Mbaï ti fini

Na ngoi so mbi de waziba, lê ti mbi azi!

TËNË TI EGON HAUSER

Na peko ti nze use so mbi yeke tâ waziba, lê ti mbi azi na lege ti mandango tâ tënë ti Bible so kozoni mbi hinga ni lâ oko pëpe.

NA NGOI so mbi kiri ti bâ angu bale-mbasambala na ndo ni so mbi zia na peko ti mbi, aye mingi so asi na yâ fini ti mbi amû na mbi ngia mingi. Ye oko, tongana mbi lingbi fade ti soro ti gbian mbeni mbage ti fini ti mbi, ka mbi yeke soro ti hinga Jéhovah Nzapa na ngoi so mbi de pendere.

A dü mbi na 1927 na Uruguay, mbeni pendere kete kodoro na popo ti Argentine na Brésil so ayeke na apendere ndo so ayo akilomètre mingi tongaso na tele ti yanga ti ngu ti Atlantique. Mingi ti azo ti kodoro ni ayeke ahale ti azo so alondo lani na Italie nga na Espagne na so aga asala kodoro na ndo ni. Ye oko, babâ na mama ti mbi ayeke azo so alondo ti ala lani na Hongrie si aga asala kodoro na ndo ni so. Na ngoi so mbi de kete molenge, e yeke lango lani na yâ ti mbeni vaka so awanzinga si alango dä na e yeke ndulu na amba ti e. E yeke lani na bezoin ti kanga ayanga-da ti e na kelele pëpe wala ti zia abarre ti wen na lê ti afenêtre ti e. Sioni bibe na ndo ti ambeni mara ayeke lani na popo ti e pëpe. Awande na azo ti kodoro ni, amunzu legeoko na azo vuko kue ayeke gi andeko.

Babâ na mama ti mbi ayeke aCatholique so ayeke na wâ, na ngoi so mbi yeke na ngu bale-oko mbi ga servant. Tongana mbi ga biazo, mbi yeke sala kua na paroisse ti kodoro ni tongana membre ti mbeni bungbi na mbi yeke sala kusala tongana wawango na tele ti kota bua na yâ ti diocèse ni. Teti mbi soro ti sala kusala tongana wanganga, a hiri mbi ti gue ti mû mbage na yâ ti mbeni bungbi ti awanganga so Église Catholique aleke ni na Venezuela. E yeke adocteur so abâ gi tënë ti kobela ti yâ ti awali na tongaso, a soro kete bungbi ti e so ti sigigi na mbeni fini yorö so a lingbi ti nyon ni ti tene a kanga lege na dungo, yorö so ayeke kä ni na lê ti gara na ngoi ni so.

Kozo ye so apika bê ti mbi tongana mbi yeke manda kua ti wanganga

Na ngoi so mbi ngbâ ti manda kua ti wanganga na so mbi yeke manda ye na ndo ti tele ti zo, bê ti mbi adö lakue na ndo ndara so a leke na tele ti zo. Na tapande, bê ti mbi adö mingi na ndo ngangu so tele ti zo ayeke na ni ti sala si mbeni kä amü na ti wara sava na peko ti mbeni kota kpale, na tapande tongana a fâ mbeni mbage ti bio ti kate wala ti foie ti zo, ala lingbi ti kiri na oko konongo ti ala ti kozo.

Na oko ngoi ni so, mbi bâ azo mingi so asala angangu ndao ti lege, na vundu agbu bê ti mbi tongana ala wara kuâ na peko ti so a mû na ala mênë. Mbi ngbâ lakue ti dabe mbi tongana nyen a yeke lani ngangu na mbi mingi ti sala tënë na asongo ti ambeni zo ti kobela ni so ala kui ngbanga ti akpale so mungo mênë aga na ni. Mingi ni, awanganga ayeke tene pëpe na asongo ni so zo ti ala so ala ndoye lo akui na peko ti mungo mênë. Nde na so, ala yeke fa na ala ambeni nda ti atënë nde. Atâa so angu mingi ahon awe, mbi ngbâ lakue ti dabe mbi na agingo bê ti mbi na ndo ti mungo mênë, na nda ni, mbi ga ti tene so mungo mênë ayeke mbeni salango ye so ayeke sioni. Âdu mbi hinga lani ndia ti Jéhovah so andu kpengo mênë, ka fade mbi lingbi pëpe ti wara gingo bê so na bango azo na mungo mênë!​—Kusala 15:19, 20.

