyesha mambo fulani hususa njiani inaweza kutusaidia hata zaidi. Ramani kama hiyo itatuhakikishia kwamba tuko katika njia sahihi na itatusaidia kutambua ikiwa tunaanza kuelekea katika njia isiyo sahihi. Lengo letu maishani ni kumfurahisha Yehova. Biblia ni kama ramani inayotupatia mwongozo hususa. Kanuni za Biblia ni kama mambo fulani hususa njiani. Kutembea kulingana na kanuni hizo kutahakikisha kwamba tunafikia lengo letu la kumpendeza Yehova.

9. Andiko la Waroma 9:1 linataja jambo gani lingine linaloweza kutusaidia kuizoeza dhamiri yetu?

⁹ Ili tuizoeze dhamiri yetu kwa njia sahihi, tunahitaji msaada wa roho takatifu ya Mungu. (Soma Waroma 9:1.) Roho takatifu itatusaidia kuelewa njia ya Mungu ya kufikiri kuhusu mambo mbalimbali. Inaweza pia kutuchochea na kutupatia nguvu za kufanya mambo kulingana na mapenzi ya Yehova. (Flp. 2:13) Hata hivyo, tunawezaje kupata msaada wa roho takatifu ya Yehova?

10. Tunawezaje kupata msaada wa roho takatifu? (Luka 11:​10, 13)

¹⁰ Sali ili upate roho takatifu. (Soma Luka 11:​10, 13.) Tunaweza kuwa na uhakika kwamba Yehova anataka kutupatia roho yake takatifu. (Yoh. 3:34) Anawapatia kwa ukarimu roho yake wale wote wanaotenda kulingana na mwongozo wa roho hiyo. (Met. 1:23; Yak. 1:5) Lakini ni jambo gani lingine linaloweza kutusaidia kuizoeza dhamiri yetu?

11. (a) Lengo letu kuu maishani linapaswa kuwa nini? (b) Kwa nini tunahitaji kuhakikisha kwamba dhamiri yetu imezoezwa na inafanya kazi vizuri?

¹¹ Sikuzote tafuta kibali cha Yehova. (Met. 8:​34, 35) Hilo linapaswa kuwa lengo letu kuu maishani. Ikiwa tutakumbuka lengo hilo katika kila hali tunayokabili maishani, hilo linaweza kutusaidia kuzoeza dhamiri yetu. Dhamiri iliyozoezwa vizuri inatia ndani njia ya kufikiri inayopatana na njia ya Yehova ya kufikiri na moyo unaojali jinsi anavyohisi. Tunapofikiria jinsi maisha yalivyo magumu leo, tunatambua umuhimu wa kuwa na dhamiri iliyozoezwa vizuri. Mara nyingi tunakabili hali ambazo hazijatajwa kihususa katika Biblia. Hali hizo zinaweza kutia ndani burudani, kazi, elimu, au uhusiano wetu pamoja na wengine. Basi, tunawezaje kuwa na uhakika kwamba Yehova anakubali maamuzi ambayo tunafanya kuhusu mambo hayo?—2 Kor. 1:12.

12. Ni nini kitakachotusaidia kujua ikiwa dhamiri yetu inatuongoza katika njia sahihi? (Waefeso 5:10)

¹² Tafakari kuhusu mambo unayosoma katika Neno la Mungu. (Zab. 49:3) Unaposoma Biblia, tafuta kanuni ambazo zitakusaidia kuelewa njia ya Yehova ya kufikiri. (Soma Waefeso 5:10.) Tunapokabiliana na matatizo magumu maishani, tunahitaji kutafuta kanuni za Biblia zitakazotuwezesha kujua ikiwa dhamiri yetu inatusaidia kufanya maamuzi yaliyo sawa. (Met. 2:​4-9, 11-13) Kanuni hizo zinaweza kutusaidia kurekebisha na kusahihisha dhamiri yetu kwa kadiri inavyohitajika ili tubaki katika njia sahihi.—Ebr. 5:14.

