“I ke zabolo”
“I ke zabolo, na fade lo kpe i.”—JACQUES 4:7.
ANDRÉ MALRAUX, mbeni wasungo-mbeti so ayeke mbeni Français, atene: “Nzapa agirisa, me Zabolo angbâ.” A lingbi ti mû atënë so ti sala na tënë ti sese so e yeke dä laso teti tongana a bâ aye so azo asala, mingi ni a kpa amayele ti Zabolo ahon ti kpa ye so bê ti Nzapa aye. Satan ayeke handa azo na “lege ti kota ngangu, na fä nde nde, na ye ti kpene kue ti wataka, na lege ti handa kue ti ye ti kirikiri teti ala so ayeke kui”. (2 aThessalonicien 2:9, 10). Me, na “lâ ti nda ni” so, bê ti Satan ayeke mingi ni na ndo atâ wakua ti Nzapa (2 Timothée 3:1). Lo yeke sala bira na aChrétien so a sa yingo na ndo ti ala, “ala so abata komandema ti Nzapa, na ala bata tënë ti témoin ti Jésus.” (Apocalypse 12:9, 17). Ni la, a yeke kota ye ti tene lê ti aTémoin so nga na ti afon ala, so ayeke na beku ti ngbâ na sese, akpengba.
2 Satan ayeke babâ ti handa. Na salango kusala na mbeni ngbo, lo handa Eve, si Eve ni apensé so lo lingbi ti wara ngia mingi ahon ti kozo na dutingo yamba na Nzapa (Genèse 3:1-6). Angu saki osio tongaso na pekoni, bazengele Paul afa mbito so lo yeke na ni so Satan na mayele ti lo alingbi ti handa bê ti aChrétien ti Corinthe, so a sa yingo na ndo ti ala. Lo tene: “Mbito asala mbi, teti peut-être mbeni ye ahanda i legeoko tongana ngbo ahanda Eve giriri na mayele ti lo, tongaso bibe ti i aga kirikiri si i zia Christ.” (2 aCorinthien 11:3). Satan ayeke buba yâ ti li ti azo nga lo sala si bango ndo ti ala aba. Legeoko tongana ti so lo handa Eve giriri, lo lingbi ti sala si aChrétien abi bê ti ala na lege ni pëpe na ala pensé so ngia ti ala ayeke ga na lege ti mbeni ye so Jéhovah na Molenge ti lo ake.
3 A lingbi ti haka Satan na mbeni zo ti gbungo ndeke so azia agbanda ti gbu na andeke so asala hange pëpe. Ti tï na yâ agbanda ti Satan pëpe, a lingbi e ‘duti na ndo ti lingo ti Lo Ti Nduzu Ahon Kue’. Ndo ti lingo so ayeke ndo ti batango tele, na lege ti fä, so Jéhovah aleke teti ala so ayeda na yanga-ti-komande ti lo ti ndagigi kue na yâ aye so ala sala (Psaume 91:1-3). E yeke na bezoin ti wara ye kue ti batango tele so Nzapa amû na lege ti Tënë ti lo, yingo ti lo, nga na bungbi ti lo si e “lingbi luti ti ke mayele ti zabolo.” (aEphésien 6:11). Kite ayeke pëpe so Zabolo ayeke sala kusala na amayele nde nde ti wara na awakua ti Jéhovah.
Agbanda so Satan azia teti akozo Chrétien
4 A-Chrétien ti kozo na use siècle N.E. aduti lani na ngoi so Kodoro-togbia ti Rome amaï mingi. Siriri so ayeke lani kâ amû lege na dengo buze ti maï. Maïngo ti aye so asala si akota zo ti kodoro ni awara ngoi mingi ti sala ngia, na azo ti komande aleke ti tene azo ti kodoro ni awara gbâ ti aye ti ngia tongaso si ala londo ti ke yanga pëpe. Na ambeni ngoi, wungo ti alango ti hungo tele ayeke oko na ti akua. Amokonzi ni amû lani nginza ti kodoro ni ti mû na azo mapa na aye ti ngia, tongaso si yâ ti ala angbâ na singo ni nga si ala pensé na mbeni ye nde pëpe.
