Lege ti hinga nyama ti ngonda ni nga na iri ti lo

MO YEKE ka na nzara ti hinga nda ti mbeni ye ti ndima? Ti hinga ni, a lingbi mo gi ambeni ye so alingbi ti mû maboko na mo ti wara na kiringo tënë ni. Na yâ Tënë ti lo so a sû na gbe ti yingo, Nzapa amû aye so alingbi ti mû maboko na zo ti hinga nda ti nombre 666, iri wala marque ti nyama ti ngonda so a sala tënë ti lo na Apocalypse chapitre 13.

Na yâ ti article so, fade e yeke bâ molongo ti akpengba tënë osio, so ayeke akota ye so ayeke fa ande nda ti marque ti nyama ti ngonda ni. Fade e yeke bâ mbilimbili (1) tongana nyen a yeke soro ngoi na ngoi a-iri na yâ ti Bible, (2) ye so nyama ti ngonda ni aduti fä ni, (3) a ye ti tene nyen tongana a tene so 666 ayeke mbeni “nombre ti zo” na (4) nda ti nombre 6 ayeke nyen na ngbanga ti nyen a sû ni fani ota na peko ti tele, so ti tene 600 a zia na ndo ni 60, a kiri a zia na ndo ni 6, wala 666.​—Apocalypse 13:18.

A-iri ti yâ ti Bible: nda ni ayeke dä

Mingi ni, nda ti a-iri na yâ ti Bible ayeke ka nde, mbilimbili tongana a yeke Nzapa la si azia iri ni na ndo mbeni zo. Na tapande, teti lo yeke ga ande babâ ti amara, Nzapa agbian iri ti kotara Abram ti ga Abraham, so nda ni ayeke “babâ ti amara mingi mingi.” (Genèse 17:5). Nzapa atene lani na Joseph nga na Marie ti di iri ti molenge so Marie ayeke dü lo ande, Jésus, so nda ni aye ti tene Jéhovah ayeke salut (Matthieu 1:21; Luc 1:31). Na salango ye alingbi na iri so nda ni ayeke nde, na lege ti kusala nga na kui ti Jésus, Jéhovah azi lege na e ti wara salut.​—Jean 3:16.

Tongaso, iri 666 so Nzapa azia ni alingbi biani ti duti mbeni fä so Nzapa abâ ni mbilimbili tongana ye so alingbi ti mû lege ti hinga gi na asalango ye ti nyama ni. Ti gbu nda ti asalango ye ti nyama so tâ na lege ni, a yeke nzoni e hinga lo, nyama ni mveni, na e manda ye na ndo akusala ti lo.

A fa nda ti nyama ni na gigi

Na yâ ti Bible, mbeti ti Daniel afa atënë mingi na ndo nda ti anyama na lege ti fä. A wara na yâ chapitre 7 ni anzene nzene ye na ndo akota nyama osio: bamara, ours, ze na mbeni nyama so amû mbito na so ayeke na akota pembe ti wen (Daniel 7:2-7). Daniel atene na e so anyama so aduti fä ti “agbia”, wala ti aroyaume ti poroso, so alë gbia na peko ti tele na ndo akota kodoro-togbia.​—Daniel 7:17, 23.

Na ndo tënë ti nyama so a sala tënë ti lo na Apocalypse 13:1, 2, mbeni bakari (The Interpreter’s Dictionary of the Bible) atene so nyama ni “gi lo oko, lo bungbi aye ti tele ti anyama osio so kue ti suma ti Daniel . . . Tongaso, kozo nyama ni [ti mbeti ti Apocalypse] aduti fä ti angangu kue ti ayanga-ti-komande ti poroso ti sese so ake Nzapa.” Apocalypse 13:7 ayeda na mara ti bango ndo tongaso, na asala tënë na ndo ti nyama ni atene: “A mû na lo ngangu ti komande akete mara kue, azo nde nde kue, azo ti yanga nde nde kue, na amara kue.”a

Ngbanga ti nyen si Bible asala kusala na anyama ti ngonda tongana fä ti yanga-ti-komande ti azo? A yeke ngbanga ti nda ti atënë use. Kozoni, a yeke ngbanga ti so, na yâ asiècle kue, mbaï ti angorogbia ti azo asi singo na atënë ti tukungo mênë legeoko tongana anyama ti ngonda ayeke sala ni. Awasungo-mbaï Ariel na Will Durant asû na mbeti: “Bira ayeke mbeni ye so a yeke wara lakue na yâ ti mbaï, na akiri na peko pëpe atâa so ngobo ti salango ye ti azo ague na li ni wala so poroso ti démocratie aluti ngangu.” A yeke tâ tënë biani, “zo akomande mbeni zo, na a sala sioni na lo”! (Zo-ti-fa-tene 8:9). Use nda ti tënë ni ayeke so: “Kota ngbo ni [Satan] amû na [nyama ni] ngangu ti lo, na trône ti lo, na kota ngangu ti komande.” (Apocalypse 12:9; 13:2). Tongaso, yanga-ti-komande ti azo ayeke mbeni ye so abâ gigi na lege ti Zabolo, ni la ala fa na gigi salango ye ti lo so akpa ti anyama, bibe ti kota ngbo.​—Jean 8:44; aEphésien 6:12.