Mbi wara ngia na mungo maboko na azo

Tongana ngoi ayeke hon, mbi ga mbeni docteur so ayeke sala opération na nga mbi ga kota wayinda ti mbeni kete hôpital na Santa Lucía. Mbi yeke sala nga kua na da senda-gi so abâ tënë ti aye ti yâ ti tele ti zo. Ye so aga na mbi kota ngia mingi. Mbi mû maboko na azo na yâ kobela ti ala, mbi kaï songo tele ti ala ni, lege mingi mbi na amba ti mbi e mû maboko na ambeni ti sö fini ti ala, ti ga na akete molenge ti bâ gigi na mungo maboko na amama ti ngo na ngoi ti dungo ti ala. Teti so mbi hinga kozo awe akpale so mungo mênë ayeke ga na ni, mbi kpe ti mû mênë na azo na mbi sala gbâ ti a-opération sân ti mû mênë na azo ni. Mbi bâ ti mbi so mênë so ayeke yuru na tele ti zo ayeke tongana ngu so ayeke na yâ ti mbeni kota tuku so akoro. Na gi oko lege ti leke na kpale ni ayeke ti kanga lê ti dû ni, pëpe ti ngbâ ti tuku gi ngu na yâ ti kota tuku ni ti tene asi.

Mbi mû maboko na azo ti kobela so ayeke aTémoin ti Jéhovah

Tingbingo tele ti mbi na aTémoin ti Jéhovah ato nda ni na yâ ti angu 1960 na ngoi so ala to nda ti ga na yâ hôpital ti e ngbanga ti so a yeke sala opération sân ti mû mênë. Mbi yeke girisa lâ oko pëpe ye so asi na mbeni oko ti azo ti kobela ni so, lo yeke mbeni pionnier (wafango tënë ti ngoi kue) so iri ti lo ayeke Mercedes Gonzalez. Kobela ti lo asala si mênë ti lo ahule mingi, na ndali ni awanganga akpe ti opéré lo, teti ala bi bê biani so lo yeke ngbâ na fini pëpe. Atâa so mênë ti lo ahule mingi, e sala na lo opération na yâ ti hôpital ti e. Opération ni atambela nzoni mingi, na lo ngbâ ti sala kusala ti lo ti pionnier ahon ngu 30 na pekoni juska na kuâ ti lo so ade ti ninga pëpe. Lo yeke na ngu 86.

Bê ti mbi ayeke pika lakue na bango ndoye nga na bingo bê so aTémoin ayeke fa ni na mbage ti aita ti ala Chrétien na ngoi so mbi yeke mû maboko na ala so a gbanzi ala na da-nganga. Ngoi so mbi yeke tambela ti sala vizite na azo ti kobela na yâ ti hôpital, mbi yeke na nzara ti sala lisoro na ala na ndo tënë ti mabe ti ala, na mbi yeke mû ambeti so ala mû na mbi. Mbi zia lâ oko pëpe na yâ ti li ti mbi so na yâ ngoi kete mbi yeke duti pëpe gi wanganga ti ala me ita ti ala na lege ti yingo.

Mbi ga ndulu mingi na aTémoin na ngoi so mbi sala mariage na Beatriz, molenge-wali ti mbeni zo ti kobela ni. Mingi ti asewa ti lo ayeke aTémoin awe. Na peko ti mariage ti mbi na lo, lo nga kue lo ga mbeni Témoin so ayeke na wâ. Na mbeni mbage nde, mbi bi tele ti mbi kue na yâ ti kusala ti mbi na mbi wara mbeni kota ndo na yâ ti kua ti wanganga. Gigi ni anzere na mbi mingi. Mbi bi bê kete pëpe so, ngbanga ti mbeni ye ti ngangu fade fini ti mbi ayeke gbian biaku.

