Mbaï ti fini

Tapande ti babâ na mama ti mbi akpengba mbi

TËNË TI JANEZ REKELJ

E yeke na ngu 1958. Mbi na wali ti mbi, Stanka, e yeke kâ na yâ akota hoto ti Karawanken so ayeke na katikati ti Yougoslavie na Autriche, na e gi lege ti kpe ti gue na Autriche. Hongo ni ayeke lani ngangu, teti aturugu ti Yougoslavie so ayeke bata ndo ni ayeke ndulu ti kanga lege na zo kue so aye ti hon. Na lege e tingbi na mbeni kota dû na devant ti e. Ade mbi na Stanka e bâ pëpe tele ti ahoto so ayeke na mbage ti Autriche. E ngbâ ti gue juska e si na mbeni ndo ti gravier na tênë. E kanga tele ti e na mbeni kpengba bongo so e ga na ni na e londo na li ni kâ ti tï juska na gbe ni, sân ti hinga ye so ayeke si na e na pekoni.

ZIA mbi fa na ala tongana nyen ye so asi na tongana nyen nzoni tapande ti babâ na mama ti mbi apusu mbi nga ti ngbâ be-ta-zo na Jéhovah na yâ angoi ti ngangu.

Mbi kono na kodoro ti Slovenie, so ayeke laso mbeni kete kodoro na bê ti Poto, na yâ ti ahoto ti Poto so a hiri ni a-Alpe. Na banga ayeke Autriche, na do ayeke Italie, na mbongo ayeke Croatie na Hongrie ayeke na mbage ti tö. Me, na ngoi so a dü babâ na mama ti mbi Franc na Rozalija Rekelj, Slovénie ayeke lani mbage ti Kodoro-togbia ti Autriche na Hongrie. Tongana Kozo Bira so Amû Sese Kue ahunzi, kodoro ni aga mbeni mbage ti fini kodoro so iri ni ayeke lani Royaume ti azo ti Serbie, Croatie na Slovénie. Na ngu 1929, kodoro ni amû iri ti Yougoslavie, so aye ti tene “aSlave ti mbongo.” A dü mbi na lango 9 ti janvier ti oko ngu ni, na tele ti kete kodoro ti Podhom, ndulu na pendere lac Bled.

Na ngoi so mama ti mbi angbâ ti kono, lo wara afango ye ti aCatholic ngangu mingi. Mbeni oko ti ababâ kete ti lo ayeke lani bua, na a-omba ti lo ota ayeke amamère. Lo ye lani mingi ti wara mbeni Bible, ti diko ni na ti gbu nda ni. Âdu ti babâ, lo bâ abungbi ti vorongo nzapa na nzoni lê pëpe, teti bê ti lo aso ndali ti ye so Église asala na yâ Kota Bira ti ngu 1914 ti si na 1918.

Mandango tâ tënë

Na peko ti bira ni, ita ti mama ti mbi Janez Brajec na wali ti lo Ančka aga lani aWamandango Bible, tongana ti so a hinga na aTémoin ti Jéhovah na ngoi ni kâ. Na ngoi ni so, ala lango na Autriche. Ti londo na ngu 1936 tongaso, Ančka aga fani mingi ti bâ mama na yanga-da. Lo mû na lo Bible oko, so mama adiko ni hio, nga na a-Tour ti Ba Ndo na ambeni mbeti na ndo ti Bible na yanga ti Slovène. Me, ndali ti so Hitler amû kodoro ti Autriche na ngu 1938, Janez na Ančka akiri na Slovénie. Mbi dabe ti mbi so ala yeke azo so ahinga ndo na so ayeke na ndara nga na tâ ndoye teti Jéhovah. Fani mingi, ala sala lisoro na ndo atâ tënë ti Mbeti ti Nzapa na mama ti mbi, ye so na pekoni apusu lo ti mû tele ti lo na Jéhovah. Lo wara lani batême na ngu 1938.

