BATA NI
Bata ye so Mbeti ti Nzapa afa na ndo ti tënë ti lungo kuâ—Mbage 1
1. Tongana nyen tënë ti kuâ andu e kue? na akpale wa aTémoin ti Jéhovah ayeke tingbi na ni tongana mbeni sewa akui?
1 Ngbene ye so zo abâ gigi, azo kue ahinga vundu so kuâ aga na ni. Azo ti Nzapa kue nga ayeke na popo ni. Tongana Jésus, atâ Chrétien ayeke na vundu mingi tongana mbeni kamarade wala sewa ti ala akui (Jean 11:33, 35). Hongo ndo ti kui ti mbeni sewa ayeke ngangu, na zo so ayeke na vundu aye si e dë bê ti lo na e mû maboko na lo na ndoye. Tënë so ayeke biani tâ tënë na yâ ti akodoro so atënë ti mvene, atënë ti ziango mbeto na yâ ti zo nga na mbeto ti akuâ asara ngangu mingi na yâ ti fini ti ala ti lâ oko oko. Na ando tongaso, asewa so amä na bê pëpe na avoizin ti mbeni Chrétien so ayeke na yâ ti moa alingbi ti pusu lo ti mû mbage na angobo ti lungo kuâ so Mbeti ti Nzapa ake. Tongana nyen e lingbi ti sara ye na ngoi ti vundu so kui aga na ni sân ti tï na yâ ti akusala na angobo ti lungo kuâ so amû ngia na Nzapa pëpe?
2. Dutingo ti akuâ ayeke tongana nyen? na Bible aye ti tene nyen mbilimbili tongana lo tene so akinda ahinga ye oko pëpe?
2 Hinga tâ tënë na ndo ti kui: Mbeti ti Nzapa atene: “Ala so ayeke na fini, ala hinga fade ala kui; me akinda ahinga ye oko pëpe . . . Ndoye ti ala, na kengo bê ti ala, legeoko na bê so asara ala, akui giriri . . . Teti kusala, ye ti bibe, hingango ye, na ndara, ayeke na ndo-ti-awakinda [du-kua ti azo kue] pëpe, ndo so mo yeke gue dä.” (Zo-ti. 9:5, 6, 10; Ps. 146:4). Tongana zo akui, lo hinga ndo mbeni pëpe. Bibe ti lo akui, lo lingbi ti sara tënë pëpe, na lo lingbi ti mä tënë ti azo wala ti hinga ye so ala sara pëpe. Ti atâ Chrétien, so ayeke tâ tënë ti Mbeti ti Nzapa so asara ngangu na ndo ti bango ndo ti e nga na sarango ye ti e na ngoi so moa asi na e.
3. (a) Tënë so atene ayingo ti akuâ ayeke na ngangu na ndo ti azo so angbâ na fini alondo na ndo wa? (b) Tongana nyen tënë ti aRomain 12:9 amû maboko na azo ti Jéhovah kue ti duti na nzoni bango ndo na ndo ti tënë ti apaïen so?
3 Hange na tënë so abi zonga na ndo ti Nzapa: Giriri na yaka ti Eden, Jéhovah atene polele na Adam na Eve so fade ala “kui biani” tongana ala bata ndia ti lo pëpe (Gen. 2:17). Me, Satan atene na ala so biani fade ala ‘kui pëpe’ tongana ala ke yanga ti Nzapa (Gen. 3:4). Na pekoni Satan akiri asigigi na mbeni mvene ni: lo tene so akuâ akui pëpe, me ala ngbâ ti hinga ndo na ala yeke na fini na ndo ti ayingo. Kota mvene so azonga Jéhovah na abuba iri ti lo. Ti awavorongo Jéhovah, bibe so atene akuâ ahinga ndo na ala lingbi ti sara ye na azo so angbâ na fini ayeke gi senge tënë ti mvene pëpe. A yeke kota ye ti kusala so Satan amû ti handa na azo na ti miro tâ tënë ti Bible. A yeke mbeni fango ye so a lingbi azo kue so andoye Nzapa ake ni beoko! (aRom. 12:9). Ka mo?
