Mbaï ti Fini

Dutingo be-ta-zo ti sewa ti mbi asara nzoni na mbi

TËNË TI KATHLEEN COOKE

NA NGU 1911, âta ti mbi ti wali, Mary Ellen Thompson, ague gene na ndo ti asewa ti lo na Glasgow, na sese ti Écosse. Na oko ngoi ni lo gue nga ti mä mbeni diskur ti Charles Taze Russell. Pakara Russell ayeke mbeni oko ti akpengba Wamandango Bible, iri so a hinga na aTémoin ti Jéhovah na lâ ni kâ. Tënë so âta ti mbi, lo so adü mama ti mbi, amä anzere na lo mingi. Tongana lo kiri na Afrika ti Mbongo awe, lo gi aWamandango Bible. Na avril 1914 lo yeke na popo ti aWamandango Bible 16 so awara batême na kozo kota bungbi so a sara na Afrika ti Mbongo. Na lâ ni kâ, Edith, mama ti mbi, ayeke na ngu omene.

Na peko ti kuâ ti Ita Russell na ngu 1916, kangbi ayeke lani na popo ti aWamandango Bible na ndo sese kue. Na gbata ti Durban, wungo ti ala so ayeke be-ta-zo, so kozoni ayeke 60, akiri na 12. Âta ti mbi, mama ti babâ ti mbi, Ingeborg Myrdal na molenge ti lo ti koli Henry Myrdal, mbeni maseka so awara batême ade lani ti ninga pëpe, ayeke na popo ti abe-ta-zo 12 so. Na ngu 1924, Henry aga mbeni zo ti fango tënë ti ngoi kue. Na yâ ti angu oku so aga na pekoni, lo fa tënë na akodoro mingi ti mbongo ti Afrika. Na ngu 1930, Henry asara mariage na Edith, ngu ota na pekoni a dü mbi.

Mbeni kota sewa

Teti mbeni ngoi, e sara kodoro na Mozambique, me a si na ngu 1939 e gue na ndo ti atarä ti e Thompson na Johannesburg. Tâ tënë ti Bible anzere na âta ti mbi ti koli oko pëpe, na ngoi na ngoi lo yeke kanga lege na âta ti mbi ti wali. Ye oko, lo yamba e nzoni na da ti lo. Na ngu 1940, a dü ngambe ti mbi ti wali Thelma, na mbi na lo e manda ti bâ lege ti ambakoro nzoni. Mingi, na lakui, sewa ti e ayeke ninga na tere ti kobe ti sara lisoro na ndo aye so asi na lango ni so wala na ndo ti aye so asi giriri.

Sewa ti e aye mingi ti yamba na da ti e aTémoin ti Jéhovah, mbilimbili awafango tënë ti ngoi kue, so ayeke ga gene. E na ala e yeke sara lisoro na ngoi ti kobe ti lakui, na atënë ti ala asara si e bâ na nene ni mingi amatabisi ti yingo so e yeke na ni. Ye so akono nzara ti bê ti mbi na ti Thelma ti ga pionnier tongana ala.

Tongana e de kete, a zia na yâ ti e nzara ti dikongo mbeti. Mama, babâ, na âta ti e ayeke diko na e Bible wala anzoni mbaï ti akete molenge na yâ ti abuku. Guengo na bungbi nga na fango tënë aga ngu so e yeke nyon. Babâ ayeke lani serviteur ti groupe (so a iri ni fadeso surveillant-président) na yâ ti kongregation ti Johannesburg, tongaso a lingbi e si na bungbi hio. Na ngoi ti akota bungbi, babâ ti mbi ayeke sara kua mingi ndali ti nzoni tambela ti abungbi ni. Ti mama, lo yeke mû maboko na aita so aga ti wara ando ti lango.

