Mbi sara na Jéhovah nduru na ngu 70 na Cuba

Mbi dabe ti mbi so na yâ ti kete kodro ti e so, e yeke lani na siriri. E lango nduru na mingi ti afami ti e. E yeke lani na kobe ti te nga e yeke na ngia.

Na ngoi so mbi yeke lani na ngu oku tongaso, Walton Jones akomanse ti manda Bible na babâ na mama ti mbi. Lo yeke wafango tënë so ayapu, lo yeke tambela lani l’heure bale-oko gï ti ga na kete kodro ti e. Lakue tongana lo ga, mingi ti afami ti e ayeke bungbi na da ti a-âta ti e ti sara lisoro na ndö ti Bible teti al’heure mingi. Babâ na mama ti mbi nga na Pedro na Ela, aita ti babâ ti mbi, aye lani mingi aye so ala yeke manda, na hio ala wara batême ala ga aTémoin ti Jéhovah. Laso, ngu ti Ela ayeke nduru na 100 nga lo ngbâ ti sara kua ti pionnier na Cuba.

Na ngoi ni so, gouvernement amû lege na aTémoin ti Jéhovah ti fa tënë nga ti sara abungbi. Azo na Cuba ahinga aTémoin ti Jéhovah nzoni ndali ti so ala yeke fa tënë da na da. Lakue, e yeke lani na gbâ ti ambeti ti mû na azo. E yeke tambela lani mingi. A nzere na mbi ti dabe ti mbi na ngoi so e yeke sara lani na Jéhovah “na ngoi so aye atambela nzoni” na kete ti mbi. Me “ngoi ti wusuwusu” angbâ lani na devant.—2 Tim. 4:2.

NGOI TI AKPALE ASI

Na ngoi so mbi yeke lani na ngu oku tongaso, babâ ti mbi na ita ti lo ague na mbeni mbage ti zoa ni ti sara mbeni kota bungbi. Mawa ni ayeke so na ngoi ti voyage ni, ala use kue atï kobela ndali ti so ala nyon mbeni sioni ngu. Mbi dabe ti mbi so na ngoi so ala kiri, kuä ti li ti ita ti babâ ti mbi ni kue atuku, me lo sö kuâ. Ye oko, babâ ti mbi akui. Lo yeke lani gï na ngu 32.

Na peko ti so babâ ti mbi akui, mama ti mbi amû desizion ti tene e gue e lango na ndo ti ita ti lo ti koli na yâ ti kete kodro ti Lombillo. Ye so aye ti tene e yeke zia afami ti e, na tapande a-âta ti e so e ye ala mingi, me e ngbâ lani ti sara na Jéhovah.

Na lango 26 ti août ngu 1957, mbi wara batême na yâ ti mbeni lac so azo la aleke nduru na Lombillo. Mbi yeke lani na ngu bale-oko. Mbi hinga lani ape so nduru na ngu use, gigi ti aTémoin ti Jéhovah na Cuba ayeke changé ngangu. Na ngu 1959, acommuniste akinda gouvernement ti kodro ni na ala mû gbata ti gbia.

Fini gouvernement ni aye ti tene aturugu aga ngangu nga ala duti gbani. Ye so asara si gigi akpengba na aTémoin ti Jéhovah ndali ti so ala ye ti sara kua ti turugu ape wala ala yeke yôro terê ti ala na yâ ti aye ti poroso ape na yâ ti akodro kue so ala yeke vivre dä. Ye so asara si yeke yeke, e perdre liberté so e yeke na ni ti voro Jéhovah. A si na mbeni ngoi, gouvernement akanga lege na akua ti e, a bi aita ngbangbo mingi na da ti kanga, a pika ambeni nga a gbanzi ala na kobe. Na ambeni ngoi, kobe so a mû na ala, mênë ayeke na yâ ni, ye so Bible ake na e ti te.

