Nzapa Ayamba Azo ti Amara Kue

NA NGOI ti kozo tambela ti lo na Mali, bê ti John apika ti bâ lege so Mamadou na sewa ti lo ayamba na lo na wâ. John aduti na sese, na lo te ye legeoko na sewa ni. Na oko ngoi so, lo yeke gbu li ti lo ti bâ nzoni lege wa lo lingbi ti fa na Mamadou pendere nzo tënë so alondo na yâ Bible. Atâa so John ahinga nzoni mingi yanga ti Français, so a yeke tene ni na Mali, lo yeke hunda tele ti lo tongana nyen ti sala lisoro na mbeni sewa so lege ti vorongo ti lo na ti bingo bê ti lo ayeke tâ nde mingi.

A yeke ye ti dongo bê pëpe ti bâ so John adabe ti lo na tondo ti Bible na ndo gbata ti Babel. A yeke kâ si Nzapa agbian yanga ti azo so ake ti mä tënë. (Genèse 11:1-9) Na nda ni, azo so ayeke tene ayanga nde nde, so ayeke na alege ti vorongo nde nde, na so ayeke na alege nde nde ti bingo bê ato nda ti bâ gigi na yâ ambage nde nde ti sese. Laso, teti so azo mingi ayeke fono na ayongoro ndo na ayeke zia ando ti ala ti gue na ambeni ndo nde, ala yeke tingbi na mara ti kpale so John atingbi na ni, même na yâ vaka so ala lango dä: kpale ti kangbi beku ti ala so aluti na ndo Bible na ambeni zo so alondo na ndo nde.

Mbeni Tapande ti Giriri

Legeoko na ambeni prophète nde ti Israël, Jonas asala tënë kozoni kue na azo ti Israël. Lo fa lani tënë ti prophétie ti lo na mbeni ngoi so royaume ti amara bale oko ti Israël, so abele mabe ti ala awe, ayeke sala polele aye so abi kamela na ndo iri ti Nzapa. (2 aGbia 14:23-25) Bi bê ti mo na tene so ayeke na bê ti Jonas lani: Lo wara mbeni tokua so ayeke nde ti zia kodoro ti lo, ti gue ti fa tënë na azo ti kodoro ti Ninive, na Assyrie. Me azo so ayeke na lege ti vorongo nga na ngobo ti salango ye so ayeke nde. Peut-être Jonas ayeke tene pëpe yanga ti kodoro ti azo ti Ninive; wala lo yeke tene ni mbilimbili pëpe. Atâa ye ni ayeke lani tongana nyen, Jonas abâ so ye ni ahon ngangu ti lo, na lo kpe.—Jonas 1:1-3.

Ti bâ nzoni, Jonas ayeke lani na bezoin ti hinga so Jéhovah Nzapa ayeke bâ pëpe gi ye so lê abâ, me lo yeke bâ bê ti zo. (1 Samuel 16:7) Na pekoni so Lo sala ye ti kpene ti sö fini ti Jonas ti tene lo kui pëpe kuâ ti ngu, Jéhovah akiri ahunda na lo ti fani use ni ti gue ti fa tënë na azo ti Ninive. Jonas ayeda ti sala tongaso, na ye ti pekoni ayeke so azo ti Ninive agbian bê ti ala. Ye oko, Jonas ayeke lani na nzoni bango ndo pëpe. Na lege ti mbeni kpengba ye ti manda so lo mû na Jonas, Jéhovah afa na lo so lo yeke na bezoin ti gbian bango ndo ti lo. Jéhovah ahunda na Jonas: “A lingbi Mbi bata Ninive pëpe? kota kodoro so, so azo na yâ ni, ala so ahinga koti na gati ti ala pëpe, ahon saki ngbangbo oko na ndo ni bale use.” (Jonas 4:5-11) Ka ti e laso a yeke tongana nyen? Tongana nyen e lingbi ti mû maboko na azo ti amara nde?

