Abraham na Sara​—Mo lingbi ti mû tapande ti mabe ti ala!

A HIRI lo “babâ ti ala kue so amä na bê”. (aRomain 4:11). Wali ti lo so lo ndoye lo mingi ayeke nga na mara ti lengo so (aHébreu 11:11). Azo so ayeke kotara Abraham na wali ti lo Sara so ala kpe mbito ti Nzapa. Ngbanga ti nyen ala yeke mbeni pendere tapande ti mabe? Atara wa ala gbu lani ngangu na yâ ni? Na mbaï ti fini ti ala ayeke na ngele wa teti e?

Abraham afa lani na gigi mabe na ngoi so Nzapa akomande lo ti zia kodoro ti lo. Jéhovah atene: “Mo zia sese ti mo, asongo ti mo, na da ti babâ ti mo, ti gue na sese so fade Mbi fa na mo.” (Genèse 12:1). Kotara be-ta-zo so ayeda, teti a tene na e: “Na lege ti mabe Abraham, tongana Nzapa ahiri lo, lo mä tënë na lo gue na ndo so fade lo kamata ti ga ye ti héritier ti lo; lo gue, na lo hinga ndo so lo yeke gue dä pëpe.” (aHébreu 11:8). Bâ mbilimbili nda ti tënë so ti zia sese ti lo ti gue na mbeni ndo nde aye ti tene.

Abraham aduti na fini lani na kodoro ti Ur, so laso ayeke na mbongo ti Irak. Ur ayeke lani mbeni ndo so dengo buze amaï dä na Mésopotamie, na Ur ayeke dë buze na akodoro ti Golfe ti Perse nga peut-être na ti Popo-hoto ti Indus. Pakara Leonard Woolley, so amû lani li ni na gingo yâ ti gbe ti sese ti Ur, atene so na ngoi ti Abraham a sala mingi ti ada na brique, na a leke tele ti ada ni nzoni nga a zia mbamba na tele ti amur ni. Na tapande, da ti lango ti mbeni zo ti mosoro oko ayeke lani na étage oko; mbeni sedu so a leke ni na ciment ayeke na popo ti da ni. Gbe ti étage ni, ayeke ndo so awakua nga na agene si ayeke lango dä. Na kozo étage ni, mo yeke wara mbeni véranda ti keke so angoro tele ti mur so amû lege na asewa ni ti gue na ando ti lango ti ala. Na ndo mara ti ada so, so ayeke na akubu 10 wala 20 tongaso, Woolley atene: “A kono mingi na a mû lege na zo ti wara nzoni duti so alingbi na pendere salango ye ti azo ti mbage ti tö. Ala yeke kozoni ada ti azo so salango ye ti ala ague na li ni mingi, na alingbi na dutingo ti azo ti gbata ni so amaï.” Tongana Abraham na Sara azia lani mara ti mbeni da tongaso na bibe ti gue ti lango na gbe ti atente, andâ ala sala akota sacrifice mingi ti mä yanga ti Jéhovah.

Kozoni, Abraham na sewa ti lo ague na Haran, so ayeke mbeni gbata na banga ti Mésopotamie; na pekoni ala si na Canaan. A yeke mbeni tambela so ayo kilomètre 1 600 tongaso; so a yeke lani mbeni kete tambela pëpe teti mbeni koli na wali so aga mbakoro awe. Na ngoi so ala zia kodoro ti Haran, Abraham ayeke na ngu 75 na Sara na ngu 65.​—Genèse 12:4.

Bibe ti Sara ayeke peut-être lani tongana nyen na ngoi so Abraham atene na lo so ala yeke zia kodoro ti Ur ti gue na mbeni ndo nde? Ti zia mbeni da so ayeke pendere na so nzoni duti ayeke na yâ ni, ti gue na mbeni kodoro so zo ahinga ni pëpe, na so mingi ti azo ti kodoro ni so ayeke ye ande peut-être tënë ti ala pëpe, na ti yeda ti duti na mbeni fini so ayeke na mosoro pëpe alingbi peut-être ti duti mbeni ye ti gingo bê teti lo. Ye oko, Sara ayeda na tënë ti yanga ti Abraham, na bingo bê so Abraham ayeke “seigneur” ti lo (1 Pierre 3:5, 6). Ambeni wagingo nda ti ye abâ ni tongana mbeni fä ti ‘bibe ti yekiango ndo nga ti salango ye so Sara ayeke na ni lakue na mbage ti Abraham.’ Na ndo ni kue, Sara azia lani bê ti lo kue na Jéhovah. Mango yanga ti lo na mabe ti lo ayeke mbeni pendere tapande so lo zia na awali Chrétien.