Ye oko, a ye ti tene pëpe so amokonzi kue so akomande ayeke polele mbeni ye ti kusala so ayeke na yâ maboko ti Zabolo. Biani, ayanga-ti-komande ti azo alingbi, na mbeni lege nde, ti sala kusala tongana “zo ti kusala ti Nzapa,” na lekengo si aye atambela nzoni na yâ ti akodoro; tongana ala yeke pëpe, gi aye ti wusuwusu si alingbi ti duti. Ambeni mokonzi so ayeke komande abata akota tënë ti droit ti nzoni duti ti azo, so andu nga tënë ti duti na yâ tâ vorongo; ye so Satan aye tënë ni pëpe (aRomain 13:3, 4; Esdras 7:11-27; Kusala 13:7). Ye oko, teti so ala yeke na gbe ti ngangu ti Zabolo, mbeni zo wala mbeni ye so azo azia na sese alingbi lâ oko pëpe ti ga na siriri nga na nzoni dutingo so aninga na popo ti azo.b​—Jean 12:31.

Mbeni “nombre ti zo”

Mbeni ota ye so amû lege ti hinga na nda ti wungo 666, a yeke ngbanga ti so a hiri ni mbeni “nombre ti zo”. Tënë so aye ti sala pëpe tënë ti mbeni zo ti mitele, ngbanga ti so a yeke gi Satan oko si ayeke na ngangu na ndo nyama ni, pëpe mbeni zo ti mitele (Luc 4:5, 6; 1 Jean 5:19; Apocalypse 13:2, 18). Nde na so, so nyama ni ayeke na mbeni “nombre ti zo” wala na marque ti zo, a ye ti tene so lo yeke na mbeni salango ye so ayeke tongana ti zo ti mitele, pëpe tongana ti mbeni zo ti yingo wala démon, na tongaso lo fa na gigi ambeni lengo so azo ti mitele ayeke na ni. Alengo ni so ayeke peut-être nyen? Bible akiri tënë atene: “Azo kue asala siokpari awe, ala lingbi na gloire ti Nzapa pëpe.” (aRomain 3:23). Ni la, so nyama ti ngonda ni ayeke na nombre ti zo aye ti fa so ayanga-ti-komande ti azo ayeke fa na gigi sioni dutingo ti azo ti mitele, so a hinga ni na siokpari nga na dutingo mbilimbili-kue pëpe.

Mbaï afa na gigi so ye so ayeke tâ tënë. Henry Kissinger, ngbele wakuasu ti Letäa ti kodoro ti Amerika, atene: “Angobo kue ti dutingo ti azo so abâ gigi ândö atï na ngu na nda ni.” Lo kiri lo tene: “Mbaï ayeke mbeni tondo ti angangu so azo asala na so atï na ngu awe, ayeke nga tondo ti aye so azo aleke lani na bê ti ala ti sala na so aga tâ tënë pëpe . . . Tongaso, legeoko tongana mbeni wasungo-mbaï, a lingbi zo abata na li ti lo so a lingbi pëpe ti kpe akota kpale.” Bango yâ ti ye so ayeke tâ na lege ni ti Kissinger ayeda na kota tâ tënë ti Bible so: “Lege ti zo ayeke na tïtî lo mveni pëpe; na a yeke na bê ti zo so atambela ti fa lege na gere ti lo nga pëpe.”​—Jérémie 10:23.

E hinga nyama ni awe na e hinga nga bango ndo ti Nzapa na ndo lo; e lingbi fadeso ti gi ti bâ tanga ti mbage ti aye so alingbi ti mû lege na e ti hinga na nda ti nyama ti ngonda ni: wungo omene ni nga ngbanga ti nyen a sû ni na peko ti tele fani ota, so ti tene 666 wala 600 so a zia na ndo ni 60, a kiri a zia na ndo ni 6.

A sû wungo omene fani ota ngbanga ti nyen?