5 Dutingo so ayeke lani sioni teti akozo Chrétien? Na lege ti atënë ti gbotongo mê ti akozo wasungo-mbeti so aduti lani na fini na peko ti kuâ ti abazengele, na tapande Tertullien, mingi ti angia ti ngoi ni kâ asi singo na aye so alingbi ti sala sioni na atâ Chrétien na lege ti yingo nga na ti salango ye. Mbeni ye ni ayeke so mingi ti amatanga nga na angia ti kodoro so a sala ni, a sala ni ndali ti anzapa ti apaïen (2 aCorinthien 6:14-18). Na akota ndo ti bango aye ti ngia, même na yâ mingi ti angia ti kodoro ni, a sala aye ti pitan dä wala a sa mênë dä mingi. Tongana angoi ayeke hon, azo ayeke na nzara ti bâ angbele ngia ti kodoro ni mbeni pëpe, tongaso a changé ni na ambeni théâtre so asi singo na aye ti saleté. Na yâ buku ti lo Gigi ti azo ti lâ oko oko na ngbele Rome (Angl.), wasungo-mbaï Jérôme Carcopino atene: “Na yâ ti athéâtre so, awali ni alingbi ti zi bongo na tele ti ala kue . . . A yeke sa mênë dä gbâ ni gbâ ni. . . . Asioni ye so a sala na yâ ti athéâtre ni ahon katikati ni, azo ti kota-kodoro ni aye ni mingi. Mara ti asioni ngia so aso bê ti ala oko pëpe, ngbanga ti so a ninga awe so afango zo ti sioni mingi nga na asango mênë ti kirikiri so ala bâ na akota da ti salango ngia abuba bibe ti ala.”—Matthieu 5:27, 28.
6 Na yâ ti akota da ti salango ngia, angangu koli ayeke tiri na popo ti mba juska na kuâ, wala ala tiri na anyama ti ngonda juska ala fâ anyama ni wala a yeke anyama ni si afâ ala. Na tongo nda ni a yeke bi lani awafango zo na asioni nyama ti ngonda ti tene a te ala, me na nda ni a bi nga gbâ ti aChrétien na anyama ni. Même na ngoi ni kâ, Satan aye ti sala si bê ti azo aso mbeni pëpe na bango ye ti pitan nga na ye ti ngangu. Lo sala ni tongaso juska azo kue ayeda na ni na ala tomba pekoni. Oko lege ti kpe gbanda so ayeke ti si ndulu na akota da ti salango ngia ni so oko pëpe.—1 aCorinthien 15:32, 33.
7 Lani, amandako ti apuse ti mbarata so a sala na yâ ti akota lando anzere mingi, me a duti nzoni pëpe teti aChrétien ngbanga ti so mingi ni gbâ ti azo so aga ti bâ ni ayeke tiri na popo ti ala. Mbeni wasungo-mbeti ti siècle ota ni atene so ambeni zo so ague ti bâ mandako ni atiri na popo ti ala. Carcopino atene nga so “azo so agi nda ti atongoro nga na awali-pitan asala aye ti ala” na ando so a leke na gbe ti lando ni. Biani, ando ti mandako ti apuse ti mbarata na Rome so ayeke nga lani pëpe mbeni ndo ti tene aChrétien ague dä.—1 aCorinthien 6:9, 10.
8 Me ti akota ndo ti sukulango ngu ti Rome, a yeke lani tongana nyen? Ti tene zo asukula ngu ayeke sioni oko pëpe. Me mingi ti ando ti sukulango ngu ti Rome ayeke lani akota da so na yâ ni a lingbi ti wara ando ti gbungo yâ ti tele ti zo na mafuta, ando ti atarango tele nde nde, ando ti ngia ti nginza, nga na ando ti tengo kobe na ti nyongo ye. Atâa a tene so angbonga so a mû ti tene akoli asukula ngu ayeke nde na ti awali, mingi ni a yeda ti tene akoli na awali asukula ngu legeoko. Clément ti Alexandrie asû na mbeti: “Ando ti sukulango ngu ni ayeke ndali ti azo kue, akoli na awali; kâ, ala zi bongo na tele ti ala ti sala aye ti pitan kirikiri.” Ni la, mbeni ndo so azo ayeke gue dä ti sukula ngu senge alingbi ti ga mbeni gbanda so Satan asala kusala na ni ti wara na aChrétien. Ala so ayeke na ndara ague dä pëpe.