Mama abi wuluwulu na yâ ti kodoro ni tongana lo zia ti sala ambeni ye so Mbeti ti Nzapa ake, tongana matanga ti Noël, ti ke ti te fadeso asaucisson so a sala na mênë; me mbilimbili tongana lo ro ayanda kue so ayeke na da na lo gbi ni. Hio tongaso kangango lege aga. A-omba ti mama, so ayeke amamère, atokua mbeti na lo, ti tara ti kiri na lo na mbage ti Marie nga na Église. Me, tongana mama asû mbeti na lo hunda na ala ti kiri tënë na lo na ndo atënë ti Bible so lo fa polele, ala kiri tënë na lo pëpe. Même tarä ti mbi ti koli (babâ ti lo) akanga lege na lo ngangu. Lo yeke lani sioni zo pëpe, me azo ti yâ ti fami ti e na azo ti kodoro ni kue asala ngangu na ndo ti lo. Ye ti pekoni ayeke so, fani mingi lo buba ambeti ti nzapa so mama ayeke na ni, me lo ndu Bible ti lo lâ oko pëpe. Lo tï na sese, lo gbu gere ti mama ti kiri na Église. Lo gue même juska ti mû zembe na tele ti lo. Me, babâ, na kuru go, atene na lo polele so ni ye ti bâ lo sala ye tongaso mbeni pëpe.

Babâ angbâ lani ti mû maboko na mama na yâ droit ti lo ti diko Bible na ti soro lo mveni aye so lo ye ti mä na bê dä. Na ngu 1946, lo kue lo wara batême. So mbi bâ tongana nyen Jéhovah akpengba mama ti mbi ti mû mbage ti tâ tënë na mbito pëpe, nga tongana nyen Jéhovah afuta lo ndali ti mabe ti lo, a pusu mbi ti sala si songo ti mbi na Nzapa nga amaï. Dikongo na kota go Bible na ambeti ti nzapa so mama asala lakue asala nga nzoni na mbi mingi.

Mama asala lani ayongoro lisoro na ngambe ti lo so ayeke Marija Repe, na nda ni, mbi na mama kete Marija e kamata batême na oko lango ni na nze ti juillet ti ngu 1942. Mbeni ita aga lani amû mbeni ndulu diskur, na a batize e na yanga-da na yâ ti mbeni kota tuku ti keke.

Kua na pika na ngoi ti Use Bira so Amû Sese Kue

Na ngu 1942, na bê ti Use Bira so Amû Sese Kue, Zamani na Italie ahon na ngangu kodoro ti Slovénie. Na pekoni, ala na Hongrie akangbi yâ ni na popo ti ala. Babâ na mama ake ti lï na yâ kamaporoso ti Volksbund so aNazi azia na sese. Na ekole mbi ke ti tene balao so a tene “Heil Hitler.” Na bango ni, peut-être wafango mbeti ti mbi azia tënë ni na mê ti akota zo ti lo.

A zia e na yâ ti mbeni train so ague na e na mbeni château, ndulu na kete kodoro ti Hüttenbach, na Bavière, so ala sala ni na kando ti kua na pika. Babâ aleke lani ti tene mbi sala kua na mbi lango na yâ ti sewa ti wasalango mapa ti ndo ni. Na yâ ti ngoi so, mbi manda kua ti salango mapa, so na pekoni a mû maboko na mbi mingi. Na pekoni, a mû tanga ti afami ti mbi kue (so na popo ni mama kete Marija na sewa ti lo kue) a gue na ni na kando ti Gunzenhausen.

Tongana bira ahunzi awe, mbi ye ti bungbi na mbeni groupe ti azo ti gue na ndo so babâ na mama ti mbi ayeke dä. Na bï ni kozo si mbi londo ti gue, gi tongaso, babâ asi. Mbi hinga lani ye so ayeke si fade na mbi pëpe tongana mbi na azo so e hon, teti ala yeke azo so salango ye ti ala ayeke nzoni pëpe. Ge nga, mbi bâ so Jéhovah, na ndoye, abâ ndo na ndo ti mbi na lege ti babâ na mama ti mbi so abata mbi na afa ye na mbi. Mbi na babâ e tambela lango ota ti tingbi na sewa ti e. Na juin ngu 1945, e kue e si na kodoro.

