Aye so e peut ti manda na mbage ti azo ti Gabaon

1-2. Ngbanga ti nyen la a yeke nzoni e gi ti hinga tënë so Bible atene na ndö ti azo ti Gabaon?

NA NGU 1473 kozo na ngoi ti e, azo ti Israël akomanse ti mû Sese ti zendo. Ala mû gbata ti Jéricho nga na ti Aï na ngangu. Me kete na pekoni, mbeni ye so ala ku terê ti ala na ni ape asi. Mbeni groupe ti azo aga, ala tene ala londo ayo na ala ye ti leke tënë ti siriri na popo ti ala na awakua ti Nzapa.

² Azo ni so ayeke azo ti Gabaon. A yeke ti kozoni ti tene Bible asara tënë ti ala la, me tanga ni la ape. Gbâ ti ambaï ti Bible asara tënë ti songo so ayeke na popo ti azo ti Israël na azo ti Gabaon na yâ ti angu ngbangbo mingi. E peut ti manda akpengba ye na lege ti ambaï so nga afa aye mingi na e na ndö ti Jéhovah Nzapa.

SARA YE NA MABE NGA SARA TERÊ TI MO KETE

3. (a) Azo ti Gabaon ayeke azo wa? (b) Ngbanga ti nyen la ala gi ti duti na siriri na azo ti Israël?

³ Na ngoi so azo ti Israël akomanse ti mû sese ti Canaan, azo ti Gabaon ayeke lani na gbata ti Gabaon so ngangu gbagba ayeke na terê ni. Ala yeke mbage ti azo ti mara ti Hévi, mbeni oko ti amara mbasambala ti Canaan so “ayeke gbani nga ala yeke ngangu mingi ahon” azo ti Israël (Deut. 7:1). Tongaso, azo ti Gabaon ayeke lani angangu turugu (Jos. 10:2). Me nde na tanga ti azo ti Canaan, ala bâ so tongana ala tiri na azo ti Israël ala yeke sö benda ape. Ala bâ so Jéhovah la ayeke tiri lani ndali ti azo ti lo nga ala hinga so lo mû zendo ti zi azo ti Canaan kue na yâ ti kodro ni (Ex. 34:11; Jos. 9:24). Tongaso, na peko ti so azo ti Israël amû gbata ti Jéricho nga na ti Aï, ala tokua ambeni zoa na Josué na kodro ti Guilgal ti gi ti duti na siriri na ala.

4. (a) Tongana ti so a fa na Josué 9:​8-13, tongana nyen la azo ti Gabaon ahanda azo ti Israël si ala te mbele ti siriri na ala? (Bâ nga foto.) (b) Nyen la asi na ngoi so nda ti ala asigi?

⁴ Diko Josué 9:​8-13. Azo ti Gabaon atene so ala londo ayo. Ala yeda so Jéhovah la amû maboko na azo ti Israël ti sö benda na ndö ti Égypte nga na ndö ti Sihon na Og, agbia ti mara ti Amori. Me na ndara ala sara pëpe tënë ti ye so asi na Jéricho nga na Aï, ndali ti so sango ti ye so asi ade asi na “yongoro kodro” ape. Sân ti hunda Jéhovah, azo ti Israël ayeda na aye so azo ti Gabaon afa na ala na ala te mbele ti siriri na ala (Jos. 9:​14, 15). Kete na pekoni, nda ti azo ti Gabaon asigi, me azo ti Israël abata mbele so ala te na ala ndali ti so ala ‘deba yanga na ala na iri ti Jéhovah.’ (Jos. 9:​16-19). Azo ti Israël amû azo ti Gabaon ti “ga azo ti rongo keke ti wâ nga azo ti tongo ngu ndali ti bungbi ti azo ni, nga ndali ti gbalaka ti Jéhovah” teti lakue lakue.—Jos. 9:27.

5. Na alege wa la azo ti Gabaon afa so ala yeke na mabe na Jéhovah?

⁵ Na peko ti so agbia oku ti mara ti Amori amä so azo ti Gabaon na azo ti Israël ate mbele ti siriri, ala bungbi ala gue ti tiri na azo ti Gabaon. Azo ti Gabaon avoro yanga na Josué ti aidé ala (Jos. 10:​3-7). Tongaso, Josué na aturugu ti lo ague na Gabaon ti tiri ndali ti ala. Jéhovah a-aidé azo ti Israël ti sö benda. Lo sara même si akota glason alondo na yayu atï na ndö ti azo ti Amori nga na lege ti miracle lo sara si lâ alinda hio ape juska azo ti Israël asö benda (Jos. 10:​9-14). So azo ti Gabaon ate mbele ti siriri na azo ti Israël nga ala hunda Josué ti aidé ala na ngoi so awato aye ti tiri na ala, ala fa so ala yeke na mabe na Jéhovah nga ala mä na bê so lo yeke sara ye alingbi na tënë ti yanga ti lo nga lo yeke sö ala.

