Dutingo be-ta-zo pëpe: mbage ti fä ti alango ti nda ni

‘E fa lani so e yeke be-ta-zo, e yeke mbilimbili nga tënë ayeke na li ti e pëpe.’​—1 ATHES. 2:10.

GI AKIRINGO TËNË NI:

Nyen la e lingbi ti manda na ndo ti dutingo be-ta-zo pëpe ti Dalila, Absalom nga na Judas Iscariote?

Tongana nyen la e lingbi ti mû tapande ti Jonathan na Pierre so aduti be-ta-zo?

Tongana nyen la e lingbi ti sara kue ti ngbâ be-ta-zo na koli wala wali ti e nga na Jéhovah?

1-3. (a) Mbeni ye wa afa so e yeke na alango ti nda ni? Ye so andu nga nyen? (b) Ahundango ndo ota wa e yeke kiri tënë na ni?

NYEN la Dalila, Absalom nga na Judas Iscariote asara so ague oko? Ala kue ayeke lani be-ta-zo pëpe. Dalila ayeke be-ta-zo pëpe na Juge Samson, koli so aye lo. Absalom ayeke be-ta-zo pëpe na babâ ti lo, Gbia David. Nga, Judas Iscariote ayeke be-ta-zo pëpe na Maître ti lo, Christ Jésus. Ala ota kue asara lani mbeni ye so aga na kota kpale na mba ti ala. Me ngbanga ti nyen a lingbi e bi bê ti e na ndo ni?

² Mbeni zo ti sungo mbeti ti ngoi ti e afa so dutingo be-ta-zo pëpe ayeke na popo ti awokongo so mingi ti azo ayeke na ni laso. A yeke ye ti dongo bê pëpe. Na ngoi so Jésus ayeke sara tënë ti fä ti “ngoi so aye ti ngoi so ayeke gue ti hunzi”, lo tene: “Fade azo mingi . . . ayeke kä amba ti ala.” (Mat. 24:3, 10). Ti “kä” mbeni zo aye ti tene ti zia lo na tïtî awato na dutingo be-ta-zo na lo pëpe. Mara ti dutingo be-ta-zo pëpe tongaso afa so e yeke na “alango ti nda ni” so Paul afa tënë ni kozoni awe lo tene azo ayeke duti “azo so ayeke abe-ta-zo pëpe, . . . azo ti kango amba ti ala”. (2 Tim. 3:1, 2, 4). Atâa so azo ti sungo mbeti nga na ala ti sarango afilm ayeke fa sarango ye na handa tongana mbeni ye so anzere nga so ayeke pendere mingi, ti tâ tënë ni dutingo be-ta-zo pëpe ayeke mû vundu mingi na zo nga ayeke sara pasi na zo. Biani, dutingo be-ta-zo pëpe ayeke mbeni mbage ti fä ti alango ti nda ni.

³ Nyen la e lingbi ti manda na ndo ti azo ti giriri so ayeke be-ta-zo pëpe so Bible asara tënë ti ala? Atapande wa ti azo so ayeke be-ta-zo na amba ti ala e lingbi ti mû pekoni? Azo wa la a lingbi e sara kue ti ngbâ be-ta-zo na ala? Zia e bâ akiringo tënë ni.

ATAPANDE TI GIRIRI SO AYEKE MBENI GBOTONGO MÊ

4. Na lege wa Dalila akä Samson? Ngbanga ti nyen ye so ayeke sioni mingi?

⁴ Kozoni, zia e sara tënë na ndo ti Dalila so ahanda Juge Samson so atï lo. Samson aye lani ti sara bira na aPhilistin ndali ti azo ti Nzapa. Peut-être agbia oku ti aPhilistin ahinga so Dalila aye Samson na bê ti lo kue pëpe, ala mû gbâ ti mosoro na lo ti tene lo fa na ala ye so asara si Samson ayeke na ngangu mingi tongaso si ala wara lege ti fâ lo. Dalila ayeda na ye so ala mû na lo, lo tara fani ota ti hinga ye so asara si Samson ayeke ngangu mingi so, me lo wara lege pëpe. Dalila angbâ ti forcé lo “lâ na lâ na tënë so, na lo wa lo mingi”. Na nda ni, “âme ti Samson anze juska lo ye ti kui.” Tongaso, Samson atene na lo so a fâ kuä ti li ti ni lâ oko pëpe nga so tongana a fâ ni, ngangu ti ni ayeke hunzi.a Teti so Dalila ahinga ni awe, lo sara si a fâ kuä ti li ti Samson na ngoi so Samson alango na ndo ti gere ti lo. Na pekoni, lo zia Samson na tïtî awato ti lo ti tene ala sara na lo ye ti bê ti ala (aJu. 16:4, 5, 15-21). Ye so lo sara lani so ayeke tâ sioni! Bê ti warango ye asara si Dalila akä zo so aye lo.