Ye ti ngangu asi na mbi

Mbeni ye ti sioni mingi ahon tanga ni kue so alingbi ti si na mbeni wanganga so ayeke sala opération, a yeke ti bâ ndo mbeni pëpe. Na a yeke ye so asi na mbi. Mo ye ti bâ gi tongaso, akamba ti lê ti mbi use kue afâ; na nda ni mbi ga waziba awe. Mbi hinga lani pëpe wala mbi lingbi ti kiri ti bâ ndo mbeni. Na pekoni so a opéré lê ti mbi ni, mbi lango na ndo gbogbo ti hôpital na bande na ndo alê ti mbi use kue, na mbi tï na yâ ti kota vundu. Mbi bâ tele ti mbi so mbi yeke ye oko mbeni pëpe na tongaso mbi ye ti fâ tele ti mbi. Teti mbi yeke na étage ota ti da-nganga ni, mbi londo na ndo ti gbogbo ti kobela ni ti gue na tele ti mur, na mbi yeke tatara ndo ti wara fenêtre. Mbi yeke gue ti huru ti tï na sese ti fâ tele ti mbi. Ye oko, nde na so, mbi lï yâ ti couloir ti hôpital ni na mbeni infirmière amû mbi akiri na ni na ndo ti gbogbo ti kobela ti mbi ni.

Mbi kiri mbi sala mara ti ye tongaso mbeni pëpe. Lê ti mbi ni so avuko awe asala si mbi tï na yâ ti kota vundu na mbi yeke sala ngonzo hio. Na ngoi so mbi yeke waziba, mbi mû na Nzapa mbeni zendo so tongana mbi kiri mbi bâ ndo mbeni, fade mbi yeke diko Bible kue ahunzi. Na nda ni, lê ti mbi akiri abâ ndo kete, na mbi lingbi ti diko mbeti. Me mbi lingbi ti sala kusala mbeni pëpe tongana docteur so ayeke sala opération. Ye oko, na Uruguay mbeni tënë ayeke so azo kue ayeke tene ni: “Atâa mbeni ye ayeke sioni tongana nyen, nzoni ye alingbi ti ga na pekoni.” Na mbi ga ndulu ti bâ gango tâ tënë ni na ndo ti mbi.

Mbeni sioni tongo nda ni na aTémoin ti Jéhovah

Mbi ye ti vo mbeni Bible so a sû agere ti mbeti ni kota (The Jerusalem Bible), me mbi mä so aTémoin ti Jéhovah ayeke na Bible so ngele ni ayeke ngangu pëpe, Bible so mbeni maseka-koli Témoin ayeda ti ga na ni na ndo so mbi lango dä. Na ndade ni na ndapelele, lo yeke luti na yanga-da ti mbi na Bible ni na maboko ti lo. Wali ti mbi azi yanga ti da ni, na lo ngbâ ti sala lisoro na lo. Mbi ngbâ na yâ ti da kâ mbi dekongo na kota go, mbi tene tongana wali ti mbi afuta Bible ni na tîtï maseka Témoin ni awe, mbeni nda ti tënë ayeke dä pëpe ti kiri ti bâ gere ti lo mbeni na yanga-da ti mbi, na a lingbi lo hon fade fade, na biani maseka-koli Témoin ni ahon. Mbi hinga lani pëpe so a yeke oko zo so si ayeke sala ande na yâ ti ngoi kete kota ye na yâ fini ti mbi.

Mbeni lâ, mbi mû mbeni zendo na wali ti mbi na zendo so mbi lingbi ti sala ye alingbi na ni pëpe. Tongaso, ti mû na lo mbeni ye na place ni na ti zia ngia na bê ti lo, mbi tene na lo so mbi lingbi ti gue legeoko na lo na Mémorial ti kui ti Christ so a yeke sala ni ngu oko oko. Tongana ngoi ti Mémorial ni asi awe, mbi dabe ti mbi na zendo so mbi sala lani, mbi na lo e gue legeoko na matanga ni. Songo ti akamarade nga na yambango zo na nzobe so mbi wara kâ asala ngangu na ndo ti mbi. Na ngoi so diskur ni ato nda ni, bê ti mbi adö ti bâ so wamungo diskur ni ayeke oko maseka-koli so mbi tomba lo lani na yanga-da ti mbi. Diskur ti lo ni andu bê ti mbi mingi na vundu asala mbi so mbi sala ye lani na mbage ti lo na nzobe pëpe. Ye nyen mbi lingbi ti sala ti kanga ndo ti ye so mbi sala na lo lani?