13. Tunapaswa kuepuka kufanya nini? Toa mfano.

¹³ Usifanye uamuzi kisha utafute kanuni zinazounga mkono uamuzi huo. Hatungependa kuwaiga Waisraeli waliobaki katika nchi ya Yuda baada ya kuharibiwa kwa jiji la Yerusalemu mwaka wa 607 K.W.K. Walimwambia Yeremia hivi: “Yehova Mungu wako na atuambie njia tunayopaswa kuifuata na jambo tunalopaswa kufanya.” (Yer. 42:​3-6) Lakini tayari walikuwa wameamua jinsi ambavyo wangetenda. Mwongozo wa Yehova ulipokosa kuwapendeza, walishikilia uamuzi wao wa awali. Hilo lilisababisha msiba mkubwa. (Yer. 42:​19-22; 43:​1, 2, 4) Hivyo, kabla ya kufanya uamuzi fulani, tunahitaji kutafuta kanuni za Biblia zinazofunua njia ya Yehova ya kufikiri, kisha tutende kulingana nayo.

14. Kwa nini tunahitaji kutumia kanuni za Biblia tunapofanya maamuzi?

¹⁴ Fanya maamuzi yanayotegemea kanuni za Biblia. (Mt. 7:​24-29; Yak. 1:​23-25) Tunapofanya maamuzi yanayotegemea kanuni za Biblia, tunatenda kulingana na roho takatifu. Matokeo ni kwamba Yehova anaendelea kutupatia roho yake. (Mdo. 5:32) Hata hivyo, ikiwa tutapuuza mwongozo wa roho takatifu, huenda tukajipata ‘tukiihuzunisha,’ au kutenda kinyume na roho takatifu. (Efe. 4:30; Isa. 63:10; Mdo. 7:51) Yehova hata anaweza kutunyima roho yake. (Zab. 51:11; 1 The. 5:19) Hilo lingekuwa jambo baya sana kwa sababu tunahitaji nguvu zinazotokana na roho takatifu.—Efe. 3:16.

JINSI YA KUTAFUTA KANUNI ZA BIBLIA ZITAKAZOTUSAIDIA

15-16. (a) Tunawezaje kupata kanuni za Biblia zitakazotusaidia? (b) Ni kanuni gani za Biblia zinazoweza kumsaidia mwanafunzi wa Biblia kupata nguvu za kuacha kuvuta sigara?

¹⁵ Tumia vizuri vifaa vya kujifunzia. Ili tuweze kutumia kanuni za Biblia, tunahitaji kuwa na uwezo wa kuzitambua katika Maandiko. Kwa mfano, namna gani ikiwa mwanafunzi wako wa Biblia anasita kuacha kuvuta sigara? Huenda akasema, ‘Kuvuta sigara hakutajwi kwenye Biblia. Hivyo, tunajuaje kwamba ni kosa?’ Unawezaje kumsaidia kutafuta kanuni za Biblia zitakazomsaidia kuelewa kwamba kuvuta sigara ni kosa? Kifaa kimoja muhimu ni Mwongozo wa Utafiti wa Mashahidi wa Yehova. Unaweza kumwonyesha mwanafunzi wako kichwa kinachosema “Tumbaku na Sigara.” Chini ya kichwa hicho, ataona rejeo la makala yenye kichwa “Mungu Ana Maoni Gani Kuhusu Kuvuta Sigara?” (Tazama gazeti la Mnara wa Mlinzi, la Juni 1, 2014.) Anaposoma makala hiyo, atapata maandiko na kanuni gani?

¹⁶ Fikiria kanuni tano zinazotajwa katika makala hiyo. (1) Hatupaswi kuwa watumwa wa kitu kinachoongoza kwenye kifo. (Rom. 6:16) (2) Tunapaswa kuepuka kitu chochote kitakachodhuru mwili wetu. (2 Kor. 7:1) (3) Yehova anataka tumtumikie kwa moyo, nafsi, na akili yote. (Mt. 22:37) (4) Hatupaswi kuwadhuru wengine kupitia matendo yetu. (Mt. 22:39; 1 Kor. 10:24) (5) Yehova anaweza kutupatia nguvu za kufanya lililo sawa. (Flp. 4:13) Hivyo, ingawa kuvuta sigara hakutajwi kihususa katika Biblia, kanuni zinazopatikana ndani yake zinaweza kumsaidia mwanafunzi wako atambue njia ya Yehova ya kufikiri.