A Yamba Azo ti Samarie nga Azo So Ayeke aJuif Pëpe

Na kozo siècle, Jésus amû yanga na adisciple ti lo ti sala si azo ti amara kue aga adisciple. (Matthieu 28:19) A yeke lani kete ye pëpe teti ala. Adisciple ti Jésus ayeke lani aJuif na, legeoko na Jonas, a yeke lani na yâ ngobo ti salango ye ti ala ti sala tënë gi na azo ti mara ti ala na ala so ayeke na oko ngobo ti salango ye ti ala. Nga, kite ayeke pëpe so asioni bibe so azo mingi ayeke na ni na ngoi ti ala asala nga ngangu na ndo bango ndo ti ala. Ye oko, Jéhovah afa lege na aye so asi, a sala si yeke yeke awakua ti lo abâ ye so lo ku na mbage ti ala.

Kozo ye ni ayeke ti hon ndo ti sioni bibe so ayeke lani dä na popo ti aJuif na aSamaritain. A-Juif ayeke sala lani songo pëpe na aSamaritain. Ye oko, ahon fani oko, Jésus aleke lege teti aSamaritain ti yeda ande na nzo tënë na peko ti lo. Lo fa lani so lo sala kangbi pëpe na popo ti azo tongana lo sala lisoro na mbeni wali ti Samarie. (Jean 4:7-26) Na mbeni ngoi nde, na lege ti parabole ti nzo Samaritain, Jésus afa na mbeni Juif, so lo tene lo voro Nzapa mingi, so ambeni zo nde na aJuif alingbi ti fa ndoye na mbage ti amba ti ala. (Luc 10:25-37) Tongana ngoi ni asi teti Jéhovah ti ga na aSamaritain na yâ kongregation ti aChrétien, aJuif tongana Philippe, Pierre, na Jean afa tënë na azo ti Samarie. Fango tënë ti ala aga na tâ kota ngia na yâ gbata ni.—Kusala 8:4-8, 14-17.

Tongana a yeke ngangu na aChrétien so ayeke aJuif ti ndoye aSamaritain so ayeke asongo ti ala na lege ti mênë, a yeke lani ngangu mingi ahon teti ala ti fa ndoye na mbage ti ala so ayeke aJuif pëpe, wala aGentil, so aJuif ayeke bâ ala tongana ambumbuse zo, na ake ala. Ye oko, na peko ti kuâ ti Jésus, lege azi ti lungula katikati so akangbi lani popo ti aChrétien so ayeke aJuif, na ala so ayeke aGentil. (aEphésien 2:13, 14) Ti mû maboko na Pierre ti yeda na fini ye so a leke ni, Jéhovah afa na lo mbeni ye tongana suma. Na yâ suma ni, Lo tene na lo: “Ye so Nzapa asukula awe, . . . bâ ye so tongana ye ti kirikiri pëpe.” Na pekoni, yingo ti Jéhovah ague na lo na mbage ti mbeni Gentil so iri ti lo ayeke Corneille. Pierre abâ so a lingbi lo hiri pëpe mbeni zo ti mara nde zo ti kirikiri, teti Nzapa asukula zo so awe. Pierre ayeda na bango ndo ti Nzapa so, na lo tene na gbe ti yingo: “A yeke tâ tënë, mbi hinga Nzapa ayekia mbeni zo teti lê ti lo pëpe; me na yâ amara kue, zo so akpe mbito ti Nzapa, na lo sala ye ti mbilimbili, lo lingbi na lê ti Lo.” (Kusala 10:9-35) Bê ti Pierre adö lani mingi ti bâ tongana nyen Nzapa afa so lo yeda na Corneille na sewa ti lo na tokuango yingo ti nzoni-kue na ndo ala!