Mbeni kota bungbi so ayeke nde ndali ti e

Kota bungbi so a sara na ngu 1948 na Johannesburg ayeke ti lo nde. A yeke ti kozo ti tene aita ti kota ndokua ti aTémoin ti Jéhovah na Brooklyn, na Amerika, aga dä. A soro babâ ti mbi ti yô na oto ti lo Ita Nathan Knorr na Ita Milton Henschel na ngoi kue so ala sara na kodoro ti e. Mbi wara batême na ngoi ti kota bungbi ni so.

Ngoi kete na pekoni, mbeni ye asi so adö bê ti babâ ti mbi. Babâ ti lo atene na lo so vundu asara ni mingi ndali ti so na peko ti kuâ ti Ita Russell ni zia si ambeni zo so ake bungbi ti aWamandango Bible ahanda ni. Nze kete na pekoni lo kui. Granny Myrdal, angbâ be-ta-zo juska na ngu 1955 so fini ti lo ahunzi na ndo sese.

Aye so agbian fini ti mbi

Na lango oko ti février ti ngu 1949, mbi to nda ti kusala ti pionnier. Tongana a sara tënë ti mbeni assemblée internationale so ayeke sara ni na gbata ti New York, na Amerika, na ngu 1950, tere ti e kue anzere. E yeke na tâ nzara ti gue, me pata ayeke dä pëpe. Na février ti ngu 1950, âta-koli Thompson akui, na âta-wali amû pata so lo wara na peko ti kuâ ti koli ti lo ti futa lege na ndo ti e oku kue.

Yenga kete kozoni si e hon, e wara mbeni lettre so alondo na kota ndokua ti aTémoin ti Jéhovah na Brooklyn, na Amerika. A yeke mbeni lettre so atisa mbi ti gue na klasse 16 ni ti Ekole ti amissionnaire ti Galaad. Tere ti mbi anzere mingi, teti mbi de mbi wara ngu 17 pëpe! Tongana ekole ni ato nda ni, mbi la mbi yeke na popo ti a-élève 10 so alondo na Afrika ti Mbongo, so awara kota matabisi so.

Na peko ti warango kota mbeti ti e na février 1951, na popo ti e bale-oko so azo miombe akiri na Afrika ti Mbongo ti sara kusala tongana missionnaire. Na yâ ti ngoi so aga na pekoni, mbi na mbeni mba ti mbi missionnaire ni, e fa tënë mingi na yâ ti akete gbata so azo ni ayeke tene yanga ti Afrikaans. Kozoni mbi hinga ti tene yanga ti kodoro so nzoni pëpe, na mbi dabe ti mbi so mbeni lâ, na kiringo ti mbi na kodoro na vélo, mbi toto ndali ti so mbi fa tënë nzoni pëpe. Ye oko, tongana ngoi ayeke hon mbi wara lege ti tene yanga ti kodoro ni nzoni, na Jéhovah airi deba nzoni na ndo ngangu so mbi sara.

Mariage na guengo na akongregation nde nde

Na ngu 1955, mbi tingbi na John Cooke. Kozo nga na peko ti Use Bira so Amû Sese Kue lo mû maboko lani na kusala ti fango tënë ti gue na li ni na France, Portugal, Espagne na lo ga missionnaire na Afrika na ngu so mbi tingbi na lo. Na pekoni lo sû na mbeti: “Na yâ ti yenga oko senge, mbi wara aye ota so apika bê ti mbi mingi . . . Mbeni ita so ayeke na nzobe mingi amû na mbi mbeni kete oto; a iri mbi ti ga surveillant ti district, nga mbi wara wali ti bê ti mbi.”a E sara mariage na décembre 1957.

Na ngoi so John aga na peko ti mbi, lo tene na mbi so tongana e mû tere e yeke sara ande aye mingi, na lo yeke na raison. E gue ti bâ akongregation ti kodoro ti Afrika ti Mbongo kue, mingi ni na ando so azo vuko alango dä. Yenga oko oko, e yeke na kpale ti warango mbeti so ayeke mû lege ti gue na ando so, nga a yeke ngangu ti wara lege ti lango kâ. Na ambeni ngoi so e wara mbeti ni pëpe, e lango na sese na yâ ti mbeni magazin so kungba ayeke dä pëpe na so ayeke na vaka ti amunzu nga nduru na kongregation so e ye ti gue dä. Tongaso e yeke sara kue ti tene azo so ayeke hon na lege abâ e pëpe. Lakue a lingbi e lango na ndo ti aita munzu so ayeke nduru na territoire so e ye ti gue dä. Me fani mingi ndo ti aita ni ayo.

