Kota Da-ngbanga amû mbage ti tâ vorongo na “sese ti Ararat”

Mbeni mbakoro-koli ti kodoro ti Arménie so ayeke babâ ti amolenge ota aluti na gbele kota da-ngbanga ti kodoro ti lo. Liberté ti lo nga na ti afon lo na yâ vorongo ayeke na yâ ngangu kpale. Da-ngbanga ni amä lo na ngoi so lo yeke fa aversê ti Bible ti fa nda ti tënë ti mabe ti lo. Ti hinga biani tongana nyen si ngbanga so ague juska na kota songo benda ti tâ vorongo na yâ kodoro so, zia e bâ tongana nyen aye ni ague juska ti si tongaso.

ARMÉNIE ayeke na mbage ti tö ti Turquie, tâ na mbage ti mbongo ti akota hoto ti Caucase. Wungo ti azo so alango dä ahon kutu ota. Mbeni zo so ayeke na Erevan, kota gbata ti kodoro ni, alingbi ti bâ pendere mingi ali ti Hoto ti Ararat use so ayo na nduzu; mbaï ti akotara atene so a yeke na ndo hoto so si arche ti Noé aga aluti dä na peko ti Kota Moa.​—Genèse 8:4.a

A-Témoin ti Jéhovah ato nda ti kusala ti ala ti Chrétien na Arménie ngbele ye ti londo na ngu 1975. Na pekoni so kodoro ti Arménie azi tele ti lo na yâ ngbele Union Soviétique ti wara lipanda ti lo na ngu 1991, a zia na sese mbeni Bungbi ti Letäa so abâ tënë ti alege ti vorongo, ti tene lo zia na mbeti iri ti alege ti vorongo kue so ndia ayeda na ni. Ye oko, lege mingi, kota bungbi so ake ti zia na mbeti lege ti vorongo ti aTémoin ti Jéhovah, na mingi ni, a yeke ngbanga ti dutingo nde ti ala ti Chrétien. Tongaso, ti londo na ngu 1991, a fâ ngbanga ti sioni na ndo amaseka Témoin ahon 100, na a bi mingi ti ala na da ti kanga teti bango ndo ti ala na ndo kusala ti turugu na lege ti ye so ala manda na yâ Bible.

Kota bungbi ni ahunda nga na ndokua ti procureur ti Letäa ti gi ti hinga nda ti kusala ti vorongo ti Lyova Margaryan, mbeni Chrétien so ayeke ancien nga ngangu wagbungo koko so asala kusala teti mbeni kota ndokua ti wâ ti dada. Na nda ni, a tene so Ita Margaryan adoro ndia 244 ti aRusse so a sigigi na ni giriri na ngoi ti Khrushchev ti gi ti kanga lege nga ti lungula biaku lege ti vorongo ti aTémoin ti Jéhovah na ambeni lege ti vorongo nde nga.

Ndia so atene so a yeke sioni teti mbeni zo ti leke wala ti mû li ni na mbeni bungbi ti vorongo Nzapa so atene ni yeke fa gi tënë ti Nzapa, me so ayeke ‘handa amaseka ti gue na ambeni bungbi ti vorongo Nzapa so ndia ayeda na ni pëpe’ na so ayeke ‘pusu azo ti lo na ngangu ti ke ti sala akua so Letäa ahunda na mbage ti ala.’ Ti fa so tënë ti lo ayeke tâ tënë, procureur ni aluti mingi na ndo mbeni tene: a yeke so amolenge so angbâ na gbe ti ababâ na mama ti ala aga nga lani na abungbi so ita Margaryan ayeke sala na yâ gbata ti Metsamor. Procureur ni atene nga so ita Margaryan ayeke gbu amaseka ti kongregation ni na ngangu ti tene ala ke ti sala kusala ti turugu.