4. (a) Tongana nyen tënë ti Deuteronome 18:9-13 amû maboko na e ti hinga bibe ti Jéhovah na ndo ti asioni ngobo? (b) Ti lingbi na tënë ti 2 aCorinthien 6:15-17, bango ndo wa a lingbi atâ Chrétien kue aduti na ni na ndo ti angobo na akusala so andu tënë so atene akinda ahinga ndo na ala yeke sara ngangu na ndo ti zo so ade na fini?
4 Jéhovah akomande giriri azo ti Israël ti duti yongoro na angobo kue wala akusala ti sambelango nzapa so ague oko na tënë ti wataka so (Deut. 18:9-13). Akozo Chrétien nga kue akpe angobo kue so andu ni (2 aCor. 6:15-17; Apoc. 21:8). A-Témoin ti Jéhovah ti laso, atâa nzoroko ti poro-tere ti ala, mara ti ala, wala ndo so ala londo dä, ala nga kue akpe angobo kue so ague oko na bibe so atene akuâ ahinga ndo na ala lingbi ti sara ngangu na ndo ti azo so ade na fini.
5. (a) Mbeti ti Nzapa atene na e nyen na ndo ti angobo ti lungo kuâ? (Haka Jean 19:40; Lévitique 21:5 na Deuteronome 14:1, 2.) (b) Tongana ti so a fa na aHébreu 5:14, ye wa a lingbi e kue e sara ti kpe asioni ngobo ti lungo kuâ?
5 Tënë na ndo ti angobo: Mbeti ti Nzapa afa so a yeke pëpe angobo ti lungo kuâ kue si ague oko na tënë ti wataka so. Na tapande, ti kuâ ti Jésus, “ala kanga kuâ ni na bongo ti lin, na ala zia épice ti yombo ni dä, na lege so aJuif alu akuâ ti ala.” (Jean 19:40). Me, ti ambeni ngobo ti lungo kuâ ni so atingbi na tënë ti hingango ndo ti akuâ, azo ti Nzapa ti giriri ake ni na bê ti ala kue (Lév. 19:28; 21:5; Deut. 14:1, 2). Na ndo ti sese kue, mingi ti angobo na akusala so angoro na tere ti tënë ti kuâ andu tënë so. Ngobo ni ayeke nga tongaso na yâ ti kodoro ti e. A yeke biani kota ye ti tene e ‘kpengba na lege ti sarango ye si e hinga nzoni na sioni.’ (aHéb. 5:14). Tënë so ayeke mû maboko na e ande ti hinga angobo so ague oko na tâ tënë ti Bible na ati so ague nde na ni. Akpengba-ndia wa ti Bible alingbi ti fa lege na e na ndo ti tënë so?
6. (a) Tongana ti so 2 aCorinthien 6:14, 17 atene, bibe wa a lingbi e gbu ni ngangu? na tënë wa a lingbi e hunda tere ti e na ni? (b) Tongana ti so aJuge 2:12 atene, a yeke ga ande nyen tongana e mû mbage na mbeni ngobo ti lungo kuâ so Mbeti ti Nzapa ake?
6 Sarango kusala na akpengba-ndia: A lingbi azo so aye ti wara tënë nzoni ti Nzapa abungbi oko pëpe na apaïen. Mbeti ti Nzapa atene na e: “I sigigi na popo ti ala, i duti nde, Seigneur atene; i ndu ye ti sioni oko pëpe, na fade Mbi kamata i.” (2 aCor. 6:14, 17). Na kpengba-ndia so na li, a lingbi e hunda tere ti e: ‘Kete kamba ayeke na popo ti ngobo ti lungo kuâ so na tënë so atene yingo ti akuâ ayeke sara ngangu na ndo ti azo so ade na fini?’ Tongana kete kamba ayeke dä, andâ a yeke gi senge tënë ti sarango moa pëpe. A yeke ga ande biani kusala ti vorongo nzapa ti wataka. Mara ti kusala tongaso ayeke zia ngonzo na bê ti Jéhovah; Nzapa ti tâ tënë ayeda na ni oko pëpe.—Haka tënë ni na aJuge 2:12.