5. (a) Na lege wa Absalom aduti be-ta-zo na David pëpe? Ye so afa nyen na ndo ti lo? (b) So Ahitophel aduti be-ta-zo lani pëpe asara nyen na ndo ti David?

⁵ Mbeni tapande ni ayeke ti Absalom. Teti so bê ti warango kota ndo ahon lani ndo ti lo, lo sara kue ti mû na ngangu trône ti babâ ti lo, Gbia David. Kozoni Absalom “ahanda azo ti Israël si bê ti ala kue aye lo”. Lo sara si azo ni apensé so lo ye ala, nga lo mû na ala azendo ti wataka. Lo fa na ala so lo ye ala na lege so lo gbu ala na yâ ti maboko ti lo, lo su ngbangba ti ala ti fa na ala so lo bi bê ti lo na ala nga na abezoin ti ala (2 Sam. 15:2-6). Absalom awara même lege ti handa Ahitophel so David azia bê ti lo kue na lo ti ke David na ti mû peko ti lo Absalom ni na yâ ti kengo yanga ti lo (2 Sam. 15:31). Na yâ ti Psaume 3 na 55, David afa tongana nyen ye so amû lani vundu na lo mingi. (Ps. 3:2-9; diko Psaume 55:13-15.) Absalom agbe lingo na tere ti gbia so Jéhovah asoro lo. Na sarango tongaso lo fa so Nzapa ayeke pëpe na droit ti soro zo so alingbi ti duti gbia (1 Chron. 28:5). Na nda ni, ye so Absalom aleke ti sara so atï na ngu, na David angbâ ti komande tongana gbia so Jéhovah asoro lo.

6. Na lege wa la Judas akä Jésus? Tongana nyen la azo ayeke sara kua na iri Judas laso?

⁶ Zia e bâ fadeso ye so Judas Iscariote zo ti kango zo asara na Christ. Na ngoi ti ndangba Pâque so Jésus asara na abazengele ti lo 12, lo tene na ala: “Ti tâ tënë ni, mbi tene na ala, mbeni oko na popo ti ala ayeke kä mbi ande.” (Mat. 26:21). Kete na pekoni na bï ni so, na yaka ti Gethsémané Jésus atene na Pierre, Jacques nga na Jean lo tene: “Bâ, zo ti kango mbi aga nduru awe.” Aninga ape, Judas na azo so amû peko ti lo asi na yâ ti yaka ni “na lo gue gi na mbage ti Jésus, lo tene: ‘Bara mo, Rabbi!’ Na lo su ngbangba ti lo a ninga.” (Mat. 26:46-50; Luc 22:47, 52). Judas ‘akä mbeni mênë so ayeke mbilimbili’ na lo zia Jésus na tïtî awato ti Christ. Oke la a mû na Judas so aye nginza mingi si lo sara ye so? Tâ gi nginza ti argent 30! (Mat. 27:3-5). Ngbene ye giriri juska laso, tongana azo aye ti sara tënë ti mbeni zo ti kango zo, ala yeke iri zo ni Judas, mingi ni tongana zo ni akä kamarade ti lo.

7. Nyen la e manda na lege ti (a) Absalom na Judas? (b) Dalila?

⁷ Nyen la e manda na lege ti atapande ti gbotongo mê so? Kuâ ti Absalom na ti Judas ayeke kuâ ti kamene ndali ti so ala kä azo so Jéhovah asoro ala (2 Sam. 18:9, 14-17; Kus. 1:18-20). Lakue tongana azo amä iri Dalila, ala yeke pensé na kango zo nga na yengo tere ti mvene (Ps. 119:158). A yeke kota ye ti tene e ke abibe kue so alingbi ti pusu e ti sara nzara ti kota ndo wala ti duti na bê ti ye ndali ti so abibe ni so ayeke sara si e nzere na lê ti Jéhovah mbeni pëpe. Akpengba tapande so ayeke mû maboko na e ti ke aye kue so alingbi ti sara si e duti be-ta-zo pëpe.

