E yeke na moyen ape, me mabe ti e akpengba

Tongana mbi yeke na ngu ota, a gue na babâ ti mbi, na babâ kete ti mbi nga na âta ti mbi na akando ti pasi ngbanga ti so ala ye ti mû mbage ti ala na poroso ape. Gi babâ ti mbi la asö kuâ dä. Na ngu 1947, na peko ti Use Bira so Amû Sese Kue, lo kiri na yanga-da, me lo yeke na kpale na peko ti lo. Atâa so lo yeke na kpale ti seni, mabe ti lo angbâ ngangu.

MBENI NGANGU YE ASI NA YÂ TI GIGI TI E

Tongana mbi yeke na ngu gumbaya, a mû mbi, na babâ na mama ti mbi, nga na ambeni gbâ ti aTémoin ti Moldavie a gue na e na Sibérie. Ye ni asi na 6 juillet 1949. A mû e a zia e na yâ ti atrain, me na ando so a yeke zia ka abagara dä. Ti si kâ, lege ni ayo kilomètre 6 400 na e sara lango 12 na lege. Tongana e si na ndo ti lutingo ti atrain na kodoro ti Lebyazhe, azo ti lapolice ayeke ku e. Ala kangbi yâ ti e na akete groupe, na ala tokua e na ando nde nde ti kodoro ni so. E gue e lango na yâ ti mbeni ekole. E fatigué kue nga bê ti e ayeke na vundu. Me mbeni mbakoro-wali ato nda ti he mbeni bia na gbe ti go ti lo. A yeke bia so aTémoin ti Jéhovah asara ni na ngoi ti Use Bira so Amû Sese Kue. Kete na pekoni, e kue e tï na peko ti lo, e he bia ni so atene:

“A mû gbâ ti aita a gue na ala yongoro.

“A kangbi yâ ti ala kirikiri.

Ndali ti so ala sara na Nzapa, a bâ ala tongana awato, na kâ ala bâ pasi sioni.”

Na pekoni, e wara lege ti gue na abungbi dimanche oko oko na da ti mbeni zo so ayo kilomètre 13 na ndo so e yeke dä. E yeke londo ka na kota yanga ti ndapre, na yâ ti kota dê nga na ngoi so ndo angbâ ti vuko, ti gue. Neige ahon ndo ni. Da ni ayeke kete mingi, me li ti e bale-oku wala ahon so si abungbi na ndo ni so. E yeke zi yanga ti bungbi ni na mbeni bia oko wala use wala ota. Na pekoni, mbeni zo asambela, si e sara lisoro na ndo ti ambeni tënë ti yâ ti Bible. Bungbi ni ayeke ninga l’heure oko wala ahon ni. E kiri e he ambeni bia ni nga e kiri e sara ambeni lisoro na ndo ti Bible ni. Ngoi ni so akpengba mabe ti e mingi!

AMBENI TARA ASI

Na ngu 1960, a mû liberté mingi na aTémoin ti Sibérie ni. Atâa so e yeke na moyen lani ape, mbi wara lege ti gue na Moldavie. Kâ la si mbi wara tere na Nina, so babâ na mama ti lo nga na a-âta ti lo ayeke nga aTémoin ti Jéhovah. Kete na pekoni, e sara mariage na e kiri na Sibérie. Na Sibérie ni, e dü Dina na ngu 1964 nga na Viktor na ngu 1966. Ngu use na pekoni, e gue e sara kodoro na Ukraine na yâ ti mbeni kete da na gbata ti Dzhankoy, so ayo kilomètre 160 na gbata ti Yalta, so ayeke ti lo na Crimée.

Na Crimée ni, a kanga lege na kusala ti aTémoin ti Jéhovah juska na tingo ti Union soviétique ni. Me kangango lege ni ayeke lani ngangu mingi ape, nga a sara sioni na tere ti e ape. Ye so asara si ambeni Témoin ni ato nda ti woko na yâ ti tâ tënë. Ala tene so na peko ti kota pasi so ala bâ na Sibérie ni, a yeke sioni ape ti sara kua ngangu ti wara na ambeni ye ti sese si gigi ti ala aduti nzoni.

