Ati Tenne Afootto?

Qullaawa Maxaafa agurranna Israeelete daga Gibitsete gobbara borojje ikkite heedhinota leellishshannoti wole taje no?

Qullaawu Maxaafi Miidiyaami manni Yooseefi Gibitsete gobba haaꞌre haꞌrihu gedensaanni, Yaiqoobinna maatesi Kanaani gobbanni Gibitse hadhinota kulanno. Insa Gibitsete gobbara Nayili lagi xeichira Geeseemi yinanni qoqqowira heedhino. (Kal. 47:1, 6) Israeelete dagati “kiironsa lowo geeshsha batidhino daafira waajjinannire ikkitu.” Gibitsete daga insa waajjitino daafira giddeessite borojje assidhinonsa.—Ful. 1:7-14.

Yannankera nooti mite fullahaano tini Qullaawu Maxaafi xagge maattote yite mishshanno. Ikkollana Seemia sirchi hunda Gibitsete gobbara borojje ikke heeꞌrinota leellishshannoti babbaxxitino taje no.

Lawishshaho, arkiyolojete xiinxallaano Gibitsete gobbara aliyyeenni hundi minna unte fushshitino. Dokiteri Jooni Bimseni yinanni fullahaanchi Gibitsete gobbara aliyyeenni Seemi sirchi heeꞌrinoti 20 saꞌanno qachuwa noota coyiꞌrino. Qoleno, hundi Gibitse daafira xiinxallannohu Jeemisi Hofimayeri yinanni fullahaanchi togo yiino: “Gibitse 1800 kayise 1540 K.A. geeshsha noo yanna giddo galchimi Iisiyira heeꞌrannohu Seemi afoo coyiꞌranno manni haꞌre heeꞌrate halchanno gobbaati.” Isi lede togo yiino: “Hatti yanna Kalaqamu maxaafi giddo kulloonniri Abirahaami, Yisaaqinna Yaiqoobi, sagale, waanna saadate hayisso hasidhanni hadhu yanna gedeete.”

Gibitsete gobbara wodiidoonnino wole taje anfoonni. Kiristoosira albaanni 2000 kayise 1600 geeshsha noo yanna giddo Gibitsete gobbara wodiidoonni anfoonnihu paappireesi yinanni woraqati aana mitto mine soqqantanno borojjooti suꞌmuwa no. Kuri giddo 40 saꞌannori Seemi sirchi suꞌmuwa afidhinoreeti. Insa sagale qishshanno, uddano gantanno hattono wole wolqate looso loossanno. Hofimayeri togo yiino: “Gibitsete wodiidoonni Tibeyidi yinanniwa mittu manchi mine 40 saꞌannori Seemi sirchi soqqantannoha ikkiro, Gibitse woꞌmate roorenkenni Nayili lagi xeichira batinyu Seemi sirchi heeꞌrikkinni digatino.”

Deevidi Rooli yinannihu arkiyolojete xiinxallaanchi paappireesi yinanni woraqati aana borreessinoonnihu borojjootu suꞌmi giddo gamu “Qullaawu Maxaafi giddo noo suꞌmuwa ledo mittu gariha” ikkinota coyiꞌrino. Lawishshaho, hakko woraqati aana Yisaakoori, Aseerinna Siphaara yinanni suꞌmuwa no. (Ful. 1:3, 4, 15) Rooli “Tini taje Israeelete daga Gibitsete gobbara borojje ikkite heedhinota leellishshannote” yee gumulino.

Dokiteri Bimseni togo yiino: “Israeelete daga Gibitsete gobbara borojje ikkite heedhinotanna gedensaanni keere fultinota kultannoti Qullaawu Maxaafi hedo wole xagge ledo sumuu yitannote.”