9 Na ngoi so Kodoro-togbia ti Rome amaï ngangu, ngia ti nginza aduti lani mbeni ye so azo aye tënë ni mingi. Ye so akozo Chrétien alingbi lani ti sala ti kpe ti bi nginza na ndo ti ambarata so asala mandako ayeke gi ti gue dä pëpe. A yeke sala nga lani akete ngia ti nginza na hondengo ni na yâ ti a-auberge wala ada ti nyongo samba. Azo ayeke pika dé. Ngia ti nginza asala si gigi ti azo anzere, teti na lege ni beku ayeke lani dä ti tene zo awara nginza hio (aEphésien 5:5). Nga, mingi ni a yeke awali-pitan si ayeke sala kua na ando ti nyongo samba tongaso, na tongaso a sala si zo alingbi ti tï na yâ pitan. Bâ aye so ayeke lani ambeni gbanda so Satan azia ti wara na aChrétien so aduti lani na yâ agbata ti Kodoro-togbia ti Rome. Tongana a haka ni na ngoi ti e, aye ni ayeke nde mingi?
Agbanda ti Satan laso
10 Mingi ni, na yâ ti angu mingi so ahon, a-oko mayele ti Satan angbâ lakue. Ti tene “Satan ahon” pëpe aChrétien so aduti lani na yâ gbata ti Corinthe, so azo ti yâ ni asala ye ti kirikiri mingi, bazengele Paul amû mbeni kpengba wango na ala. Lo tene: “E hinga mayele ti [Satan].” (2 aCorinthien 2:11). Na akodoro mingi so amaï, dutingo ti aye ayeke oko na ti ngoi ti Kodoro-togbia ti Rome na lâ ti maïngo ti lo. Angoi ti salango ngia ti azo ayeke mingi ahon ti kozoni. Angia ti loterie ayeke zia même kete beku na bê ti zo ti mawa ti wara mosoro. Angia so ngele ni ayeke ngangu pëpe asi singo, so kue ti tene li ti azo aduti na aye mingi ti sala. Yâ ti alando asi singo na azo, a yeke sala angia ti nginza, ngoi na ngoi azo so abungbi mingi mingi ayeke sala ye ti ngangu, na mingi ni a yeke awanguru si asala ni. Asioni mozoko amû yâ ti li ti azo, nga a yeke fa aye ti pitan kirikiri na yâ ti alimon wala na televizion. Na ambeni kodoro, akoli na awali, ala kue legeoko, aye ti sukula ngu tele senge na ambeni ndo wala na yanga ti bale. Legeoko tongana ti so lo sala lani na akozo Chrétien, Satan ayeke gi ti handa awakua ti Nzapa na lege ti angia ti sese so.
11 Na yâ ti dunia so akpale ti bibe ayeke mingi, a yeke na lege ni ti duti na nzara ti gue ti hu tele kete wala ti dö ye kue ti zia na ti sala mbeni ye nde. Me, legeoko tongana ti so ando ti sukulango ngu ti Rome ayeke lani na ambeni ye so alingbi ti sala sioni na akozo Chrétien, laso ambeni ndo ti hungo tele ayeke nga mbeni gbanda so Satan azia ti pusu na aChrétien ti ngoi ti e ti tï na yâ pitan wala nyongo samba ahon ndo ni. Paul atene na aChrétien ti Corinthe: “I handa tele ti i pëpe: Zo ti nzoni so atambela na azo ti sioni afuti lege ti lo. I zingo, i sala ye ti mbilimbili, na i zia ti sala siokpari, teti ambeni zo ahinga Nzapa pëpe.”—1 aCorinthien 15:33, 34.