Na yâ Mbeti ti Nzapa, nda ti ambeni wungo ayeke na lege ti fä. Na tapande, a sala lakue kusala na wungo mbasambala tongana fä ti ye so alingbi kue wala ye so ayeke mbilimbili-kue na lê ti Nzapa. Bâ, yenga so Nzapa amû lani ti leke na aye ayeke yenga ti ‘lango’ mbasambala, wala mbeni ngoi so aninga, so na yâ ni Nzapa ahunzi ti sala akusala ti lo kue so andu sese (Genèse 1:3–2:3). “Tënë” ti yanga ti Nzapa ayeke tongana argent so “a lungula saleté ni lege mbasambala”, so ti tene a leke ni mbilimbili-kue (Psaume 12:7; aProverbe 30:5, 6). A tene lani na zo ti buruma Naaman ti sukula tele ti lo fani mbasambala na yâ ti Ngu ti Jourdain, na pekoni buruma ti lo ahunzi kue.​—2 aGbia 5:10, 14.

Omene ayeke wungo ti ye so a manke oko ti ga mbasambala. A yeke biani fä ti ye so ayeke mbilimbili-kue pëpe, wala mbeni ye so alingbi pëpe na lê ti Nzapa. Ni la pëpe? A yeke tongaso biani! (1 Chronique 20:6, 7). Na ndo ni, na sungo nombre omene na peko ti tele fani ota, so aga 666, a ye ti gboto lê ngangu na ndo dutingo mbilimbili-kue pëpe so. Ye so afa biani so bango ndo so ayeke na lege ni ayeke so 666 ayeke “nombre ti zo” tongana ti so e bâ fade awe. Ni la, tondo na ndo ye so nyama ni asala, “nombre ti zo” so lo yeke na ni na wungo 666 ni mveni, aye so kue ague gi na e na nda ti tënë oko: 666 ayeke fä ti kota wokongo nga na ti ye so alingbi pëpe na lê ti Jéhovah.

Fango peko ti image ti nyama so nga na ti ambeni ye so atia lo adabe e na ye so a tene na ndo Gbia Belsatsar ti Babylone ti giriri. Na lege ti prophète Daniel, Jéhovah atene lani na gbia so: “A zia mo na kilo awe, na a bâ mo manke.” Tâ gi na bï ni so a fâ Belsatsar, na ngangu Kodoro-togbia ti azo ti Babylone atï (Daniel 5:27, 30). Legeoko nga, ngbanga ti Nzapa na ndo nyama ti ngonda ti poroso so nga na azo kue so ayeke na marque ti lo na tele ti ala aye ti tene futingo ti nyama ni nga na ti azo so amû maboko na lo. Ye oko, na ngoi ni, fade Jéhovah ayeke futi biaku, pëpe gi mbeni bungbi ti aye ti poroso, me lo yeke zi akete kete ye kue so angbâ na peko ti yanga-ti-komande ti azo (Daniel 2:44; Apocalypse 19:19, 20). Tongaso, so tâ kota ye ti kpe ti wara sioni marque ti nyama so na tele ti e!

A fa nda ti marque ni

Gi na peko ti so a fa nda ti nombre 666, buku ti Apocalypse asala tënë ti azo 144 000 so amû peko ti Molenge Ti Ngasangbaga, Jésus Christ, so a sû iri ti lo na ti Babâ ti lo, Jéhovah, na ndo lê ti ala. A-iri ni so a sû na ndo lê ti ala afa atene azo so ayô iri ni ayeke azo ti Jéhovah na ti Molenge ti lo, si na baba ala yeke fa tënë ti témoin ti Nzapa nga na ti Molenge ti lo. Legeoko nga, azo so ayeke na marque ti nyama ni na tele ti ala afa polele na gigi so nyama ni akomande ala. Ni la, ti wara marque ti nyama ni na ndo maboko ti koli wala na ndo lê ti ala aye ti tene so, na lege ti fä, a bâ zo so marque ni ayeke na tele ti lo tongana zo so amû maboko na vorongo abungbi ti poroso ti sese ti laso, so salango ye ti ala ayeke tongana ti anyama. Azo so ayeke na marque ni amû na “César” ye so mbilimbili ayeke ti Nzapa (Luc 20:25; Apocalypse 13:4, 8; 14:1). Na lege wa? Na lege ti vorongo nga na gondango akodoro, na abendere ti ala nga na angangu ye ti bira ti ala; nga beku na salut ti ala alondo na aye tongaso. A yeke gi na yanga senge si ala tene ala yeke voro tâ Nzapa.

Nde na so, Bible amû wango so na e: “Zia bê ti mo na amokonzi pëpe, wala na mbeni molenge ti zo pëpe, ala so alingbi sö mo pëpe. Tongana mbö ti lo ahon, lo kiri na sese. Na lâ ni mveni, ye so lo bi bê ti lo dä aga ye senge.” (Psaume 146:3, 4). Vundu ayeke sala pëpe azo so abata wango ti ndara so tongana angorogbia ti azo asala ye alingbi pëpe na azendo so ala mû, wala tongana mbeni mokonzi ti poroso so apika bê ti azo atï tâ na gbe ni mingi.​—aProverbe 1:33.