Mbi hunda wali ti mbi ti tisa lo ti ga ti te kobe ti lakui na da ti e, me lo tene na mbi: “Mo bâ pëpe so a yeke nzoni mingi ti tisa lo mo mveni? Ngbâ gi ge na fade lo yeke ga ndulu na e.” Tënë ti wali ti mbi ayeke na lege ni. Lo ga ndulu na e na lo balao e, na lo yeda na tisango ndo ni na ngia.

Lisoro so e sala lani na lakui ni so ayeke mbeni tongo nda ti agbâ ti agbiango ye na yâ fini ti mbi. Lo fa na mbi buku Ta Tene so aga na Zo Fini ti La Koue La Koue,a na mbi sigigi na lo mara ti oko buku ni omene. A yeke aTémoin ti Jéhovah nde nde so ayeke lani azo ti kobela si amû na mbi ni na ngoi so mbi ngbâ ti sala kua na hôpital, me mbi diko ni lâ oko pëpe. Na ngoi ti tengo kobe ni nga na pekoni, mbi hunda na lo atënë mingi na lo kiri tënë na ahundango tënë so kue na salango kusala na Bible. Lisoro ni aninga juska na ndade ni na yanga ti ndapelele. Kozoni ti gue, maseka-koli ni ahunda ti to nda ti mandango Bible na mbi na lege ti buku Ta Tene. E hunzi ti manda buku ni na yâ ti nze ota na e ngbâ ti manda na buku “Babylone la Grande est tombée!” Le Royaume de Dieu a commencé son règne!b Na peko ti mandango buku so, mbi mû tele ti mbi na Jéhovah na mbi kamata batême.

Mbi bâ tele ti mbi so mbi yeke senge senge mbeni pëpe

Tongana mbeni ye ti peko ti tâ vukongo lê, lê ti bê ti mbi azi na ndo ti atâ tënë ti Bible so mbi hinga ni pëpe juska na ngoi so! (aEphésien 1:18). Hingango Jéhovah nga na aye so lo leke na bê ti lo ti sala agbian yâ ti fini ti mbi kue. Mbi kiri mbi bâ tele ti mbi so mbi yeke senge senge mbeni pëpe na mbi yeke na ngia. Mbi mû maboko na azo na lege ti mitele nga na lege ti yingo ti sala si fini ti ala aninga teti ambeni ngu kete na yâ sese ti fadeso nga teti lakue na yâ ti fini sese so ayeke ga.

Mbi yeke diko afini mbeti ti hinga na afini kode ti kaïngo kobela, na mbi gi anda ti ye na ndo akpale ti mungo mênë, ayorö so alingbi ti nyon sân ti mû mênë, droit ti azo ti kobela nga na lege so alingbi adocteur asala ye na mbage ti ala. Na mbi wara alege ti kangbi asango so na awanganga kue ti kodoro ni na mbeni ngoi so a tisa mbi ti duti na yâ mbeni bungbi ti awanganga so a mû na mbi lege ti sala mbeni diskur na ndo aye so. Na ngu 1994, mbi gue na Brésil na Rio de Janeiro, ti duti na yâ kozo kota bungbi ti awanganga na ndo tënë ti savango kobela sân ti mû mênë, na mbi mû mbeni diskur na ndo ye so a lingbi ti sala ti kanga lege na mênë ti mbeni zo so ayeke yuru. A zia mbage ti asango so na yâ kota li ti tënë ti mbeni mbeti-sango “Mbeni ngangu kode ti kaï na mênë so ayeke yuru na tele ti mbeni zo” (Esp.) so mbi sû ni na so a sala tënë ni na yâ ti mbeti-sango ti awanganga Hemoterapia.

Mbi ngbâ ti luti na gbele salango ngangu ti afon mbi docteur

Na tongo nda ni, agingo bê ti mbi na ndo ti mungo mênë aluti mingi na ndo ti hingango ye ti mbi na ndo senda-ye. Ye oko, na ngoi so mbi ga zo ti kobela na da-nganga, mbi bâ so a yeke kete ye pëpe ti ke mungo mênë na batango mabe ti mbi na gbele akota salango ngangu so alondo na awanganga. Na peko ti mbeni ngangu kobela ti bê so asala mbi, a lingbi mbi mû ngbonga use ti fa na mbeni docteur so ayeke sala opération so mbi ye ti mû mênë pëpe. Lo yeke molenge-koli ti mbeni tâ kamarade ti mbi na lo tene so lo lingbi ti zia mbi kui pëpe tongana lo hinga so mungo mênë alingbi ti sö fini ti mbi. Mbi sambela Jéhovah na gbe bê ti mbi, na mbi hunda na lo ti mû maboko na docteur ni so ti gbu nda ti tënë ti mabe ti mbi na ti sala ye alingbi na ni atâa lo yeda na ni pëpe. Na nda ni, docteur ni amû zendo ti sala ye alingbi na ye so bê ti mbi aye.

