Chapitre Bale Use Na Ndo Ni Oko

Jéhovah Ayä Tïtî Lo

Esaïe 25:1–27:13

1. Ngbanga ti nyen Isaïe aduti ndulu na Jéhovah?

ISAÏE andoye Jéhovah mingi na lo wara ngia ti sepela lo. Lo tene na kongo: “O L’Eternel, Mo yeke Nzapa ti mbi; fade mbi yä iri ti Mo, na mbi sepela iri ti Mo.” A sala tongana nyen si prophète aduti ndulu tongaso na Wasalango lo? Mbeni kota nda ti tene ni ayeke so lo hinga Jéhovah na akusala ti lo. Atene ti lo so aga na peko afa tongaso: “Teti Mo sala kota ye mingi; Mo mu wango giriri na lege ti be-biani na tene-biani.” (Esaïe 25:1) Legeoko tongana Josué kozoni na lo, Isaïe ahinga so Jéhovah ayeke be-ta-zo, nga so ‘awango’ kue ti lo, aye so lo leke ti sala, ayeke ga tâ tene.​—Josué 23:14.

2. Wango wa ti Jéhovah Isaïe afa ni fadeso, na nda ti wango ni ayeke peut-être so wa?

² Awango ti Jéhovah andu nga anengo tene ti ngbanga ti lo na ndo awato ti Israël. Isaïe afa fadeso mbeni oko ti ala: “Teti Mo sala si kodoro ni aga kundu ti tênë, kodoro so ayeke na gbagba ti bira aga kodoro so afuti, na kodoro ti ngangu ti awande aga kodoro pepe; fade a kiri a sala kodoro ni mbeni pepe.” (Esaïe 25:2) Gbata so adi iri ni pepe ayeke so wa? Isaïe asala peut-être tene ti Ar ti Moab, Moab so ngbele ye ayeke wato ti Nzapa.a Wala peut-être lo sala nga tene ti mbeni gbata nde so ayeke ngangu mingi ahon, Babylone.​—Esaïe 15:1; Sophonie 2:8, 9.

3. Na lege wa awato ti Jéhovah ayeke mu gloire na lo?

³ Fade awato ti Jéhovah ayeke sala nyen tongana wango ti lo na ndo gbata ti ala ti ngangu aga tâ tene? “Fade azo ti ngangu amu gloire na Mo; fade kodoro ti amara so asala ngangu na zo akpe mbito ti Mo.” (Esaïe 25:3) Fade awato ti Nzapa ti ngangu ahon kue ayeke sala mbito ti lo; na so ayeke na lege ni. Me na lege wa ala yeke mu ande gloire na lo? Fade ala zia anzapa ti ala ti wataka ti yeda na lege ti vorongo so ayeke na sioni oko pepe? A yeke ngangu ti yeda na tene so! Nde na so, ala yeke mu ande gloire na Jéhovah tongana ti Pharaon na Neboukadnetsar: na ngangu fade ala yeke yeda so lo yeke kota mingi ahon ye kue.​—Exode 10:16, 17; 12:30-33; Daniel 4:37.

4. “Kodoro ti amara so asala ngangu na zo” so ayeke dä laso ayeke nyen, na tongana nyen a ga même na lo ti mu gloire na Jéhovah?

⁴ Laso “kodoro ti amara so asala ngangu na zo” ayeke “kota kodoro so akomande agbia ti sese,” so ti tene, “Babylone ti Kota,” bungbi ti alege ti vorongo ti wataka ti sese kue. (Apocalypse 17:5, 18, NW) Kota mbage ti bungbi so ayeke Chrétienté. Na lege wa amokonzi ti alege ti vorongo ti Chrétienté ayeke mu gloire na Jéhovah? Na yengo dä na bê ti ala kue pepe na aye ti pendere so Lo yeke sala teti aTémoin ti lo. Mbilimbili na ngu 1919, ngu so Jéhovah akiri na awakua ti lo na yâ mbeni kpengba kusala na pekoni so lo zi ala na gbe ti ngba ti yingo ti Babylone ti Kota, “mbito agbu” amokonzi so na ala “mu gloire na Nzapa ti yayu.”​—Apocalypse 11:13.b