Ti tâ tënë ni, a hunda na e pëpe ti zia da ti e si e mä yanga ti Nzapa, atâa so ambeni wafango tënë ti ngoi kue azia kodoro ti ala ti gue ti fa nzo tënë na yâ ambeni kodoro nde. Atâa ndo wa la e yeke dä si e yeke sala na Nzapa, tongana e zia aye ti yingo lakue na kozo ndo na yâ fini ti e, Nzapa alingbi ti mû na e aye so e yeke na bezoin ni.​—Matthieu 6:25-33.

Vundu asala Sara wala Abraham pëpe teti desizion so ala mû lani. Bazengele Paul atene: “Tongana ala zia bê ti ala na sese so ala zia giriri, ka ala lingbi wara lege ti kiri.” Ye oko, ala kiri pëpe. Ala hinga biani so Jéhovah ayeke “Zo ti futa ye na ala so agi Lo.” Tongaso, ala zia bê ti ala na azendo ti lo. Ni la, tongana e ye ti ngbâ ti mû tele ti e na kusala ti lo na âme ti e kue, a lingbi e nga kue e duti na mabe na azendo ti lo.​—aHébreu 11:6, 15, 16.

Amosoro ti yingo na ti mitele

Na pekoni so Abraham asi na Canaan, Nzapa atene na lo: “Fade Mbi mû sese ni so na ahale ti mo.” Abraham ayeda lani na tënë so na lo leke mbeni balaga teti Jéhovah na “lo di iri ti L’Eternel [“Jéhovah”, NW ].” (Genèse 12:7, 8). Jéhovah asala lani si Abraham aga zo ti mosoro, na wungo ti azo ti kando ti lo ayeke mingi, teti mbeni lâ, lo bungbi akoli 318 so ahinga ti sala bira. Ala yeke angbâa so a dü ala na da ti lo, na a tene so “kota wungo ti azo ti kando ti lo ahon saki oko”. Atâa nda ti tënë ni ayeke tongana nyen, azo abâ lo lani tongana mbeni “mokonzi ti Nzapa”.​—Genèse 13:2; 14:14; 23:6.

Abraham amû giriri li ni na yâ vorongo, lo yeke fa ye na azo ti da ti lo “si ala bata lege ti L’Eternel ti sala mbilimbili na ti fâ ngbanga mbilimbili”. (Genèse 18:19). A-Chrétien so laso ayeke abeli ti sewa alingbi ti gboto tënë ti kpengbango zo na yâ tapande ti Abraham so, teti lo yeke mbeni zo so asala ye nzoni na fango ye na azo ti da ti lo ti zia bê kue na Jéhovah na ti sala ye na tâ lege ni. Tongaso, a yeke biani ye ti dongo bê pëpe so boi-wali ti Sara, Agar, zo ti Egypte, wakua ti Abraham ti koli, so ngu ti lo ahon ti atanga ni kue nga molenge ti lo ti koli Isaac, azia lani bê ti ala kue na Jéhovah Nzapa.​—Genèse 16:5, 13; 24:10-14; 25:21.

Abraham agi lani siriri

Aye so asi na yâ fini ti Abraham afa na gigi so lo yeke mbeni zo so salango ye ti lo ague legeoko na kpengo mbito ti Nzapa. Ahon ti zia lege na mbeni papa ti ngbâ na popo ti awabatango nyama ti lo na ti Lot, molenge ti ita ti lo ti koli, Abraham ahunda lani ti kangbi yâ ti kando ti ala. Lo tisa Lot, so ade maseka na lo, ti soro sese so anzere na bê ti lo. Abraham ayeke lani mbeni zo so agi siriri.​—Genèse 13:5-13.

