Nginza na nzoni tambela: Ye so mbaï afa

NA LANGO 7 ti avril ngu 1630, azo nduru na ngbangbo osio amû lani amangboko osio ti gue na Fini Sese so laso ayeke sese ti Amerika. Mingi ti ala ayeke lani azo so ahinga ndo. Ambeni ayeke akota wadengo buze. Ambeni ayeke lani même awatokua ti halezo. Konomi ti kodoro ti ala atï lani, na ye ni akiri aga sioni ndali ti Bira ti Ngu Bale-ota so angbâ ti tambela na sese ti Poto na ngoi ni so, ti londo na ngu 1618 ti si na 1648. Sân ti hinga ye so ayeke ku ala na devant, ala zia ada ti ala, aye ti buze ti ala, afami ti ala na ala mû lege ti kodoro wande ti gi nzoni duti.

Ye oko, bungbi ti azo so ague lani gi ti wara mosoro pëpe. Azo so ayeke ândö aPuritain so aye tënë ti Nzapa mingi so akpe ye ti ngangu so Eglize asara na ala.a Mbilimbili ye so ala gi ayeke ti leke mbeni kodoro so azo ni akpe gi mbeto ti Nzapa, ndo so ala na amolenge ti ala alingbi ti wara nginza sân ti doro akpengba-ndia ti Mbeti ti Nzapa. Kete na peko ti singo ti ala na gbata ti Salem, na kodoro ti Massachusetts, ala sara kodoro na mbeni kete ndo na yanga ti ngu, so ala di iri ni Boston.

Kpale ti gi ti bata nzoni tambela na mosoro

John Winthrop, so akomande ala, asara kue ti tene zo kue awara mosoro na asara aye ti nzoni na popo ti ala na yâ fini kodoro ni. Lo ye si azo aduti na nginza nga na nzoni tambela. Me lo ga ti bâ so ye ni ayeke lani ngangu ti sara ni. Na bango akpale so alingbi ti si, lo sara lisoro a ninga na amba ti lo na ndo ye so zo so “akpe mbeto ti Nzapa” alingbi ti sara na mosoro ti lo.

Tongana ambeni mba ti lo akomanda ni, Winthrop atene so gingo mosoro ayeke sioni pëpe. Lo tene nda ti mosoro ayeke ti mû maboko na amba ti mo zo. Tongaso, tongana zo ayeke na mosoro mingi, fade lo lingbi ande ti sara nga aye ti nzoni mingi. Wasungo mbaï Patricia O’Toole atene: “Mbeni oko ti atënë so asara si li ti aPuritain aga kirikiri ayeke mosoro. Na lê ti ala, mosoro ayeke fä ti deba nzoni ti Nzapa na mbeni ngangu tara so alingbi ti gue na zo ti tï na yâ siokpari ti baba . . . na asiokpari ti mitele.”

Ti kpe asiokpari so mosoro na aye ti nginza alingbi ti ga na ni, Winthrop awa mingi azo ni ti sara ye ahon ndo ni pëpe. Me gi kete na pekoni, azo ti kodoro ni so nzara ti bê ti ala ayeke ti wara mosoro teti ala mveni, atene so Winthrop agi ti gbu ala na ngangu ti bata tënë ti Nzapa na ti ye tere na popo ti ala. Azo so ake tënë ti lo ni ato nda ti kasa ngangu mingi ye so ala bâ ni tongana yorongo tere ti Winthrop na yâ ti tënë ti ala. Ambeni ato nda ti dë gaba ti tene a soro afini zo ti komande kodoro ni so alingbi ti mû mbage na yâ adesizion so a yeke mû. Ambeni so aye pëpe ado kodoro ni azia ti gue na kodoro ti Connecticut so ayeke na tere ni ti sara aye ti bê ti ala.

O’Toole atene: “Aye so asara ngangu na ndo aPuritain ti Massachusetts ayeke lani tënë ti lege so azi na ala, tënë ti maïngo ti aye ti ala na ti démocratie; na aye so kue ague na azo ni ti ke abibe ti Winthrop na ti gi ye so bê ti ala mveni aye.” Na ngu 1649, Winthrop akui sân nginza, na ngu 61. Atâa so kodoro ti ala ni so gere ni aluti nzoni pëpe ahon na yâ ti akpale mingi, Winthrop akui sân ti tene lo bâ gango tâ tënë ti ye so lo ye.

Azo angbâ ti gi a-oko ye so

John Winthrop aye lani ti tene sese aga nzoni; atâa so lo kui, bibe ti lo akui na lo pëpe. Azo saki ngbangbo mingi ayeke zia kodoro ti ala na sese ti Afrika, ti Asie ti Mbongo-to, ti Poto ti Tö na ti Amerika ti Mbongo ti gue na mbeni kodoro wande ti gi nzoni duti. Ti ambeni na popo ti ala, aye so ayeke pusu ala ti gue na kodoro wande ayeke afini buku ngbangbo mingi, abungbi na andokua ti Internet so ngu oko oko ayeke sigigi na atënë nde nde na ndo lege ti wara mosoro. A yeke polele so, azo mingi angbâ ti gi nginza ngangu, na beku so fade ala yeke bata mbeni nzoni tambela.

Me ti tâ tënë ni, aye so asi na pekoni azia vundu na bê. Gingo mosoro ague na azo mingi ti ke aye so ayeke fa lege na ala, na a si so même ala ke mabe ti ala ndali ti Mammon wala mosoro. Tongaso mo lingbi ti hunda: “Zo alingbi ti duti tâ Chrétien nga lo duti wamosoro? Fade mbeni dunia so azo ni kue akpe gi mbeto ti Nzapa ayeke bâ ande gigi? mbeni dunia so na yâ ni mosoro ti azo ni awu na ala sara ye alingbi na andia so andu nzoni tambela ti zo? Bible akiri tënë na ahundango tënë so, tongana ti so article ti peko ayeke fa.

[Kete tënë na gbe ni]

[Lingu ti foto na lembeti 3]

Boats: The Complete Encyclopedia of Illustration/J. G. Heck; Winthrop: Brown Brothers