5. Tongana nyen Jéhovah abata ala so azia bê kue na lo?

⁵ Atä so lo yeke mu mbito na awato ti lo, Jéhovah ayeke ndo ti bata tele teti abe-ti-molenge so aye ti sala na lo. Amokonzi ti lege ti vorongo na ti poroso so asala ye na ngangu a lingbi tara na alege kue ti buba mabe ti atâ awavorongo Nzapa, me ala tï na ngu teti azo so azia bê ti ala kue na Jéhovah. Na nda ni, a yeke duti ande ngangu na Jéhovah pepe ti kanga yanga ti awato ti lo, mo ba mo tene lo kanga lê ti lâ so asu ngangu na yando na mbinda wala tongana ti so lo kanga lege na pupu ti ngu so aïa mingi na mbeni gbagba.​—Diko Esaïe 25:4, 5.

“Pumba Teti Azo Kue”

6, 7. (a) Mara ti pumba wa Jéhovah amu ni, na teti azo wa? (b) Pumba so Isaïe asala tene ni kozo aduti gbede ti nyen?

⁶ Legeoko tongana mbeni babâ so asi na ndoye, Jéhovah abata gi pepe amolenge ti lo, me lo mu nga kobe na ala mbilimbili na lege ti yingo. Na pekoni so lo lungula awakua ti lo na gbe ti ngba na ngu 1919, lo zia na gbele ala mbeni pumba ti songo benda, gbâ ti kobe ti yingo: “Na ndo hoto so, fade L’Eternel Ti Sabaoth asala pumba teti azo kue, pumba ti ye ti mafuta, pumba ti vin so angbâ na yâ ta ni lâ mingi, pumba ti ye ti mafuta so asi na mafuta ti bio, na pumba ti vin ti nzoni mingi so angbâ na yâ ta ni lâ mingi.”​—Esaïe 25:6.

⁷ A sala pumba ni na ndo “hoto” ti Jéhovah. Hoto ni so ayeke nyen? A yeke ‘hoto ti da ti Jéhovah’ so amara kue asua na mbage ni “na lâ ti nda ni.” A yeke ‘hoto ti nzoni-kue’ ti Jéhovah, ndo so awavorongo be-ta-zo ti lo ayeke sala sioni oko pepe na asala pepe si afuti ye. (Esaïe 2:2; 11:9, NW) Na ndo ti vorongo so ayä ni na nduzu, Jéhovah ayeke mu pendere pumba na abe-ta-zo ti lo. Na apendere ye ti yingo so lo yeke mu na be-nzoni na ngoi so aduti gbede ti anzoni ye ti mitele so lo yeke mu ande tongana Royaume ti lo aduti oko ngorogbia teti azo. Na ngoi ni kâ, boma ayeke mbeni pepe. “Fade ale-kobe awu mingi na ndo sese; fade a si singo na li ti ahoto.”​—Psaume 72:8, 16, NW.

8, 9. (a) Fade a lungula akota wato use wa ti azo? Fa nda ni. (b) Fade Nzapa ayeke sala nyen ti lungula zonga ti mara ti lo?

⁸ Ala so amu mbage ti ala laso na pumba ti yingo so Nzapa aleke ayeke na apendere ye na gbele ala. Mä tene ti Isaïe so aga na pekoni. Lo haka siokpari na kui na mbeni “voile,” wala bongo, so akanga lege ti ye na ngangu, lo tene: “Na ndo hoto so, fade Lo [Jéhovah a] honde voile so ayeke na ndo azo kue, na voile ni so a gbala na ndo amara kue. Lo hunzi kui teti lakue lakue; fade Seigneur L’Eternel ambô ngule na lê ti azo kue; na fade Lo lungula zonga ti azo ti Lo na ndo sese kue, teti L’Eternel asala tene so awe.”​—Esaïe 25:7, 8a.

⁹ Biani, siokpari na kui ayeke mbeni pepe! (Apocalypse 21:3, 4) Na ndo ni, fade a lungula nga zonga ti mvene so awakua ti Jéhovah ayeke wara ngbele ye angu saki mingi. “Fade Lo lungula zonga ti azo ti Lo na ndo sese kue, teti L’Eternel asala tene so awe.” (Esaïe 25:8b) Ye ni ayeke si ande tongana nyen? Fade Jéhovah ayeke lungula ye so aga na zonga so, Satan na hale ti lo. (Apocalypse 20:1-3) A yeke duti ande ye ti dongo bê pepe so bê ti mara ti Nzapa apusu lo ti tene na kongo: “Ba, Lo so ayeke Nzapa ti e so e ku Lo, na fade Lo sö e. Lo so ayeke L’Eternel so e ku Lo, fade e yeke na ngia, na e duti na ngia na yâ salut ti Lo.”​—Esaïe 25:9.