MÛ TAPANDE TI AZO SO AYEKE BE-TA-ZO

8, 9. (a) Ngbanga ti nyen Jonathan amû zendo ti duti be-ta-zo na David? (b) Tongana nyen la e lingbi ti mû tapande ti Jonathan?

⁸ Bible asara nga tënë ti azo mingi so ayeke be-ta-zo. Zia e sara tënë ti ambeni use na e bâ ye so e lingbi ti manda na lege ti ala. E yeke to nda ni na mbeni zo so ayeke be-ta-zo na David. Kite ayeke pëpe so Jonathan, kozo molenge ti Gbia Saül la alingbi lani ti ga gbia ti Israël na peko ti lo. Me Jéhovah asoro lani David ti ga gbia na peko ti Saül. Jonathan ayeda na desizion ti Nzapa, nga ahon ti tene lo zia bê na tere ti David, “âme ti Jonathan na âme ti David aga oko” na lo mû zendo ti duti be-ta-zo na lo. Lo mû même na David bongo ti lo, épée ti lo, ngindi nga na ceinture ti lo ti fa so lo ne lo tongana gbia (1 Sam. 18:1-4). Jonathan asara ye kue so lo lingbi ti sara ti tene “David akpengba”; lo zia même fini ti lo na lê ti kpale na ngoi so lo mû mbage ti David na gbele Saül. Jonathan aduti lani be-ta-zo na David na lo tene na lo: “Fade mo ga gbia ti Israël, na fade mbi yeke na tere ti mo.” (1 Sam. 20:30-34; 23:16, 17). A yeke ye ti dongo bê pëpe so na peko ti kuâ ti Jonathan, David afa vundu ti lo nga na ndoye so lo yeke na ni teti lo na yâ ti mbeni bia ti mua.​—2 Sam. 1:17, 26.

⁹ Jonathan ahinga lani zo so a lingbi lo duti be-ta-zo na lo. Lo yeke be-ta-zo na Kota Gbia, Jéhovah, nga lo mû mbage ti David so Nzapa asoro lo. Legeoko nga laso, même tongana ade a mû na e mbeni kua na yâ ti congrégation pëpe, a yeke nzoni e duti nduru ti mû maboko na aita-koli so a soro ala ti mû li ni na popo ti e.​—1 aThes. 5:12, 13; aHéb. 13:17, 24.

10, 11. (a) Ngbanga ti nyen Pierre angbâ be-ta-zo na Jésus? (b) Tongana nyen la e lingbi ti mû tapande ti Pierre? Ye so ayeke pusu e ti sara nyen?

¹⁰ Mbeni nzoni tapande so e yeke sara tënë ni ayeke ti bazengele Pierre, so amû yanga ti ngbâ be-ta-zo na Jésus. Na ngoi so Christ amû mbeni toli ti fa ngbanga ti nyen a yeke kota ye ti tene adisciple ti lo amä na bê na tere ti lo nga na mênë ti lo so na yâ ti kete ngoi lo yeke mû na sandaga, mingi ti adisciple ti lo abâ ni tongana sioni tënë na ala zia lo ala hon (Jean 6:53-60, 66). Jésus aturnê na mbage ti abazengele ti lo 12 na lo hunda ala: “Ala nga, ala ye ti gue?” Pierre la akiri tënë lo tene: “Seigneur, e gue ande na mbage ti zo wa? Mo yeke na atënë so amû na zo fini ti lakue lakue. Na e mä na bê nga e hinga so mo yeke Lo so ayeke nzoni-kue so alondo na Nzapa.” (Jean 6:67-69). Ye so aye ti tene so Pierre amä yâ ti aye kue so Jésus alondo ti tene na ndo ti sandaga ti lo so lo ga nduru ti mû ni? Ên-ën. Atâa so kue, Pierre aleke na bê ti lo ti ngbâ be-ta-zo na Molenge ti Nzapa so lo soro lo.