6. Nyen la e manda na ndö ti Jéhovah na lege ti fason so lo sara ye na azo ti Gabaon na ngoi so azo ti Israël ayeke mû Sese ti zendo?

⁶ Mbaï so afa na e nyen na ndö ti Jéhovah? Jéhovah asara terê ti lo kete nga lo sara nzoni bê na azo. Lo tene lani na azo ti Israël ti futi azo ti kodro ni kue, so na popo ni a yeke wara azo ti Gabaon (Deut. 9:3). Me, ti sara ye alingbi na mbele ti siriri so ayeke na popo ti ala na azo ti Israël, na nzoni bê Jéhovah azia azo ti Gabaon angbâ na fini. Lo sara ni atâa so azo ti Israël ate mbele na ala sân ti hunda lo. Na pekoni, lo aidé azo ti Israël ti sara ye alingbi na mango terê ti ala na azo ti Gabaon nga na lege ti miracle, lo sö azo ti Gabaon.—Jos. 9:26; 11:19.

7. Tongana nyen la e peut ti sara ye na mabe nga ti sara terê ti e kete tongana ti azo ti Gabaon? (Bâ nga foto.)

⁷ Tongana nyen la e peut ti mû tapande ti azo ti Gabaon? E peut ti mû tapande ti ala tongana e gi ti duti na kpengba mabe na Jéhovah. So e hinga ye mingi na ndö ti Jéhovah ahon azo ti Gabaon na ngoi ni so, e yeke même na gbâ ti araison ti sara confiance kue na Jéhovah (Ps. 40:​4, 5). E peut nga ti mû tapande ti ala tongana e yeda ti sara asenge kua na yâ ti kua ti Jéhovah (Jos. 9:​23, 27). Mbeni ita-koli so ade maseka so iri ti lo ayeke Luc ayeke girisa lâ oko ape ngoi so lo bâ mbeni Béthelite so ngu ti lo ague na li ni so asara mbeni senge kua. Atâa so ita-koli ni ayeke sara mbeni kota kua na Béthel, lo yeda ti sara sinziri na bï na ndo so a yeke leke Da ti Royaume ti congrégation ti ala dä. Luc atene: “Mbi manda so e yeke tene gï na yanga ape so e sara terê ti e kete, me tongana e sara terê ti e kete e yeke fa ni na lege ti asarango ye ti e.” Zia lâ oko oko e fa so e yeke na mabe na Jéhovah na lege so e sara confiance na lo na ngoi so e wara angangu kpale nga e sara terê ti e kete e sara akua kue so a mû na e na yâ ti bungbi ti lo.

KU JÉHOVAH TI LEKE AYE SO A SARA NA MO NA LEGE NI APE

8. Sioni ye wa la Gbia Saül asara na azo ti Gabaon?

⁸ Bible akiri asara tënë ti azo ti Gabaon angu ngbangbo mingi na pekoni. Gbia Saül asara sioni na azo ti Gabaon so ayeke na Israël. Lo gi ti fâ ala kue “ndali ti so tënë ti azo ti Israël na ti Juda agbu bê ti lo ahon ndö ni.”b A sara si lo fâ gbâ ti ala (2 Sam. 21:​2, 5, 6). Ye so ayeke tâ sioni mingi. Saül afâ yâ ti mbele ti siriri so ayeke na popo ti azo ti Israël na azo ti Gabaon.

9. Lawa la a leke tënë ti sioni ye so a sara na azo ti Gabaon?

⁹ A leke tënë ti sioni ye so a sara na azo ti Gabaon so na lê ni lê ni ape. Ti vrai ni, a yeke na ngoi ti komandema ti Gbia David, so aga gbia na peko ti Saül la Jéhovah afa na azo ti mara ni sioni ye so ala sara, na lege so lo sara si kota nzara atï na yâ ti kodro ni teti ngu ota. Na ngoi so David ahunda ndani so kota nzara ni atï, Jéhovah afa na lo so ngbanga ti mênë ayeke na li ti Saül na azo ti da ti lo ndali ti sioni ye so ala sara na azo ti Gabaon asara ngu mingi awe.—2 Sam. 21:1.