A Kiri na Azo ti Fandara na Gbe Ni

10, 11. Sioni ye wa Jéhovah abata teti Moab?

¹⁰ Jéhovah asö azo ti mara ti lo so afa na gigi tâ be-ti-molenge. Me, Moab so ayeke ndulu na Israël asala baba, na Jéhovah ake fandara. (aProverbe 16:18) A yeke ngbanga ni la si a leke ti bi kamela na lê ti Moab. “Fade tïtî L’Eternel angbâ na ndo hoto so; fade a doro Moab na ndo ti lo mveni, legeoko tongana a doro mbesu na yâ ngu ti koga ti puru. Fade Moab aye maboko ti lo na yâ ye so, legeoko tongana zo so agbu ngu aye maboko ti lo ti gbu ngu; me fade L’Eternel asala si fandara ti lo aga kete, na ye so maboko ti lo asala aga senge. Fade Lo kinda gbada ti bira so ayo na nduzu, so ayeke na ndo gbagba ti bira, Lo bi na sese si a tï kirikiri, même na yâ pupu-sese.”​—Esaïe 25:10-12.

¹¹ Tïtî Jéhovah ayeke ‘ngbâ’ ande na ndo hoto ti Moab. Ye nyen ayeke si na pekoni? Fade apika Moab so asala baba na adoro lo tongana “mbesu na yâ ngu ti koga ti puru.” Na ngoi ti Isaïe, ayeke dö yâ ti pele na apuru ti nyama ti leke na ingo ti sese; tongaso Isaïe afa kozoni so fade azia kamela na lê ti Moab, atä akota gbagba ti lo so a ba a tene a lingbi ti hon ndo ni pepe.

12. Ngbanga ti nyen nengo tene ti fango ngbanga ti Jéhovah ayeke mbilimbili na ndo Moab?

¹² Ngbanga ti nyen Jéhovah ato kpengba wango tongaso mbilimbili na Moab? Azo ti Moab aga na lege ti Lot, molenge ti ita ti Abraham so ayeke mbeni wavorongo Jéhovah. Tongaso, ala yeke gi pepe azo so ayeke ndulu na mara so ate mbele na Nzapa, me ala yeke nga aita. Ye oko, ala yeda na anzapa ti wataka na ala fa so ala yeke angangu wato ti Israël. Tongaso, ala lingbi na ye so ayeke ku ala. Na ndo tene so, Moab akpa awato ti awakua ti Jéhovah ti laso. Sese so akpa mbilimbili Chrétienté so atene lo londo na kongrégation ti aChrétien ti kozo siècle me so, tongana ti so e ba ni kozoni, ayeke kota mbage ti Babylone ti Kota.

Mbeni Bia ti Salut

13, 14. ‘Kodoro ti ngangu’ wa awakua ti Jéhovah ayeke na ni laso, na zo wa alingbi ti lï dä?

¹³ A lingbi ti tene nyen na ndo awakua ti Nzapa? Teti bê ti ala anzere ti wara be-nzoni na batango ndo ti Jéhovah, ala yä go ti ala na lege ti mbeni bia. “Na lâ ni kâ, fade azo asala bia so na sese ti Juda; Kodoro ti e ayeke ngangu; fade Lo sala si salut aga gbagba ti bira na ngangu ti kodoro ni. Lungula yanga ti kodoro si mara ti mbilimbili so abata mabe alingbi lï na yâ ni.” (Esaïe 26:1, 2) Atene so aga biani tâ tene giriri, me a yeke polele so ala ga nga tâ tene laso. “Mara ti mbilimbili” ti Jéhovah, Israël ti yingo, ayeke na mbeni bungbi so akpengba tongana mbeni kodoro. So ayeke pepe nzoni nda ti tene ti duti na ngia, ti he bia!