7. (a) Kota kpengba-ndia wa so ayeke na 1 aCorinthien 10:32 alingbi ti mû maboko na e na ndo ti tënë so? (b) Matthieu 18:6 na Luc 11:52 atene nyen na e na ndo ti bibe ti Jéhovah tongana e sara si ambeni zo atï?
7 Use kpengba-ndia ni ayeke na 1 aCorinthien 10:32, so atene: “I sara ye oko pëpe so asara si aJuif, wala aGrec, wala Eglize ti Nzapa atï.” Tongana nyen ti sara ye alingbi na kpengba-ndia so? Azo ahinga aTémoin ti Jéhovah nzoni na fango tâ tënë ti Bible so atene akuâ ahinga ye oko pëpe, na ala lingbi ti mû maboko pëpe na azo so ade na fini wala ti sara sioni na ala. Ye wa alingbi ti si tongana mbeni membre ti kongregation amû mbage na mbeni ngobo ti lungo kuâ so tënë ti sarango mbeto ti akuâ ayeke na gbe ni? Mungo mbage ti lo na angobo tongaso alingbi ti sara si azo atï, mbilimbili azo so ahinga bibe ti aTémoin ti Jéhovah na ndo ti tënë ni nga ye so ala fa na ndo ti akuâ. Ti bâ azo atï ayeke zia vundu na bê ti Jéhovah na alingbi ti kanga lege na azo ti yeda na tokua ti Royaume.—Mat. 18:6; Luc 11:52.
8. (a) Na lege wa e yeke nde na azo ti sese so? (Diko aPhilippien 2:15 na fa nda ni.) (b) Tongana nyen ndoye ti e teti Jéhovah andu desizion kue so e mû?
8 Ke ye so ayeke sioni: Tongana apaïen ayeke sara angobo tongaso, mingi ni ala hinga pëpe so ala yeke sara na nzapa ti wataka. Na mingi ni ala hinga pëpe ndani so e ke ti mû mbage na asioni kusala so. Tongaso, lutingo na ndo ti tënë so alingbi ti duti ngangu na e, na a lingbi ti ga mbeni ngangu tara teti ndoye na dutingo be-ta-zo ti e na Jéhovah. Ye oko, e ye ti duti ‘azo so tënë ayeke na li ti ala pëpe, . . . so ayeke na sioye pëpe’. (aPhil. 2:15). Ndoye ti e na mbage ti Jéhovah apusu e ti ‘ke ye ti sioni na ti kanga bê ti e na ye ti nzoni.’ (aRom. 12:9). E hinga biani so a yeke duti ande sioni, même handango lê, tongana e sara mbeni ye so andu tënë so atene akuâ angbâ ti hinga ndo na ala lingbi ti sara ye na azo so ade na fini. So akpengba-ndia so azi lê ti e awe, zia e bâ nzoni ambeni ngobo ti lungo kuâ so ayeke tambela na yâ ti akodoro ti e.
Aye so azo ayeke sara kozo ti lu kuâ
9. (a) Aye wa a yeke sara na ngoi so a sukula kuâ ni na a leke ni kozoni si a lu ni? (b) Ngbanga ti nyen ambeni zo ayeke sara aye so?
9 Lekengo kuâ ni: A lingbi ti sukula kuâ ni ti zi saleté na tere ti lo kozoni si a lu ni (Kus. 9:37). Me, a lingbi lege so a sara na ni ague oko pëpe na tënë ti wataka so atene a leke kuâ ni nzoni si ‘yingo ti lo ague na yayu’, ye so Mbeti ti Nzapa ake. Tongana azo so akpe mbeto ti kuâ ayeke leke kuâ ni, ala lingbi ti tuku ye na sese, ti fâ anzene ti maboko ti lo, kuali ti lo na ambeni ye ti tere ti lo ti kiri ti lu ni ande na peko wala ti sara na ambeni ye nde. Ala lingbi ti mû mbeni ngu na ambeni kugbe so ayeke nde ti sukula na kuâ ni. Ala lingbi ti mû aye ti yorö na ambeni ye na a honde ni na yâ ti bongo ti lo wala na yâ ti sanduku ti kuâ ni. Ti ambeni zo, ala tene so a lingbi a sara ye so kue si zo ni ague nzoni na ndo so yingo ti akotara ayeke dä.