A yeke nga ngangu na e ti wara aye so ahunda ti sara na akota bungbi na yâ ti ngonda. E yeke fa alimon so aTémoin ti Jéhovah si aleke ni ti mû maboko na azo ti bâ sewa ti aita ti ndo sese kue. Teti so na yâ ti ando ni so kpale ti wâ ti dada ayeke dä, e yeke gue na groupe ti e. Nga na ando so amunzu Anglais si ayeke bâ ndo na ndo ni, e yeke wara kpale ndali ti so a kanga lege na ambeti ti e ti lï kâ. Na ndo ni e yeke na kpale ti manda yanga ti Zoulou. Ye oko, e yeke na kota ngia so e wara lege ti mû maboko na aita ti e.

Na août 1961, koli ti mbi John aga kozo zo na Afrika ti Mbongo ti fa ye teti yenga osio na Ekole ti Kusala ti Royaume so a sara ni ti mû maboko na asurveillant ti kongregation. Lo yeke na akode mingi ti fa ye nzoni. Nga lo yeke ndu bê ti zo na lege ti atënë ti lo so akpengba pëpe na so lo leke ni nzoni nga na lege ti apendere tapande so lo yeke mû. Teti ngu oko na ndambo e tambela na ndo nde nde ti sara ekole ni na aita so ayeke tene yanga ti Anglais. Na ngoi so John ayeke fa ye na ekole ni, mbi yeke fa tënë na tere ti aita ti ndo ni. Na pekoni, e wara mbeni lettre so asara si bê ti e adö. Lettre ni atisa e ti gue ti sara kua na filiale ti Afrika ti Mbongo nduru na Johannesburg na lango oko ti juillet 1964.

Ye oko, na ngoi ni so seni ti John ato nda ti tambela nzoni pëpe. Kozoni, na ngu 1948, kobela ti kota koro asara lo. Na pekoni, fani mingi tere ti lo kue ayeke nze. Ye ni ayeke sara lo tongana grippe, na lo yeke ngbâ na gbogbo teti alango mingi, lo yeke na ngangu ti sara mbeni kua pëpe wala lo ye ti bâ mbeni zo pëpe. Mbeni wanganga so e bâ lo kete kozoni si a iri e na filiale atene so kpale ti John ni ayeke apensé la ahon ndo ti lo, ni la si awoko lo.

Wanganga ni awa e ti mû tere ti e mingi pëpe na kua ni, me a yeke ngangu ti sara tongaso. Na filiale, John asara kua na biröo ti service, na mbi, kua ti mbi ayeke ti bâ wala afaute ayeke na yâ ti ambeti ti e so a yeke sigigi na ni. A nzere na e mingi so e wara da ti e mveni! Kozo ti mû mbi, John afa tënë lani na ando so azo ni atene yanga ti Portugais. Tongaso na ngu 1967, a hunda na e ti gue ti mû maboko gi na oko sewa ti aTémoin so ayeke tene yanga ti Portugais ti fa tënë na gbâ ti aPortugais so ayeke na Johannesburg nga na tere ni. So aye ti tene a lingbi mbi kiri mbi manda mbeni fini yanga ti kodoro.

Teti so aPortugais ni alango na ando nde nde e yeke tambela mingi. Ngoi na ngoi e sara kilomètre 300 ti gue ti fa tënë na ala so aye tënë ni. Na ngoi ni so, aTémoin so atene yanga ti Portugais so ayeke na Mozambique ayeke ga ti sara akota bungbi na e, na ye so amû maboko mingi na afini zo. Na yâ ti angu 11 so e fa tënë na territoire ti azo so ayeke tene yanga ti Portugais, kete groupe ti e so lani ayeke na azo 30 tongaso ague na li ni aga kongregation osio.