Na mbeni ngoi nde, a lingbi a zi mbeni cancer na tele ti da ti inon ti mbi. Na ndo so, mênë ayeke yuru dä mingi. Ge nga, a lingbi mbi fa anda ti tënë so apusu mbi ti ke mungo mênë, na bungbi ti awanganga ni kue ayeda na desizion ti mbi.

Ambeni agbian bango ndo ti ala

Tongana mbeni membre ti Kota bungbi so ayeke bâ lege so adocteur ayeke sala na ye na azo ti kobela (Angl.), mbi wara ngia ti bâ ambeni wanganga na ambeni zo ti komande so agbian bango ndo ti ala na ndo ti adroit ti azo ti kobela. Bango ndo ti docteur tongana zo ti komande azo ti kobela agbian ti zia place na bango na nene ni droit ti zo ti kobela ti fa tënë ti bê ti lo na ndo ti mungo mênë. Fadeso, ala zi lege na azo ti kobela ti soro yorö ti bê ti ala mveni. Na a bâ aTémoin ti Jéhovah mbeni pëpe tongana azo so wâ ti ala ahon ndo ni teti ye so ala mä na bê dä na so a lingbi pëpe ti tene awanganga abi bê na ndo ti ala. Nde na so, a bâ ala tongana azo ti kobela so ahinga ye nzoni mingi na ndo ayorö nde nde ti kaïngo na kobela na so a lingbi a kpe adroit ti ala. Na yâ abungbi ti awanganga nga na akua-singa ti singale, awafango ye so azo ahinga ala nzoni atene: “Singila na aTémoin ti Jéhovah, e gbu nda ni awe . . .” “E manda ye na mbage ti aTémoin . . .” na “Ala fa na e awe tongana nyen ti maï hingango ye ti e.”

A tene so fini ayeke kota ahon tanga ti aye kue teti tongana fini ayeke pëpe, liberté na nengo zo ayeke ga ye senge. Mingi ti azo fadeso ayeda na tënë ti mbeni ndia so ayeke kota ahon, na hingango so zo oko oko ayeke na droit ti lo mveni, na a yeke gi zo ni mveni si alingbi ti mû desizion na ndo adroit ti lo so lo yeke zia na kozo ndo na yâ ti aye kue so alingbi ti si na lo. Na lege so, nengo zo, lege ti zia zo ti soro ye ti bê ti lo na atënë ti mabe aga na kozo ndo. Zo ti kobela ayeke na droit ti mû desizion so andu seni ti lo mveni. Ndokua ti sango na ndo ada-nganga so aTémoin ti Jéhovah azia na sese, amû lege na adocteur ti maï gbungo nda ti ye ti ala na ndo atënë so.

Mungo maboko so azo ti sewa ti mbi angbâ ti mû na mbi azi lege na mbi ti bâ tele ti mbi senge pëpe na yâ kusala ti Jéhovah na ti sala kusala tongana ancien na yâ ti kongregation ti aChrétien. Tongana ti so mbi tene ni fade awe, vundu asala mbi mingi teti so mbi hinga ye na ndo Jéhovah hio pëpe na yâ fini ti mbi. Ye oko, mbi mû merci mingi so lo lungula lê ti mbi ti bâ pendere beku ti duti na fini na gbe ti Royaume ti Nzapa, so na yâ ni “fade mbeni wakodoro atene pëpe: ‘Tele ti mbi aso.’ ”​—Esaïe 33:24, NW.c

[Akete tënë na gbe ni]

[Foto na lembeti 24]

Na yâ ti angu 30 ti fini ti mbi, mbi yeke sala kua na hôpital ti Santa Lucía

[Foto na lembeti 26]

Mbi na wali ti mbi Beatriz na ngu 1995