Iri ti Nzapa na yâ Bible ti Septante
NA YANGA ti Hébreu, a sû iri ti Nzapa, Jéhovah, na lege ti agere ti mbeti osio (יהוה) so ayeke YHWH. Teti angoi mingi, azo atene so a wara iri ti Nzapa pëpe na yâ ambeti ti Bible ti Septante. Ni la, a tene so tongana aChrétien so asû Mbeti ti Nzapa na yanga ti Grec ayeke gboto lani aversê na yâ ti Mbeti ti Nzapa ti yanga ti Hébreu, ala yeke bata pëpe iri ti Nzapa ni na yâ ambeti ti ala.
Ye oko, aye so a wara na yâ angu ngbangbo oko so ahon afa so a sala kusala biani na iri ti Nzapa na yâ Bible ti Septante. Mbeni mbeti atene: “A-Juif so amû peko ti salango ye ti aGrec ayeke lani na kota nzala ti bata mbilimbili iri ti nzoni-kue ti Nzapa. Ni la si na ngoi so ala sû na yanga ti Grec Mbeti ti Nzapa ti yanga ti Hébreu, ala mû atâ gere ti mbeti so a sû na iri ti Nzapa na yanga ti Hébreu ni, na ala zia ni na popo ti texte ti Grec ni.”
Kugbe-mbeti so a sala na papyrus, na so a fa ni na mbage ti gati, ayeke gi mbeni tapande oko na popo ti atapande mingi ti ambeti tongaso so angbâ juska fadeso. A wara kugbe-mbeti so na gbata ti Oxyrhynchos, na Égypte, na a mû mbeni numéro na mbeti so: numéro 3522. Mbeti so aninga ngbele ye na kozo siècle ti Ngoi ti E.a Yongo ni amû centimètre 10 na ndambo, na konongo ti yâ ni amû centimètre mbasambala; a yeke wara na yâ ni aversê ti Job 42:11, 12. E lingbi ti bâ na lê ti foto ni, iri ti Nzapa so a sû ni na agere ti mbeti ti yanga ti Hébreu; a sala kusala na agere ti mbeti ti yanga ti Hébreu ti giriri ti sû na iri so.b
Tongaso, iri ti Nzapa asigigi nga lani na yâ akozo Mbeti ti Nzapa so aChrétien asû na yanga ti Grec? Georges Howard, mbeni wandara, atene: “Teti so a bata lani iri ti Nzapa so ayeke na yanga ti Hébreu, na yâ aMbeti ti Nzapa ti yanga ti Grec [Septante], na ambeti so ayeke mbage ti Mbeti ti Nzapa so a sala na kusala na yâ kozo église, a yeke tâ na lege ni ti yeda so awasungo Testament ti Fini abata lani iri ti Nzapa na yâ Mbeti so ala sû, tongana ala gboto aversê na yâ Mbeti ti Nzapa so.” Ye oko, a bâ so gi ngoi kete na pekoni, ala so asala acopie ti aMbeti ni azi iri ti Nzapa, na azia na place ni a-iri tongana Kyʹri·os (Seigneur) na The·osʹ (Nzapa).
[Akete Tene na Gbe Ni]
a Ti wara tënë mingi ahon na ndo mbeti ti papyrus so a wara na Oxyrhynchos, bâ La Tour de Garde ti 15 février, ngu 1992, na alembeti 26-28.
b Ti hinga ambeni tapande ni nde ti iri ti Nzapa na yâ angbele Bible ti yanga ti Grec, bâ Les Saintes Écritures: Traduction du monde nouveau—avec notes et références, Appendice 1C.
[Lingu ti foto na lembeti 30]
Ndali ti nzobe ti Egypt Exploration Society