Aye agbian na yâ ti sewa ti mbi

Ti si na ngoi ni so, ambeni ye agbian na yâ ti sewa ti babâ na mama ti mbi. Na ngu 1960, Thelma, ita ti mbi ti wali, asara mariage na John Urban, mbeni pionnier ti Amerika. Na ngu 1965, ala gue na klasse 40 ni ti Ekole ti Galaad na ala sara kusala tongana amissionnaire be-ta-zo na sese ti Brésil teti ngu 25. Na ngu 1990, ala kiri na Ohio (Amerika) ti bâ lege ti babâ na mama ti John so tere ti ala aso. Atâa so ti bata azo ti kobela ahunda kua mingi, ala ngbâ na kusala ti fango tënë ti ngoi kue juska laso.

Na ngu 1965, âta-wali Thompson ahunzi kusala ti lo na sese, lo yeke lani na ngu 98 na lo ngbâ be-ta-zo na Nzapa juska na nda ni. Na oko ngu ni so babâ ti mbi ague na retraite. Tongaso, na ngoi so a hunda mbi na John ti gue ti sara kua na popo ti aPortugais ti kodoro ni, babâ na mama ti mbi ayeda ti ga na tere ti e. Ala sara si groupe ni akpengba, na gi nze kete na pekoni kozo kongregation ti yanga ti Portugais abâ gigi. Ngoi kete na pekoni, kobela ti cancer ato nda ti woko mama ti mbi, na lo kui na kobela so na ngu 1971. Ngu mbasambala na pekoni babâ ti mbi nga akui.

Tiringo na kobela ti John

Ti to nda ni na ngu 1970, a sigigi polele so seni ti John ayeke ga nzoni pëpe. Yeke na yeke, a lingbi lo zia ambeni matabisi ti kusala so lo ye ni mingi. So andu nga mungo li ni na bungbi ti ndapre nga na Tour ti Ba Ndo na sewa ti Béthel yenga oko oko. A mû na lo mbeni kua nde: a zi lo na biröo ti service na a zia lo ti bâ lege ti tokuango alettre, me na pekoni a mû na lo kua ti jardin.

So John aye kua mingi a yeke ngangu na lo ti gbian yâ ti sarango ye ti lo. Tongana lakue mbi hunda lo ti sara ye yeke, na ngia lo gbu mbi na kate ti lo na lo tene mbi yeke zingiri na gere ti ni. Na nda ni e bâ so a yeke nzoni ti zia ti fa tënë na ndo so aPortugais ayeke dä na ti gue na kongregation so ayeke bungbi na yâ gbagba ti Béthel.

Na ngoi so seni ti John ayeke buba, bê ti mbi apika mingi ti bâ kpengba songo so lo yeke na ni na Jéhovah. Tongana John ayeke zingo na bê ti bï na apensé ahon ndo ti lo, e yeke sara lisoro juska ti tene bê ti lo adë na lo wara lege ti sambela Jéhovah ti mû maboko na lo. Na nda ni, lo oko lo wara lege ti hon ndo ti angoi tongaso na tenengo fani mingi na gbe ti go peko ti atënë ti aPhilippien 4:6, 7: ‘I gi bê ti i na ye oko pëpe . . . ’ Tongaso bê ti lo ayeke dë na lo lingbi ti sambela na pekoni. Mingi ni mbi yeke zingo na mbi yeke bâ yanga ti lo so lo yeke mû ngoi mingi ti sambela Jéhovah na bê kue.

Teti so filiale ni akono mingi pëpe, a to nda ti leke mbeni kota Béthel na gigi ti gbata ti Johannesburg. Teti so ndo ni ayo na kota gbata ni na a yeke kpô nga pupu aya kâ nzoni, lakue mbi na John e yeke gue kâ. Na ngoi so a mû na e mbeni ndo ti lango kâ teti kete ngoi juska ti tene kua ti fini Béthel ni ahunzi, ye so amû lani maboko mingi na lo.