Ngbanga ni ato nda ni

Ngbanga ni ato nda ni na vendredi lango 20 ti nze ti juillet, ngu 2001, na yâ kota da-ngbanga ti Armavir, na a yeke Juge Manvel Simonyan si ayeke président ni. A gue na ngbanga ni juska na nze ti août. Na ngoi ti ngbanga ni, atémoin so amû mbage ti procureur ni ayeda so a yeke azo ti Ndokua so abâ tënë ti nzoni duti ti kodoro ni (so a hiri ni giriri KGB) si azia na yanga ti ala ambeni tënë ni so a sû na mbeti na ndo ita Margaryan, nga agbu ala na ngangu ti sû maboko na gbe ti atënë so. Na mbeni lâ ti ngbanga ni, mbeni wali ayeda so mbeni turugu ti Ndokua so abâ tënë ti nzoni duti ti kodoro ni amû yanga na lo ti bi tënë na li ti “aTémoin ti Jéhovah” na tenengo so ala “ye yanga-ti-komande ti e nga na lege ti vorongo ti e pëpe.” Wali ni afa na gigi so lo hinga mbeni Témoin ti Jéhovah oko pëpe, me lo mä gi na Ndokua ti Télé ti gbata ni atënë so ayeke bi na li ti ala.

Tongana a yeke fadeso na lo ti sala tënë, ita Margaryan afa so amolenge so ayeke ga na bungbi ti aTémoin ti Jéhovah ngbanga ti so ababâ na mama ti ala ayeda ti tene ala ga. Lo tene nga so salango kusala ti turugu ayeke desizion ti zo oko oko. Teti alango mingi, procureur ni angbâ ti gue na ahundango tënë ti lo ti gi mbeni faute na yâ atënë so andu Margaryan. Ita Margaryan asala kusala na Bible na lo kiri tënë yeke na atënë so a hunda na lo na ndo mabe ti lo; na oko ngoi ni, procureur ni ayeke bâ aversê ni na yâ Bible ti lo mveni.

Na lango 18 ti nze ti septembre ngu 2001, juge afâ yâ ti ngbanga ni na tenengo so “tënë ayeke na li ti Margaryan pëpe”; lo tene so a wara “tënë oko pëpe ti mbeni sioni ye so ake ndia” na yâ kusala ti lo. A fa peko ti tondo ti ngbanga so nzoni na yâ mbeti-sango Associated Press. A tene na yâ ni: “Laso, da-ngbanga azi tënë so a bi fade na li ti mbeni oko mokonzi ti aTémoin ti Jéhovah ti Arménie, so atene lo yeke gbu azo na ngangu ti voro Nzapa ti lo, na lo yeke pusu amaseka ti kpe kua ti turugu. Ngbanga ni aninga nze use, na da-ngbanga ni atene so a wara tâ mbilimbili tënë tongaso pëpe na ndo mokonzi Levon Markarian [Lyova Margaryan]. Lo lingbi fade ti sala kanga ti ngu oku. . . . Atâa so Mama-ndia ti Arménie amû liberté na zo ti voro Nzapa so lo ye, a yeke tâ ngangu mingi na afini bungbi ti vorongo ti zia iri ti ala na mbeti ti ndia, na ndia abâ na nzoni lê mingi gi Église apostolique ti Arménie so amû ndo ni.” Na yâ tënë so lo sigigi na ni na lango 18 ti nze ti septembre 2001 ti mû na azo ti kangbingo sango, Bungbi so a bâ lege ti nzoni duti na mango tele ti akodoro ti Poto (OSCE) atene: “Atâa so lo yeda na ngia na fango ngbanga ni, ndokua ti OSCE angbâ ti wara vundu teti so a yeda lani ti sala ngbanga so.”