Tongana mbeni lâ a hunda na e ti soro na popo ti ngbango na ndo ti adroit ti e wala ti yeda ti mû ni na mbeni zo nde ndali ti tene a bata siriri, e lingbi ti bâ so Jéhovah azia lani lege pëpe si Abraham agirisa ye ngbanga ti so lo fa bingo bê na mbage ti Lot. Nde na so, Nzapa amû na pekoni na Abraham nga na hale ti lo zendo ti sese so kue lo lingbi lani ti bâ (Genèse 13:14-17). Jésus atene: “Ngia ayeke na awasala-songo [‘ala so asala si siriri aduti na popo ti azo’, Fini Mbuki, 2001], teti fade a di iri ti ala amolenge ti Nzapa.”​—Matthieu 5:8, 9.

Fade zo wa aduti héritier ti Abraham?

Atâa so a mû lani azendo ti mbeni hale, Sara angbâ lani ngombo, na Abraham afa lani tënë ni na Nzapa. Fade wakua ti lo Eliézer ayeke ga héritier ti aye kue so Abraham awara? Pëpe, teti Jéhovah atene: “Fade zo so aga héritier ti mo pëpe, me lo so asigigi na yâ mo mveni, fade lo ga héritier ti mo.”​—Genèse 15:1-4.

Ye oko, Abraham na Sara ade ti wara molenge pëpe, na Sara, so ayeke na ngu 75, ayeke na beku mbeni pëpe ti më ngo. Tongaso, lo tene na Abraham: “Bâ, L’Eternel asala si mbi ga ngombo; mbi hunda mo, mo bungbi na boi-wali ti mbi; peut-être mbi lingbi wara amolenge na lege ti lo.” Tongaso, Abraham amû Agar tongana use wali ti lo, na lo bungbi na lo, na lo më ngo. Tongana Agar abâ so lo yeke na ngo, lo to nda ti ke mveni ti lo ti wali. Sara adema tele ti lo mingi na Abraham, na lo zia kamene na lê ti Agar. Ye so asala si boi-wali ti lo Agar akpe.​—Genèse 16:1-6.

Abraham na Sara asala lani ye na mbeni lege so na lê ti ala ayeke nzoni, ala mû peko ti mbeni lege ti salango ye so ague legeoko na aye so azo ayeke sala na ngoi ti ala. Ye oko, a yeke lani pëpe lege so Jéhovah aye ti mû ti tene Abraham awara mbeni hale. Angobo ti salango ye ti kodoro ti e alingbi ti fa na e so, na yâ ti angoi nde nde, ambeni salango ye ayeke nzoni. Ye oko, so aye ti tene pëpe so a yeke mbilimbili ye so Jéhovah ayeda na ni. Bango ndo ti lo na ndo ye so asi na e alingbi ti duti nde mingi. Tongaso, a lingbi e gi fango lege ti Nzapa, na hundango na yâ sambela ti tene lo fa na e lege so lo ye e sala ye ni.​—Psaume 25:4, 5; 143:8, 10.

‘Ye oko ti hon ngangu ti Jéhovah’ ayeke pëpe

Na ngoi so alingbi, Agar adü mbeni molenge-koli na Abraham, na a di iri ti lo Ismaël. Ye oko, lo yeke pëpe Hale so a mû zendo ni. Sara mveni si ayeke dü Hale ti zendo ni so, atâa so ngu ti lo ahon mingi awe.​—Genèse 17:15, 16.

Na ngoi so Nzapa afa polele so Sara ayeke dü na koli ti lo mbeni molenge-koli, “Abraham atï na sese na lê ti lo, lo he ngia, lo tene na bê ti lo, Fade a dü molenge na lo so ngu ti lo ayeke ngbangbo oko? Fade Sara adü molenge, lo so ngu ti lo ayeke bale-gumbaya?” (Genèse 17:17). Tokua so ange ni akiri afa pekoni na so Sara amä ni asala si Sara nga “ahe ngia na yâ lo mveni”. Me ‘ye oko ti hon ngangu ti Jéhovah’ ayeke pëpe. E lingbi ti duti na mabe so lo lingbi ti sala ye kue so bê ti lo aye.​—Genèse 18:12-14.

A yeke “na lege ti mabe [si] Sara mveni awara ngangu ti më ngo tongana ngu ti lo ahon mingi, teti na lê ti lo, Zo so azê lo ayeke Be-ta-zo.” (aHébreu 11:11). Na ngoi so alingbi, Sara adü Isaac, so nda ti iri ti lo aye ti tene “Hengo ngia”.