10. Tongana ti so a fa na 2 Samuel 21:​3-6, tongana nyen la azo ti Gabaon afa so ala sara ye alingbi na Ndia ti Nzapa?

¹⁰ Diko 2 Samuel 21:​3-6. David asara lisoro na azo ti Gabaon ti gi ti hinga ye so lo peut ti sara ti kanga lê ti sioni ye so Saül asara na ala. Azo ti Gabaon ahunda nginza na David ape, ala tene gï na lo atene a yeke “tënë ti argent wala lor ape” ndali ti so Ndia ahunda pëpe ti futa mbeni ye ndali ti mbeni zo so afâ zo (Nom. 35:​30, 31). Ala hinga nga so ala peut ti fâ zo gï tongana a mû yanga na ala si. Na nda ni, David amû yanga ti tene a fâ akoli mbasambala so ayeke ahale ti Saül so peut-être amû mbage lani na fango gbâ ti azo so. Na pekoni, ngu apika; kota nzara ni ahunzi ti fa so bê ti Jéhovah adë awe ndali ti sioni ye so azo ti Israël asara lani.—2 Sam. 21:​9, 10, 14.

11. Nyen la e peut ti manda na ndö ti Jéhovah na lege ti mbaï so?

¹¹ Mbaï so afa na e nyen na ndö ti Jéhovah? E bâ polele so Jéhovah ayeke Nzapa ti mbilimbili (Ps. 37:28). Lo ye ti tene a sara ye na azo kue na lege ni. Même na azo so peut-être a sara ye na ala na lege ni ape ndali ti so ala yeke awande wala ala yeke mingi ape. Na ngoi so alingbi, Jéhovah ayeke leke aye kue so ayeke na lege ni ape so a sara na awakua ti lo. E manda nga so Jéhovah ahunda na e ti sara ye alingbi na azendo so e mû gï tongana ti so lo hunda lani na azo ti Israël ti sara ye alingbi na zendo so ala mû ti duti na siriri na azo ti Gabaon.—Bâ Amos 1:9.

12. Tongana nyen la e peut ti sara ye tongana azo ti Gabaon tongana a sara ye na e na lege ni ape?

¹² Tongana nyen la e peut ti mû tapande ti azo ti Gabaon? Même tongana aita asara ye na e na lege ni ape, e peut ti kanga bê e ku Jéhovah. Tongana e sara tongaso e fa so e yeke na confiance so tongana ngoi ni alingbi, Jéhovah ayeke leke ye so a sara na e na lege ni ape so. Bâ tapande ti Ita-wali Laura French. Lo komanse lani ti sara kua na Béthel ti Canada na ngu 1926. Ngu bale-oko na pekoni, a sara ye na lo na lege ni oko ape. A bi tënë na li ti lo a tene lo yeke na popo ti azo so ayeke a-apostat na a zi lo na Béthel. Nyen la lo sara? Atâa so bê ti lo ason lani, lo tene sioni tënë ti aita wala ti bungbi ape. Na yâ ti angu osio so aga na pekoni, lo yapu na kua ti pionnier. Li ti lo akpe so, na ngu 1940, a tisa lo ti kiri na Béthel, na a nzere na lo mingi. Lo sara kua kâ teti ngu 50 tongaso juska fini ti lo na sese ahunzi. Legeoko tongana ti Ita-wali French, tongana a sara ye na e na lege ni ape, e peut ti ngbâ ti sara ye na lege ni nga ti ku ti tene Jéhovah aleke kpale ni na nzoni ngoi ni.—És. 26:​3, 4.

NGBÂ TI VORO JÉHOVAH BE-TA-ZO

13. “A-Néthinim” ayeke azo wa? Nyen la ala sara na peko ti so a zi aJuif na Babylone?

¹³ Ngu 500 tongaso na peko ti Gbia David, Bible akiri asara tënë ti azo ti Gabaon. Na ngoi so ngu 70 so aJuif asara na Babylone ahunzi, na ngu 537 kozo na ngoi ti e, kozo groupe ni akiri na Jérusalem ala na Gouverneur Zorobabel (Esdras 2:​1, 2, 58). Na ngu 468 kozo na ngoi ti e, mbeni groupe ni akiri, ala na zo ti sungo peko ti mbeti Esdras (Esdras 7:​1-7). Na popo ti agroupe use so akiri so mo yeke wara sewa ti “aNéthinim.” (Bâ akete tënë na gbe ni ti Esdras 2:58 nga na 7:7.) A-Néthinim ayeke lani azo wa? A yeke lani “azo ti kua ti temple so ayeke azo ti mara ti Israël ape” nga gbâ ti ala ayeke peut-être lani ahale ti azo ti Gabaon.—Bâ “Néthinim” na yâ ti Kete bakari.