Tënë ni angbâ ti gue

Ye oko, aprocureur ahunda ti tene a kiri a bâ ngbanga ni, na use ngbanga ni akiri aninga nze osio. Na tongo nda ni, tongana a si na ita Margaryan ti sala tënë, a yeke mbeni juge si ahunda kozo tënë ni na lo. Na ngoi so ita Margaryan ato nda ti kiri tënë, président ni afâ tënë na yanga ti lo, na ato nda ti ke atënë ti lo ni. Na pekoni, lo zia pëpe lege na ita Margaryan ti hunzi kiringo tënë même na hundango tënë oko. Président ni ake ti zia na yâ tondo ti ngbanga ni mingi ti ahundango tënë so wagbungo koko ti ita Margaryan ahunda na lo, na lo fa nda ni pëpe. Na ngoi ti ngbanga ni, azo ti lege ti vorongo so ake tënë ti aTémoin na bê ti ala kue na so asi yâ ti da-ngbanga ni, ayeke tene gi asioni tënë na peko ti tele na ita Margaryan. Na peko ti ngbanga ni, a fa na télé gbâ ti atondo ti wataka so agbian yâ ni kirikiri na ndo ita Margaryan; a tene na tapande so ita ni ayeda biani so tënë ayeke na li ti lo.

Na yâ ngoi ti ngbanga ni, président ti ajuge ota ni afa mbeni ye so adö bê ti azo so aga; a yeke mbeni mbeti ti Kota Bungbi so abâ tënë ti alege ti vorongo. Bungbi so amû yanga na ndokua ti procureur ni ti leke ti sala mbeni ye na ita Margaryan. Ye so aso bê ti azo ti akodoro nde nde so aga na ngbanga ni, teti so na yâ tënë so Arménie amû ti linda na yâ Conseil de l’Europe, lo mû yanga ti “sala kue si aÉglise wala abungbi ti vorongo kue, mbilimbili ala so a bâ ala tongana ‘lege ti vorongo ti akotara pëpe’, alingbi ti sala nzapa ti ala na a bâ ala na sioni lê pëpe.”

Tongana a ngbâ ti gue na ngbanga ni teti ambeni yenga, ye ni ayeke ga ngangu. Awato angbâ ti sala tënë na ngangu na aTémoin nga ti sala sioni na ala na yâ ti da-ngbanga nga na gigi ni. Ala yeke dö ngbongo ti aita-wali Témoin. Tongana a pika mbeni Témoin oko me si lo ke ti kiri sioni na ala, a pika tâ lo na bio ti peko ti lo si na pekoni a gbanzi lo na hôpital.

Gi na ngoi ni so, a soro mbeni fini juge ti duti président ti ngbanga ni. Atâa so ambeni zo kete na yâ da-ngbanga ni agi ti zia mbito na bê ti wagbungo koko ti ita Margaryan, fini président ni asala kue si ngbanga ni ague nzoni, na lo hunda même na azo ti lapolisi ti sigigi na mbeni wali na yâ da-ngbanga ni teti lo dekongo ti zia mbito na bê ti wagbungo koko ni.

A gue na ni na gbele kota da-ngbanga ti Arménie

Na nda ni, na lango 7 ti nze ti mars ngu 2002, use da-ngbanga ni ayeda na ngbanga so kozo da-ngbanga ni afâ. E hinga ngbanga ti nyen pëpe me lango oko kozoni si a fa desizion ti ngbanga ni, a kanga yanga ti ndokua ti Bungbi ti Letäa so abâ tënë ti alege ti vorongo. Azo so abi tënë na li ti Margaryan ahunda ti fani use ni ti tene a kiri a bâ ngbanga ni, na ti so a yeke duti ande kota da-ngbanga ti Arménie si ayeke sala ni. Aprocureur ahunda fadeso ti tene kota da-ngbanga ni akiri a bâ tënë ni na ti “fâ ngbanga ti sioni na li ti ita ni.”