¹⁴ Amara ti zo wa aga na yâ ti “kodoro” so? Bia ni akiri tene dä: “Zo so abi bê ti lo na Mo [Nzapa], fade Mo bata lo na tâ siriri teti lo zia bê ti lo na Mo. I azo, i zia bê kue na Jéhovah teti angoi kue, teti Yah Jéhovah ayeke Tênë teti angoi so adiko nda ni pepe.” (Isaïe 26:3, 4, NW) ‘Bibe’ so Jéhovah abata ayeke nzala ti sala ye alingbi na ambilimbili kpengba-ndia ti lo na ti zia bê na lo ahon aye ti dengo buze, ti poroso, na alege ti vorongo ti sese, bungbi ti aye so ague ti futi. “Yah Jéhovah” ayeke oko Tênë so alingbi ti zia bê dä. Jéhovah abata na amu “tâ siriri” na ala so azia bê ti ala kue na Lo.​—aProverbe 3:5, 6; aPhilippien 4:6, 7.

15. Tongana nyen na ngoi ti e akiri na gbe ni “kodoro so ayeke na nduzu,” nga na lege wa “gere ti awanzinga na azo so ye atia ala mingi” adoro ni?

¹⁵ A yeke nde mingi na ye so asi na awato ti mara ti Nzapa! “Lo sala si ala so aduti na nduzu azuku na sese, Lo sala si kodoro so ayeke na nduzu aga kete, Lo bi kodoro ni na sese, même Lo bi kodoro so na yâ pupu-sese. Fade gere ti zo adoro kodoro ni; même gere ti awanzinga na azo so ye atia ala mingi.” (Esaïe 26:5, 6) Ti mbeni, Isaïe asala peut-être tene ti mbeni “kodoro so ayeke na nduzu” na Moab, wala lo ye ti sala tene ti mbeni kodoro nde, na tapande Babylone, so ayeke na nduzu mingi na lege ti fandara ti lo. Atä a yeke tongana nyen, Jéhovah agbian dutingo ti “kodoro so ayeke na nduzu,” na gere ti ‘awanzinga ti lo na azo ti lo so ye atia ala mingi’ adoro ni. Na ngoi ti e, prophétie so alingbi biani na Babylone ti Kota, mbilimbili Chrétienté. Na ngu 1919, a pusu na ngangu “kodoro so ayeke na nduzu” ti zi awakua ti Jéhovah, ye so aduti mbeni tingo ti kamela mingi, nga na pekoni ala to nda ti doro lo so agbu ala giriri na ngba. (Apocalypse 14:8) Na lege wa? Na fango na gbele azo kue kula so Jéhovah ayeke ndulu ti ga na ni na ndo lo.​—Apocalypse 8:7-12; 9:14-19.

Salango Nzala ti Mbilimbili na “Ye so Adabe” ti Jéhovah

16. Isaïe azia pendere tapande wa ti dutingo ndulu na Jéhovah?

¹⁶ Na peko ti bia ti songo benda so, Isaïe afa na gigi kota ti dutingo ndulu ti lo na Nzapa nga na amatabisi so zo ayeke wara na salango na Nzapa ti mbilimbili. (Diko Esaïe 26:7-9.) Prophète ni amu mbeni pendere tapande na ndo ‘kungo Jéhovah’ na ti salango nzala mingi ti “iri” na “ye so adabe” ti Jéhovah. Ye so adabe ti Jéhovah ayeke nyen? Exode 3:15 atene: “L’Eternel [“Jéhovah,” NW] . . . ayeke iri ti Mbi lakue, na iri so ayeke ye ti dabe awagame kue na Mbi.” Isaïe ayekia mingi iri ti Jéhovah na ye kue so iri ni andu, tongana andia na alege ti Lo ti mbilimbili. Ala so agi ti lë oko ndoye so teti Jéhovah ayeke wara ande biani deba nzoni ti lo.​—Psaume 5:9 (5:8, NW); 25:4, 5; 135:13; Osée 12:5.

17. Amatabisi wa ayeke mu ande pepe na azo ti sioni?

¹⁷ Ye oko, a yeke azo kue pepe si andoye Jéhovah na akpengba-ndia ti lo. (Diko Esaïe 26:10.) Atä atisa ala ti sala tongaso, azo ti sioni na kpengba-li ake ti manda lege ti mbilimbili na ti lï na “sese ti mbilimbili,” so awakua ti Jéhovah so ayeke mbilimbili na lege ti salango ye nga na ti yingo aduti dä. Tongaso, fade azo ti sioni ‘ayeke ba ande kota ndo ti Jéhovah pepe.’ Ala yeke ngbâ na fini pepe, ala yeke wara mbage pepe na gbâ ti adeba nzoni so azo ayeke wara na pekoni so iri ti Jéhovah aga nzoni-kue. Atä na yâ fini sese so, tongana sese kue aga ande mbeni “sese ti mbilimbili,” ambeni ayeke bi ande bê pepe na nzobe ti Jéhovah. Fade a sû iri ti ala pepe na yâ buku ti fini.​—Esaïe 65:20; Apocalypse 20:12, 15.