Atâa akpale so kue, e ngbâ ti sara abungbi ti voro Jéhovah (aHéb. 10:25). E sara même akota bungbi na yâ ti ayaka wala na ambeni ndo nde na yâ ti kodro ni. Mbi dabe ti mbi so mbeni lâ mbeni ita-koli amû lege na e ti sara kota bungbi na ndo so lo yeke bata ataba ti lo dä. E wara même lege ape ti balê ndo ni wala ti zia ataba ni na mbeni ndo nde. Tongaso, avrai taba nga na ataba ti Jéhovah asara kota bungbi ni ndo oko.—Mi. 2:12.

E bâ lani na nene ni ngangu so aita-koli ayeke sara ti mû na e kobe ti yingo na angoi ni so. Na tapande, a yeke enregistré lani kapa ti akota bungbi na ndö ti acassette nga a yeke kangbi ni na aita na yâ ti kodro ni kue. Na ambeni ngoi, gï aita use la ayeke leke kapa ni, ala yeke enregistré adiskur ni kue nga ala yeke kangbi ni na aita. So aita ayeke honde terê ti ala hondengo si ala sara enregistrement ni, na ambeni ngoi e yeke mä toto ti akondo nga na ambeni bruit na gbe ni. Tongana wâ ayeke dä ape, mbeni ita ayeke monté na ndö ti vélo, lo yeke dö ni ti tene dynamo ni angbâ ti tourné tongaso si wâ ni angbâ ti za. So e sara tongaso, e wara lege ti joué cassette ni na ti mä kapa ti kota bungbi ni. E yeke lani na liberté wala ambeti kue tongana ti aita na yâ ti ambeni kodro ape me e yeke lakue na aye so e bezoin ni ti kpengba songo ti e na Jéhovah. Nga e yeke sara na Jéhovah na ngia tongana ti tanga ti aita.—Néh. 8:10.

E GA APIONNIER NGA E DÜ AMOLENGE

Na ngoi so mbi wara ngu 18, mbi komanse kua ti pionnier permanent na gbata ti Florida. Ngu oko tongaso na pekoni, a tokua mbi pionnier spécial na gbata ti Camagüey. Kâ la mbi wara terê na Emilia, mbeni ita-wali so apendere mingi, so alondo na Santiago de Cuba. E komanse ti bâ terê ndali ti mariage, ngu oko na pekoni, e sara mariage.

Mbi komanse ti sara kua na yâ ti mbeni oko ti a-usine ti sucre ti gouvernement. Mbi na Emilia e yeke encore apionnier ape me e ngbâ lani na nzara ti sara kua ti Jéhovah mingi. Tongaso, mbi leke ti sara kua na usine ni ti londo na 3 h 00 ti si na 11h00. Mbi ye ti zingo ka hio ape me so mbi yeke sara kua na l’heure ni so, a mû lege na mbi ti tene mbi na Emilia e fa tënë lakue nga e gue na abungbi.

Na ngu 1969, e dü kozo molenge ti e Gustavo. A hunda na mbi ti kiri ti sara kua ti ngoi kue na yâ ti kua ti circonscription. Na ngoi ni so na Cuba, mbeni surveillant ti circonscription apeut ti sara kua ti lo nga lo yeke bâ lege ti sewa ti lo. E yeke lani na kua mingi nga e yeke na ngia mingi na ngoi ni so. Mbi na Émilia e bâ so pasa la e yeke na ni ti sara kua na terê ti aita na lege ni so. Na ngoi so e yeke sara kua ti circonscription, e dü molenge ti e Obed, na pekoni Abner. Ambeni ngu na pekoni, e dü molenge ti e ti wali Mahely.

Tongana mbi gbu li na ndö ti angu so na yâ ni e sara kua ti circonscription, mbi yeke na ngia ti bâ tongana nyen la Jéhovah asara tufa na ndö ti awakua ti lo na Cuba. Nga, kite ayeke dä ape so lo sara tufa na ndö ti a-effort so e sara ti fa na amolenge ti e ti ye lo. Zia mbi fa na ala gigi ti mbi na Emilia na ngoi so e yeke sara lani kua ti circonscription.

