Mibvunzo Inobva Kuvaravi
Tetragrammaton (mavara mana echiHebheru ezita raMwari) inowanwa murugwaro rwechiHebheru rwaMateo yakanyorwa nachiremba wechiJudha wemuzana ramakore rechi14 Shem-Tob ben Isaac Ibn Shaprut here?
Aiwa, haina. Zvisinei, urwu rugwaro rwaMateo runoshandisa hash·Shem’ (yakanyorwa kana kuti kudimburirwa) ka19, sezvinoratidzwa papeji 13 yeNharireyomurindi yaAugust 15, 1996.
ChiHebheru chokuti hash·Shem’ chinoreva “Zita,” iro rinonongedzera zvirokwazvo kuzita raMwari. Somuenzaniso, murugwaro rwaShem-Tob, chimiro chakadimburirwa hash·Shem’ chinooneka pana Mateo 3:3, mundima umo Mateo akanokora Isaya 40:3. Zvine mufungo kugumisa kuti apo Mateo akanokora ndima yaiva muMagwaro echiHebheru umo Tetragrammaton inowanika, akashandisa zita raMwari muEvhangeri yake. Naizvozvo nepo rugwaro rwechiHebheru urwo Shem-Tob akapa rusingashandisi Tetragrammaton, kushandisa kwaro “Zita,” sepana Mateo 3:3, kunotsigira kushandiswa kwa“Jehovha” muMagwaro echiGiriki echiKristu.
Shem-Tob akanyora rugwaro rwechiHebheru rwaMateo mubhuku rake renhetembo ʼEʹven boʹchan. Kunyange zvakadaro, rugwaro rwechiHebheru rwakabva kupi? Purofesa George Howard, uyo akanzvera nhau yacho zvikuru, anokarakadza kuti “Mateo yechiHebheru yaShem-Tob ndeyeimwe nguva mukati memazana amakore okutanga enhambo yechiKristu.a Vamwe vangasabvumirana naye panhau iyoyi.
Howard anoti: “Mateo yechiHebheru iri murugwaro rwuno yakazara zvikuru nemisiyano yayo yakawanda nebhuku raMateo rechiGiriki riri mundaza yamanyoro matsvene.” Somuenzaniso, maererano nerugwaro rwaShem-Tob, Jesu akati nezvaJohane: “Zvirokwazvo, ndinoti kwamuri, pakati pevanhu vose vakaberekwa navakadzi hakuna wakamuka mukuru kupfuura Johane muBhabhatidzi.” Rinosiya mashoko aJesu anotevera okuti: “Asi muduku kuushe hwokudenga mukuru kwaari.” (Mateo 11:11) Nenzira yakatifananei, kune misiyano mizhinji iri pakati porugwaro rwechiHebheru ruripo rweMagwaro echiHebheru uye manyorerwe orugwaro runowirirana rweshanduro yeSeptuagint yechiGiriki. Nepo tichiziva misiyano yawo, magwaro akare akadaro anofanira kufundwa mufundo chaiyo.
Sezvambodudzwa, rugwaro rwaShem-Tob rwaMateo rwunobatanidza “Zita” panenge paine chikonzero chakanaka chokudavira kuti Mateo akanyatsoshandisa Tetragrammaton. Nokudaro, kubvira muna 1950, rugwaro rwaShem-Tob rwakashandiswa serunotsigira kushandisa zita raMwari muMagwaro echiGiriki echiKristu, uye rwuchiri kunokorwa muThe New World Translation of the Holy Scriptures—With References.b
[Mashoko Omuzasi]
a Onawo New Testament Studies, Vhoriyamu 43, Nhamba 1, January 1997, mapeji 58-71.
b Rakabudiswa muna 1984 neWatchtower Bible and Tract Society of New York, Inc.