Na peko ti bira ni, aCommuniste so ayeke na gbe ti Gbia Josip Broz Tito amû kodoro ti Yougoslavie. Ye ti pekoni ayeke so dutingo ti aTémoin ti Jéhovah angbâ lani ngangu.

Na ngu 1948, mbeni ita alondo na Autriche aga na lo te kobe na e. Ndo kue so lo gue dä, lapolice amû peko ti lo na ala gbu aita kue so lo si na ndo ti ala. Babâ ti mbi kue ala gbu lo na ala kanga lo ngu use, ndali ti so lo yamba ita ni na da na lo sala tënë ni na lapolice pëpe. Ye ni ayeke lani ngangu mingi teti mama, gi pëpe ndali ti so babâ ayeke na kanga, me nga ndali ti so lo hinga lani so mbi na ngambe ti mbi ti koli e yeke wara ande tënë ndali ti dutingo ti e nde tongana aChrétien.

Na kanga na Macédoine

Na novembre ngu 1949, a hiri mbi ti lï turugu. Mbi gue na mbi fa na ala nda ni so yingo-ti-hinga ti mbi agbanzi mbi ti sala turugu. Azo ni amä mbi oko pëpe na ala zia mbi legeoko na afini turugu na yâ ti mbeni train ti gue na Macédoine, yongoro na nda ti Yougoslavie.

Teti ngu ota, a kangbi mbi na sewa ti mbi nga na aita, na mbi yeke na ambeti na ndo Bible pëpe wala même nga mbeni Bible pëpe. Ye ni ayeke lani ngangu mingi. Gbungo li na ndo Jéhovah nga na ndo tapande ti Molenge ti lo, Jésus Christ, amû maboko na mbi. Tapande ti babâ na mama nga amû ngangu na mbi. Na ndo ni, asambela so mbi tene lakue ti wara ngangu asala si bê ti mbi anze pëpe.

Na nda ni, a tokua mbi na da ti kanga na Idrizovo, ndulu na Skopje. Kâ, amba ti mbi awakanga ni ayeke sala akua nde nde. Na tongo nda ni, a zia mbi ti sukula yâ ti ada ni na ti gue na ambeti na abiröo. Atâa so mbeni zo ti kanga ni so ayeke ândö mbeni zo ti lingo ti lapolice asala lakue ngangu na mbi, mbi duti lani na nzoni songo ti kua na azo kue: aturugu so abâ ndo na ndo ti e, azo ti kanga, même wayinda ti ndokua ti da ti kanga ni.

Mbeni lâ, mbi mä so a hunda mbeni zo ti tene asala mapa teti azo ti da ti kanga ni. Lango kete na pekoni, wayinda ni aga na ngoi so a yeke hiri e oko oko. Lo tambela na tele ti molongo ni, lo luti na devant ti mbi, na lo hunda mbi: “Mo hinga ti sala mapa?” Mbi tene: “En, patron.” Lo tene na mbi: “Kekereke na ndapelele, mo gue kâ na da ti zongo mapa.” Zo ti kanga so ayeke gi ândö mbi na tënë ayeke hon ka lakue na tele ti e na da ti zongo mapa ni, me lo lingbi ti sala mbeni ye fadeso pëpe. Mbi sala kua kâ ti londo na nze ti février juska na juillet ngu 1950.

Na pekoni, a zia mbi na ndo so aturugu asala kua dä na alango dä, so iri ni ayeke Volkoderi, na mbongo ti Macédoine, ndulu na lac Prespa. Teti a yeke ndulu na gbata ti Otešovo, mbi lingbi lani ti tokua mbeti na sewa ti mbi. Mbi sala lani kua ti lekengo lege, me mingi ni, mbi yeke sala mapa, ye so asala si aye ayapu teti mbi. Na nze ti novembre ngu 1952, ala zi mbi.

