Atënë so azo ahunda

Kozo si mbi na wali ti mbi e hinga tâ tënë, e ye ti wara molenge, ni la e gue e bâ adocteur, na ala mû apara ti wali ti mbi na ngu ti tere ti mbi ala zia na yâ ti masini ti sara si aga aforoto so ade mênë. A sara kua na aforoto ni kue pëpe, a sara si ambeni akpengba tongana glason na a bata ni. A lingbi e bata ni wala e tuku ni?

▪ Ye so ayeke gi mbeni oko ti akota kpale so akoli na awali ayeke wara tongana ala ye ti wara molenge na lege ti kode so. Koli na wali ayeke kiri tënë na Jéhovah na ndo ti desizion so ala yeke mû. Me a yeke nzoni e gi ti hinga ye na ndo ti kode so.

Kozo wali so awara molenge na lege ti mara ti kode so ayeke na Angleterre na ngu 1978. Lo lingbi pëpe ti mû ngo ndali ti so lo yeke na mbeni kpale na tere ti lo, lege so ngu ti tere ti koli ayeke hon dä ti wara para ti lo akanga. Adocteur a-opéré lo amû mbeni para ti lo so akpengba awe, ala zia ni na yâ ti mbeni ye so ayeke na verre, na ala zia ngu ti tere ti koli ti lo dä ti tene aga foroto so ade mênë. Ala yeke zia mbeni yorö na tere ti foroto ni ti tene amaï, na pekoni a yeke zia foroto ni na yâ ti lo na place so molenge ayeke maï dä. A si na mbeni ngoi, lo dü molenge ti wali. A iri kode so nga na ambeni lege ti sarango ni so ayeke nga nde so fécondation in vitro.

Atâa so lege so a yeke sara kua na kode so alingbi ti duti nde nde na yâ ti akodoro, mingi ni a yeke sara aye so: A yeke mû ambeni ngangu yorö na wali ni ti sara si para ti lo adü gbani. A yeke hunda na koli ni ti sara ngia na tere ti lo ti koli tongaso si ngu ti tere ti lo aga si a mû ni. A yeke zi asaleté na yâ ti ngu ti tere ti koli ni na pekoni a mélangé ni na apara ti wali ni, a sara si gbâ ti aforoto so ade mênë abâ gigi. Lango oko tongaso na pekoni, a yeke bâ yâ ti aforoto ni so nzoni ti zia aforoto so mbeni ye ti tere ti ala abuba nde na anzoni ni. Mingi ni na ota lango ni, a yeke zia anzoni foroto ni use wala ota na yâ ti wali ni na place so molenge ayeke maï dä ti tene lo wara kota pasa ti mû ngo. Tongana foroto oko wala gbani amaï na yâ ti lo, lo yeke mû ngo, na a yeke ku ti tene na mbeni ngoi lo dü.

Ka nyen la a yeke sara na aforoto so a zia na yâ ti mama ni ape, so na popo ni a yeke wara nga ala so ayeke nzoni pëpe wala so mbeni ye ti tere ti ala abuba so? Tongana a zia ala gi tongaso, kete na pekoni ala yeke kui. Ti sara si ala kui pëpe, a yeke zia ala na yâ ti mbeni yorö ti tene ala kpengba tongana glason na a bata ala. A bata ala ngbanga ti nyen? Tongana akozo foroto so a zia na yâ ti mama ni so atï, a lingbi ti mû ambeni so abata ni so a kiri a zia na yâ ti lo na ngere ni ayeke duti ngangu pëpe. Me ye so asara si ambeni tënë alondo. Legeoko tongana ti koli na wali so ahunda tënë so ayeke na tongo nda ti article so, azo mingi ahinga pëpe ye so ala lingbi ti sara na aforoto ti ala so ade mênë so a bata ni. Peut-être babâ na mama ni aye ti wara amolenge mbeni pëpe wala ala ga mbakoro awe wala ala yeke na kpale ti nginza. Ala lingbi ti sara mbeto ti mû ngo so gbâ ti amolenge ayeke na yâ ni.a Koli ni wala wali ni alingbi ti kui wala koli ni wala wali ni wala ala use kue akiri asara mariage na ambeni zo nde, ye so kue alingbi ti sara si kpale ni akiri aga ngangu. Biani aye so kue asara si ambeni koli na wali agi bê ti ala mingi, na a sara si ala ngbâ lakue ti futa nginza ti tene a bata aforoto ti ala so ade mênë so teti angu mingi.