Ambeni fini kpale

Teti so John ayeke gbu li ti lo nzoni mbeni pëpe nga lo yeke sara tënë mbilimbili pëpe, a ga ngangu na lo mingi ti sara kua so a mû na lo. Ye so ambeni ita asara ti mû maboko na John andu bê ti mbi mingi. Na tapande, na ngoi so mbeni ita ayeke gue ti diko mbeti na bibliothèque, lo yeke mû John na tere ti lo. John ayeke zia gbâ ti atract na apériodique na yâ ti abozo ti bongo ti lo ndali ti lango ni so. Ye so amû maboko na John ti bata nengo ti lo nga ti bâ so lo kue lo yeke na mbeni ye ti nzoni ti sara.

Na nda ni, kobela ti Alzheimer so asara John asara si lo lingbi diko mbeti mbeni pëpe. Akasete ti ambeti ti nzapa na ti abia ti Royaume anzere na e mingi. E yeke mä ni na peko ti tere. Fani mingi tongana mbi yeke na tere ti lo pëpe ti mä akasete ni, John ayeke duti kpô pëpe, tongaso na angoi kue so lo yeke mä ni mbi yeke duti na tere ti lo na mbi yeke fü bongo. Ye ti pekoni ayeke so e yeke na gbâ ti abongo ti dê nga na abalangeti!

Na pekoni, seni ti John ahunda ti tene mbi bâ lege ti lo mingi. Atâa so fani mingi mbi nze kue ti tene mbi diko mbeti wala ti manda ye mbi mveni, a yeke mbeni kota matabisi ti mû maboko na lo juska na nda ni. Nda ni so asi na ngu 1998 tongana John akui na yâ ti maboko ti mbi gi yeke tongaso. Lo kui gi kete na pekoni so lo wara ngu 85 na lo duti be-ta-zo juska na nda ni. Mbi yeke na nzara mingi ti ku ti bâ lo na lâ ti londongo ti akuâ, na ngoi so seni ti lo na li ti lo ayeke kiri ti ga nzoni!

Mbi wara dengo bê

Na peko ti kuâ ti John, a ga ngangu na mbi ti duti gi mbi oko. Tongaso na nze ti mai 1999, mbi gue ti bâ ita ti mbi Thelma na koli ti lo na Amerika. So tâ ye ti ngia na dengo bê ti tingbi na akamarade mingi so angbâ be-ta-zo, mbilimbili na ngoi so e gue lani ti bâ kota ndokua ti aTémoin ti Jéhovah na New York! A yeke tâ ye so mbi yeke na bezoin ni ti wara ngangu na lege ti yingo.

Tongana mbi pensé na dutingo be-ta-zo ti azo ti sewa ti mbi, a dabe mbi na aye mingi so asara nzoni na mbi. Ndali ti ye so ala fa na mbi, tapande ti ala na maboko so ala mû na mbi, mbi manda ti ndoye azo mingi ti akodoro nga na ti amara nde nde. Mbi manda nga ti duti na be-nze-pepe, ti kanga bê na ti gbian asarango ye ti mbi ti lingbi na aye so asi. Na ahon kue, Jéhovah, Lo so amä sambela, asara nzoni na mbi mingi. Mbi yeda na tënë ti wasungo psaume so atene: “Ngia ayeke na zo so Mo iri lo ti ga nduru na Mo si lo lingbi duti na sedu ti Mo; fade nzoye ti da ti Mo alingbi na e.”​—Psaume 65:5.

[Kete tënë na gbe ni]

[Foto na lembeti 8]

Âta ti mbi na amolenge ti lo

[Foto na lembeti 9]

Mbi na babâ na mama ti mbi na ngoi ti batême ti mbi na ngu 1948

[Foto na lembeti 10]

Mbi na Albert Schroeder, wakuasu ti ekole ti Galaad, na tanga ti a-élève gumbaya ti Afrika ti Mbongo

[Foto na lembeti 10]

Mbi na John na ngu 1984