17. Wachumba Mashahidi wanaopanga harusi yao wanawezaje kutafuta kanuni za Biblia zitakazowasaidia?

¹⁷ Wachumba Mashahidi wanaopanga harusi yao wanawezaje kutafuta kanuni za Biblia zitakazowasaidia kufanya maamuzi mazuri? Kwa mara nyingine tena, Mwongozo wa Utafiti unaweza kuwasaidia. Chini ya kichwa, “Arusi na Karamu za Arusi,” kuna orodha ya makala zenye kanuni za msingi za Biblia. Ona kanuni sita ambazo wachumba wanaweza kufikiria. (1) Mipango yote inapaswa kumheshimu Yehova. (1 Kor. 10:​31, 32) (2) Mavazi yetu yanapaswa kuwa yanayofaa, yenye kiasi, na usawaziko. (1 Tim. 2:9; 1 Pet. 3:​3, 4) (3) Tunapaswa kuepuka roho ya kujionyesha ya ulimwengu wa Shetani. (Yoh. 17:14; Yak. 1:27; 1 Yoh. 2:​15, 16) (4) Mipango inapaswa kuwa yenye utaratibu. (1 Kor. 14:40) (5) Sherehe za harusi hazipaswi kuwa karamu zenye vurugu ambapo watu wanalewa. (Gal. 5:21) (6) Mtu fulani anapaswa kuwa na jukumu la kusimamia tukio hilo.—Yoh. 2:​8, 9.

18-19. (a) Ni kifaa gani kingine kinachoweza kutusaidia? (b) Ni kanuni gani tunazoweza kupata kupitia kifaa hicho ambazo zinaweza kutusaidia kufanya maamuzi yanayohusu sherehe? (Tazama sanduku “Je, Unaweza Kutambua Kanuni?”)

¹⁸ Kifaa kingine ambacho wengi wameona kinafaa ni kitabu Maandiko kwa Ajili ya Maisha ya Mkristo. Chapisho hilo lina maandiko mbalimbali chini ya vichwa hususa tofauti-tofauti. Unapochagua kichwa kinachokufaa, utaona orodha ya maswali yanayoambatana na maandiko yatakayokusaidia kutambua kanuni za Biblia. Kwa mfano, huenda Mkristo akajiuliza ikiwa anaweza kuhudhuria sherehe fulani. Ikiwa ataenda kwenye sehemu yenye kichwa “Sherehe,” atapata kichwa kidogo kinachosema “Sherehe ambazo Wakristo huepuka.”

¹⁹ Fikiria baadhi ya mambo yanayokaziwa chini ya sehemu hiyo: “Kwa nini ni kosa kushiriki katika sherehe ambayo inahusiana na dini ya uwongo? (1Ko 10:21; 2Ko 6:​14-18; Efe 5:​10, 11).” Kisha, mifano ya sherehe zisizofaa inatajwa. Chini ya kichwa kidogo, “Sherehe za kitaifa,” kanuni za Maandiko zinaorodheshwa ambazo zinaweza kutumiwa ili kuamua ikiwa Mkristo anaweza kusherehekea matukio ya kihistoria yanayohusu siasa za taifa, sherehe za kitaifa zinazoadhimisha ushindi wa kivita, au kushiriki katika sherehe zinazowatukuza na kuwaabudu watu mashuhuri. Tunathamini sana kwamba tengenezo la Yehova linatupatia vifaa kama hivyo ili kutusaidia kuizoeza dhamiri yetu!

THIBITISHA KWAMBA UNA DHAMIRI ILIYOZOEZWA VIZURI

20. Tunawezaje kuonyesha kwamba tumeizoeza dhamiri yetu kwa njia inayofaa?

²⁰ Tunathamini sana zawadi ya uhuru wa kuchagua. Lakini tunatambua pia kwamba ni lazima tuizoeze dhamiri yetu ili tutumie uhuru wetu wa kuchagua kwa njia inayofaa. Dhamiri iliyozoezwa vizuri inaweza kutusaidia kufanya maamuzi yatakayomletea Yehova heshima na yanayopatana na mapenzi yake. Ili kufanya hivyo, tunahitaji msaada wa roho takatifu ya Yehova. Hivyo, ni lazima tuendelee kusali ili tupate roho takatifu, kisha tutende kulingana na mwongozo wa roho hiyo. Kanuni za Biblia zitatusaidia pia kuongoza dhamiri yetu. Acheni tuendelee kutumia zawadi hizo vizuri, kisha tutaona nguvu za Neno la Mungu katika maisha yetu.—2 Tim. 3:​16, 17; Ebr. 4:12.