18. Na ngoi ti Isaïe, na lege wa ambeni asoro ti ba ndo pepe, na lawa a yeke hunda ala na ngangu ti ‘ba’ Jéhovah?

¹⁸ “L’Eternel, Mo yä tïtî Mo awe, me azo aba pepe, me fade ala ba nzala ti Mo teti azo ti Mo, na kamela agbu ala; fade wâ ahunzi awato ti Mo.” (Esaïe 26:11) Na lâ ti Isaïe, a ba so Jéhovah ayä tïtî lo na nduzu tongana lo bata awakua ti lo na salango ye na tele ti awato ti ala. Ye oko, mingi ti awato so ayeda na ni pepe. Ala soro ti ba ndo pepe na lege ti yingo, me na nda ni a yeke hunda na ala na ngangu ti ‘ba,’ wala ti hinga, Jéhovah tongana wâ ti lo ayeke gbi ande ala. (Sophonie 1:18) Na pekoni Nzapa atene na Ézékiel: “Fade ala hinga Mbi yeke L’Eternel [“Jéhovah,” NW].”​—Ezéchiel 38:23.

‘Zo so Jéhovah Andoye Lo, Lo Wa Lo’

19, 20. Ngbanga ti nyen na tongana nyen Jéhovah ase awakua ti lo, na zo wa awara nzoye na lege ti sengo ndo so?

¹⁹ Isaïe ahinga so siriri na nzoni dutingo kue so afon lo awara ni aga na lege ti deba nzoni ti Jéhovah. “L’Eternel, fade Mo leke siriri teti e; teti Mo sala kusala ti e kue teti e.” (Esaïe 26:12) Atä so kue, nga atä lege so Jéhovah amu na mara ti lo ti ga ‘mbeni royaume ti aprêtre na mara ti nzoni-kue,’ Juda aduti na mbeni mbaï so atambela na lege ni pepe. (Exode 19:6) Fani mingi, azo ti lo amu peko ti lege ti vorongo anzapa ti wataka. Lakue a ga na sengo ndo na ala. Me, sengo ndo so afa ndoye ti Jéhovah, teti ‘zo so Jéhovah andoye lo, lo wa lo.’​—aHébreu 12:6.

²⁰ Fani mingi Jéhovah ayeke se awakua ti lo na mungo lege na ambeni mara, “ambeni seigneur,” ti komande ala. (Diko Esaïe 26:13.) Na ngu 607 K.N.E., lo zia lege na azo ti Babylone ti gue na ala na ngba. A ga na ala ye ti nzoni? Ti tâ tene ni, sana aga na nzoye na zo oko pepe. Me, tongana zo so ayeke ba pasi amanda ye na lege ti ye so asi na lo, lo gbian bê ti lo, na lo mu tele ti lo kue gi na Jéhovah, fade lo wara ye ti nzoni dä. (Deutéronome 4:25-31) Ambeni Juif afa na gigi mbeni gbiango bê alingbi na ye so bê ti Nzapa aye? Biani! Isaïe afa ni na lege ti prophétie: “Na lege ti Mo oko fade e di iri ti Mo.” Na peko ti kiringo ti ala na ngba na ngu 537 K.N.E., a se fani mingi aJuif teti ambeni siokpari, me ala tï mbeni pepe na yâ vorongo anzapa ti tênë.

21. Fade ye nyen asi na azo so asala ngangu na mara ti Nzapa?

²¹ Me ti ala so agbu Juda na ngba a yeke tongana nyen? “Fade awakinda alondo pepe; tongaso Mo ga ti ba ala, Mo futi ala, Mo sala si ye ti dabe zo na ala ayeke mbeni pepe.” (Esaïe 26:14) Fade Babylone ayeke hu pono teti ye ti sioni kue so lo sala na mara so Jéhovah asoro ni. Na lege ti aMède na aPerse, fade Jéhovah akinda Babylone so asala baba na lo lungula mara ti lo so ague na ngba. Kota gbata so, Babylone, ayeke duti ande na ngangu mbeni pepe, a lingbi ti tene lo kui awe. Na nda ni, lo glisa.