Na yâ ti angoi kue so mbi yeke na Podhom pëpe, mbeni kongregation abâ gigi na kodoro ni. Kozoni, aita ayeke bungbi na yâ ti mbeni da so a futa ti lango dä. Na pekoni, babâ ti mbi aleke mbeni place na yâ ti da ti e ti tene kongregation abungbi dä. A yeke lani ye ti ngia mingi ti bungbi na ala tongana mbi kiri na Macédoine. Nga mbi kiri mbi sala songo na Stanka, so mbi hinga tele na lo kozoni si mbi lï kanga. Na nze ti avril ngu 1954, e sala mariage. Ye oko, hungo tele so mbi wara aninga pëpe.

Na kanga na Maribor

Na nze ti septembre ngu 1954, a kiri a hiri mbi ti lï turugu. Ti so ni so, a dë ngbanga ti kanga ti ngu ota na ndambo na ndo ti mbi so mbi sala ni na kodoro ti Maribor, so ayeke na tö ti Slovénie. Tongana mbi wara lege, hio mbi vo akugbe na akeke-mbeti. Mbi komanse ti sû aye kue so aga na li ti mbi: aversê, atënë ti Tour ti Ba Ndo, na ambeni tënë ti yâ ti ambeti ti bungbi ti e. Mbi diko aye so mbi sû na mbi kiri mbi zia na ndo ni ambeni tënë so mbi dabe mbi na ni. Na nda ni, mbeti ni akono, na ye so amû lege na mbi ti bata lê ti mbi na ndo tâ tënë na ti ngbâ ngangu na lege ti yingo. Sambela na gbungo li amû nga maboko na mbi mingi ti ngbâ ngangu na lege ti yingo, a sala si mbi fa tâ tënë na azo na mbito oko pëpe.

Na ngoi ni so, a mû na mbi lege ti wara gi lettre oko nga vizite ti mbeni zo oko nze na nze. Stanka amû train na bï ti si na ndapelele na da ti kanga ti bâ mbi, na pekoni lo lingbi ti kiri na kodoro na oko lango ni. Avizite so lo sala akpengba mbi mingi. Tongaso, mbi leke ti gi lege ti wara mbeni Bible. Mbi na Stanka e duti lê na lê na tele ti mbeni mesa, na a zia mbeni turugu na tele ti e. Na ngoi so turugu ni abâ e pëpe, mbi yôro mbeni lettre yeke na yâ ti bozo ti lo, so na yâ ni mbi hunda na lo ti ga na mbi mbeni Bible na gango ti lo ti peko.

Babâ na mama ti mbi na Stanka abâ so ti sala tongaso ayeke nzoni pëpe, tongaso ala suru yâ ti Fini Testament na ala zia ni na yâ ti akete mapa. Na lege so, mbi wara Bible so mbi hunda. Gi na oko mayele so, mbi wara nga lani a-Tour ti Ba Ndo, so Stanka asû ni na ndo mbeti. Hio tongana mbi wara ni, mbi mveni mbi sû ni na maboko ti mbi, na mbi buba ti so lo sala, tongaso zo oko alingbi lani ti hinga pëpe lege so mbi wara na ni.

Ndali ti so mbi zia pëpe ti fa tënë, amba ti mbi azo ti kanga ni atene so gbanda gba mbi yeke wara ande kpale. Mbeni lâ, lisoro na ndo Bible aza wâ na popo ti mbi na mbeni mba ti mbi. E ye ti mä, kelele ti porte atoto, na mbeni turugu si ayeke ga. Mbi pensé ti mbi mbi tene lo ga ti mû mbi ti zia na sululu so a leke teti zo oko. Me a yeke ye so lo ye ti sala la pëpe. Lo mä lisoro ti e ni na lo ye ti mû mbage dä. Tongana bê ti lo anzere na akiringo tënë so mbi mû na lo, lo sigigi na lo kanga porte ni.

