A lingbi ti sö a-église?

MBENI mokonzi-nzapa, Stephen Tirwomwe, ti kodoro ti Ouganda atene: “Azo ti Grande-Bretagne angbâ lakue ti mä na bê na Nzapa, me ala ye pëpe ti mû peko ti Christ.” A sala ngu 20 tongaso awe, lo sö kuâ na yâ ye ti ngangu so a sala na église ti lo. Laso, lo yeke fa tënë na yâ abungbi ti akoli ti Leeds, na Angleterre, na salango diskur ti lo teti apenze-ngbonga bale-oko kozoni si azo ti mango lo ato nda ti gue ti sala angia ti nginza.

Na Amerika ti Banga kâ, Église Anglicane ti Amerika so a leke ni ade ti ninga pëpe, ayeke tiri nga na mara ti kpale ti yingo tongaso. Place ti asango ti mission ni na ndo Internet atene: “Na popo ti azo so ayeke tene yanga ti Anglais na ndo sese, a yeke wara na kodoro ti Amerika fadeso, kota wungo ti azo so ayeke na lege ti vorongo pëpe nga so asala nzara ti aye ti yingo pëpe. Kodoro ni aga mbeni ndo so a hunda kusala ti amissionnaire dä mingi.” Teti so bê ti ala asui ndali ti ngangu so ala sala gbä ti gbian aye na yâ église ti ala, fini mission ni azia ti mû peko ti ngbele salango ye ti akotara na lo bungbi na amokonzi-nzapa ti Asie na ti Afrika ti “leke akusala ti amissionnaire na Amerika.”

Ye oko, ngbanga ti nyen amissionnaire ti Afrika, Asie na ti Amerika ti Mbongo ‘ayeke fa tënë na azo’ na yâ akodoro ti Poto na ti Amerika ti Banga so atene ala yeke aChrétien?

A yeke sö biani azo wa?

Teti ngu ngbangbo osio tongaso, mbeni yongoro molongo ti amissionnaire ti Poto so amû bê ti ala kue na lege ti vorongo ti ala ague hio na peko ti azo ti ngorogbia ti ala so amû na ngangu akodoro na Afrika, Asie, Pacifique na ti Amerika ti Mbongo. Ye so ala yeke gi lani ayeke ti gue na lege ti vorongo ti ala na azo ti kodoro ni so a bâ ala tongana apaïen. Tongana ngoi ayeke hon, akodoro ti Amerika ti Banga, so azo abâ atene a leke gere ni na ndo akpengba-ndia ti aChrétien, abungbi oko na ala ti Poto ti leke a-église ti ala mveni na ndo sese kue. Na nda ni a yeke amissionnaire ti Amerika si ahon ala ti Poto. Fadeso ye ni agbian.

Andrew Walls, kota-wayinda ti Ndokua ti Mandango ye na ndo lege ti vorongo ti aChrétien na yâ akodoro so ayeke ti Poto pëpe atene: “Kota ndo ni [ti vorongo ti aChrétien ti yanga] agbian.” Na ngu 1900, tongana a mû azo 100 so atene ala yeke aChrétien, 80 na popo ni ayeke lani ti azo ti akodoro ti Poto wala ti Amerika ti Banga. Ye oko, laso, azo 60 na ndo ti azo 100 so atene ala kue yeke aChrétien ayeke lango na yâ akodoro ti Afrika, Asie nga na ti Amerika ti Mbongo. Mbeni mbeti-sango so asigigi ade ti ninga pëpe atene: “A-église Catholique ti Poto awara aprêtre ti ala na yâ akodoro ti Philippines na ti Inde”, na “prêtre oko na popo ti aprêtre omene so ayeke sala kusala na yâ ti aparoisse ti aCatholique ti Amerika alondo fadeso na kodoro wande.” Awafango tënë ti kodoro ti Afrika so ayeke na Pays-Bas, mingi ni so alondo na kodoro ti Ghana, abâ tele ti ala mveni tongana “amissionnaire na yâ mbeni kodoro so abi bê na Nzapa pëpe.” Nga, awafango tënë so alondo na Brésil ayeke sala fadeso akota kapa ti fango tënë na yâ ambage nde nde ti Grande-Bretagne. Mbeni wasungo mbeti atene: “A yeke tokua amissionnaire ti gue na kodoro wande mbeni pëpe; a yeke ala ti kodoro wande si ayeke ga.”

Mbeni kpale ayeke londo

A hunda peut-être ti wara amissionnaire na yâ akodoro ti Poto na ti Amerika ti Banga so azo ni abi bê ti ala mbeni pëpe na Nzapa. Mbeni mbeti-sango atene: “Na Écosse, tongana a mû aChrétien 100, même azo 10 pëpe si ayeke gue lakue na église.” Na France nga na Zamani, azo so ague na église alingbi même na ti Écosse pëpe. Mbeni mbeti-sango atene so na ngoi ti mbeni gingo nda ti ye, “azo ti Amerika ndulu na 40 na popo ti azo 100 nga azo ti Canada 20 na popo ti azo 100 atene so ala yeke gue lakue na église.” Nde na so, a tene so tongana a mû azo ti Philippines 100, wungo ti azo so ayeke gue na église ayeke ndulu na 70, na ye so ayeke legeoko na yâ ti ambeni kodoro so ague na li ni mingi.

Ye ti kota ahon ayeke so, azo so ayeke gue ka na église na yâ akodoro so ayeke na mbage ti Mbongo ti Sese aye tënë ti ngbele salango ye ti akotara mingi ahon azo ti akodoro so ayeke na mbage ti Banga ti Sese. Na tapande, tongana a hunda tënë na aCatholique ti Amerika na ti Poto, mingi ni, ala yeke duti lakue na kite na mbage ti komandema ti amokonzi-nzapa ti ala, na ala yeke papa ndali ti so ala ye si asenge zo na yâ église ni amû mbage ti ala dä mingi nga ti tene akoli na awali awara akungba legeoko. Na mbeni mbage, aCatholique so ayeke na mbage ti Mbongo ti Sese ayeda tâ biani na ngbele salango ye ti église ni. Teti so dutingo ndulu ti mû maboko na église angbâ lakue ti gbian a londo na akodoro so ayeke na mbage ti Banga ti si na Mbongo ti sese, ye so azia na sese awe gere ti mbeni kpale so ayeke londo ande. Na salango tënë na ndo ngoi so ayeke ga, Philip Jenkins, mbeni wandara na ndo mbaï nga na ndo alege ti vorongo, atene : “A lingbi ti tene so na yâ ti ngu 10 wala 20 tongaso, alege ti vorongo ti aChrétien ti akodoro ti banga wala ti mbongo ayeke ke ande so ambeni ayeke atâ aChrétien.”

Na bango aye so kue, Walls atene so nda ti tënë ni ayeke so “tongana nyen aChrétien ti Afrika, ti Asie, ti Amerika ti Mbongo, ti Banga na ti Poto alingbi ti duti place oko na yâ oko église na ti yeda na mabe oko?” Mo bâ ti mo ni tongana nyen? A-église alingbi ti sö kuâ na yâ mbeni sese so yâ ni akangbi? Ye nyen ayeke na gunda ti tâ dutingo beoko ti aChrétien? Fade article ti peko ayeke fa akiringo tënë ti Bible nga ye so afa polele so mbeni bungbi ti aChrétien so ayeke beoko ayeke maï laso nzoni na ndo sese mobimba.

[Foto na lembeti 4]

Ngbele église so aga fadeso ndo ti mozoko na ti tengo kobe

[Lingu ti foto ni]

AP Photo/Nancy Palmieri