AMBENI PENDERE YE SO ASI

Na 27 mars 1991, agouvernement ti ngbene Union soviétique ayeda na kusala ti e ni. Tongaso, aita aleke ti tene a sara mbeni kota bungbi ti lango use na yâ ti kodoro ni kue, akota bungbi mbasambala. Ti ti e, a yeke duti na 24 août 1991 na gbata ti Odessa, na Ukraine. Mbi si kâ nze oko kozoni ndali ti lekengo yâ ti kota stade ni teti kota bungbi ni.

E sara kua l’heure mingi, na fani mingi e lango gi na stade ni na ndo ti abanc. Aita ti e ti wali ayeke zi asaleté ti parc so ayeke na tere ti stade ni kue. Asaleté ni asi tonne 70. E ku ti wara agene 15 000 tongaso, na aita so ayeke bâ lege ti ada ti lango agi ando nde nde ndali ti ziango ala dä. Me, mo ye ti bâ! e mä mbeni tënë so asara e nzoni ape!

Na 19 août 1991 ni, tâ gi lango oku kozoni si kota bungbi ti e ni ato nda ni, a gbu Mikhaïl Gorbatchev, président ti Union soviétique ti ngoi ni so, na ngoi so lo yeke wu tere ti lo nduru na gbata ti Yalta. A yo na ndo so e yeke dä so ape. Ye so asara si a ke na e ti sara kota bungbi ni. Aita so aleke ti ga ayeke iri ndo na ndokua ti kota bungbi ni, ala hunda ye so ala yeke sara ngbanga ti so ala futa abus nga na atrain awe. Aita ti ndokua ni so asambela ngangu, si ala tene na ala ti ga senge.

E ngbâ gi ti leke aye ndali ti kota bungbi ni, nga sambela afâ e. Aita so ayeke bâ lege ti mungo agene ni akomanse ti mû ambeni so aga awe ti gue na ala na ando ti lango ti ala. Agene ni alondo na akodoro nde nde ti yâ ti Union soviétique. Lakue na ndapre, aita ti Komite ti kota bungbi ni ayeke wara tere na akota zo ti kodoro ni, me lakue tongana ala kiri na bï, nzoni tënë ayeke dä ape.

NZAPA AMÄ SAMBELA TI E

Na jeudi 22 août ni, lango use kozoni si kapa ni ato nda ni, aita ti Komite ti kota bungbi ni akiri na nzoni tënë ti tene na e: A yeda ti tene e sara bungbi ti e ni! So ngia si e yeke na ni na ngoi so e yeke he bia ti zingo li ti kota bungbi ni nga na ngoi so e sambela! Tongana kapa ti samedi ni ahunzi awe, e ngbâ juska na bï. E sara lisoro na e wara afini kamarade. So kota mabe na aChrétien ni so! Ala gbu ngangu na yâ ti asioni ye so asi na ala lani.

Ngu 22 ahon awe na peko ti kota bungbi so, na aye mingi ague na li ni. A sara gbâ ti aDa ti Royaume na yâ ti Ukraine ni kue, nga so lani wungo ti awafango tënë ti Royaume ni ayeke 25 000 na ngu 1991, fadeso wungo ni ahon 150 000.

MABE TI E ANGBÂ LAKUE NGANGU

E ngbâ lakue ti lango na yâ ti da ti e so ayeke na Dzhankoy, so wungo ti azo ni kue asi fadeso 40 000 tongaso. Lani tongana e londo na Sibérie e si kpâ na yâ ti gbata so na ngu 1968, aTémoin ti Jéhovah ayeke mingi ape. Me fadeso congrégation omene abâ gigi na yâ ti gbata ni so.

Yâ ti sewa ti mbi akono fadeso nga: mo yeke wara mbi na wali ti mbi, amolenge ti mbi, amolenge ti amolenge ti mbi, nga na atarä. E kue e ngbâ na fini na e ngbâ lakue ti sara na Jéhovah.