A yeke ajuge omene si abâ tënë ni, na président ni ayeke Juge Mher Khachatryan; ala bungbi ti sala ngbanga ni na ngbonga 11 ti ndapelele ti lango 19 ti nze ti avril ngu 2002. Na tongo nda ti tënë ti lo, mbeni oko ti aprocureur ni afa so lo yeke na kota ngonzo teti so a-use da-ngbanga so a sala ni kozo so awara sioni na mbage ti ita Margaryan pëpe. Me ti fadeso, a yeke procureur ni si ajuge osio so afâ tënë na yanga ti lo na ahunda na lo atënë mbilimbili. Mbeni juge ni oko azingo na procureur ni teti so lo pusu Da-ngbanga ni ti mû mbage ti lo na yorongo na yâ atënë ti lo na ndo ita Margaryan tënë ti kusala ti fango tënë ti aTémoin ti Jéhovah na ti so a de ti zia pëpe na mbeti ti ndia lege ti vorongo ti ala; na lege ti ndia 244, a bâ ti lo sioni ti aye use so pëpe. Na pekoni, juge afa asalango ye ti procureur ni tongana “mbeni lege ti sala ngangu na zo na guengo na lo na gbele da-ngbanga teti dorongo mbeni ndia.” Mbeni juge ni nde adi afango ngbanga nde nde ti Poto so na yâ ni a yeda ti bâ aTémoin ti Jéhovah tongana mbeni “lege ti vorongo so a hinga ni” na so Kota Mbeti ti Poto na ndo Droit ti Azo ayeda ti bâ ndo dä. Na ngoi ni so, mbeni prêtre so ayeke na yâ da-ngbanga ni adekongo ngangu, lo tene so aTémoin ti Jéhovah ayeke kangbi azo ti kodoro ni. Me Da-ngbanga ni ahunda lo ti kanga yanga ti lo.

Na pekoni, ajuge ni ahunda Lyova Margaryan ti londo na popo ti azo ni ti ga; a yeke mbeni ye so da-ngbanga ni asala lâ oko pëpe kozoni. Ita Margaryan afa tënë nzoni na ndo bango ndo ti aChrétien Témoin ti Jéhovah na ndo atënë nde nde (Marc 13:9). Na peko ti mbeni kete ngoi so ajuge ni awara tele na popo ti ala ti bâ desizion wa ala lingbi ti mû, ngbanga ni akiri alondo, na ala kue nga ayeda so “ala wara pëpe mbeni sioni tënë so ake ndia” na yâ ngbanga so. Mo lingbi ti bâ so pupu aya ita Margaryan. Na yâ desizion ti ala so ala sû na mbeti, Da-ngbanga ni atene: “Mbeni ndia oko pëpe atene so kusala [ti Lyova Margaryan] so ayeke sioni, na mara ti bingo tënë tongaso ague nde na ndia 23 ti Mama-ndia ti Arménie, na a gue nga nde na ndia 9 ti Convention Européenne.”

Aye ti peko ti desizion ni

Tongana fade aprocureur ni asö benda, ka ye so ayeke zi lege ti bi tënë na lege ti ndia na ndo ambeni ancien nde ti aTémoin ti akongregation kue ti Arménie. E yeke na beku so desizion so Kota Da-ngbanga ni amû ayeke kanga lege ande na mara ti aye ti gingo tënë tongaso. Mbeni desizion so a mû na lege ni pëpe alingbi fade nga ti duti mbeni nda ti tënë ti ngbâ ti ke ti zia na mbeti iri ti aTémoin ti Jéhovah tongana mbeni lege ti vorongo so ndia ayeda na ni. E kiri singila mingi teti so desizion ti Da-ngbanga ni alungula mara ti nda ti tënë ti wataka tongaso.

Fade e yeke bâ wala a yeke yeda ande mbeni lâ ti zia na mbeti ti ndia lege ti vorongo ti aTémoin ti Jéhovah so wungo ti ala ahon 7 000 na yâ ti kodoro so. Ti ku na ngoi so, tâ vorongo angbâ lakue ti maï na “sese ti Ararat”.

[Kete tënë na gbe ni]

[Foto na lembeti 12]

Lyova Margaryan na ngoi so a yeke fâ ngbanga ti lo

[Foto na lembeti 13]

Ita Margaryan na sewa ti lo