10. (a) Tongana wakuâ ni ayeke Témoin, ngbanga ti nyen a yeke lege ti ndara pëpe ti zia lege na afami ti lo so ayeke apaïen ti leke kuâ ni si a lu ni? (b) Ye wa a lingbi ti sara tongana afami ni so ayeke apaïen agbu kuâ ni na ngangu ti sara ambeni ye na ndo ni kozoni si a lu ni?
10 Na ambeni kodoro, ngobo ni ayeke ti tene ambeni membre ti sewa ni si aleke kuâ ni ti tene a lu ni. Tongana wakuâ ni ayeke Témoin, a lingbi a zi lê nzoni si afami ti lo so amä na bê pëpe amû kuâ ni na ngangu ti sara aye ti apaïen na ndo ni na gbemingo pëpe. So ayeke biani ye so ita ti e so akui aye ti tene a sara na kuâ ti lo pëpe. Tongana afami so amä na bê pëpe azia maboko na ndo ti kuâ ni, atâa ngangu kue so e sara, fade e yeke mû mbage pëpe na asarango ye ti ala so ayeke ti apaïen. Nga bê ti e alingbi ti dë ti hinga so apaïen alingbi ti sara ye oko pëpe ti buba beku ti fini ti lakue lakue ti ita ti e so. Lo kui be-ta-zo, na Jéhovah ayeke girisa lo pëpe.
11. (a) Ngbanga ti nyen a lingbi zo akasa pëpe mbeni Chrétien so ake ti sigigi na kuâ ti tene a bâ ni? (b) Tongana a yeda ti sigigi na kuâ ni ti tene a bâ ni, a lingbi a sara ni tongana nyen?
11 Sigingo na kuâ ni ti tene a bâ ni: A yeke na zo oko oko ti mû desizion ti sigigi na kuâ ni ti tene azo abâ ni wala ti sigigi na ni pëpe. Tongana mbeni sewa Chrétien aye ti mû peko ti ngobo so pëpe ndali ti ambeni tënë so abâ gi ala mveni, a lingbi zo akasa ala pëpe. Tongana a ye ti sigigi na kuâ ni ti tene azo aga abâ ni, a lingbi a zi lê nzoni na ndo ti lege ti sarango ni si aga ye ti pikango kate pëpe na abi kamene na ndo ti tënë ti nzapa ti aChrétien pëpe.
12. (a) Ala so ahinga tâ tënë pëpe ayeke sara angobo wa kozoni na lungo kuâ? (b) Ngbanga ti nyen a yeke na lege ni pëpe ti tene atâ Chrétien amû peko ti asarango ye tongaso?
12 Na ambeni kodoro, ngobo ni ayeke ti tene a zia kuâ na ndo ti mbeni gbogbo so a zia aye ti pendere mingi mingi na tere ni. Tongana a yeke wali si akui, a lingbi ti yü na lo vuru bongo ti matanga, abijou, alenge, na a sara aye ti pendere na lê ti lo. A ga fadeso na yâ ti ngobo ti azo ti yü anduzu-bongo, ti gbu amouchoir, aye ti gbungo kelele, aye ti pengo pupu na tere, akopo, na ambeni ye so foto ti wakuâ ni ayeke na ndo ni. A sara aye so kue na a kangbi ni tongaso si awamua ni ayü ni na lango ti lungo kuâ ni. Azo so aga na place ti kuâ ni azia na kate ti ala akete kete foto ti wakuâ ni. Mungo peko ti aye ti sese tongaso ayeke lege ti ndara la? Oko pëpe. Na ndo ni, so ayeke biani mungo zo so akui tongana nzapa.