¹¹ Pierre atene pëpe so âmanke bango ndo ti Jésus ayeke na lege ni pëpe nga so ande Jésus ayeke changé tënë so lo londo ti tene. Pierre asara tere ti lo kete na lo hinga so Jésus ayeke na “atënë so amû na zo fini ti lakue lakue.” Laso nga kue, e yeke sara ye tongana nyen tongana e diko na yâ ti ambeti so alondo na “wabatango ye so ayeke be-ta-zo” mbeni tënë so ayeke ngangu ti mä yâ ni wala so ague oko pëpe na pensé ti e? A yeke nzoni e sara ngangu ti mä yâ ni ahon ti tene e ku ti tene a changé ni alingbi na bango ndo ti e.​—Diko Luc 12:42.

NGBÂ BE-TA-ZO NA KOLI WALA WALI TI MO

12, 13. Nyen la asara si ambeni zo aduti be-ta-zo na koli wala wali ti ala pëpe? Ngbanga ti nyen ngu ti zo ayeke pëpe mbeni raison ti tene lo sara ye tongaso?

¹² Dutingo be-ta-zo pëpe kue ayeke mbeni sioni sarango ye so a lingbi e zia lege na ni pëpe ti buba yâ ti siriri nga na beoko so ayeke na yâ ti sewa ti aChrétien nga na yâ ti congrégation. Na batango ye so na li, zia e bâ tongana nyen e lingbi ti sara ngangu ti ngbâ be-ta-zo na koli wala wali ti e nga na Nzapa ti e.

¹³ Gingo mbeni wali wala koli nde nga kue ayeke dutingo be-ta-zo pëpe so amû vundu mingi na zo. Zo so agi wali wala koli nde lo buba dutingo be-ta-zo ti lo na wali wala koli ti lo nga lo bi bê ti lo na ndo ti mbeni zo nde. Gi hio tongaso, koli wala wali ti zo ni angbâ gi lo oko nga gigi ti lo aga kirikiri. Nyen la apasé si ye tongaso asi na popo ti azo use so, so na mbeni ngoi ala ye tere mingi so? Mingi ni a yeke to nda ni na ngoi so koli na wali ni abi bê ti ala mbeni pëpe na atënë ti bê ti mba. Gabriella Turnaturi, mbeni wafango mbeti afa so gingo koli wala wali nde ayeke si na yâ ti mariage ndali ti so koli na wali ni azia ti sara aye kue so ala lingbi ti sara ti kpengba songo ti ala. Ye so alingbi même ti si na azo so asara mariage asara ngu mingi awe. Na tapande, mbeni koli so ayeke na ngu 50 asara divorce na wali ti lo so ayeke be-ta-zo na lo ngu 25 ti gue na peko ti mbeni wali so lo sara nzara ti lo. Ambeni zo atene so a yeke na lege ni ti tene mbeni zo so ayeke na ngu ti lo so asara ye tongaso. Ye oko, ngu ti zo ayeke pëpe mbeni raison ti tene lo sara mara ti ye tongaso. Tongana mbeni zo ayeke be-ta-zo pëpe na koli wala wali ti lo ayeke na lege ni pëpe.b

14. (a) Tongana nyen la Jéhovah abâ azo so asara ye na handa na yâ ti mariage? (b) Jésus atene nyen na ndo ti dutingo be-ta-zo na yâ ti mariage?

¹⁴ Tongana nyen la Jéhovah abâ ti lo azo so azia koli wala wali ti ala sân mbeni raison so Bible ayeda na ni? Nzapa ti e ‘ake ziango wali’ nga lo suku lani ngangu na azo so asara ye na lege ni pëpe na awali ti ala na ala ke ala. (Diko Malachie 2:13-16.) Ti gue oko na bibe ti Babâ ti lo, Jésus afa so tongana mbeni zo ake koli wala wali ti lo gi senge senge, lo lingbi pëpe ti sara ye mo bâ mo tene tënë ayeke na li ti lo pëpe.​—Diko Matthieu 19:3-6, 9.

15. Tongana nyen la azo so asara mariage awe alingbi ti kpengba songo ti ala?

¹⁵ Tongana nyen la azo so asara mariage awe alingbi ti ngbâ be-ta-zo na koli wala wali ti ala? Mbeti ti Nzapa atene: “Duti na ngia na wali [wala koli] ti lâ ti pendere ti mo”, a kiri atene: “Duti na ngia na wali [wala koli] so mo ndoye lo.” (aProv. 5:18; Zo-ti. 9:9). Na ngoi so koli na wali ayeke ga mbakoro, a lingbi ala sara ye kue so ala lingbi ti sara ti kpengba songo ti ala na lege ti mitele nga na lege ti atënë ti bê. Ye so aye ti tene ti bi bê na mba, ti mû ngoi mingi ti duti na tere ti mba nga ti ga nduru mingi na mba. A lingbi ala sara ngangu ti bata mariage ti ala nga songo ti ala na Jéhovah. Ti sara ni, a lingbi koli na wali ni amanda Bible ala use, ala fa tënë lakue ala use nga ala sambela ala use ti hunda Jéhovah ti iri tënë nzoni na ndo ti ala.