12 E bâ awe so Satan asala kusala lani na mayele ti buba na bibe ti Eve (2 aCorinthien 11:3). Laso, mbeni gbanda ti Satan ni ayeke ti pusu aChrétien ti tene na bê ti ala so, tongana ala mû peko ti ambeni salango ye ti sese ti fa so aTémoin ti Jéhovah ayeke nde pëpe na tanga ti azo, ala yeke ga na ambeni zo na yâ ti tâ tënë. Me ngoi na ngoi, ala gue yongoro na a yeke azo ni si agboto ala na gigi (Aggée 2:12-14). Mbeni mayele nde ti Satan ayeke ti pusu atâ Chrétien, amaseka nga na abiazo, ti sala ye tongana caméléon na ti ‘mû vundu na Yingo Vulu ti Nzapa’. (aEphésien 4:30). Ambeni atï na yâ gbanda ni so na bango ye ahon ndo ni na yâ ti Internet.
13 Mbeni gbanda ti Satan ayeke aye ti ayingo sioni so ayeke na peko ti ambeni ye. Tâ Chrétien ayeke londo ande lâ oko pëpe na gere ti lo ti gue ti voro Satan wala ti ndu aye ti ayingo sioni. Me, ambeni, sân ti pensé na ni, asala hange pëpe tongana a yeke tënë ti alimon so afa na televizion, angia ti vidéo, na même ambeti ti amolenge so na yâ ni a fa ambeni salango ye ti sioni mingi wala ti ndima. Ni la, ye kue so aye ti gue ndulu même kete na aye ti ayingo sioni, zia e ndu ni pëpe! Tënë ti proverbe so asi singo na ndara atene: “Kî na son ayeke na lege ti zo ti kirikiri; zo so abata âme ti lo, fade lo duti ndulu na ye so pëpe.” (aProverbe 22:5). So Satan ayeke “nzapa ti sese” so, ye kue so azo mingi ayeda na ni alingbi peut-être ti honde mbeni oko ti agbanda ti lo.—2 aCorinthien 4:4; 1 Jean 2:15, 16.
Jésus ake Zabolo
14 Jésus ayeke lani mbeni pendere tapande ti zo so ake Zabolo na so asala si lo kpe yongoro na lo. Na peko ti so lo wara batême na lo te kobe pëpe alango 40, Satan aga atara bê ti Jésus (Matthieu 4:1-11). Nzara so asala Jésus na peko ti so lo te kobe pëpe teti mbeni ngoi aduti kozo ye so Satan agi ti sala kua na ni. Lo hunda na Jésus ti sala kozo ye ti kpene ti lo ti kaï na mbeni nzara ti mitele. Me, na fango peko ti Deutéronome 8:3, Jésus ake ti mû ngangu ti lo ti sala na mbeni ye ti kion, lo zia kobe ti yingo na kozo ndo ahon kobe ti mitele.
15 Bâ kete si! Zabolo agi lani pëpe ti tara bê ti Jésus na pusungo lo ti sala ye ti pitan. Na ngoi ni kâ, lo bâ so a yeke nzoni lo sala kusala na kota nzara ti kobe so aga na peko ti so zo ate ye pëpe aninga ti handa na Jésus. Atara wa Zabolo asala kusala na ni laso ti pusu azo ti Nzapa ti tï? Atara ni ayeke mingi nga ndenge na ndenge, me kota ye ti mayele so lo yeke mû ti buba na be-biani ti azo ti Jéhovah ayeke ye ti pitan. Tongana e manda tapande ti Jésus, e lingbi ti ke Zabolo nga na atara ti lo. Legeoko tongana ti so Jésus ake ahanda ti Satan na dango bê na aversê so alingbi na ni, e nga kue, tongana atara asi na e, e lingbi ti dabe e na aversê tongana Genèse 39:9 na 1 aCorinthien 6:18.