13. (a) Mbeni kpengba-ndia wa ti Bible awa e ti duti yongoro na angobo ti sese so? (Diko 1 Jean 2:15, 16 na fa nda ni.) (b) Ti mû peko ti angobo tongaso ayeke sara nyen na ndo ti iri ti Jéhovah na ti azo ti lo? (Diko aÉphésien 5:10, 11, 15, 16 na fa nda ni.)
13 Atâa so Bible asara tënë na ndo ti anzene nzene ye kue so andu lungo kuâ pëpe, ala so ayeke abiazo na lege ti yingo ahinga so sarango ye na fandara tongaso “alondo na Babâ pëpe, me a londo na sese so.” (1 Jean 2:15, 16). Mungo peko ti asarango ye tongaso alingbi ti pusu apaïen ti sara aye so ayeke nzoni pëpe, tongana atoto na adengo kongo so ahunzi pëpe, ti kanga nginza wala ambeni ye na tere ti kuâ ni, ti hunu yanga ti lo na ti sara tënë na lo, mo bâ mo tene lo ngbâ na fini. Tongana ye tongaso asi na kuâ ti mbeni Chrétien, fade kota zonga aga na ndo ti iri ti Jéhovah na ti azo ti lo. Biani, ti duti yamba na angobo so a yeke sara lakue na popo ti azo so ayeke na yâ ti bingo na lege ti yingo ayeke tâ nzoni lege ti bata nengo ti ndo ni, ti sara ye na fandara pëpe, na so alingbi na atâ Chrétien.—aÉph. 5:15-17.
14. (a) Ti lango na place ti kuâ ayeke nyen? (b) Lawa si a yeke ga ka na kuâ na yanga-da kozoni si a lu ni? (c) Mingi ni, azo ayeke sara ka nyen na ngoi ti lango na place ti kuâ? na ngbanga ti nyen ala tene a yeke kota ye ti sara ni? (d) Ngbanga ti nyen a yeke nzoni mingi ti tene atâ Chrétien aduti yamba na tënë ti lango na place ti kuâ?
14 Lango na place ti kuâ: Ti lango na place ti kuâ ayeke so azo ayeke bungbi na gigi na ndo ti wakuâ ni wala na mbeni ndo ti lango na bï na tere ti kuâ ni so ade ti lu pëpe juska na ndapre. Mingi ni, a yeke komanse lakue na lakui juska ndo ahan. Ngobo so ayeke nde mingi na tënë ti guengo ti bâ sewa so vundu asi na ala na ngoi so alingbi ti dë bê ti ala na ti kangbi vundu na ala. Me ti bungbi na azo ti lango na gigi ayeke ti lo nde. Mingi ni, lango oko kozoni na lungo kuâ ni, a ga na kuâ ni na yanga-da. Azo abungbi na gigi na bï ti he bia, ti sambela na ti sepela kuâ ni. Ti azo, sarango tongaso ayeke bata kuâ ni nga na sewa ni si ayingo sioni aga na ndo ti ala pëpe. Teti ngobo so atingbi na tënë so atene yingo ti akuâ angbâ na fini, na ndara atâ Chrétien aduti yamba na amatanga ti lango na place ti kuâ, teti so Bible ake ni. Ti lango na place ti kuâ, même gi teti kete ngoi, ague nde na tënë ti lekengo na bê ti e ti “ke ye ti sioni.”—aRom. 12:9.
15. (a) Tongana mbeni Témoin akui, ye wa ambeni Témoin asara? (b) Azo alingbi ti tene nyen tongana ala bâ e na sarango ye tongaso? (c) Tongana nyen ti sara ye alingbi na kpengba-ndia so ayeke na 2 aCorinthien 6:17 na Malachie 3:18?