22. Adeba nzoni wa awakua ti Nzapa awara laso?

²² Na yâ gango tâ tene ni na ngoi ti e, a zi na gbe ti Babylone ti Kota mbeni tanga ti Israël ti yingo so a se lo na a kiri na lo na yâ kusala ti Jéhovah na ngu 1919. Tongana a kiri amu ngangu na ala, aChrétien so asa yingo na ndo ti ala abi tele na yâ kusala ti ala ti fango tene. (Matthieu 24:14) Na mbage, Jéhovah ahiri deba nzoni na ndo ala na salango si ala wu, na pusungo même azo mingi so asi singo ti “ambeni ngasangbaga” ti sala na Lo na tele ti ala. (Jean 10:16) “Mo sala si mara ni awu, O L’Eternel, Mo sala si mara ni awu; Mo wara gloire; Mo sala si yanga ti sese ni kue aga kota ahon. L’Eternel, azo agi Mo na yâ vundu ti ala; ala sambela Mo na papata tongana Mo pika ala.”​—Esaïe 26:15, 16.

‘Fade Ala Londo’

23. (a) Na ngu 537 K.N.E., na kpengba lege wa Jéhovah afa na gigi ngangu ti lo? (b) Na ngu 1919 N.E., lo kiri lo fa ni na gigi tongana nyen?

²³ Isaïe akiri na ndo dutingo ti mara ti Juda so angbâ lakue ngba ti Babylone. Lo haka mara so na mbeni wali so yâ ti lo aso me so alingbi ti dü pepe tongana a mu maboko na lo pepe. (Diko Esaïe 26:17, 18.) Maboko so asi na ngu 537 K.N.E., na tongaso mara ti Jéhovah akiri na ndo ti lo, na nzala ti kiri ti leke temple nga na tâ lege ti vorongo. A yeke tongana a yä mara ni na popo ti awakinda. “Fade akinda ti mo akiri na fini; fade akuâ ti mbi alondo. I zingo, i sala bia, i so i duti na yâ pupu-sese, teti mamio ti i ayeke tongana mamio ti lumière, na fade sese abi awakinda na gigi.” (Esaïe 26:19) So tâ fango na gigi ngangu ti Jéhovah! Tongana atene so aga tâ tene na lege ti yingo na ngu 1919, so akiri aduti mbeni kota fango na gigi ngangu ti Jéhovah! (Apocalypse 11:7-11) Na ba tongana nyen e yeke ku na be-nze-pepe ngoi so ala yeke ga ande tâ tene biani na yâ fini sese, ngoi so ala so ayeke na ngangu pepe na yâ kui ayeke ‘mä yanga ti Jésus, na ala sigigi’ na dukua ti dango bê!​—Jean 5:28, 29.

24, 25. (a) Na lege wa, na ngu 539 K.N.E., aJuif amä peut-être yanga ti Jéhovah ti honde tele ti ala? (b) ‘Akubu’ andu peut-être nyen na ngoi ti e, na bango ndo wa a lingbi e duti na ni na mbage ti ala?

²⁴ Ye oko, tongana ala ye ti wara adeba nzoni ti yingo so aze ni na lege ti Isaïe, a lingbi abe-ta-zo abata akomandema ti Jéhovah: “Ga, i azo ti mbi, i lï na da ti i [“akubu ti i,” NW], i kanga yanga ti da ti i na peko ti i; i honde tele ti i kete, juska ngonzo ahon. Teti, ba, L’Eternel asigigi na ndo ti Lo ti ga ti fâ ngbanga na ndo awakodoro ti sese ngbanga ti sioye ti ala. Fade sese nga afa na gigi mênë so ayeke na yâ lo, na ala so a fâ ala awe, fade lo honde kuâ ti ala pepe.” (Esaïe 26:20, 21; ba Sophonie 1:14.) Tene so awara peut-être kozo gango tâ tene ti lo tongana aMède na aPerse, so Gbia Cyrus amu li ni, agbu Babylone na ngu 539 K.N.E. Na lege ti Xénophon, wasungo tene ti mbaï ti Grèce, tongana Cyrus alï na yâ Babylone, lo mu yanga na azo ni kue ti ngbâ na ndo ti ala teti aturugu ti lo so akpe na mbarata awara “yanga awe ti fâ azo kue so atingbi ala na gigi.” Laso, a lingbi ti zia kamba na popo ti ‘akubu’ ti prophétie so na akongrégation saki mingi ti awakua ti Jéhovah na ndo lê sese. Akongrégation so ayeke ngbâ ande ti sala kpengba kusala na yâ fini ti e, même na ngoi ti “kota ye ti vundu.” (Apocalypse 7:14) Tongaso a yeke kota ye ti tene e duti na nzoni bango ndo na mbage ti kongrégation na e gue na abungbi ti lo lakue!​—aHébreu 10:24, 25.