16 Na pekoni, Zabolo atene na Jésus ti londo na li ti temple ti tï na sese na ti tara ngangu ti Nzapa ti bata lo na lege ti a-ange ti Lo. Na fango peko ti Deutéronome 6:16, Jésus ake ti tara bê ti Babâ ti lo. Peut-être Satan ahunda na e pëpe ti londo na li ti mbeni temple ti tï na sese, me lo lingbi ti pusu e ti tara bê ti Jéhovah. E ye ti bâ juska na ndo wa e lingbi ti si na mungo peko ti yungo bongo ti azo ti sese so nga na ti lekengo tele ti ala, kozo si a mû wango na e? E ye ti sala ambeni ngia so kite ayeke na ndo ni? Tongana a yeke tongaso peut-être ge e yeke tara bê ti Jéhovah la. Tongana e yeke na mara ti bibe tongaso, a hon ti tene Satan akpe yongoro na e, lo lingbi ti ngbâ ndulu na e, na gingo lakue ti pusu e ti bungbi oko na lo ti ke Nzapa.
17 Tongana Satan atene na Jésus so fade lo yeke mû na lo aroyaume ti sese kue tongana lo sambela lo gi lege oko, ge nga Jésus ake lo; lo fa peko ti Mbeti ti Nzapa na lo fa polele so lo ye ti ngbâ ti voro Babâ ti lo, gi Lo oko (Deutéronome 5:9; 6:13; 10:20). Satan ayeke mû peut-être pëpe aroyaume ti sese so na e, me lo yeke tara e lakue na lege ti apendere ti aye, na même si e tene na bê ti e so akungba so e yeke na ni ayeke bata e. Tongana e sala ye tongana ti so Jésus asala, ti mû gi oko vorongo ti e na Jéhovah, ye so asi lani na lo ayeke si ande na e nga. Tondo ti Matthieu atene: “Tongaso zabolo azia Lo”. (Matthieu 4:11). Tongana e ke Satan na dango bê na akpengba-ndia ti Bible so alingbi nga na salango ye alingbi na ni, Satan ayeke zia e ande. Disciple Jacques atene: “I ke zabolo, na fade lo kpe i.” (Jacques 4:7). Mbeni Chrétien asû mbeti na filiale ti aTémoin ti Jéhovah na France, lo tene: “Satan ahinga biani ti handa azo. Atâa so mbi ye ti sala ye ti nzoni, a yeke ngangu na mbi ti hon ndo ti abibe nga na anzara ti bê ti mbi. Ye oko, na kpengba-bê, na be-nze-pepe, nga mingi ahon ye kue, na maboko ti Jéhovah, mbi wara lege ti bata be-biani ti mbi na ti gbu tâ tënë ngangu.”
E wara aye kue so alingbi ti ke na Zabolo
18 Jéhovah amû na e aye ti bira kue ti yingo ti mû lege na e “ti ke mayele ti zabolo.” (aEphésien 6:11-18). Ndoye so e yeke na ni teti tâ tënë ayeke tongana ye so e kanga na ngbonda ti e, wala a leke e, teti kusala ti Chrétien. Tongana e zia na li ti e ti bata alege ti mbilimbili ti Jéhovah, a yeke duti ande tongana bongo ti win ti libe so abata bê ti e. Tongana e yü nzo tënë tongana poro na gere ti e, e yeke mû ande mbage ti e lakue na kusala ti fango tënë, a yeke kpengba e na a yeke bata e na lege ti yingo. Kpengba mabe ti e ayeke duti ande tongana kota vala so abata e na “akondoro ti wâ kue ti wato-sioni”, so ti tene atara nga na abira so lo ga na ni na e na mayele. Tâ beku so e yeke na ni na yâ gango tâ tënë ti azendo ti Jéhovah ayeke duti ande tongana casque ti salut, so abata li ti e si e bi bê ti e na lege ni nga a mû na e siriri ti bibe (aPhilippien 4:7). Tongana e hinga ti sala kusala na Mbeti ti Nzapa nzoni, a yeke duti ande tongana épée so e lingbi ti mû ni ti zi azo na gbe ti ngbâa ti Satan na lege ti yingo. E lingbi ti mû ni nga ti bata na tele ti e, tongana ti so Jésus asala lani tongana Satan atara lo.