KUA TI CIRCONSCRIPTION NA NGOI SO A KANGA LEGE NA KUA TI E

So a kanga lege na kua ti e, a yeke lani ngangu mingi na aita ti sara abungbi nga ti fa tënë. A kanga yanga ti aDa ti Royaume. A tomba amissionnaire na yâ ti kodro ni. A gbu gbâ ti aita-koli so ade maseka na a kanga ala. Nga, a kanga yanga ti bureau ti Béthel so ayeke na la Havane.

So a kanga lege na kua ti e, e yeke sara lani avizite na acongrégation gï na anda-yenga. Tongaso congrégation oko oko ayeke na vizite na anda-yenga use. E yeke voyagé lani na gbâ ti aye ape. Mingi ni, e voyagé na vélo ndali ti so ayeke gboto lê ti azo ape. Ti vrai ni, e yeke sara lani avizite ni na hondengo ni. E yeke sara ye mo bâ mo tene e gue ti bâ afami, a yeke lani ngangu ape ti sara tongaso. So e sara ye mo bâ mo tene e ga ti bâ afami ti e, e doit ti girisa ape so e ga ti sara vizite ti circonscription (Marc 10:​29, 30). Me e doit lani ti sara ye na hange mingi. Fani mingi azo ti lapolice amû peko ti e nga ala hunda tënë na e. A peut ti gbu aita so e lango na ndo ti ala tongana a hinga so e ga ti sara vizite na ala.—aRom. 16:4.

Na ngoi ni so, e wara terê na gbâ ti aita so amû ye mingi na azo atâa so ala yeke na ye mingi ape. Na ambeni ndo angungu ayeke mingi me aita ayeke mû na e oko moustiquaire so ala yeke na ni tongaso si e lango nzoni na bï. Ambeni atisa même e ti lango na ndo ti ala atâa so ala yeke na kobe mingi ape. Ti vrai ni, na ambeni ngoi e yeke ga na kobe ti e wani tongaso si e na aita so e lango na ndo ti ala e te ni.

E peut lani ape ti gue na amolenge ti e kue ti sara vizite na acongrégation. Tongaso, e yeke mû gï molenge oko, na mama ti mbi nga na ita ti mbi ti wali ayeke bâ lege ti atanga ni na yanga-da. Ti vrai ni, ti voyagé na mbeni bébé abata e. Na mbeni ngoi, azo ti lapolice agi yâ ti akungba ti e me e honde lani ambeti ti e na yâ ti bozo ti acouche so ayeke saleté so ala peut ti gi yâ ni ape.

Mbi bâ na nene ni mingi ye kue so Emilia asara ti bâ lege ti amolenge ti e na ngoi so lo yeke mû maboko na mbi na yâ ti angu so e sara na yâ ti kua ti ngoi kue. Ti mbi, mbi wara lege ti sara kua na usine ni nga ti ngbâ ti sara kua ti surveillant ti circonscription. Mbi sara ni tongana nyen? Na ambeni ngoi mbi sara kua ahon l’heure fani oko wala fani use na yâ ti yenga tongaso si mbi sara kua na week-end ape. Me a si na mbeni ngoi, kua ti mbi achangé. A mû mbi ti bâ ndo na ndö ti amba ti mbi so mbi na ala e yeke sara kua nga mbi doit ti sara kua na yâ ti yenga oko oko kue. Mbi peut lani ti ke ape. Me mbi ga ti bâ so tongana mbi mû gbâ ti kua na amba ti mbi ti sara na week-end, ala yeke tene na zo ape so mbi gue ti sara vizite na acongrégation na week-end. Mbi pensé ape so apatron ti mbi ahinga lâ oko ape so mbi sara kua ape na aweek-end.