Na ngu 2008, mbeni docteur afa na yâ ti mbeti-sango (The New York Times) so a yeke ngangu na babâ na mama ti mû desizion na ndo ti ye so ala lingbi ti sara na tanga ti aforoto so ade mênë si angbâ so. Article ni atene: ‘Aforoto so ade mênë so a bata ni asi 400 000 tongaso na yâ ti a-hôpital nde nde na yâ ti kodoro ni kue, nga lâ oko oko a yeke zia ambeni na ndo ni . . . Tongana a bata aforoto so ade mênë nzoni ala lingbi ti ngbâ na fini teti angu bale-oko na ndo ni me tongana glason so ala yeke na yâ ni aga ngu ambeni ayeke ngbâ teti kete ngoi.’ Ye so apusu ambeni Chrétien ti mû ngoi ti gbu li na ndo ni. Ngbanga ti nyen?

Aita so atingbi na akpale so fécondation in vitro aga na ni alingbi ti gbu li na ndo ti mara ti ye so: Mbeni Chrétien alingbi ti soro ye so lo ye tongana mbeni zo so lo ye lo mingi ayeke na yâ ti coma na gi masini la asara si lo ngbâ na fini, na tapande masini la asara kua na place ti fufu ti lo. Atâ Chrétien ayeke sara ngia na tënë ti seni ape; ti gue oko na Exode 20:13 nga na Psaume 36:10, ala bâ fini na nene ni. Réveillez-vous ! ti lango 8 ti mai, ngu 1974 atene: ‘Teti so ala bâ fini tongana mbeni ye so ayeke nzoni-kue tongana ti so Nzapa abâ na ni, ala bâ yingo-ti-hinga ti ala na nene ni nga ala yeke ne andia ti kodoro, ala so aye ti sara ye alingbi na aye so Bible afa ayeke ye ande lâ oko pëpe ti kaï na mbana fini ti mbeni zo so ayeke na ngangu kobela.’ Ye oko, na yâ ti ambeni ye gi masini la asara si mbeni zo so e ye lo angbâ na fini. A yeke na amembre ti sewa ni ti bâ wala ala yeke ngbâ ti bata zo ni na fini na lege ti masini ni wala pëpe.

Tâ tënë, ye so ayeke nde na kpale so koli na wali so asara kua na fécondation in vitro atingbi na ni na so ala yeke fadeso na aforoto so ade mênë so ala bata ni. Me mbeni ye so ala lingbi ti sara ayeke ti zi aforoto ni na yâ ti yorö so asara si ala kpengba tongana glason, ti sara si glason ni aga ngu. Tongana a zi aforoto so ade mênë na yâ ti ye so asara si ala kpengba tongana glason, aninga pëpe ala yeke fun na ala lingbi ti ngbâ na fini pëpe. A yeke na koli na wali ni ti bâ wala ala yeke sara ni.​—aGal. 6:7.

Tongana mbeni koli na wali ti lo asara kua na fécondation in vitro, ndani ayeke ti tene wali ni amû ngo nga ala yeke ku ti wara molenge, ala lingbi ti mû desizion ti ngbâ ti futa nginza ti tene a bata tanga ti aforoto ti ala so ade mênë wala ti sara kua na ni mbeni lâ tongana ala ye ti dü molenge. Me mbeni koli na wali ti lo alingbi ti bâ so ala lingbi ti zia lege ti batango aforoto so ade mênë, ala bâ ni tongana mbeni zo so angbâ na fini gi grâce na amasini. A-Chrétien so ayeke na gbele desizion so ayeke sara ye alingbi na yingo-ti-hinga ti ala so Bible afa lege na ni na ala yeke kiri tënë na Nzapa ndali ni. Ye so ala ye ayeke ti ngbâ ti duti na nzoni yingo-ti-hinga nga ti sara sanka ti yingo-ti-hinga ti amba ti ala pëpe.​—1 Tim. 1:19.

Mbeni kota docteur abâ so li ti mingi ti akoli na awali aga “kirikiri nga bê ti ala agi ala mingi tongana a hunda ala ti hinga ye so ala ye ti sara na aforoto ti ala so ade mênë [so a bata ni].” Na nda ni lo tene: “Akoli na awali mingi abâ so nzoni desizion ayeke dä ape.”

Tongana atâ Chrétien aye ti sara kua na fécondation in vitro, a yeke nzoni ala gbu li na ndo ti akota kpale kue so kode so alingbi ti ga na ni. Bible awa e atene: “Zo ti ndara abâ ye ti sioni, na lo honde tere ti lo, me azo so li ti ala ayeke dä pëpe, ala hon, na ala wara ngbanga.”​—aProv. 22:3.