15 Tongana mbeni membre ti kongregation akui, zia e sara hange si azo atene pëpe so e yeke na mbeni kode ti e ti langongo na place ti kuâ. Na tapande, azo ayeke tene ande nyen tongana aTémoin abungbi na bï na tere ti kuâ ni ti he bia na ti sambela teti angbonga mingi? Atâa so ala sara ni na nzoni bê, a yeke nzoni ala bi bê na yingo-ti-hinga ti amba ti ala (1 aCor. 10:23). Ti bungbi na bï alingbi ti sara si amba ti e awamabe atï pëpe? ala so ahinga nzoni nda ti amatanga so nga na nda ti tënë ti lango na place ti kuâ. Fade apaïen ayeke tene na nda ni so aTémoin ti Jéhovah ayeke tongana atanga ti anzapa kue, na so ala yeke biani na mbeni kode ti ala ti lango na place ti kuâ pëpe? Biani, anzoni lege ayeke mingi ti fa tënë ti témoin na ti dë bê ti azo so mbeni oko ti ala akui. Ti gbu li na ndo ti akpengba-ndia so ayeke mû lege na e ti kpe ti sara mbeni ye so akpa lango na place ti kuâ. Sarango tongaso afa so e yeke nde na sese so, na e leke na bê ti e ti duti nde na “ye ti sioni”.—2 aCor. 6:17; Mal. 3:18.
16. (a) Versê wa a lingbi e bi bê dä tongana e yeke leke ye kozoni ti lu kuâ? (b) Akpale wa ayeke londo ka mingi tongana a gue na kuâ ni na yanga-da wala na ndo ti asewa lango oko kozo ti lu ni? (c) Ye wa ayeke si tongana lekengo ye nzoni kozo nga na mango tere aduti na popo ti azo kue?
16 Wango so asi singo na tënë ti ndara: “Zo ti ndara abâ ye ti sioni, na lo honde tere ti lo, me azo so li ti ala ayeke dä pëpe, ala hon, na ala wara ngbanga.” (aProv. 22:3). Kpengba tënë ti Bible so ayeke biani tâ tënë tongana andu tënë ti lango na place ti kuâ. Aye so asi afa so gango na kuâ ni na yanga-da lango oko kozoni si a lu ni aga na akpale mingi. Atënë ayeke ga nga tongana a gue na kuâ ni na yanga-da ti amembre ti sewa so ayeke apaïen. Teti so kuâ ni ayeke na yanga-da, a lingbi ti zi lege na afami nga na avoizin ti bâ so a yeke nzoni ala londo ti bungbi ti he bia na ti sambela na bï ni kue na tere ti kuâ ni. Mingi ni ala yeke sara ye tongaso na ngoi kue so a de ti lu kuâ ni pëpe. Ti tene a sara mara ti ye tongaso na tere ti kuâ ti mbeni Chrétien pëpe, a lingbi sewa ni so ayeke aTémoin ahinga mbilimbili ngoi so ala yeke ga na kuâ ni na da ti ala wala na mbeni ndo. Tongana a yeke nzoni ti ga na kuâ ni na yanga-da ti sewa ni, a yeke lege ti ndara ti sara ni na lango ti lungo ni me pëpe na bï so aga kozo na ni. Biani, a lingbi ti duti ngangu, na azo akasa ni na ambeni ndo; me na lekengo ye kozoni nga na lege ti mango tere, ye kue alingbi ti tambela nzoni. Na lege so, fade e sara si ambeni zo atï pëpe.—aProv. 22:3.
17. Ye wa e yeke bâ ande na yâ ti Kusala ti Royaume ti anze so ayeke ga?
17 E yeke bâ ande na yâ ti Kusala ti Royaume ti anze so ayeke ga ambeni kota tënë na ndo ti ambeni lege ti lungo kuâ. Tënë so ayeke mû maboko na azo kue ti hinga lege so e atâ Chrétien e gi ti bata nzo yingo-ti-hinga na ti kpe ti sara si azo atï pëpe tongana e yeke bata ye so Mbeti ti Nzapa atene na ndo ti tënë ti lungo kuâ.—1 aCor. 10:32.