Na yâ tanga ti nze ti kanga ti mbi, lo so ayeke bâ lege ti lekengo tambela ti azo ti kanga ni agonda mbi ndali ti so mbi gbu tâ tënë ngangu. Mbi bâ so a yeke lani nzoni futa teti angangu kue so mbi sala ti tene azo ahinga iri ti Jéhovah. Na nze ti mai ngu 1958, ala kiri azi mbi na kanga.

E kpe kozoni na Autriche, na pekoni na Australie

Na nze ti août ngu 1958, mama ti mbi akui. Tele ti lo aso a ninga kameme. Na nze ti pekoni, a kiri a hiri mbi ti fani ota ti lï turugu. Na lakui ni, mbi na Stanka e mû kota desizion so ague lani na e ti kpe kodoro ni tongana ti so mbi sala tënë ni na tongo nda ni. Sân ti tene mbeni zo ahinga, e mû sac ti ziango na peko use nga na mbeni bongo so akpengba na e sigigi na lê ti fenêtre, e mû lege so ague na Autriche, gi na do ti Hoto ti Stol. Ye ni ayeke mo bâ mo tene Jéhovah azi lege polele na e tongana lo bâ so e yeke na bezoin ti wara mungo maboko.

Akota zo ti kodoro ti Autriche ato e na kando ti aréfugié ndulu na Salzbourg. Na yâ ti anze omene so e sala kâ, e yeke lakue na tele ti aTémoin ti kodoro ni, tongaso e duti ngoi mingi pëpe na yâ ti kando ni. Bê ti ambeni zo na kando ni adö ti bâ tongana nyen e wara akamarade hio tongaso. A yeke na ngoi so si e sala ti kozoni mbeni kota bungbi. Mbeni kozo ye so asi na e ayeke so e lingbi lani ti fa tënë da na da sân ti tene mbeni ye akanga lege na e. A yeke lani tâ ngangu na e ti zia aita so tongana ngoi ti guengo na mbeni ndo nde asi.

Akota zo ti kodoro ti Autriche amû na e pasa ti gue ti sala kodoro na Australie. Lâ oko e pensé pëpe so fade mbeni lâ e yeke gue yongoro tongaso. E mû train e si na Gênes (na Italie), na e mû bateau na pekoni ti gue na Australie. Na nda ni, e duti na gbata ti Wollongong, so ayeke na yâ kota kodoro ti Nouvelle-Galles ti Mbongo. A yeke ge si e dü kozo molenge ti e Philip na lango 30 ti mars ngu 1965.

Dutingo ti e na Australie azi gbâ ti alege ti kusala na e, so na popo ni pasa ti fa tënë na azo ti ngbele kodoro ti Yougoslavie so aga ti sala kodoro ge. E kiri singila mingi na Jéhovah so ahiri adeba nzoni na ndo ti e, ti wara lege ti sala na lo tongana mbeni sewa oko. Philip na wali ti lo Susie, awara matabisi ti sala kua na biröo ti aTémoin ti Jéhovah ti Australie, na ala wara même lege ti gue lani teti ngu use na Béthel ti Slovénie.

Atâa akpale ti lâ ti kangba na ti seni, mbi na wali ti mbi e ngbâ ti sala kua ti Jéhovah na ngia. Mbi kiri singila mingi teti nzo tapande ti babâ na mama ti mbi! Ye so ala sala angbâ ti mû ngangu na mbi, a mû maboko na mbi ti sala ye so bazengele Paul atene tënë ni: “I duti na ngia na yâ beku; bê ti i azia pëpe na yâ ye ti pono; i zia ti sambela pëpe.”​—aRomain 12:⁠12.

[Foto na lembeti 17]

Babâ na mama ti mbi ndulu na ngu 1930

[Foto na lembeti 17]

Mama ti mbi, na koti, na ita ti lo Ančka so afa na lo tâ tënë

[Foto na lembeti 18]

Mbi na wali ti mbi Stanka, kete na peko ti mariage ti e

[Foto na lembeti 19]

Kongregation so asala bungbi na da ti e na ngu 1955

[Foto na lembeti 20]

Mbi, wali ti mbi, molenge ti mbi Philip na wali ti lo Susie