Mbeni koli na wali so amû tere sân ti sara mariage ayeke manda Bible, na ala ye ti wara batême. Me ala lingbi pëpe ti sara mariage ndali ti so koli ni ayeke pëpe na ambeti so amû lege na lo ti sara kodoro na ndo ni. Sân ambeti so, ngorogbia ti kodoro ni ayeke mû lege pëpe na mbeni wande ti sara mariage. Ala lingbi ti sû maboko ti ala na gbe ti mbeti so a iri ni “Déclaration de fidélité” nga ti wara batême na pekoni?

▪ Sungo maboko na gbe ti mbeti so alingbi ti mû maboko na ala, me a yeke pëpe lege so Bible afa ti tene ala leke na kpale ti ala. Ti gbu ndani, zia e bâ kozoni kue ndani so a sigigi na mbeti so, tongana nyen la zo alingbi ti sara kua na ni nga na ndo wa la a yeke sara kua na ni.

“Déclaration de fidélité” ayeke mbeti so mbeni koli na wali so amû tere me so ala lingbi ti sara mariage pëpe ndali ti araison so ayeke na gbe ni ge ayeke sû maboko na gbe ni na gbele atémoin. Na yâ ti mbeti ni ala deba yanga ti duti be-ta-zo na mba nga ti sara mariage tongana lege azi na ala. Congrégation ayeke bâ ala tongana azo so amû yanga awe na gbele Nzapa nga na azo ti duti be-ta-zo na mba. Tongaso a yeke bâ ala tongana azo so asara mariage na gbele akota zo ti kodoro.

A yeke sara kua na mbeti so ngbanga ti nyen nga na ngoi wa? Jéhovah la azia mariage na sese nga lo bâ ni na nene ni mingi. Jésus atene: “Ye so Nzapa abungbi ni na gbe ti joug oko, zia mbeni zo akangbi yâ ni pëpe.” (Mat. 19:5, 6; Gen. 2:22-24). Lo kiri lo tene: “Tongana a yeke ndali ti lango-sioni pëpe, si mbeni zo asara divorce na wali ti lo na lo sara mariage na mbeni wali nde, lo gi mbeni wali nde la.” (Mat. 19:9). Tongaso, “lango-sioni” ayeke oko raison so Bible ayeda na ni so ndali ni mbeni zo alingbi ti sara divorce. Na tapande, tongana mbeni koli so asara mariage awe asara lango-sioni, wali ti lo so asara ti lo ye oko ape alingbi ti mû desizion ti sara divorce wala pëpe. Tongana lo sara divorce, lo lingbi ti kiri ti sara mariage.

Ye oko, na yâ ti ambeni kodoro, mbilimbili ândö, Eglize so azo ague dä mingi ake ti yeda na tënë so Bible afa polele so. Eglize ni afa so mbeni raison oko ti tene zo asara divorce ayeke dä pëpe. Ni la, na ambeni kodoro so Eglize ayeke na ngangu mingi na ndo ti azo, tënë ti divorce ayeke pëpe na yâ ti ndia ti akodoro ni so atâa so Jésus afa raison so ndali ni zo alingbi ti sara divorce. Na ambeni kodoro, zo alingbi ti sara divorce, me sarango ni amû angu mingi, ayeke kete ye ape nga ahunda aye mingi. A yeke mo bâ mo tene Eglize wala ngorogbia ‘akanga lege’ na ye so Nzapa ayeda na ni.​—Kus. 11:17.

Na tapande, mbeni koli na wali so amû tere sân mariage aye ti sara mariage, me ala yeke na yâ ti mbeni kodoro so zo alingbi pëpe ti sara divorce wala a yeke ngangu ti sara ni na peut-être sarango ni ahunda angu mingi. Tongana ala sara mariage kozo na ambeni zo nde awe na ala sara ye kue so ala lingbi ti sara ti sara divorce, nga ala lingbi na lê ti Nzapa ti sara mariage, ala lingbi ti sû maboko na gbe ti mbeti “Déclaration de fidélité”. A yeke ye so bungbi ti Jéhovah aleke na ndoye ndali ti akodoro tongaso. Ye oko, a yeke sara kua pëpe na mbeti so na yâ ti akodoro so zo alingbi ti sara divorce, même tongana sarango ni ahunda nginza mingi wala aye mingi.

Ambeni zo so ahinga tënë nzoni pëpe na ndo ti mbeti so nga so ala yeke na yâ ti kodoro so zo alingbi ti sara divorce ahunda ti sû maboko na gbe ti mbeti so tongaso si ala sara pëpe aye kue so a lingbi ti hunda na ala ti sara divorce.