²⁵ Na yâ ngoi kete nda ti sese ti Satan ayeke si. A de e hinga pepe na lege wa fade Jéhovah ayeke bata mara ti lo na ngoi so amu mbito. (Sophonie 2:3) Me, ye so e hinga, a yeke so songo kuâ ti e ayeke ga ande na lege ti mabe ti e na Jéhovah, nga na dutingo be-ta-zo ti e na mango yanga ti lo.

26. Na ngoi ti Isaïe nga ti laso “Léviathan” ayeke zo wa, na ye nyen asi na “kota ngbo so ayeke na yâ kota ngu ti ingo”?

²⁶ Na bingo bê na ngoi so, Isaïe atene: “Na lâ ni kâ, fade L’Eternel afâ ngbanga na lege ti épée ti Lo so aza, so ayeke kota, na ayeke ngangu, fade Lo fâ ngbanga na li ti Léviathan, ngbo so akpe fade, Léviathan, ngbo so aba tele ti lo; na fade Lo fâ kota ngbo so ayeke na yâ kota ngu ti ingo.” (Esaïe 27:1) Na yâ kozo gango tâ tene ni, “Léviathan” asala tene ti akodoro so akangbi Israël dä, mbilimbili Babylone, Égypte, na Assyrie. Akodoro so ayeke duti ande na ngangu pepe ti kanga lege na kiringo ti awakua ti Jéhovah na ndo ti ala mveni na ngoi so alingbi. Me Léviathan ti laso ayeke zo wa? A ba so a yeke Satan, “ngbo ti giriri,” na bungbi ti aye ti sioni ti lo na ndo sese ge, ye ti kusala so lo mu ti sala bira na Israël ti yingo. (Apocalypse 12:9, 10; 13:14, 16, 17; 18:24) “Léviathan” aglisa ngangu so lo yeke na ni na ndo mara ti Nzapa na ngu 1919, nga na yâ ngoi kete lo yeke glisa biaku tongana Jéhovah ayeke “fâ kota ngbo so ayeke na yâ kota ngu ti ingo.” Ti ku na ngoi so, ye oko so “Léviathan” ayeke tara ande na tele ti mara ti Jéhovah ayeke si na nda ni biani pepe.​—Esaïe 54:17.

“Yaka ti Vigne so Vin ni Asa”

27, 28. (a) Yaka ti vigne ti Jéhovah asala si sese kue asi na nyen? (b) Jéhovah abata yaka ti vigne ti lo tongana nyen?

²⁷ Fadeso, na lege ti mbeni bia, Isaïe afa na lege ti pendere tene maïngo ti mara ti Jéhovah so asigigi na gbe ti ngba: “Na lâ ni kâ, i azo, i sala bia na lo: ‘Yaka ti vigne so vin ni asa. Mbi Jéhovah, Mbi yeke Zo ti bata yaka ni; fade Mbi zia ngu dä na l’heure kue. Fade Mbi bata yaka so bï na lâ si azo asala ye ti ngangu dä pepe.’ ” (Isaïe 27:2, 3, NW) Tanga ti Israël ti yingo na afon lo so amu bê ti ala kue na kusala ni, asala biani si sese kue asi singo na ale-kobe ti yingo. So mbeni nzoni nda ti tene ti sala matanga, ti he bia! Gonda ni kue ayeke ti Jéhovah, lo so aba lege ti vigne ti lo na ndoye.​—Ba Jean 15:1-8.