So aye ti tene pëpe so atâ Chrétien ayeke bâ gi na lê bango kpale so azo kue ayeke na yâ ni. Nde na so, ala sala kusala ti fa na azo oko ngorogbia so fade ayeke hunzi akpale ti azo kue: Royaume ti Nzapa so ala yô iri ni na ndo sese ge.​—Matthieu 24:14.

Royaume ti Nzapa, oko beku ti azo kue

Na ngoi so lo yeke lani na ndo sese, Jésus amû Royaume ti Nzapa tongana kota li ti tënë so lo yeke fa na azo (Luc 4:43). Na yâ ti sambela so lo fa tongana tapande, so a di iri ni Babâ ti e so ayeke na yayu, Jésus afa lani na adisciple ti lo ti sambela ti tene Royaume so aga na asala ye so bê ti Nzapa aye na ndo sese ge (Matthieu 6:9, 10). Royaume ti Nzapa ayeke ngorogbia so fade ayeke komande sese mobimba, komandema ti lo ayeke londo pëpe na yâ mbeni li-kodoro na sese ge, me ayeke londo na yayu. Ni la Jésus ahiri ni “royaume ti yayu”.​—Matthieu 11:12.

Mbeni zo so alingbi biani ti duti gbia ti Royaume ti Nzapa ti hon Jésus Christ, lo so akui teti azo so kekereke ayeke duti na gbe ti lo, ayeke dä pëpe (Esaïe 9:5, 6; Jean 3:16). Na yâ ti ngoi kete, Mokonzi so ayeke mbilimbili-kue, so ayeke fadeso mbeni ngangu zo ti yingo na yayu, ayeke bi ande nyama ti ngonda ni, na agbia ti lo nga na aturugu ti lo kue “na lac ti wâ so ayeke gbi na wâ ti soufre”, so ayeke mbeni fä ti futingo ti lakue lakue. Me ye ni kue ade ti hunzi pëpe. Fade Jésus ayeke futi Satan biaku, ye so mbeni zo ti mitele alingbi ti sala ni lâ oko pëpe.​—Apocalypse 11:15; 19:16, 19-21; 20:2, 10.

Fade Royaume ti Nzapa ayeke ga na siriri teti azo ti mango yanga kue so aduti na gbe ti yanga-ti-komande ti lo (Psaume 37:11, 29; 46:9, 10). Même vundu, pasi na kui ayeke duti ande mbeni pëpe. So tâ pendere beku teti ala so azia si a hinga ala pëpe tongana azo so marque ti nyama so ayeke na tele ti ala!​—Apocalypse 21:3, 4.

[Akete tënë na gbe ni]

[Encadré na lembeti 5]

Aye so amû lege ti hinga na nda ti 666

1. Mingi ni, a-iri so ayeke na yâ ti Bible ayeke fa na gigi mbeni tënë na ndo asalango ye wala na ndo fini ti zo so ayô iri ni, na tapande ti Abraham, Jésus nga na ti ambeni zo nde. Legeoko nga, iri ti nyama so aduti fä ti asalango ye ti lo.

2. Na yâ ti Bible, anyama nde nde so a sala tënë ti ala na yâ buku ti Daniel aduti fä ti royaume ti azo wala ti akodoro-togbia so aga na peko ti mba. Nyama so mbeti ti Apocalypse 13:1, 2 asala tënë ti lo, na so ayeke na anzene nzene mbage ti tele mingi, aduti fä ti bungbi ti ayanga-ti-komande ti poroso ti sese kue so Satan amû ngangu na ni, na so ayeke na gbe ti komandema ti lo.

3. So nyama ni ayeke na “mbeni nombre ti zo” aye ti fa so a ndu zo, me pëpe mbeni yingo sioni. Tongaso, lo fa na gigi wokongo so azo ti mitele ayeke ni, so aga na lege ti siokpari nga na dutingo mbilimbili-kue pëpe.

4. Na lê ti Nzapa, omene ayeke mbeni wungo so amanke kete ti tene alingbi na mbasambala, so na yâ ti Bible ayeke wungo so alingbi kue. Tongaso, omene ayeke fä ti ye so ayeke mbilimbili-kue pëpe. Marque 666 agboto lê mingi na ndo ti dutingo so ayeke mbilimbili-kue pëpe na sungo wungo omene fani ota.

[Afoto na lembeti 6]

666 afa na gigi pendere mingi so komandema ti azo ti mitele atï na ngu biani

[Lingu ti foto ni]

Molenge na nzara: UNITED NATIONS/Photo by F. GRIFFING

[Foto na lembeti 7]

Fade Jésus Christ ayeke ga na yanga-ti-komande so ayeke mbilimbili-kue na ndo sese