A zia bê kue na azendo ti Nzapa

Jéhovah afa lani so Isaac ayeke héritier so a ku lo a ninga (Genèse 21:12). Ni la, bê ti Abraham alingbi fade ti dö ngangu na ngoi so Nzapa ahunda na lo ti mû molenge ti lo ti koli so na sandaga. Ye oko, Abraham ayeke na akota nda ti tënë ti zia bê kue na Nzapa. Jéhovah alingbi lani ti yä Isaac na popo ti awakinda pëpe? (aHébreu 11:17-19). Tongana Nzapa akiri lani ti leke ngangu ti dungo molenge ti Abraham na Sara ti sala si ala dü, lo fa ngangu ti lo na gigi awe. A yeke tongaso pëpe? Isaac aga na kozo ndo, ni la pëpe? Teti lo hinga na bê ti lo biani so Nzapa ayeke na ngangu ti sala si azendo ti Lo aga tâ tënë, Abraham ayeke lani ndulu ti mä yanga. Ti tâ tënë ni a kanga lege na lo ti fâ molenge ti lo (Genèse 22:1-14). Ye oko, salango ye ti Abraham na yâ ye so amû maboko na e ti bâ na lege wa a lingbi ti duti lani ngangu na Jéhovah Nzapa ti “mû Molenge ti Lo ngengele oko, si zo so amä na bê na Lo alingbi kui pëpe, me lo yeke na fini ti lakue lakue.”​—Jean 3:16; Matthieu 20:28.

Mabe na Nzapa afa lani polele na Abraham so héritier ti azendo ti Jéhovah alingbi pëpe ti sala mariage na mbeni wavorongo nzapa ti wataka ti kodoro ti Canaan. Tongana nyen ambeni babâ na mama so akpe mbito ti Nzapa alingbi ti yeda ti tene molenge ti ala asala mariage na mbeni zo so asala na Jéhovah pëpe? Tongaso, Abraham agi lani mbeni wali so alingbi na popo ti asewa ti lo so ayeke kâ na Mésopotamie, so ayo ahon kilomètre 800. Nzapa ahiri deba nzoni na ndo ngangu so ala sala na fango na ala so Rebecca ayeke wali so Lo soro ti ga wali ti Isaac na nga mbeni kotara ti Messie. Biani, “na yâ ye kue L’Eternel ahiri tënë nzoni na ndo Abraham.”​—Genèse 24:1-67; Matthieu 1:1, 2.

Adeba nzoni teti amara kue

Abraham na Sara ayeke lani mbeni pendere tapande ti gbungo ngangu na gbele atara, na fango na gigi mabe na azendo ti Nzapa. Gango tâ tënë ti mara ti azendo tongaso asala ngangu na ndo beku ti fini ti lakue lakue ti azo kue. Jéhovah amû lani yanga na Abraham: “Na yâ ahale ti mo fade amara kue ti sese awara tënë nzoni, teti mo mä yanga ti Mbi.”​—Genèse 22:18.

Biani, Abraham na Sara ayeke lani azo so ayeke mbilimbili-kue pëpe legeoko tongana e. Ye oko, na ngoi so ye so bê ti Nzapa aye aga polele na lê ti ala, ala mä yanga ti lo atâa ye so ahunda na ala kota ye. Na lege so, azo adabe ala na Abraham tongana “ndeko ti Nzapa”, na Sara tongana ‘wali ti nzoni-kue so azia bê ti lo na Nzapa’. (Jacques 2:23; 1 Pierre 3:5). Na salango ngangu ti mû tapande ti mabe ti Abraham na Sara, e lingbi nga ti duti na songo ti ngele ngangu na Nzapa. E lingbi nga ti wara nzoni na lege ti apendere zendo so Jéhovah amû lani na Abraham.​—Genèse 17:7.

[Foto na lembeti 26]

Ndali ti mabe ti ala, Jéhovah adeba nzoni Abraham na Sara na mungo na ala mbeni molenge-koli na yâ ti mbakoro ti ala

[Foto na lembeti 28]

Tapande ti Abraham amû maboko na e ti bâ so a duti lani ngangu na Jéhovah ti zia Molenge ti lo ngengele oko ti kui