²⁸ Kite ayeke dä pepe, ngonzo ti Jéhovah ti kozoni azia place na ngia! “Ngonzo ayeke na bê ti Mbi pepe. Tongana keki na ki atiri bira na Mbi, fade Mbi ga na ndo ala. Fade Mbi zö ala na wâ legeoko! Wala zia ala gbu ngangu ti Mbi, si ala lingbi leke songo na Mbi, zia ala leke songo na Mbi.” (Esaïe 27:4, 5) Teti lo ye si vigne ti lo angbâ ti dü mingi “vin so asa,” Jéhovah aneka na agbi na wâ ngangu kue so akpa sioni pele na so alingbi ti buba ni. Tongaso, zia zo oko pepe agi ti buba nzoni dutingo ti kongrégation ti aChrétien! Nde na so, zia ala kue ‘agbu ngangu ti Jéhovah,’ na gingo nzobe na batango ndo ti lo. Na lege so, fade ala sala siriri na Nzapa, ye so ayeke kota mingi ahon si Isaïe asala tene ni fani use. Ye ti pekoni ayeke nyen? “Na lâ ni so ayeke ga, fade gere ti Jacob ako, fade azo ti Israël ambumba na asala kongo, na fade ala sala si lê ti sese asi singo na le-kobe.” (Esaïe 27:6)c Gango tâ tene ti versê so afa na gigi mbeni kota fä ti ngangu ti Jéhovah! Ngbele ye na ngu 1919, aChrétien so asa yingo na ndo ti ala asala si sese asi na “le-kobe,” kobe ti yingo so akpengba zo. Ye so asala si ambeni ngasangbaga be-ta-zo kutu mingi abungbi na ala ti “sala na [Nzapa] kusala ti nzoni-kue lâ na bï.” (Apocalypse 7:15, NW) Na yâ sese so abuba lege ti lo, aChrétien so abata na ngia akpengba-ndia ti Jéhovah. Na Jéhovah angbâ ti hiri deba nzoni na ndo ala na salango si ala wu. Zia e glisa lâ oko pepe kota matabisi so e yeke na ni ti wara nzoye na lege ti “le-kobe” so na ti sala si ambeni zo awara mbage dä na lege ti dengo kongo ti sepela ti e mveni!

[Akete tene na gbe ni]

[Encadré na lembeti 285]

“Kota Trompette” Afa Tene ti Liberté

Na ngu 607 K.N.E., asana ti Juda aga kota tongana Jéhovah ase mara ti kpengba-li ti lo na tokuango lo na ngba. (Diko Esaïe 27:7-11.) Siokpari ti mara ni ayeke kota mingi ti tene asadaka ti anyama alingbi ti kanga ndo ni. Ni la, legeoko tongana a lingbi ti kangbi kirikiri angasangbaga wala angasa na lege ti ‘kongo so amu mbito’ wala legeoko tongana mbeni ngangu pupu alingbi ti ‘ïa’ na ndo akugbe na a gue na ala yongoro, Jéhovah atomba Israël na yâ kodoro ti lo. Na pekoni, même azo so awoko, so awali aduti fä ti ala, alingbi ti wara nzoye na lege ti ye so angbâ na kodoro ni.

Ye oko, mbeni ngoi ayeke ga so Jéhovah ayeke lungula azo ti lo na gbe ti ngba. Lo lungula ala legeoko tongana mbeni zo ti fango yaka akö alê ti olive so ayeke na yâ ti keke. “Na lâ ni kâ fade tene asi tongaso, fade L’Eternel apika le-kobe si lê ni asigigi, a to nda ni na Ngu ti Euphrate juska na Ngu ti Egypte; na fade A ro i oko oko, O i amolenge ti Israël. Na lâ ni kâ fade tene asi tongaso, fade a hulu kota trompette; na ala so aglisa na sese ti Assyrie, na ala so azo atomba ala giriri na sese ti Egypte, fade ala ga, na ala sambela L’Eternel na Hoto ti nzoni-kue na Jérusalem.” (Esaïe 27:12, 13) Na peko ti hongo na ngangu ti lo na ngu 539 K.N.E., Cyrus amu mbeni mbela so azi aJuif kue ti kodoro-togbia ti lo, na ala so ayeke na Assyrie nga na Égypte. (Esdras 1:1-4) A yeke tongana ti so “kota trompette” atoto, amu peko ti bia ti liberté teti azo ti Nzapa.

[Afoto na lembeti 275]

“Pumba ti ye ti mafuta”

[Foto na lembeti 277]

Angbele zo ti kanga adoro Babylone

[Foto na lembeti 278]

‘Lï na yâ akubu ti i’