NGBÂ BE-TA-ZO NA JÉHOVAH

16, 17. (a) Nyen la a lingbi ti zia dutingo be-ta-zo ti e na tara na yâ ti sewa nga na yâ ti congrégation? (b) Tapande wa afa so ti sara ye alingbi na ndia ti Nzapa ti zia ti sara songo na afami ti e so a bi ala na gigi alingbi ti ga na aye ti nzoni?

¹⁶ Ambeni membre ti congrégation ayeke dä so asara akota siokpari na a suku na “ala ngangu, si ala duti nzoni na yâ ti mabe”. (Tite 1:13). Ti ambeni, ndali ti sarango ye ti ala, a hunda ti tene a bi ala na gigi. Ti “ala so sengo ndo ni asara kua na ndo ti ala,” a mû maboko na ala ti kiri ti leke songo ti ala na Jéhovah (aHéb. 12:11). Ka tongana mbeni fami wala kota kamarade ti e la a bi lo na gigi? Ye so e yeke sara na ngoi ni so la ayeke fa wala e yeke be-ta-zo na zo ni wala na Nzapa. Me a lingbi e duti be-ta-zo na Jéhovah. Jéhovah ayeke bâ e ti bâ wala e yeke sara ye alingbi na commandement ti lo ti sara songo pëpe na zo kue so a bi lo na gigi.​—Diko 1 aCorinthien 5:11-13.

¹⁷ Zia e bâ mbeni ye ti nzoni oko so ayeke ga tongana mbeni sewa angbâ be-ta-zo na yanga so Jéhovah amû ti sara songo pëpe na afami so a bi ala na gigi. A bi mbeni maseka-koli na gigi teti ngu bale-oko tongaso. Na yâ ti ngoi ni so, babâ ti lo, mama ti lo nga na aita ti lo osio ‘azia ti sara songo’ na lo. Na ambeni ngoi, lo tara ti yôro tere ti lo na yâ ti aye so ala yeke sara, me ye ti nzoni so amembre ti sewa ni kue asara ayeke so ala ngbâ be-ta-zo, ala sara songo na lo oko ape. Na pekoni so lo kiri na bungbi, lo tene so lani mingi ni na bï na ngoi so lo yeke gi lo oko, lo yeke na vundu mingi ndali ti so songo ayeke na popo ti lo pëpe na azo ti sewa ti lo. Lo tene nga so tongana sewa ni amû lani même gi ngoi kete ti duti na lo, a yeke dë bê ti lo kete. Me ala sara lisoro na lo kete ape. Kota nzara so lo yeke na ni ti sara songo na ala ayeke lani mbeni ye so asara si lo kiri lo leke songo ti lo na Jéhovah. Girisa tapande so pëpe tongana mbeni lâ bê ti mo apusu mo ti doro ndia ti Nzapa so atene e sara songo pëpe na afami ti e so a bi ala na gigi.

18. So e manda ye fadeso awe na ndo ti tapande ti azo so ayeke be-ta-zo nga ala so ayeke be-ta-zo pëpe, nyen la mo leke na bê ti mo ti sara?

¹⁸ E yeke na yâ ti mbeni dunia so azo ni ayeke be-ta-zo pëpe nga ala yeke kä amba ti ala. Me na yâ ti congrégation, e yeke na gbâ ti tapande ti azo so ayeke be-ta-zo so e lingbi ti sara ye tongana ala. Lege so ala sara na ye na fini ti ala afa ‘tongana nyen ala yeke be-ta-zo, ala yeke mbilimbili nga tënë ayeke na li ti ala pëpe.’ (1 aThes. 2:10). Zia e kue e sara ngangu ti ngbâ lakue be-ta-zo na Nzapa nga na mba ti e.

[Kete tënë na gbe ni]

[Foto na lembeti 10]

Pierre angbâ lani be-ta-zo na Molenge ti Nzapa so lo soro lo atâa so ambeni zo ake lo