14. Tongana nyen la azo ti Gabaon afa so ala yeke be-ta-zo na Jéhovah? (1 Chronique 9:2 nga na kete tënë na gbe ni.)

¹⁴ Diko 1 Chronique 9:2 nga na kete tënë na gbe ni. “Azo so a mû ala ti sara kua na temple” ayeke lani na popo ti akozo zo so akiri na Israël. Ala fa lani so ala yeke na mabe ahon ambeni Juif so ayeke na Babylone. Gbâ ti aJuif ayeke lani na pendere da na Babylone nga ala yeke na gbâ ti nginza, tongaso ala ye ape ti zia ni ti kiri na Jérusalem ti mû maboko na lekengo aye so abuba. Me ambeni fami ti azo ti Gabaon akiri lani legeoko na aJuif so ayeke be-ta-zo. Ala ye ti leke mbeni fini temple na Jéhovah nga ti voro lo dä, tongaso ala kiri na Israël atâa so a yeke lani kete ye ape. A-Juif ayeke lani na sese me azo ti Gabaon ayeke na ni ape. Atâa so kue, ala kiri ti sara akua ti ala na temple nga même ti mû maboko na lekengo gbagba ti Jérusalem so abuba.—Néh. 3:26.

15. Nyen la e peut ti manda na ndö ti Jéhovah na lege ti mbaï ti azo ti Gabaon?

¹⁵ Mbaï so afa na e nyen na ndö ti Jéhovah? E manda so Nzapa ti e aye mingi awakua ti lo so ayeke be-ta-zo nga lo yeke bâ lege ti ala lakue. Na peko ti so Jéhovah asö azo ti Gabaon na ngoi ti Josué, lo ngbâ ti sara tufa na ndö ti ala teti angu mingi. Na ngoi so azo ti Babylone afuti Jérusalem, Jéhovah asö ala. Nga na peko ti so ala kiri na Israël, lo ngbâ ti sara kua na ala ti sara kua na temple. Peut-être ambeni alango lani nduru na temple (Esdras 2:70; Néh. 11:21). Nga ndali ti so ala yeke sara kua na temple, gbia ti Perse ahunda lani na ala ti futa impôt ape.—Esdras 7:24.

16. Tongana a ndu tënë ti vorongo Nzapa, tongana nyen la e peut ti mû tapande ti azo ti Gabaon?

¹⁶ Tongana nyen la e peut ti mû tapande ti azo ti Gabaon? E nga kue e ye ti sara ye kue so e peut ti sara ti mû maboko na tâ vorongo Nzapa. E yeke yeda ti sara asacrifice ti voro Jéhovah ndali ti so e ye lo nga e ye ti zia ngia na bê ti lo. A yeke ye so Ita Alwin, so ayeke na Philippines asara la. Lo yeke sara lani kua na mbeni ndokua ti pétrole so a payé lo akono. Me lo ye lani ti sara kua ti Jéhovah mingi. Lakue tongana surveillant aga ti sara vizite na congrégation ti lo, lo yeke mû congé ti mû maboko na vizite ni nga a nzere na lo ti fa tënë mingi. Alwin asambela Jéhovah ti aidé lo ti wara mbeni fini kua tongaso si lo peut ti sara kua ti pionnier. Lo hinga so tongana lo sara ni, lo yeke wara nginza mingi ape. Me terê ti lo anzere na ngoi so lo wara mbeni fini kua na lo komanse kua ti pionnier. Wali ti lo nga akomanse kua ti pionnier na ala wara lege ti aidé azo 21 ti hinga tâ tënë. Kite ayeke dä ape so Jéhovah abâ na nene ni effort so ala sara. E nga kue e peut ti duti sûr so Jéhovah abâ na nene ni asacrifice kue so e sara ti voro lo na ye so asara si lo yeke bâ lakue lege ti abezoin ti e.—Mat. 6:33.

17. Ambeni ye wa la e manda na mbage ti azo ti Gabaon?

¹⁷ E manda gbâ ti aye na ndö ti apendere sarango ye ti Jéhovah na lege ti fason ti sarango ye ti lo na mbage ti azo ti Gabaon. Lo sara terê ti lo kete, lo sara ye na nzoni bê, lo yeke mbilimbili nga lo yeke be-ta-zo. Lo yeke futa lakue awakua ti lo so ayeke be-ta-zo. E manda nga ambeni kpengba ye na mbage ti azo ti Gabaon. Tongana ti azo ti Gabaon, e ye ti duti na kpengba mabe na Jéhovah, ti zia bê ti e kue na lo na ngoi so e wara angangu kpale. E ye nga ti sara terê ti e kete nga ti sara ye kue so Jéhovah ahunda na e ti sara na yâ ti kua ti lo. E ye ti kanga bê ti ku Jéhovah na hingango so lo yeke leke aye kue so a sara na e na lege ni ape na tâ ngoi ni. Nga e ye ti sara ye kue so e peut ti sara ti sara na Jéhovah be-ta-zo. Zia e ngbâ ti dabe ti e na nzoni tapande ti azo ti Gabaon nga e mû tapande ti ala.