Ti hundango ndo so ayeke na nduzu ge, koli na wali ni amû tere sân mariage me ala ye ti sara mariage. Na lê ti Nzapa ala lingbi ti sara mariage, zo oko na popo ti ala asara mariage kozo ape. Me, koli ni ayeke pëpe na ambeti so amû lege na lo ti sara kodoro na ndo ni. Sân ambeti so, ngorogbia ti kodoro ni ayeke mû lege pëpe na mbeni wande ti sara mariage. (Na yâ ti akodoro mingi, ngorogbia ayeke mû lege na awande ti sara mariage même tongana zo oko wala ala use kue la ayeke na mbeti pëpe.) Ti koli na wali so e sara tënë ti ala ge so, zo alingbi ti sara divorce na yâ ti kodoro ni. Tongaso, na yâ ti kodoro ni so zo alingbi pëpe ti sû maboko na gbe ti mbeti so a iri ni “Déclaration de fidélité”. Ti koli na wali so, ala yeke pëpe na ngbene koli wala wali ti sara divorce na lo si a kanga lege na ala. Ala use kue ayeke na liberté ti sara mariage. Me, so koli ni ayeke na mbeti pëpe so, ala yeke sara ni tongana nyen? Ala lingbi ti gue na mbeni kodoro so na yâ ni lege azi na koli ni ti sara mariage. Wala ala lingbi même ti sara mariage na ndo so ala yeke dä na ndembe so tongana koli ni agi ti wara ambeti so amû lege na lo ti sara kodoro na ndo ni.

Biani, koli na wali ni alingbi ti sara ye alingbi na andia ti Nzapa nga na ti César na yâ ti fini ti ala (Marc 12:17; aRom. 13:1). E yeke na beku so ala yeke sara ni. Tongana ala sara ni awe, ala lingbi ti wara batême.​—aHéb. 13:4.

[Kete tënë na gbe ni]

[Encadré na lembeti 15]

AMBENI LEGE SO A YEKE SARA NA FÉCONDATION IN VITRO

Maïngo ti fécondation in vitro azi lege na ambeni kode so ague biani nde na bango ndo ti Nzapa so ayeke na yâ ti Bible. Na tapande, a lingbi ti mû apara ti mbeni wali a mélangé na ngu ti tere ti mbeni koli so ayeke koli ti lo pëpe ti sara si aga aforoto so ade mênë. Na pekoni, wali ni alingbi ti yeda ti tene a zia aforoto so ade mênë so na yâ ti lo ti tene amaï na place so molenge ayeke maï dä. (Ngoi na ngoi, awali so amû tere na popo ti ala ayeke sara nga kusala na mara ti kode so.) Wala a lingbi ti mû ngu ti tere ti mbeni koli a mélangé na apara ti mbeni wali so ayeke ti lo pëpe ti sara si aga aforoto so ade mênë. Wali ti koli ni alingbi ti yeda ti tene a mû aforoto ni so ade mênë so a zia na yâ ti lo ti tene amaï na place so molenge ayeke maï dä.

Wala a lingbi ti mû apara ti mbeni wali amélangé na ngu ti tere ti mbeni koli ti sara si aga aforoto so ade mênë na a zia ni na yâ ti mbeni wali nde. Mbeni ye ni ayeke so a lingbi ti mû apara ti mbeni wali a mélangé na ngu ti tere ti koli ti lo ti sara si aga aforoto so ade mênë. Na pekoni a zia ni na yâ ti mbeni wali nde ti tene amaï, na lo yeke yô ngo ni juska lo dü bébé ni awe si lo mû ni na ala.b

Awakua ti Nzapa a yeke yeda oko pëpe na mara ti akode tongaso ndali ti so ala bâ na nene ni fango lege ti lo so: “Mo bungbi pëpe na wali ti zo so ayeke nduru na mo ti sara si mo mveni mo ga sioni na lege ti lo.” (Lév. 18:20, 29; aProv. 6:29) Tongana mbeni wali ayeda si a mû apara ti mbeni wali nde a mélangé na ngu ti tere ti koli ti lo, wala mbeni koli ayeda si a mû ngu ti tere ti mbeni koli nde a mélangé na apara ti wali ti lo, wala ala use kue ayeda ti tene a mû apara ti mbeni wali nde na ngu ti tere ti mbeni koli nde a mélangé ni ti tene a ga aforoto so ade mênë na a zia na yâ ti wali ni, ye so ague oko na ye so Bible airi ni por·neiʹa, wala lango-sioni. Ti sara kua na tere ti mo ti koli wala ti wali na lege ti akode tongaso a yeke tâ sioni mingi.​—Mat. 5:32; 1 aCor. 5:11; 6:9, 18; aHéb. 13:4.

[Kete tënë na gbe ni]

[Foto na lembeti 14]

A-Chrétien so ayeke na gbele desizion so ayeke sara ye alingbi na yingo-ti-hinga ti ala so Bible afa lege na ni na ala yeke kiri tënë na Nzapa ndali ni