Paul: Mbeni Ta So A Kamata Ti Gue na Amara

Kusala ti fango tënë ti Paul ayeke kota tapande so afa na gigi tongana nyen Jéhovah ayeke leke yeke yeke awakua ti lo ti ndoye na ti mû maboko na azo ti amara nde nde kue. Na ngoi so Paul agbian lege ti vorongo ti lo ti ga Chrétien, Jésus atene so Paul ayeke sala ande kusala tongana mbeni ta so a kamata ti yô iri ti Lo na ti gue na ni na gbele amara. (Kusala 9:15) Na pekoni, Paul ague na Arabie, peut-être ti gbu li na ndo lege so Nzapa aye ti sala kusala na lo ti fa nzo tënë na amara.—aGalate 1:15-17.

Na ngoi ti kozo tambela ti lo tongana missionnaire, Paul afa tënë na wâ na aGentil. (Kusala 13:46-48) Jéhovah ahiri deba nzoni na ndo kusala ti Paul, na ye so afa so bazengele ni ayeke sala aye alingbi na ye so Jéhovah aleke ti sala. Paul afa so lo yeda na bê kue na bango ndo ti Jéhovah tongana lo zingo na Pierre na mbito pëpe, teti so Pierre ake ti bungbi oko na aita so ayeke aJuif pëpe.—aGalate 2:11-14.

Mbeni ye nde so afa so Nzapa ayeke fa lege na kusala ti Paul ayeke so na ngoi ti use tambela ti lo tongana missionnaire, yingo ti nzoni-kue agbanzi lege na lo ti fa tënë na yâ kete kodoro ti Rome so a hiri ni Bithynie. (Kusala 16:7) Peut-être ngoi ti fa tënë kâ ade ti si pëpe. Me na pekoni, ambeni zo ti Bithynie aga aChrétien. (1 Pierre 1:1) Na yâ mbeni ye tongana suma, mbeni Zo ti Macédoine ahunda na Paul mingi tongaso: “Ga na Macédoine, mo sala na e.” Paul abâ so a lingbi lo mû mbeni lege nde, si lo gue ti fa nzo tënë na yâ kete kodoro ti Rome so.—Kusala 16:9, 10.

Ti fa tënë na azo ti Athènes ayeke lani kete ye pëpe teti Paul. A yeke ti lo ti sala ye alingbi na ngobo ti salango ye ti azo ni. Ndia ti aGrec na ti aRomain ake lani ti tene a ga na anzapa ti awande nga na afini ngobo ti salango ye ti vorongo na yâ kodoro ni. Paul andoye lani azo mingi; tongaso, bê ti lo apusu lo ti bi bê nzoni na alege ti vorongo ti ala. Na Athènes, lê ti lo atï na ndo mbeni balaga so a sala mbeti na tele ni atene “Teti nzapa so e hinga lo pëpe.” Na ngoi so lo yeke fa tënë, lo sala tënë na ndo ye so lo bâ. (Kusala 17:22, 23) A yeke lani mbeni pendere lege ti to nda ti fa tënë nzoni, na yekiango azo ni.

Kite ayeke pëpe so Paul awara lani ngia mingi tongana lo bi lê ti lo na peko ti bâ kusala so lo sala tongana bazengele teti amara! Lo mû maboko lani ti zia na sese akongregation so a yeke wara dä aChrétien so ayeke aGentil, na so alondo na Corinthe, Philippes, Thessalonique, nga na agbata ti Galatie. Lo mû maboko lani nga na akoli na awali ti mabe tongana Damaris, Dionysius, Sergius Paulus, na Tite. A yeke lani ye ti mungo ngia na zo mingi ti bâ na nda ni azo so ahinga Jéhovah nga na Bible pëpe na yengo dä na tâ tënë ti lege ti vorongo ti aChrétien! Na ndo kusala so lo sala ti mû maboko na aGentil ti wara hingango ye ti tâ tënë, Paul atene: “Biani, mbi gi lege ti fa Tene-nzoni na ndo so ala di iri ti Christ dä kozoni pëpe, si mbi sala da pëpe na ndo gere so mbeni zo aleke; me, legeoko tongana Mbeti ti Nzapa atene, Ala so amä tënë ti Lo pëpe, fade ala bâ, na ala so amä tënë ni pëpe, fade ala hinga nda ni.” (aRomain 15:20, 21) Ka ti e? E lingbi ti mû mbage ti e na fango tënë na azo so ayeke na ngobo ti salango ye so ayeke nde na ti e?