E NGBÂ TI DUTI NA NGIA NA NGOI SO KUA TI E ACHANGÉ

Mbeni lâ, na ngu 1994, aita so ayeke mû li ni na Cuba atisa e asurveillant ti circonscription kue so wungo ti e ayeke 80 na mbeni bungbi na la Havane. E yeke lani na ngia ti wara terê na peko ti angu so kue. Na ngoi ti bungbi ni, kozoni, e sara tënë na ndö ti ambeni changement so a sara. Na pekoni, ala tene mbeni tënë so ahon gbungo li ti e. Aita ni atene na e so ala leke ti tokua iri ti e na akota zo ti kodro. Ala ye ti sara ni ngbanga ti nyen?

Ala fa na e so ala wara terê na akota zo ti gouvernement ti tene songo so ayeke na popo ti azo ti gouvernement na aTémoin ti Jéhovah aga nzoni. Akota zo ni ahunda iri ti asurveillant ti circonscription kue. E kue e yeda ti tene a mû iri ti e na ala. Ti londo na ngoi ni so ti ga na ni, songo so ayeke na popo ti gouvernement na aTémoin ti Jéhovah aga nzoni.

A gue ngbii e kiri e komanse ti sara abungbi nga ti fa tënë polele atâa so ade ndia amû lege na e ti sara ni ape. Na pekoni, e bâ so akota zo ti kodro ni ahinga iri ti ambeni surveillant ti circonscription ni awe me ala ye gï ti tene e yeda na ni.

Na septembre ngu 1994, a mû lege na e ti kiri ti zi yanga ti bureau ti Béthel. E kiri e sara kua gï na yâ ti ngbene da so a kanga yanga ni a sara ngu 20 awe so.

Na ngu 1996, a iri mbi na Emilia na téléphone, a tisa e ti gue ti sara kua na Béthel. Li ti mbi akpe na mbi tene na aita ni so mbi yeke na amolenge use so angbâ na gbe ti mbi so mbi yeke bâ lege ti ala. Aita ni agbu li ti ala na ndö ti dutingo ti mbi, na pekoni ala tene na mbi so ala yeke lakue na bezoin ti e ti sara kua na Béthel. E yeda na e komanse ti leke terê ti e ti gue na la Havane.

Ti vrai ni, na tongo nda ni mbi ye lani kua ti Béthel ape. Mbi sara kua ti circonscription teti angu mingi na mbi ye ni mingi. A yeke lani ngangu na mbi ti sara kua na bureau. Me aita ti Béthel, mbilimbili wali ti mbi Emilia, a-aidé mbi ti changé bango ndo ti mbi. A si na mbeni ngoi, mbi kiri mbi wara ngia na laso mbi yeke na ngia ti sara kua na Béthel.

Mbi na Emilia e yeke amaseka encore ape. Me e yeke na ngia tongana e gbu li na ndö ti aita kue so e hinga ala nga e sara kua na terê ti ala na yâ ti angu so kue. E yeke mbilimbili na ngia ti bâ amolenge ti e nga na a-âta ti e ayeke sara na Jéhovah. Tënë ti bê ti e ague oko na ti bazengele Jean so aga mbakoro so atene: “So mbi mä a tene amolenge ti mbi angbâ ti tambela na yâ ti tâ tënë, mbeni ye ti zia ngia na bê ti mbi ti hon so ayeke dä pëpe.”—3 Jean 4.

Fadeso na peko ti so e sara kua na Béthel nduru na ngu 30, mbi na Emilia e yeke sara ye kue so e peut ti sara ti sara akua ti e atâa so e yeke na akpale ti seni nga e ga mbakoro. Na yâ ti angu so e sara na yâ ti kua ti Jéhovah, e wara ambeni kpale me e yeke na ngia ti sara na Jéhovah “Nzapa so ayeke na ngia” na yâ ti ngu 70 tongaso ge na zoa ti Cuba.—1 Tim. 1:11; Ps. 97:1.