19 Tongana e ngbâ ti ‘yü ye ti bira ti Nzapa so kue’ na e sambela lakue, e lingbi ti hinga biani so Jéhovah ayeke bata e na ngoi so Satan aga ti sala bira na e (Jean 17:15; 1 aCorinthien 10:13). Ye oko, Jacques afa so gi ti “ke zabolo”, a lingbi pëpe. Kozoni kue a lingbi nga e “mä Nzapa,” so abi bê na e (Jacques 4:7, 8). Fade na yâ article ti peko, e yeke bâ tongana nyen e lingbi ti sala ni.
Fade mo kiri tënë tongana nyen?
• Agbanda wa ti Satan a lingbi akozo Chrétien akpe ni giriri?
• Amayele wa Satan asala kusala na ni laso ti gi ti wara na awakua ti Jéhovah?
• Jésus ake lani atara ti Zabolo tongana nyen?
• Ye ti bira ti yingo wa ayeke mû lege na e ti ke Zabolo?
[Ahundango Tene ti Manda na Ye]
1. Sese ti laso ayeke tongana nyen, na ngbanga ti nyen a lingbi lê ti ala so a sa yingo na ndo ti ala nga na ti afon ala akpengba?
2. Satan ahanda lani Eve tongana nyen, na bazengele Paul atene lani so mbito ti ye wa asala lo?
3. Jéhovah ayeke bata azo na gbele Zabolo tongana nyen?
4. Mara ti dutingo wa angoro lani akozo Chrétien?
5, 6. (a) Ngbanga ti nyen a yeke lani na lege ni pëpe ti tene aChrétien ague na ando ti salango ngia ti Rome? (b) Mayele wa Satan asala lani kusala na ni, na aChrétien alingbi ti kpe ni tongana nyen?
7, 8. (a) Ngbanga ti nyen a yeke duti lege ti ndara pëpe ti tene mbeni Chrétien ague abâ amandako ti apuse ti mbarata? (b) Satan alingbi lani ti sala kusala na ando ti sukulango ngu ti Rome ti wara na aChrétien tongana nyen?
9. Agbanda wa a lingbi akozo Chrétien akpe ni lani?
10. Aye ti laso akpa ti ngoi ti Kodoro-togbia ti Rome tongana nyen?
11. Agbanda wa ahonde na peko ti nzara ti hu tele kete na ti sala ngia?
12. Ambeni mayele wa Satan amû ti handa na awakua ti Jéhovah laso?
13. Gbanda wa ahonde na peko ti mbeni mayele ti Zabolo, na wango wa na yâ aProverbe alingbi na ni?
14. Jésus ake lani kozo tara ti Zabolo tongana nyen?
15. (a) Nzara ti ye wa, so ayeke na lege ni, Satan amû ti tara na Jésus? (b) Mbeni oko ti akota mayele so Zabolo aga na ni na tele ti awakua ti Nzapa laso ayeke so wa, me e lingbi ti ke lo tongana nyen?
16. (a) Satan atara Jésus ti lege use ni tongana nyen? b) Na alege wa Satan alingbi ti pusu e ti tara bê ti Jéhovah?
17. (a) Zabolo atara bê ti Jésus ti lege ota ni tongana nyen? (b) Tongana nyen Jacques 4:7 alingbi ti ga tâ tënë teti e?
18. Ye ti bira ti yingo wa aleke e ti ke Zabolo?
19. Na ndo ti ‘kengo Zabolo’, a hunda nga nyen?
[Foto na lembeti 8, 9]
Jésus ake Satan na kuru go
[Afoto na lembeti 10]
Akozo Chrétien ake lani angia ti ngangu nga so ayeke nzoni pëpe
[Lingu ti foto]
The Complete Encyclopedia of Illustration/J. G. Heck