Lege ti Mû Maboko na Azo Kue na Sese

Salomon asambela lani Jéhovah teti ala so ayeke pëpe ti Israël me so ayeke ga ande ti voro Lo na yâ temple na Jérusalem. Lo sambela: “Mo mä tënë so na yayu, ndo ti duti ti Mo, na Mo sala ye kue so wande so ahunda Mo dä, si azo kue ti sese alingbi hinga iri ti Mo.” (1 aGbia 8:41-43) Awafango tënë ti Royaume saki mingi na yâ akodoro nde nde laso ayeda na atënë so. Azo so ala yeke tingbi na ala ayeke tongana azo ti Ninive: na lege ti yingo, ala ‘hinga pëpe kangbi na popo ti koti na gati ti ala.’ Nga, awafango tënë ti Royaume ayeke ndulu ti mû mbage ti ala na yâ gango tâ tënë ti aprophétie so asala tënë ti bungbingo atâ wavorongo so ayeke ti amara nde nde.—Esaïe 2:2, 3; Michée 4:1-3.

Legeoko tongana ti so azo so alondo na yâ ti Chrétienté ayeda na tokua ti beku ti Bible, legeoko nga azo ti amara nde nde nga na ti angobo ti salango ye nde nde ayeke sala nga tongaso. Tongana nyen ye so andu bango ndo ti mo mveni? Tara ti bi bê nzoni na ndo abibe so mo yeke na ni. Tongana mo bâ so sioni bibe na mbage ti azo ti ambeni mara nde alï ngangu mingi na yâ bê ti mo, tara ti lungula ni na lege ti maïngo ndoye ti mo.a Ke pëpe azo so Nzapa ayeke ndulu ti yeda na ala.—Jean 3:16.

Leke tele ti mo nzoni kozoni ti to nda ti sala tënë na azo ti mbeni mara nde wala so ayeke na ngobo ti salango ye nde. Gi ti hinga tënë na ndo aye so ala mä na bê dä, aye so agbu bê ti ala, na alege so ala yeke bi bê na ni; na pekoni, gi mbeni ye so mo na ala amä tele na ndo ni. Fa nzobe nga na be-nzoni na mbage ti ala. Kpe atënë so aga na mango tele pëpe, sala ye na ngangu pëpe na gi ti kpengba zo na lege ti tënë ti mo. (Luc 9:52-56) Na salango tongaso, fade mo yeke nzere na lê ti Jéhovah, “Lo so aye azo kue awara salut, na ahinga tene-biani mbilimbili.”—1 Timothée 2:4.

A yeke ye ti kota ngia mingi teti e ti bâ na yâ akongregation ti e azo so alondo na ando nde nde! (Esaïe 56:6, 7) Nga, a mû wâ na bê ti e mingi ti mä laso gi pëpe a-iri tongana Marie, Jean, Stéphane, na Tom, me nga ambeni iri tongana Mamadou, Jegan, Reza, na Chan! Tâ tënë biani, ‘a lungula kota lege na e ti sala kusala.’ (1 aCorinthien 16:9) Zia e gbu angoi kue so a zia na gbele e ti sala ye alingbi na tisango ndo so Nzapa ti mbilimbili Jéhovah amû, so ayeke ti yamba azo ti amara kue!

[Kete Tene na Gbe Ni]

[Afoto na lembeti 23]

Paul afa nzo tënë na azo na ndo kue na gbiango tënë ti lo

. . . na Athènes

. . . na Philippes

. . . na ngoi ti tambela ti lo